سوءظن و بی‌اعتمادی به بیگانگان، انتقاد از فریب‌خوردگی نیروهای داخلی، نقدِ فرنگی‌مآبی و تقلید کورکورانه ازیک‌سو و ازسوی‌دیگر عشق به وطن و مسئله‌ی استقلال که در فضای پیش و پس از مشروطه به‌کرات مشاهده می‌شد تا دهه‌ها بعد نیز همچنان به بقای خود ادامه داد و شاید بتوان نخستین طلیعه‌ی آن را در زمان پهلوی دوم در کتاب تسخیر تمدن فرنگی ردیابی کرد. اما این‌که چگونه این مفاهیم به‌دست فراموشی سپرده نشدند و نسلی دیگر آن را تکرار کرد، باید علت را در رویداد بنیان‌گذارِ دیگری دید که نگذاشت شکست‌ها و ناکامی‌های گذشته از خاطر زدوده شود و زخم‌های دیرین التیام یابد. ازاین‌رو فخرالدین شادمان با اندوه می‌نویسد «مصیبتهای بزرگ ایران در ایام گذشته نیز تمام را بیاد میآورم و بااینهمه معتقدم که این آشفتگی فکر و پریشانی کار که اکنون گریبان‌گیر ماست در سراسر تاریخ ایران بی‌نظیرست. آیا تصور پذیرست که مردمانی همزبان و هموطن فردوسی و سعدی از گرانی در بیچارگی بمیرند؟» مقصود او از اکنون و مُردن از گرانی و بیچارگی اشاره‌ای است به وقایع پس از شهریور ۲۰، اشغال و تصرف نظامی ایران به دست متفقین و تبعید رضاشاه از کشور، وقایعی که تحولی ژرف در زیست ایرانی ایجاد کرد و تأثیر عظیم، مخرب و اسفبار خود را تا سال‌ها پس از پایان جنگ نیز همچنان بر اقتصاد ایران بر جا گذارد. در چنین شرایطی بود که کشور با هرج‌ومرج، وضعیت ناگوار معیشت، کسری بودجه، کمبود شدید کالاهای اساسی و ارزاق عمومی به‌ویژه نان، پایین‌آمدن ارزش پول ملی، گرانی و تورم افسارگسیخته، قحطی گسترده و نهایتاً تحلیل و فرسودگی زیرساخت‌هایی ملی همچون جاده‌ها و راه‌آهن مواجه شد. در این میان متفقین از آبی که خود گِل‌آلود کرده بودند بهترین منفعت را بردند و به‌تعبیر جان فوران به استثمار ایران پرداختند.
از کتابِ «در خدمت و خیانت مترجمان»
نوشته‌ی نیکو سرخوش
سوءظن و بی‌اعتمادی به بیگانگان، انتقاد از فریب‌خوردگی نیروهای داخلی، نقدِ فرنگی‌مآبی و تقلید کورکورانه ازیک‌سو و ازسوی‌دیگر عشق به وطن و مسئله‌ی استقلال که در فضای پیش و پس از مشروطه به‌کرات مشاهده می‌شد تا دهه‌ها بعد نیز همچنان به بقای خود ادامه داد و شاید بتوان نخستین طلیعه‌ی آن را در زمان پهلوی دوم در کتاب تسخیر تمدن فرنگی ردیابی کرد. اما این‌که چگونه این مفاهیم به‌دست فراموشی سپرده نشدند و نسلی دیگر آن را تکرار کرد، باید علت را در رویداد بنیان‌گذارِ دیگری دید که نگذاشت شکست‌ها و ناکامی‌های گذشته از خاطر زدوده شود و زخم‌های دیرین التیام یابد. ازاین‌رو فخرالدین شادمان با اندوه می‌نویسد «مصیبتهای بزرگ ایران در ایام گذشته نیز تمام را بیاد میآورم و بااینهمه معتقدم که این آشفتگی فکر و پریشانی کار که اکنون گریبان‌گیر ماست در سراسر تاریخ ایران بی‌نظیرست. آیا تصور پذیرست که مردمانی همزبان و هموطن فردوسی و سعدی از گرانی در بیچارگی بمیرند؟» مقصود او از اکنون و مُردن از گرانی و بیچارگی اشاره‌ای است به وقایع پس از شهریور ۲۰، اشغال و تصرف نظامی ایران به دست متفقین و تبعید رضاشاه از کشور، وقایعی که تحولی ژرف در زیست ایرانی ایجاد کرد و تأثیر عظیم، مخرب و اسفبار خود را تا سال‌ها پس از پایان جنگ نیز همچنان بر اقتصاد ایران بر جا گذارد. در چنین شرایطی بود که کشور با هرج‌ومرج، وضعیت ناگوار معیشت، کسری بودجه، کمبود شدید کالاهای اساسی و ارزاق عمومی به‌ویژه نان، پایین‌آمدن ارزش پول ملی، گرانی و تورم افسارگسیخته، قحطی گسترده و نهایتاً تحلیل و فرسودگی زیرساخت‌هایی ملی همچون جاده‌ها و راه‌آهن مواجه شد. در این میان متفقین از آبی که خود گِل‌آلود کرده بودند بهترین منفعت را بردند و به‌تعبیر جان فوران به استثمار ایران پرداختند.
از کتابِ «در خدمت و خیانت مترجمان»
نوشته‌ی نیکو سرخوش
مقایسه‌ی جامعه با بدن بیمار یا تندرست در حقیقت مخاطره‌آمیز است و آدمی را از دیدنِ دقیق وضعیت واقعی امور بازمی‌دارد، زیرا سعادت و حیات توده‌های گسترده به هیچ‌وجه پیوندی «انداموار» با رفاه «کل» ندارد. پیوند انداموار میان فرد و جامعه، به‌گونه‌ای که بدی و خوبی جامعه با وضعیت سلامتی عضو منفرد همانند باشد، ممکن بود در دوران آغازین قرون وسطا در برخی از مناطق دورافتاده‌ی اروپا وجود داشته باشد، اما این امر برای دوران جدید معتبر نیست. مقایسه‌ی جامعه با بدن بیمار، که باید او را درمان کرد حتی اگر به بهای آسیب‌رساندن به بعضی از نقاط باشد، این واقعیت جزئی را به‌سادگی نادیده می‌گیرد که این نقاط منفرد انسان‌های واقعی و زنده‌ای هستند که هریک سرنوشتی خاص خود دارند و یک‌بار هم بیشتر زندگی نمی‌کنند. اما یوتوپیاپردازان این واقعیت جزئی و تحقیرآمیز را مشخصاً به چشم انسان‌هایی می‌دیدند که رنج می‌برند و جامعه آنان را به حیاتی ناانسانی مجبور کرده است.
