‌
منتشر شد
«مسئله شرق»
قدرت‌های بزرگ و فروپاشی امپراتوری عثمانی
ای. ال. مک‌فی
ترجمه‌ی زهره هدایتی بیدهندی
از مجموعه‌ی کارگاه تاریخ

از شکست در نبرد با روسیه (۱۷۷۴-۱۷۶۸) تا ناکامی در جنگ جهانی اول که نهایتاً به فروپاشی امپراتوری عثمانی، انعقاد عهدنامه‌ی لوزان (۱۹۲۳) و تأسیس جمهوری ترکیه منتهی شد، مسئله‌ی شرق همواره در کانون روابط این امپراتوری با قدرت‌های بزرگ اروپایی و همچنین اقوام و ملت‌هایی قرار داشت که برای دستیابی به استقلال سر به شورش برمی‌داشتند. هر گوشه از سرزمین‌های تحت سلطه‌ی امپراتوری عثمانی که قدم در راه جداسری برمی‌داشت، در پی آن قدرت‌های بزرگ اروپایی از این آب گل‌آلود ماهی می‌گرفتند و توان نظامی و سیاسی خود را وسیله‌ی گسترش دامنه‌ی نفوذ قرار می‌دادند. در تمام وقایعی نظیر ظهور جنبش استقلال یونان، شورش محمدعلی در مصر، جنگ کریمه و قیام اسلاوها در بالکان، عثمانی همواره تا آستانه‌ی سقوط پیش می‌رفت و تنها با اتکا به مداخله‌ی قدرت‌هایی کمر راست می‌کرد که در رقابت با یکدیگر و برای حفظ توازن قوا بقای حیات «باب عالی» را مرجح می‌دانستند.

▫️بخشی از کتاب

در قرن بیستم بریتانیا در‌گیر منازعات نظامی متعددی بود که نمی‌توان بر تمامی آن‌ها نام جنگ نهاد. بر اساس اسناد و منابع بریتانیایی، بسیاری از آن‌ها زدوخورد‌های کوچکی محسوب می‌شد که غالباً بر سر اراضی تحت سلطۀ بریتانیا در سرزمین‌های دور درمی‌گرفت. چه‌بسا بازتاب چنین منازعاتی بر زندگی اشخاص و جوامع کوچک وخیم و ناگوار بوده باشد، اما اثرات آن‌ها بر جامعۀ بریتانیا، به‌طور کلی و اغلب، ناچیز بوده است. در کتاب حاضر به بررسی اثرات تنها سه منازعه پرداخته شده که می‌توان از آن‌ها به «جنگ» یاد کرد: جنگ دوم بوئرها (۱۸۹۹- ۱۹۰۲)، جنگ جهانی اول (۱۹۱۴-۱۹۱۸) و جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵).
جنگ‌های ۱۹۱۴-۱۹۱۸ و ۱۹۳۹-۱۹۴۵ منجر به تغییرات قابل‌ملاحظه‌ای در نظام اقتصاد سیاسی بریتانیا گشت. بخش اعظم این کتاب به تغییرات سیاسی، اجتماعی و اقتصادیِ حاصل از جنگ، ابعاد، ماهیت و میزان ماندگاریِ تغییرات و همچنین اختلاف‌نظر تاریخ‌شناسان دربارۀ اهمیت این تغییرات و ارتباط‌ آن‌ها با جنگ اختصاص یافته است.

«جنگ و جامعه در بریتانیا (۱۸۹۹-۱۹۴۸)»
رکس پوپ
ترجمۀ فروزان صلواتیان
از مجموعۀ کارگاه تاریخ