از کتاب «سپیده‌دمان فلسفه‌ی تاریخ بورژوایی»
ماکس هورکهایمر
ترجمه‌ی محمدجعفر پوینده
مقایسه‌ی جامعه با بدن بیمار یا تندرست در حقیقت مخاطره‌آمیز است و آدمی را از دیدنِ دقیق وضعیت واقعی امور بازمی‌دارد، زیرا سعادت و حیات توده‌های گسترده به هیچ‌وجه پیوندی «انداموار» با رفاه «کل» ندارد. پیوند انداموار میان فرد و جامعه، به‌گونه‌ای که بدی و خوبی جامعه با وضعیت سلامتی عضو منفرد همانند باشد، ممکن بود در دوران آغازین قرون وسطا در برخی از مناطق دورافتاده‌ی اروپا وجود داشته باشد، اما این امر برای دوران جدید معتبر نیست. مقایسه‌ی جامعه با بدن بیمار، که باید او را درمان کرد حتی اگر به بهای آسیب‌رساندن به بعضی از نقاط باشد، این واقعیت جزئی را به‌سادگی نادیده می‌گیرد که این نقاط منفرد انسان‌های واقعی و زنده‌ای هستند که هریک سرنوشتی خاص خود دارند و یک‌بار هم بیشتر زندگی نمی‌کنند. اما یوتوپیاپردازان این واقعیت جزئی و تحقیرآمیز را مشخصاً به چشم انسان‌هایی می‌دیدند که رنج می‌برند و جامعه آنان را به حیاتی ناانسانی مجبور کرده است.
از کتاب «سپیده‌دمان فلسفه‌ی تاریخ بورژوایی»
ماکس هورکهایمر
ترجمه‌ی محمدجعفر پوینده
ابراهیم هيزم‌ها را شکست، اسحاق را بست، آتش را افروخت و کارد را کشيد. اى خواننده‌ی من! بسا پدرانى که مرگ فرزند برايشان با از دست دادن عزيزترين چيز در جهان يکسان بود و آنان را از هر اميدى به آينده تهى مى‌کرد، اما هيچ‌يک از آنان فرزند موعود به معنايى که اسحاق براى ابراهيم بود نبودند. بسا پدرانى که فرزند از دست داده‌اند، اما خدا، اراده‌ی تغييرناپذير و درک‌ناشدنى قادر متعال، دست خدا بود که فرزند را گرفته بود. با ابراهيم چنين نبود. براى او آزمايشى دشوارتر مقدر شده بود، سرنوشت اسحاق به همراه کارد به کفِ خودِ ابراهيم سپرده شده بود. و پيرمرد، با تنها اميدش، در آنجا ايستاده بود! اما او شک نکرد، او مضطربانه به راست و چپ ننگريست، او با نيايش‌هايش با آسمان رويارويى نکرد. او مى‌دانست قادر متعال است که او را آزمايش مى‌کند، مى‌دانست که اين دشوارترين ايثارى است که مى‌تواند از او طلب شود؛ اما اين را نيز مى‌دانست که هيچ قربانى وقتى که خدا آن را بخواهد چندان دشوار نيست - و او کارد را کشيد.
چه کسى به بازوان ابراهيم قوت بخشيد؟ چه کسى يمين او را افراشته نگاه داشت تا ناتوان به پايين نيفتد؟ هر کس شاهد اين منظره باشد فلج مى‌شود. چه کسى به روح ابراهيم قوت بخشيد، تا چشمانش چندان تيره نشود که اسحاق يا گوسفند را نبيند؟ هر کس شاهد اين منظره باشد کور مى‌شود؛ و با اين همه شايد نادِر است کسى که هم کور و هم فلج شود و نادرتر از آن کسى که اين رويداد را آن گونه که شايسته است روايت کند. همه‌ی ما آن را مى‌دانيم - تنها يک آزمايش بود.
اگر ابراهيم، آن‌گاه که بر کوه موريه ايستاده بود، شک مى‌کرد، اگر مرددانه به اين سو و آن سو مى‌نگريست، اگر پيش از کشيدن کارد تصادفاً گوسفند را مى‌ديد، اگر خداوند به او اجازه مى‌داد تا آن را به جاى اسحاق قربانى کند در اين صورت به خانه بازمى‌گشت، همه چيز همچون گذشته بود، او سارا را داشت، اسحاق را نگاه داشته بود، اما چه اندازه تغيير کرده بود! زيرا پا پس نهادنش يک فرار بود، رهايى‌اش يک تصادف، پاداشش ننگ و آينده‌اش چه‌بسا ملعنت. زيرا نه بر ايمانش شاهد آورده بود، نه بر رحمت خداوند، بلکه تنها گواه آن بود که سفر به کوه موريه چه‌سان هراس‌آور است. آن‌گاه ابراهيم فراموش نمى‌شد و کوه موريه نيز؛ از اين کوه همچون کوه آرارات، آنجا که کشتى نوح بر زمين نشست، ياد نمى‌شد بلکه از آن همچون مهلکه‌اى ياد مى‌شد، زيرا در اينجا بود که ابراهيم شک کرده بود.
از کتابِ «ترس و لرز»
سورن کیرکگور
ترجمه‌ی عبدالکریم رشیدیان
چه کسى به بازوان ابراهيم قوت بخشيد؟ چه کسى يمين او را افراشته نگاه داشت تا ناتوان به پايين نيفتد؟ هر کس شاهد اين منظره باشد فلج مى‌شود. چه کسى به روح ابراهيم قوت بخشيد، تا چشمانش چندان تيره نشود که اسحاق يا گوسفند را نبيند؟ هر کس شاهد اين منظره باشد کور مى‌شود؛ و با اين همه شايد نادِر است کسى که هم کور و هم فلج شود و نادرتر از آن کسى که اين رويداد را آن گونه که شايسته است روايت کند. همه‌ی ما آن را مى‌دانيم - تنها يک آزمايش بود.
اگر ابراهيم، آن‌گاه که بر کوه موريه ايستاده بود، شک مى‌کرد، اگر مرددانه به اين سو و آن سو مى‌نگريست، اگر پيش از کشيدن کارد تصادفاً گوسفند را مى‌ديد، اگر خداوند به او اجازه مى‌داد تا آن را به جاى اسحاق قربانى کند در اين صورت به خانه بازمى‌گشت، همه چيز همچون گذشته بود، او سارا را داشت، اسحاق را نگاه داشته بود، اما چه اندازه تغيير کرده بود! زيرا پا پس نهادنش يک فرار بود، رهايى‌اش يک تصادف، پاداشش ننگ و آينده‌اش چه‌بسا ملعنت. زيرا نه بر ايمانش شاهد آورده بود، نه بر رحمت خداوند، بلکه تنها گواه آن بود که سفر به کوه موريه چه‌سان هراس‌آور است. آن‌گاه ابراهيم فراموش نمى‌شد و کوه موريه نيز؛ از اين کوه همچون کوه آرارات، آنجا که کشتى نوح بر زمين نشست، ياد نمى‌شد بلکه از آن همچون مهلکه‌اى ياد مى‌شد، زيرا در اينجا بود که ابراهيم شک کرده بود.
از کتابِ «ترس و لرز»
سورن کیرکگور
ترجمه‌ی عبدالکریم رشیدیان
◽️فاشیسم
شاید بتوان ادعا کرد که، در میان مخالفان قرن بیستمیِ دموکراسی، اشتراک نظر افلاطون با دست‌راستی‌های افراطی بیشتر از چپ‌های مارکسیست است. به نظر می‌رسد که بعضی ویژگی‌های خاصِ آرمان‌شهر افلاطون پیشاپیش از بعضی جنبه‌های فاشیسم قرن بیستمی حکایت دارند. در این میان می‌توان برای مثال به این موارد اشاره کرد: مخالفت او با دموکراسی؛ حمایت قوی‌اش از دولتی یکپارچه که در آن خبری از احزاب و تشکل‌های گوناگون نیست؛ و باورش به حکمرانی «مطلق»، بی آن‌که رهبران در تحقق اراده‌شان هیچ قید و بندی داشته باشند. از این قبیل است پیشنهادهای او برای استفاده از تبلیغات به منظور اشاعهٔ وفاداری نسبت به نهادهای موجود و ممیزی آن دسته از آثار هنری که احتمال می‌رود فاسد شدنِ روحیهٔ ملی را در پی داشته باشد؛ بازتاب این دو را می‌توان در سیاست‌های هیتلر و متحدان افراطی دست‌راستیِ او نیز مشاهده کرد.
از سوی دیگر، اختلاف‌نظرهایی جدی میان ایدئولوژی افلاطون و ایدئولوژی راست افراطی وجود دارد. اَکتون مشخصهٔ فاشسیم را اتخاذ موضعی عقل‌ستیز می‌داند، زیرا فاشیسم با رد این تلقیِ برآمده از روشنگری که غایاتی مشخص وجود دارد که پی گرفتنِ آن‌ها برای همهٔ انسان‌ها امری عقلانی است، تاریخ را عرصهٔ نزاع فرهنگ‌های رقیب می‌داند و در این نزاع «بهترین» فرهنگ آنی است که از این نزاع زنده بیرون بیاید و بتواند شیوهٔ زندگی خود را بر دیگر فرهنگ‌ها تحمیل کند. فاشیسم انگارهٔ اخلاقیات عینی را نیز به همین میزان دروغین می‌داند: استدلال‌های اخلاقی هیچ نیستند مگر توجیهات یا بهانه‌هایی برای رفتار افراد یا دولت‌ها در جهت تأمین منافع خودشان.
از کتاب «راهنمای خواننده: جمهوری افلاطون»
لوک پرسهاوس
ترجمهٔ سیدمحمدعلی شامخی
شاید بتوان ادعا کرد که، در میان مخالفان قرن بیستمیِ دموکراسی، اشتراک نظر افلاطون با دست‌راستی‌های افراطی بیشتر از چپ‌های مارکسیست است. به نظر می‌رسد که بعضی ویژگی‌های خاصِ آرمان‌شهر افلاطون پیشاپیش از بعضی جنبه‌های فاشیسم قرن بیستمی حکایت دارند. در این میان می‌توان برای مثال به این موارد اشاره کرد: مخالفت او با دموکراسی؛ حمایت قوی‌اش از دولتی یکپارچه که در آن خبری از احزاب و تشکل‌های گوناگون نیست؛ و باورش به حکمرانی «مطلق»، بی آن‌که رهبران در تحقق اراده‌شان هیچ قید و بندی داشته باشند. از این قبیل است پیشنهادهای او برای استفاده از تبلیغات به منظور اشاعهٔ وفاداری نسبت به نهادهای موجود و ممیزی آن دسته از آثار هنری که احتمال می‌رود فاسد شدنِ روحیهٔ ملی را در پی داشته باشد؛ بازتاب این دو را می‌توان در سیاست‌های هیتلر و متحدان افراطی دست‌راستیِ او نیز مشاهده کرد.
از سوی دیگر، اختلاف‌نظرهایی جدی میان ایدئولوژی افلاطون و ایدئولوژی راست افراطی وجود دارد. اَکتون مشخصهٔ فاشسیم را اتخاذ موضعی عقل‌ستیز می‌داند، زیرا فاشیسم با رد این تلقیِ برآمده از روشنگری که غایاتی مشخص وجود دارد که پی گرفتنِ آن‌ها برای همهٔ انسان‌ها امری عقلانی است، تاریخ را عرصهٔ نزاع فرهنگ‌های رقیب می‌داند و در این نزاع «بهترین» فرهنگ آنی است که از این نزاع زنده بیرون بیاید و بتواند شیوهٔ زندگی خود را بر دیگر فرهنگ‌ها تحمیل کند. فاشیسم انگارهٔ اخلاقیات عینی را نیز به همین میزان دروغین می‌داند: استدلال‌های اخلاقی هیچ نیستند مگر توجیهات یا بهانه‌هایی برای رفتار افراد یا دولت‌ها در جهت تأمین منافع خودشان.
از کتاب «راهنمای خواننده: جمهوری افلاطون»
لوک پرسهاوس
ترجمهٔ سیدمحمدعلی شامخی
منتشر شد
از مجموعه‌ی جهان نمایش
«فیلم‌نامه پروست؛ در جست‌وجوی زمان ازدست‌رفته»
نمایش‌نامه
هرولد پینتر؛ ترجمه‌ی امین مدی
«روشنایی‌های بوهم»
نمایش‌نامه‌ی گروتسک
رامون ماریا دل بایه اینکلان؛ ترجمه‌ی مزدک صدر
«بسی ناگفته‌ها»
نمایش‌نامه؛ درباره‌ی زندگی و آثار کاترین منسفیلد، برگرفته از نوشته‌های نویسنده
الن بیتس؛ ترجمه‌ی نرگس انتخابی
منتشر شد
از مجموعه‌ی جهان نمایش
«فیلم‌نامه پروست؛ در جست‌وجوی زمان ازدست‌رفته»
نمایش‌نامه
هرولد پینتر؛ ترجمه‌ی امین مدی
«روشنایی‌های بوهم»
نمایش‌نامه‌ی گروتسک
رامون ماریا دل بایه اینکلان؛ ترجمه‌ی مزدک صدر
«بسی ناگفته‌ها»
نمایش‌نامه؛ درباره‌ی زندگی و آثار کاترین منسفیلد، برگرفته از نوشته‌های نویسنده
الن بیتس؛ ترجمه‌ی نرگس انتخابی
ماکس فریش در جایی میگوید کاش رمان «انسان در هولوسن پدیدار می‌شود» آخرین اثرش و یک میراث ادبی برای جهان بود. او این رمان را بهترین اثر خود می‌داند. داستانی که قواعد نوشتن را پشت سر می‌گذارد و سنت‌شکنی می‌کند.
ماکس فریش داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، خاطره‌نویس و معمار سوییسی است که در لیست بهترین نویسندگان آلمانی‌زبان قرار دارد و آثارش به زبان‌های زیادی ترجمه شده است. او در ایران چندان آوازه ندارد و شاید تنها به‌عنوان نمایشنامه‌نویس شناخته شده باشد. فریش جوایز زیادی را از آنِ خود کرده که از میان آن‌ها می‌توان به جایزه صلح ناشران آلمان و کنراد فردیناند مایر اشاره کرد. او موقع دریافت جایزه ادبی شهر زوریخ میگوید: خیلی‌ها برای این مینویسند که جهان را تغییر دهند، اما من می‌نویسم که جهان را بهتر تحمل کنم.