‌
‌شاهان قاجار خود را نمایندگان خداوند بر روی زمین قلمداد می‌کردند اما رهبران بزرگ مذهبی آنها را غاصبان حاکمیت خداوندی می‌دانستند؛ حاکمانی که به تخت و تاج خود قداست داده بودند ولی ابزاری برای اجرای تصمیمات نداشتند و از جنبه‌ی سیاسی ناتوان بودند.
قاجاریانِ بدون امنیت و توان نظامی و ثبات اداری و با مشروعیت ایدئولوژیکی ناچیز، فقط با توسل به دو نوع سیاست مکمّل، در قدرت باقی ماندند: عقب‌نشینی هنگام رویارویی با مخالفان خطرناک؛ و مهم‌تر از این، دستکاری و تحریک اختلافات گروهی در جامعه‌ای چندپاره و متفرّق. پس آنان نه با توسل به زور و نه با علم اداره و حکومت، بلکه با استفاده از عقب‌نشینی‌های محتاطانه و تحریک و دستکاری اختلافات موجود در شبکه‌ی پیچیده‌ای از رقابت‌های گروهی، حکومت کردند. سیاست عقب‌نشینی هنگامی به کار گرفته می‌شد که مخالفتی جدی شکل می‌گرفت. هنگامی که وضع محصولات کشاورزی خوب نبود، دولت از احتمال وقوع شورش‌های شهری به وحشت می‌افتاد. ادوارد ایستویک، دیپلمات انگلیسی، به چشم خود می‌بیند که چگونه جمعیتی خشمگین در تهران، نانوایی‌ها را غارت کردند، «برای کشتن» امام جمعه‌ی سرشناس شهر «ازدحام کردند»، جسد کلانتر شهر را در خیابان‌ها کشیدند و با شکستن مقاومت نگهبانان مسلح به ارگ سلطنتی هجوم بردند. سپس «ناصرالدین شاه دستور داد که قیمت نان فوراً پایین آورده شود و بدین‌ترتیب تهران را از یک انقلاب قریب‌الوقوع نجات داد.» یک مقام ایرانی در خاطرات خود می‌نویسد که ناصرالدین شاه چند سال بعد و به هنگام منصوب‌کردن پسر موردعلاقه‌اش به‌عنوان حاکم تهران، به او گوشزد می‌کند که شخصاً مسئول افزایش قیمت مواد غذایی خواهد بود: «تو بر بالای چوبه‌ی دار خواهی رفت تا مردم ببیند که من آماده‌ام پسرم را در راه منافع عمومی فدا کنم.» بنابراین دخالت شاهان قاجار در اقتصاد بازار، به‌ویژه از طریق کنترل قیمت و انبارهای غلّه، نه نمایان‌گر قدرتمندی مستبدانه‌ی آن‌ها، بلکه نتیجه‌ی مستقیم ضعف آنان در مقابله با آشوب‌های عمومی بود.

از کتابِ «ایران بین دو انقلاب»؛ یرواند آبراهامیان؛ ترجمه‌ی احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی

‌
‌هنگامی‌که یک دانشمند شناخت‌شناس از «پایان انسان» به‌عنوان امری بسیار محتمل خبر داد، جا نداشت که همه فریاد برآورند. او با این گفته ادعا نمی‌کرد که زوال نوع بشر یا قریب‌الوقوع‌بودن توحش را، که زایل‌کننده‌ی ویژگی اوست،‌ پیش‌گویی می‌کند. او از تحول فرهنگی نتایجی کاملاً منطقی می‌گیرد. همان‌گونه که اعلام «مرگ هنر» از سوی هگل به این معنا نبود که دیگر هنرمندی پیدا نخواهند شد بلکه می‌خواست بگوید هنر دیگر سرنوشتی که محصول نظریه‌ها باشد نخواهد داشت، به همان ترتیب اعلام «پایان انسان» از سوی فوکو نیز این معنا را نمی‌داد که انسان‌ها دیگر زندگانی سخت و تأثرآور خود را ادامه نخواهند داد بلکه تنها می‌خواست بگوید که آن عالم درونی، که با هیچ پدیده‌ی دیگری یکسان نیست، سرنوشتی شناخت‌شناسانه نخواهد داشت. فوکو به واقعیتی اشاره می‌کرد که با سهولت تمام قابل ملاحظه است: انسان همچون فاعل شناختِ متافیزیک دیگر از نظر شناخت‌شناسی، سنگواره‌ای بیش نیست؛ دیگر نشانی از او جز در گنجینه‌های دیرینه‌شناسی، که کتابخانه‌ها باشند، نگهداری نخواهد شد.