انسان در هولوسن پدیدار می‌شود روایتِ مرد سالمندی است که به دنیای تلخ آلزایمر هُل داده شده. دنیایی که تاریخ زندگی یک انسان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و راه برگشت هم ندارد. آقای گایزر شخصیت این رمان در دهکده‌ای در سوییس تنها زندگی می‌کند. او می‌خواهد علیه فراموشی بجنگد و تلاش می‌کند پیروز شود. آقای گایزر به علم علاقه دارد؛ موضوعاتی مثل شکل‌گیری زمین و طبیعت. یادش می‌رود و نوشته‌هایی به دیوار می‌چسباند تا یادش بیاید.
نویسنده در این داستان دنیای فراموشی و زوال را با شیوه متفاوتی به تصویر می‌کشد طوری که طعم تلخ فراموشی و زوال با کلاژی از دست‌نوشته‌ها و کاغدها و تصاویری که آقای گایزر به دیوار چسبانده کم شود. دست‌نوشته‌هایی که فقط به آقای گایزر ربط دارد و کمکی به خواننده نمی‌کند، اما خواننده کتاب از آن نمی‌گذرد و می‌خواندش و شاید برگردد و باز نگاهی به آن‌ها بیندازد.
اگر نادیده گرفتن استانداردهای نوشتن، طنز سیاه و بینامتنیت از ویژگی‌های پست‌مدرنیسم است، بله رمان انسان در هولوسن پدیدار می‌شود یک رمان پست‌مدرن محسوب می‌شود. رمانی که در انتهای کتاب منابع و نام‌نامه هم دارد و البته که علیه فراموشی است.
از رمانِ انسان در هولوسن پدیدار می‌شود؛ ماکس فریش؛ ترجمه‌ی زینب آرمند
ماکس فریش داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، خاطره‌نویس و معمار سوییسی است که در لیست بهترین نویسندگان آلمانی‌زبان قرار دارد و آثارش به زبان‌های زیادی ترجمه شده است. او در ایران چندان آوازه ندارد و شاید تنها به‌عنوان نمایشنامه‌نویس شناخته شده باشد. فریش جوایز زیادی را از آنِ خود کرده که از میان آن‌ها می‌توان به جایزه صلح ناشران آلمان و کنراد فردیناند مایر اشاره کرد. او موقع دریافت جایزه ادبی شهر زوریخ میگوید: خیلی‌ها برای این مینویسند که جهان را تغییر دهند، اما من می‌نویسم که جهان را بهتر تحمل کنم.
انسان در هولوسن پدیدار می‌شود روایتِ مرد سالمندی است که به دنیای تلخ آلزایمر هُل داده شده. دنیایی که تاریخ زندگی یک انسان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و راه برگشت هم ندارد. آقای گایزر شخصیت این رمان در دهکده‌ای در سوییس تنها زندگی می‌کند. او می‌خواهد علیه فراموشی بجنگد و تلاش می‌کند پیروز شود. آقای گایزر به علم علاقه دارد؛ موضوعاتی مثل شکل‌گیری زمین و طبیعت. یادش می‌رود و نوشته‌هایی به دیوار می‌چسباند تا یادش بیاید.
نویسنده در این داستان دنیای فراموشی و زوال را با شیوه متفاوتی به تصویر می‌کشد طوری که طعم تلخ فراموشی و زوال با کلاژی از دست‌نوشته‌ها و کاغدها و تصاویری که آقای گایزر به دیوار چسبانده کم شود. دست‌نوشته‌هایی که فقط به آقای گایزر ربط دارد و کمکی به خواننده نمی‌کند، اما خواننده کتاب از آن نمی‌گذرد و می‌خواندش و شاید برگردد و باز نگاهی به آن‌ها بیندازد.
اگر نادیده گرفتن استانداردهای نوشتن، طنز سیاه و بینامتنیت از ویژگی‌های پست‌مدرنیسم است، بله رمان انسان در هولوسن پدیدار می‌شود یک رمان پست‌مدرن محسوب می‌شود. رمانی که در انتهای کتاب منابع و نام‌نامه هم دارد و البته که علیه فراموشی است.
از رمانِ انسان در هولوسن پدیدار می‌شود؛ ماکس فریش؛ ترجمه‌ی زینب آرمند
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
اسلاوی ژیژک درباره‌ی خشونت و تغییر
تغییر در سیستم اجتماعی به معنایی واقعا خشونت‌آمیز است. امروزه ما تنها خشونت فیزیکی نداریم، حتی اگر برای نمونه بر اثر ورشکستگی یک شرکت بزرگ میلیون‌ها نفر شغل‌شان را از دست بدهند، آن‌ها این امر را به عنوان شکلی از خشونت تجربه می‌کنند. چرا برای من گاندی از هیتلر خشن‌تر است؟ زیرا هیتلر میلیون‌ها انسان را کشت تا جلوی تغییر اجتماعی واقعی را بگیرد، تا سیستم را نجات دهد. در حالی که کل هدف اعتراضات غیرخشونت‌آمیز گاندی و مانند آن، دقیقاً ایجاد تغییری ریشه‌ای در هند بود.
ترجمه‌ی ایمان همتی
تهیه و تنظیم: نشر نی
تغییر در سیستم اجتماعی به معنایی واقعا خشونت‌آمیز است. امروزه ما تنها خشونت فیزیکی نداریم، حتی اگر برای نمونه بر اثر ورشکستگی یک شرکت بزرگ میلیون‌ها نفر شغل‌شان را از دست بدهند، آن‌ها این امر را به عنوان شکلی از خشونت تجربه می‌کنند. چرا برای من گاندی از هیتلر خشن‌تر است؟ زیرا هیتلر میلیون‌ها انسان را کشت تا جلوی تغییر اجتماعی واقعی را بگیرد، تا سیستم را نجات دهد. در حالی که کل هدف اعتراضات غیرخشونت‌آمیز گاندی و مانند آن، دقیقاً ایجاد تغییری ریشه‌ای در هند بود.
ترجمه‌ی ایمان همتی
تهیه و تنظیم: نشر نی
در چاره‌جويى آخرين ميل يا بيزارى كه بلاواسطه ملحق به انجام فعل و يا ترك فعل است، چيزى است كه خواست و اراده مى‌خوانيم، كه عمل خواستن است (نه توانايى و استعداد اراده) و حيواناتى كه توانايى چاره‌جويى دارند، بايد لزوماً اراده نيز داشته باشند. تعريف اراده به‌عنوان ميل عقلانى كه عموماً از جانب اهل مدرسه عرضه مى‌شود، درست نيست. زيرا اگر درست مى‌بود، در آن صورت امكان انجام عمل ارادى بر ضد عقل وجود نمى‌داشت. زيرا عمل ارادى عملى است كه از اراده برمى‌خيزد و لاغير. اما اگر به‌جاى ميل عقلانى، ميل برخاسته از تأمل قبلى را اراده بدانيم در آن صورت با تعريفى كه در اينجا آورده‌ايم يكسان مى‌شود. اراده بنابراين آخرين ميل در جريان تأمل و چاره‌جويى است. و گرچه ما در محاوره معمولى مى‌گوييم كه كسى اراده انجام كارى را داشت ولى با اين حال از انجام آن خوددارى كرد؛ اما اين در واقع تمايل به انجام كارى است و عمل ارادى به‌شمار نمى‌رود؛ زيرا عمل ارادى نه مبتنى بر آن تمايل بلكه موقوف به آخرين تمايل يا ميل است.
از کتابِ لویاتان؛ توماس هابز؛ ترجمه‌ی حسین بشیریه
در چاره‌جويى آخرين ميل يا بيزارى كه بلاواسطه ملحق به انجام فعل و يا ترك فعل است، چيزى است كه خواست و اراده مى‌خوانيم، كه عمل خواستن است (نه توانايى و استعداد اراده) و حيواناتى كه توانايى چاره‌جويى دارند، بايد لزوماً اراده نيز داشته باشند. تعريف اراده به‌عنوان ميل عقلانى كه عموماً از جانب اهل مدرسه عرضه مى‌شود، درست نيست. زيرا اگر درست مى‌بود، در آن صورت امكان انجام عمل ارادى بر ضد عقل وجود نمى‌داشت. زيرا عمل ارادى عملى است كه از اراده برمى‌خيزد و لاغير. اما اگر به‌جاى ميل عقلانى، ميل برخاسته از تأمل قبلى را اراده بدانيم در آن صورت با تعريفى كه در اينجا آورده‌ايم يكسان مى‌شود. اراده بنابراين آخرين ميل در جريان تأمل و چاره‌جويى است. و گرچه ما در محاوره معمولى مى‌گوييم كه كسى اراده انجام كارى را داشت ولى با اين حال از انجام آن خوددارى كرد؛ اما اين در واقع تمايل به انجام كارى است و عمل ارادى به‌شمار نمى‌رود؛ زيرا عمل ارادى نه مبتنى بر آن تمايل بلكه موقوف به آخرين تمايل يا ميل است.
از کتابِ لویاتان؛ توماس هابز؛ ترجمه‌ی حسین بشیریه
بیایید برای لحظه‌ای سعی کنیم ایمان را از منظر کسی بررسی کنیم که خدا را باور دارد و ایمان را به‌مثابه وظیفۀ خویش می‌پذیرد. چرا ایمان ممکن است دشوار باشد؟ چرا برقراری و حفظ رابطه با خدا که به هر روی خالق و خاستگاه همۀ چیزهاست ممکن است دشوار باشد؟ در ترس و لرز، یوهانس دو سیلنتیو (کیرکگور) نشان می‌دهد که ایمان باید با دو نیروی قدرتمند به ستیزه برخیزد: شک و گناه. ایمان، از سویی، وجه مقابل گناه و، از سوی دیگر، وجه مقابل شک است. شک باور و اعتماد شخص به وجود و نیکی خدا را متزلزل می‌کند. ایمان دانش نیست، و از این‌رو همیشه در معرض آزمون شک است ــ شاید از آن‌جهت که نظریه‌های علمی در باب آغاز جهان و ماهیت انسان گویا فرضیۀ خدای خالق را به امری زائد تبدیل می‌کنند؛ شاید از آن‌جهت که رنج، بی‌عدالتی و شقاوتی که در جهان می‌یابیم گویا با حضور خدایی عاشق ناسازگار است. در ترس و لرز، یوهانس دو سیلنتیو ابراهیم را چنان پیش خود مجسم می‌کند که انبوهی از شک‌ها و تردید‌ها روحش را می‌خورند و اضطرابی عظیم در او ایجاد می‌کنند.
سورن کیرکگور بی‌چون و چرا یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اندیشمندان قرن نوزدهم بود. کتاب ترس و لرز کیرکگور هم در تاریخ اندیشۀ فلسفی و هم در تاریخ اندیشۀ دینی یک متن کلاسیک به شمار می‌رود. این کتاب، به‌دلیل ارائۀ چشم‌انداز فلسفی اصیل دربارۀ مفاهیمی نظیر عشق، تنهایی، شهامت، حقیقت، خدا، ایمان و آزادی، حتی امروز هم فیلسوفان، متألهان و خوانندگان عادی را به درنگ و پرسش وامی‌دارد. کلر کارلایل راهنمایی روشن و موجز دربارۀ این کتاب نگاشته است. او، گذشته از بررسی مضامین اصلی و زمینۀ تاریخی، الهیاتی و فلسفی متن کیرکگور و بحث در باب تأثیر آن بر فیلسوفان دیگر، نقشه‌ای مبسوط و مشروح و خوانشی جزءبه‌جزء از خود متن فراهم کرده است تا خواننده را در گذر از مسیر دشوار خواندن ترس و لرز و به‌دست‌آوردن فهمی دقیق و جامع از آن یاری رساند. خواندن ترس و لرز کیرکگور به یاری این کتاب برای همۀ علاقه‌مندان به اندیشۀ سورن کیرکگور، همۀ اساتید و دانشجویان فلسفه و الهیات و، مهم‌تر از همه، برای تمام کسانی که در رابطه با خود، خدا و دیگران به پارادوکس برخورده‌اند امری ضروری است.
«ترس و لرز کیرکگور؛ راهنمای خواننده»
کلر کارلایل
ترجمۀ علی حسن زاده
بیایید برای لحظه‌ای سعی کنیم ایمان را از منظر کسی بررسی کنیم که خدا را باور دارد و ایمان را به‌مثابه وظیفۀ خویش می‌پذیرد. چرا ایمان ممکن است دشوار باشد؟ چرا برقراری و حفظ رابطه با خدا که به هر روی خالق و خاستگاه همۀ چیزهاست ممکن است دشوار باشد؟ در ترس و لرز، یوهانس دو سیلنتیو (کیرکگور) نشان می‌دهد که ایمان باید با دو نیروی قدرتمند به ستیزه برخیزد: شک و گناه. ایمان، از سویی، وجه مقابل گناه و، از سوی دیگر، وجه مقابل شک است. شک باور و اعتماد شخص به وجود و نیکی خدا را متزلزل می‌کند. ایمان دانش نیست، و از این‌رو همیشه در معرض آزمون شک است ــ شاید از آن‌جهت که نظریه‌های علمی در باب آغاز جهان و ماهیت انسان گویا فرضیۀ خدای خالق را به امری زائد تبدیل می‌کنند؛ شاید از آن‌جهت که رنج، بی‌عدالتی و شقاوتی که در جهان می‌یابیم گویا با حضور خدایی عاشق ناسازگار است. در ترس و لرز، یوهانس دو سیلنتیو ابراهیم را چنان پیش خود مجسم می‌کند که انبوهی از شک‌ها و تردید‌ها روحش را می‌خورند و اضطرابی عظیم در او ایجاد می‌کنند.