از کتابِ «انسان پاره‌پاره»
نیکلا گریمالدی
ترجمه‌ی عباس باقری

هنر فوتوريست بسيار متنوع و آزمون‌گرانه بود. فوتوريست‌ها در چگونگى بيان انديشه‌ها و هيجان‌هاى خود از طريق آثار هنرى وحدت نظر نداشتند، و شايد هرگز نتوانستند به هنرى دست يابند كه فراخور سخن‌هاى پرلاف و گزاف آن‌ها باشد. بوتچونى بدون شک بهترين هنرمند اين گروه، و نيز نظريه‌پرداز طراز نخست آن بود. تابلوى او به‌نام حالات روحى انسان‌ها هنگام وداع (۱۹۱۱) نقاشى ميانى يک سه‌لته است كه احساس‌هاى آدم‏‌هايى را به نقش مى‌كشد كه در يک ايستگاه قطار از يكديگر جدا مى‌شوند، برخى با قطار از آنجا دور مى‌شوند و برخى ديگر، راه خانه خود را در پيش مى‌گيرند. نقاشى سه‌لته در اينجا چيزى شبيه يک سناريوى تئاتر يا حتى اپرا را مجسم مى‌كند. واقعيات نامطبوع و انكارناپذير و سَيَلان عواطف در يک تصوير ذهنى، درهم‌آميخته شده‌اند، تصويرى كه آن‌قدر آگاهى‌دهنده است كه بتواند قابل فهم باشد و چنان گشوده است كه موشكافى همدلانه مخاطب را برمى‌انگيزد. لوكوموتيو بخار، شاهكار مهندسى دوره‌ی ويكتوريا، بر تابلو سلطه‌اى محسوس دارد. شكل‏‌هاى مربوط به آن به‌شيوه‌اى تقريباً كوبيستى در سراسر تابلو پراكنده‌اند؛ شماره با اندازه طبيعى و چشمگير آن [۳۴۹۶]  حروف و اعداد مندرج در كارهاى پيكاسو و براک را تداعى مى‌كند. خطوط و رنگسايه‌هاى سمت راست لوكوموتيو نشان از واگن‌هاى قطار دارند؛ در سمت چپ لوكوموتيو، خطوطى بازنماى دكل‌هاى برق و نيز القاكننده‌ی منظره و نيرو هستند. خطوط پيچ در پيچى كه خفيف كشيده شده‌اند، بازنماى بخارى‌اند كه از زير موتور بيرون مى‌آيد، ولى در عين حال احساسات زوج‌هاى هم‌آغوش را القا مى‌كنند، كه گويى در عالم رؤيا از خود بيخود شده‌اند. آدم‏‌ها كه به‌سادگى قابل تشخيص نيستند نيز نشان از كوبيسم دارند، ولى مشاهده مى‌كنيم كه بوتچونى براى نماياندن آنها، به‌جاى استفاده از خطوط راست، از فرم‌هاى انحنادار و صدف‌گونه استفاده مى‌كند. از ديدگاه مدرنيسمِ جسورى كه بيانيه‌هاى فوتوريستى انتظارش را در ذهن ما به‌وجود مى‌آورد، بوتچونى هم ارضاكننده است و هم فرارونده از آن. لوكوموتيو مصداق و نماد قدرت ماشينى است.
در تابلوى وداع، احساس و عاطفه در قدرت ماشين با هم تلاقى مى‌كنند. مجموعه سه تابلو روايتى از يك رخداد عادى و آشناى زندگى آدمى است كه در يك فضاى نسبتاً جديد صورت مى‌گيرد، ولى با ظرافت و حتى نرمشى بسيار بيشتر از آنچه از كلمات پرخاش‏گرانه بيانيه‌هاى فوتوريست‌ها انتظار مى‌رود، باز گفته مى‌شود.

از کتابِ «هنر مدرن»
نوربرت لینتن
ترجمه‌ی علی رامین

‌
‌حالات روحى انسان‌ها هنگام وداع، ۱۹۱۱، اثر اومبرتو بوتچونى

‌
‌چاپ سیزدهم منتشر شد
«سرگذشت فلسفه»
داستان جذاب ۲۵۰۰ سال فلسفه مغرب زمین
براین مگی
ترجمه‌ی حسن کامشاد

فلسفه چیست؟
فلاسفه اصول بنیادین شناخت و وجود را مورد پرس‌وجو قرار داده‌اند؛ سؤالاتی مانند «هستی چیست؟» و «آیا وجود خدا را می‌توان ثابت کرد؟» ازجمله موضوع‌هایی است که در این کتاب درباره‌شان بحث شده است. براین مَگی به سراغ همه‌ی فیلسوفان نامدار، از افلاطون تا پوپر، می‌رود و ازجمله به قدیس اوگوستینوس، لاک، نیچه و… می‌پردازد. او به این ترتیب با بیانی روشن ما را وارد جهان اندیشه‌ها می‌کند.
سرگذشت فلسفه، اثری است مصور و سرشار از نکات هوشمندانه درباره‌ی بحث‌های جذاب فلسفی؛ کتاب راهنمایی است که خواندنش برای همه‌ی دوستداران فلسفه ضرورت دارد.
این نوشته‌ی سلیس و جامعِ پروفسور براین مَگی، فیلسوف، نویسنده و مصاحبه‌گر نامی، هم به کار پژوهندگان فلسفه می‌آید هم به کار آنان که تازه پا به عرصه‌ی فلسفه نهاده‌اند.
این کتاب مباحث اصلی فلسفه را شرح می‌دهد، پرسش‌های مهم فلسفی را به‌دقت بررسی می‌کند، و به تحلیل آثار عمده‌ی فیلسوفان بزرگ می‌پردازد.