سورن کیرکگور بی‌چون و چرا یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اندیشمندان قرن نوزدهم بود. کتاب ترس و لرز کیرکگور هم در تاریخ اندیشۀ فلسفی و هم در تاریخ اندیشۀ دینی یک متن کلاسیک به شمار می‌رود. این کتاب، به‌دلیل ارائۀ چشم‌انداز فلسفی اصیل دربارۀ مفاهیمی نظیر عشق، تنهایی، شهامت، حقیقت، خدا، ایمان و آزادی، حتی امروز هم فیلسوفان، متألهان و خوانندگان عادی را به درنگ و پرسش وامی‌دارد. کلر کارلایل راهنمایی روشن و موجز دربارۀ این کتاب نگاشته است. او، گذشته از بررسی مضامین اصلی و زمینۀ تاریخی، الهیاتی و فلسفی متن کیرکگور و بحث در باب تأثیر آن بر فیلسوفان دیگر، نقشه‌ای مبسوط و مشروح و خوانشی جزءبه‌جزء از خود متن فراهم کرده است تا خواننده را در گذر از مسیر دشوار خواندن ترس و لرز و به‌دست‌آوردن فهمی دقیق و جامع از آن یاری رساند. خواندن ترس و لرز کیرکگور به یاری این کتاب برای همۀ علاقه‌مندان به اندیشۀ سورن کیرکگور، همۀ اساتید و دانشجویان فلسفه و الهیات و، مهم‌تر از همه، برای تمام کسانی که در رابطه با خود، خدا و دیگران به پارادوکس برخورده‌اند امری ضروری است.
«ترس و لرز کیرکگور؛ راهنمای خواننده»
کلر کارلایل
ترجمۀ علی حسن زاده
روابط مادر ـ دختر از همان اولین ماه‌های زندگی مسئله‌سازتر از روابط مادر ـ پسر است و براساس کشمکش‌های رایج شکل می‌گیرد. مادران معترف هستند که وقتی دختری را بزرگ می‌کنند نگران‌تر و عصبی‌تر هستند و کم‌تر احساس امنیت می‌کنند، با وجودی که بزرگ کردن دختر را آسان‌تر می‌دانند. اما این دشواری‌ها را به خودشان نسبت نمی‌دهند بلکه به «شخصیت مشکل‌ساز» دختربچه‌ها نسبت می‌دهند زیرا در پسربچه‌ها ناراحتی‌های مربوط به تغذیه و خواب و نیز کشمکش‌های مربوط به آن‌ها دامنه و رواج کمتری دارند.
مادرها در برخورد با دخترها خشک‌تر، سخت‌گیرتر و پرتوقع‌تر هستند، به‌ویژه هنگامی که دخترها پرتحرک یعنی فعال، کنجکاو، مستقل، پر سروصدا، و دارای جنب‌وجوش بسیار زودرس هستند؛ به عبارت دیگر رفتارهایی دارند که مردانه به حساب می‌آیند. دختربچه‌ی کم‌تحرک، یعنی آرام و منفعل و کم‌توقع بدون دشواری زیاد می‌پذیرد که خواسته‌های مادرش را برآورده کند، زیرا این خواسته با نظم و ترتیب و ثبات سازگاراند و در نتیجه چندان دلیلی ندارد که مادر و دختر با هم درگیر شوند. اما با دختربچه‌ی پر جنب‌وجوش و پرهیاهو نیز همانند دختر کم‌تحرک رفتار می‌کنند و او هم گاهی واکنش‌های تندی نشان می‌دهد. و از آنجا که پرتحرکی دختر یگانه صفتی است که در کلیشه‌های عامیانه جای نمی‌گیرد، دخالت‌های خشونت‌آمیزی صورت می‌گیرد تا دختربچه راهی جز این نداشته باشد که نوع خاصی از پرخاشگری به‌اصطلاح «زنانه»، یعنی پرخاش به خویش، گریه‌های طولانی و دلسوزی برای خود را برگزیند.
اغلب دختربچه‌ها هنگامی که بنا به طبع مادرزادی خود به درهم شکستن کلیشه‌ی سنت‌ها و عقاید زنانه‌ی تحمیلی کشیده می‌شوند، قربانی دخالت‌های سرکوب‌گرانه‌ی دیگران می‌گردند. درست همین دختربچه‌های بسیار پرتحرک، سرشار از کنجکاوی و لبریز از شور زندگی که خواستار احاطه بر محیط پیرامون خویش و به دست آوردن استقلال هستند، به ناچار باید از اولین سال‌های زندگی با مادرشان به نبرد برخیزند.
همان‌گونه که فروید روشن کرده است، یگانه رابطه‌ی به‌راستی ارضاکنده رابطه‌ای است که مادر را به پسرش پیوند می‌دهد، حال آن‌که همه چیز مؤید این فرض است که حتی مهربان‌ترین و دلسوزترین مادران نیز برخوردی دوگانه با دختر خود دارند.
از کتابِ «اگر فرزند دختر دارید»
النا جانینی بلوتی
ترجمه‌ی محمدجعفر پوینده
مادرها در برخورد با دخترها خشک‌تر، سخت‌گیرتر و پرتوقع‌تر هستند، به‌ویژه هنگامی که دخترها پرتحرک یعنی فعال، کنجکاو، مستقل، پر سروصدا، و دارای جنب‌وجوش بسیار زودرس هستند؛ به عبارت دیگر رفتارهایی دارند که مردانه به حساب می‌آیند. دختربچه‌ی کم‌تحرک، یعنی آرام و منفعل و کم‌توقع بدون دشواری زیاد می‌پذیرد که خواسته‌های مادرش را برآورده کند، زیرا این خواسته با نظم و ترتیب و ثبات سازگاراند و در نتیجه چندان دلیلی ندارد که مادر و دختر با هم درگیر شوند. اما با دختربچه‌ی پر جنب‌وجوش و پرهیاهو نیز همانند دختر کم‌تحرک رفتار می‌کنند و او هم گاهی واکنش‌های تندی نشان می‌دهد. و از آنجا که پرتحرکی دختر یگانه صفتی است که در کلیشه‌های عامیانه جای نمی‌گیرد، دخالت‌های خشونت‌آمیزی صورت می‌گیرد تا دختربچه راهی جز این نداشته باشد که نوع خاصی از پرخاشگری به‌اصطلاح «زنانه»، یعنی پرخاش به خویش، گریه‌های طولانی و دلسوزی برای خود را برگزیند.
اغلب دختربچه‌ها هنگامی که بنا به طبع مادرزادی خود به درهم شکستن کلیشه‌ی سنت‌ها و عقاید زنانه‌ی تحمیلی کشیده می‌شوند، قربانی دخالت‌های سرکوب‌گرانه‌ی دیگران می‌گردند. درست همین دختربچه‌های بسیار پرتحرک، سرشار از کنجکاوی و لبریز از شور زندگی که خواستار احاطه بر محیط پیرامون خویش و به دست آوردن استقلال هستند، به ناچار باید از اولین سال‌های زندگی با مادرشان به نبرد برخیزند.
همان‌گونه که فروید روشن کرده است، یگانه رابطه‌ی به‌راستی ارضاکنده رابطه‌ای است که مادر را به پسرش پیوند می‌دهد، حال آن‌که همه چیز مؤید این فرض است که حتی مهربان‌ترین و دلسوزترین مادران نیز برخوردی دوگانه با دختر خود دارند.
از کتابِ «اگر فرزند دختر دارید»
النا جانینی بلوتی
ترجمه‌ی محمدجعفر پوینده
شخص مذکور، ایوان دووگوچخون، فرزند نیکیفور، زمانی که این جانب با حسن‌نیت به‌نزدش رفته بودم، در حضور جمع لقب بسیار اهانت‌بار و ننگ‌آور «غاز» را به من داد، در حالی‌که بر همه‌ی اهالی میرگورود آشکار است که هرگز نام این حیوان منفور بر من نهاده نشده است و در آینده نیز قصد چنین تغییر نامی ندارم. مدارک اصل و نسب اشرافی اینجانب در دفتر کلیسای «سه اسقف» موجود است و تاریخ تولدم و نام تعمیدی‌ام در آنجا ثبت است. هرکس با هر معلوماتی می‌داند که «غاز» یک پرنده است و نه یک فرد انسانی؛ و این حقیقتی است که حتی زیر دیپلم‌ها هم می‌توانند درک کنند. اما شخص کینه‌توز فوق‌الذکر با وجود آگاهی بر این حقایق، تنها به قصد آلوده‌ساختن نام و مقام اینجانب، با وحشتناک‌ترین افتراها و تهمت‌ها با کلمه‌ی فوق‌الذکر مرا مورد خطابی اهانت‌بار قرار داده است.
از کتاب «یادداشت‌های یک دیوانه»
نیکلای گوگول
ترجمهٔ خشایار دیهیمی
شخص مذکور، ایوان دووگوچخون، فرزند نیکیفور، زمانی که این جانب با حسن‌نیت به‌نزدش رفته بودم، در حضور جمع لقب بسیار اهانت‌بار و ننگ‌آور «غاز» را به من داد، در حالی‌که بر همه‌ی اهالی میرگورود آشکار است که هرگز نام این حیوان منفور بر من نهاده نشده است و در آینده نیز قصد چنین تغییر نامی ندارم. مدارک اصل و نسب اشرافی اینجانب در دفتر کلیسای «سه اسقف» موجود است و تاریخ تولدم و نام تعمیدی‌ام در آنجا ثبت است. هرکس با هر معلوماتی می‌داند که «غاز» یک پرنده است و نه یک فرد انسانی؛ و این حقیقتی است که حتی زیر دیپلم‌ها هم می‌توانند درک کنند. اما شخص کینه‌توز فوق‌الذکر با وجود آگاهی بر این حقایق، تنها به قصد آلوده‌ساختن نام و مقام اینجانب، با وحشتناک‌ترین افتراها و تهمت‌ها با کلمه‌ی فوق‌الذکر مرا مورد خطابی اهانت‌بار قرار داده است.
از کتاب «یادداشت‌های یک دیوانه»
نیکلای گوگول
ترجمهٔ خشایار دیهیمی
منتشر شد
«دکتر محمد مصدق: سرگذشت سیاسی»
نوشته‌ی فرهاد دیبا
ترجمه‌ی شیرین کریمی
این کتاب سرگذشت سیاسی دکتر محمد مصدق به همراه برخی جزئیات زندگی خصوصی اوست. مصدق با جداشدن از پیشینه‌ی اجتماعی خود به رهبر جنبش استقلال‌خواهی در کشوری به‌ظاهر مستقل تبدیل شد. گرچه نفت نقش اساسی در زندگینامه‌ی سیاسی مصدق ایفا نمی‌کرد، او در جایگاه پیشاهنگِ یک «انقلاب نفتی» به عرصه آمد؛ انقلابی که قرار بود دو دهه پس از برکناری او از قدرت به سرانجام برسد. نویسنده همچنین اشاراتی به برخی سیاستمداران منطقه‌ی خاورمیانه دارد تا اهمیت سیاسی مصدق را در میان نیروهای نوظهور در جهان سوم روشن سازد. مصدق به نسل رهبران ناسیونالیستی تعلق داشت که تحت تأثیر مشروطه‌گرایی غربی بودند. دکتر محمد مصدق: سرگذشت سیاسی شرح سرسختی او در راه آرمان‌هایش و شرح ترتیب رویدادهای سیاسی است که در طول پنجاه سال بی‌امان او را به سوی مقام نخست‌وزیریِ ایران سوق داد و جایگاهش را در تاریخ سیاسی این کشور تثبیت کرد.
▫️ بخشی از کتاب
منتشر شد
«دکتر محمد مصدق: سرگذشت سیاسی»
نوشته‌ی فرهاد دیبا
ترجمه‌ی شیرین کریمی
این کتاب سرگذشت سیاسی دکتر محمد مصدق به همراه برخی جزئیات زندگی خصوصی اوست. مصدق با جداشدن از پیشینه‌ی اجتماعی خود به رهبر جنبش استقلال‌خواهی در کشوری به‌ظاهر مستقل تبدیل شد. گرچه نفت نقش اساسی در زندگینامه‌ی سیاسی مصدق ایفا نمی‌کرد، او در جایگاه پیشاهنگِ یک «انقلاب نفتی» به عرصه آمد؛ انقلابی که قرار بود دو دهه پس از برکناری او از قدرت به سرانجام برسد. نویسنده همچنین اشاراتی به برخی سیاستمداران منطقه‌ی خاورمیانه دارد تا اهمیت سیاسی مصدق را در میان نیروهای نوظهور در جهان سوم روشن سازد. مصدق به نسل رهبران ناسیونالیستی تعلق داشت که تحت تأثیر مشروطه‌گرایی غربی بودند. دکتر محمد مصدق: سرگذشت سیاسی شرح سرسختی او در راه آرمان‌هایش و شرح ترتیب رویدادهای سیاسی است که در طول پنجاه سال بی‌امان او را به سوی مقام نخست‌وزیریِ ایران سوق داد و جایگاهش را در تاریخ سیاسی این کشور تثبیت کرد.
▫️ بخشی از کتاب
https://www.instagram.com/reel/C04cMNStvD1/?igshid=MTc4MmM1YmI2Ng==
مروری بر کتابِ طرح اجمالی فلسفه اسپینوزا
نوشته‌ی ارول ای. هریس
ترجمه‌ی مصطفی شهرآئینی
کارشناس: محسن خنجری
مروری بر کتابِ طرح اجمالی فلسفه اسپینوزا
نوشته‌ی ارول ای. هریس
ترجمه‌ی مصطفی شهرآئینی
کارشناس: محسن خنجری
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
نشر نی برگزار می‌کند:
🎭نمایش‌نامه‌خوانی
شبگرد | نویسنده: دنیل کین | مترجم: آسیه سیدی
کارگردان: سحر بیرانوند
بازیگران: محمد عبداللهی، بهنام قادری، سحر بیرانوند
به‌زودی...
نشر نی برگزار می‌کند:
🎭نمایش‌نامه‌خوانی
شبگرد | نویسنده: دنیل کین | مترجم: آسیه سیدی
کارگردان: سحر بیرانوند
بازیگران: محمد عبداللهی، بهنام قادری، سحر بیرانوند
به‌زودی...
آوریل سال ۱۹۳۷ بود. من و پابلو پیکاسو در یک کافۀ خیابانی صبحانه می‌خوردیم. مردی در میز پهلویی خم شد به طرف‌مان. یک نسخه از روزنامۀ تایمز را توی دستش تکان می‌داد.
به انگلیسی پرسید: «خبرهای وحشتناکی را که از اسپانیا آمده شنیده‌اید؟» و به مقاله‌ای در روزنامه اشاره کرد.
ارتش اسپانیا به فرماندهی ژنرال فرانکو علیه دولت شوریده بود. مقاله حملۀ هوایی دو روز پیش به شهر گِرنیکا در شمال اسپانیا را شرح می‌داد. آهسته ترجمه کردم: «گِرنیکا در حملۀ هوایی با خاک یکسان شده. بمباران سه ساعت طول کشیده است. هواپیماهای جنگی در ارتفاع کم پرواز می‌کردند و به مردمی که در حال گریز بودند تیراندازی می‌کردند. بسیاری از زخمی‌ها زن و کودک هستند.»
پس از شنیدن اخبار مربوط به گِرنیکا، پیکاسو می‌دانست چه باید بکشد. نقاشیای می‌کشید آن‌قدر تکان‌دهنده و آن‌قدر مسحورکننده که کسی نمی‌توانست روی از آن برگردانَد. دیگر کسی نمی‌توانست بگوید: «ما که نمی‌دانیم در اسپانیا چه خبر است. اصلاً چه ربطی به ما دارد؟» به‌قدری از ماجراهای گِرنیکا ناراحت می‌شدند که خشونت به‌نحوی پایان می‌یافت.
پیکاسو بوم بسیار بزرگی در آتلیه‌اش برپا کرد، از این سر دیوار تا آن سر دیوار و از زمین تا سقف. بیش از ۳ متر ارتفاع و ۷ متر پهنا داشت. به نظر نمی‌رسید هیچ هنرمندی بتواند نقاشیای در این اندازه را تا پیش از شروع نمایشگاه بین‌المللی، یعنی یک ماه بعد، به پایان برساند.
از رنگ‌های شاد استفاده نمی‌کرد ـ فقط سیاه و سفید و خاکستری. از نردبان بالا و پایین می‌رفت. وسط بوم سرِ یک اسب را در حال نعره زدن کشید. سمت چپ، یک گاو نر کشید و زنی که به کودکی مرده چسبیده بود. مردی زخمی بر زمین افتاده بود. سرهایی فریادکشان از میان سایه‌ها هجوم می‌آوردند، درست مثل ارواح.
اصلاً داشت چه‌کار می‌کرد؟ وقتی نقاشی تمام شد، هیچ شباهتی به عکس‌های جنگ با ساختمان‌های بمباران‌شده و اجساد روی زمین نداشت. پیکرهای آشفته‌ای که جیغ می‌کشیدند و شکل‌های دندانه‌دندانه دل مرا به درد آوردند. از پیکاسو پرسیدم: «این گاو نر این‌جا چه‌کار می‌کند؟ این دست کی است که چراغ را گرفته؟»
پیکاسو هیچ‌گاه به پرسش‌هایی از این دست پاسخ صریحی نمی‌داد. می‌گفت: «تا حالا دیگر باید فهمیده باشی، دورا. هنر دروغی است که حقیقت را بازگو می‌کند.»
هنگامی که در نمایشگاه بین‌المللی گِرنیکا را در غرفۀ فرانسه دیدم، تأثیرش از تأثیری که در آتلیه داشت هم بیشتر بود. فکر کردم چقدر برای خلبان آسان است که دریچه‌ای را در هواپیما باز کند تا بمب‌ها فروبریزند روی سر مردم بی‌گناه در آن پایین. ولی چه کسی می‌توانست چنین نقاشیای بکشد از این انفجار تیره‌وتار و از خشم و دلسوزی. تنها و تنها پیکاسو!
از کتابِ شب پر ستاره؛ مایکل برد؛ ترجمه‌ی نرگس انتخابی
به انگلیسی پرسید: «خبرهای وحشتناکی را که از اسپانیا آمده شنیده‌اید؟» و به مقاله‌ای در روزنامه اشاره کرد.
ارتش اسپانیا به فرماندهی ژنرال فرانکو علیه دولت شوریده بود. مقاله حملۀ هوایی دو روز پیش به شهر گِرنیکا در شمال اسپانیا را شرح می‌داد. آهسته ترجمه کردم: «گِرنیکا در حملۀ هوایی با خاک یکسان شده. بمباران سه ساعت طول کشیده است. هواپیماهای جنگی در ارتفاع کم پرواز می‌کردند و به مردمی که در حال گریز بودند تیراندازی می‌کردند. بسیاری از زخمی‌ها زن و کودک هستند.»
پس از شنیدن اخبار مربوط به گِرنیکا، پیکاسو می‌دانست چه باید بکشد. نقاشیای می‌کشید آن‌قدر تکان‌دهنده و آن‌قدر مسحورکننده که کسی نمی‌توانست روی از آن برگردانَد. دیگر کسی نمی‌توانست بگوید: «ما که نمی‌دانیم در اسپانیا چه خبر است. اصلاً چه ربطی به ما دارد؟» به‌قدری از ماجراهای گِرنیکا ناراحت می‌شدند که خشونت به‌نحوی پایان می‌یافت.
پیکاسو بوم بسیار بزرگی در آتلیه‌اش برپا کرد، از این سر دیوار تا آن سر دیوار و از زمین تا سقف. بیش از ۳ متر ارتفاع و ۷ متر پهنا داشت. به نظر نمی‌رسید هیچ هنرمندی بتواند نقاشیای در این اندازه را تا پیش از شروع نمایشگاه بین‌المللی، یعنی یک ماه بعد، به پایان برساند.
از رنگ‌های شاد استفاده نمی‌کرد ـ فقط سیاه و سفید و خاکستری. از نردبان بالا و پایین می‌رفت. وسط بوم سرِ یک اسب را در حال نعره زدن کشید. سمت چپ، یک گاو نر کشید و زنی که به کودکی مرده چسبیده بود. مردی زخمی بر زمین افتاده بود. سرهایی فریادکشان از میان سایه‌ها هجوم می‌آوردند، درست مثل ارواح.
اصلاً داشت چه‌کار می‌کرد؟ وقتی نقاشی تمام شد، هیچ شباهتی به عکس‌های جنگ با ساختمان‌های بمباران‌شده و اجساد روی زمین نداشت. پیکرهای آشفته‌ای که جیغ می‌کشیدند و شکل‌های دندانه‌دندانه دل مرا به درد آوردند. از پیکاسو پرسیدم: «این گاو نر این‌جا چه‌کار می‌کند؟ این دست کی است که چراغ را گرفته؟»
پیکاسو هیچ‌گاه به پرسش‌هایی از این دست پاسخ صریحی نمی‌داد. می‌گفت: «تا حالا دیگر باید فهمیده باشی، دورا. هنر دروغی است که حقیقت را بازگو می‌کند.»
هنگامی که در نمایشگاه بین‌المللی گِرنیکا را در غرفۀ فرانسه دیدم، تأثیرش از تأثیری که در آتلیه داشت هم بیشتر بود. فکر کردم چقدر برای خلبان آسان است که دریچه‌ای را در هواپیما باز کند تا بمب‌ها فروبریزند روی سر مردم بی‌گناه در آن پایین. ولی چه کسی می‌توانست چنین نقاشیای بکشد از این انفجار تیره‌وتار و از خشم و دلسوزی. تنها و تنها پیکاسو!
از کتابِ شب پر ستاره؛ مایکل برد؛ ترجمه‌ی نرگس انتخابی