‌
منتشر شد

«‌فریدریش نیچه»‌
‌زندگی‌نامه‌ای فلسفی
جولیان یانگ
ترجمه‌ی محمد دهقانی

در این کتاب، یانگ به بسیاری از پرسش‌های پیچیده‌ای می‌پردازد که حاصل امتزاج شرح حال نیچه با آثار اوست: چرا پسر کشیشی پروتستان به جایی رسید که خود را «دجّال» بخواند؟ چرا این پروسی سرسخت از پروس زمان بیسمارک بیزار شد؟ و چرا این دشمن فمینیسم معاشرت با زنان فمینیست را ترجیح می‌داد؟ یانگ تفکّر نیچه را در بافتار روزگار خودش ــ ظهور میلیتاریسم پروسی، یهودستیزی، علم داروینی، جنبش‌های «جوانان» و نهضت‌های رهایی‌بخش، و نیز نظریه‌ی «مرگ خدا» ــ می‌گذارد و بر تأثیر قطعی افلاطون و ریشارد واگنر در تلاش نیچه برای اصلاح فرهنگ غربی تأکید می‌کند. از تأثیر ویرانگری که عشق نافرجام نیچه به لو سالومه بر شخصیت او داشت نیز سخن می‌گوید و می‌کوشد تا بفهمد چرا نیچه در چهل‌وچهار سالگی دیوانه شد.

▫️بخشی از کتاب

ارسال رایگان به سراسر کشور www.nashreney.com

‌
‌نشر نی با همکاری مجموعهٔ آموزشی آوامهر برگزار می‌کند:
‌
جستاری در ارزش‌ها و ایده‌های نسل آلفا (متولین دههٔ ۹۰)

با پرسش محوری:
آیا باید از تحولات نسلی در میان کودکان و نوجوانان نگران باشیم؟

تسهیل‌گر: دکتر صالح زمانی (جامعه‌شناس)‌
‌
شرکت در این کارگاه به فعالان حوزه‌ٔ آموزش و پرورش، پدران و مادران، علاقمندان به مسائل تربیتی و اجتماعی و دانشجویان جامعه‌شناسی پیشنهاد می‌شود.

زمان: پنجشنبه ۱۲ بهمن، ساعت ۱۵ تا ۱۷
مهلت ثبت‌نام: تا ۱۰ بهمن ماه
هزینهٔ شرکت در کارگاه: صد هزار تومان

جهت ثبت‌نام به شماره واتس‌اپ ۰۹۱۲۰۳۷۴۸۹۱ پیام دهید.

مکان: خیابان فاطمی، خیابان رهی معیری، بعد از تقاطع فکوری، ساختمان نشر نی، پلاک ۲۰، طبقه پنجم

به بهانه‌ی چاپ دوم محاکمه‌ی اندرسون‌ویل.

«اکراسیا واژه‌ای یونانی‌ست که در زبان انگلیسی غالباً به‌معنای ناخویشتن‌داری یا سُست ارادگی (incontinence) تعریف می‌شود، اما در سنتِ یونانی برای اشاره به موقعیتی به کار می‌رود که انسان در آن دست به عملی خلاف حکم و قضاوت بهتر خویش می‌زند؛ این عمل را «اکراتیک» می‌خوانند. هرکس که در هر مقطعی از زندگیِ خود از خویش پرسیده: «حالا چه کنم؟»، احتمالاً بین چند گزینه‌ ارزش‌داوری کرده و عاقبت هم، لااقل گاهی، دست به عمل اکراتیک زده است. مثلاً وقتی پس از بررسی گزینه‌های «الف» و «ب» متقاعد می‌شوید که «ب» گزینه‌ی بهتر و صحیح‌تر است، اما همچنان گزینه‌ی «الف» را انتخاب می‌کنید، یا وقتی می‌دانید چیزی که خودخواسته برگزیده‌اید تصمیم عقلانی خوبی نیست اما باز هم کار خودتان را می‌کنید، این عمل‌تان اکراتیک است، چون خلافِ قضاوتِ بهترتان عمل کرده‌اید.

از افلاطون به بعد، بسیاری کوشیده‌اند ممکن‌بودن یا ناممکن‌بودن اکراسیا را اثبات کنند. سقراطِ افلاطون اکراسیا را ناممکن می‌داند و در دیالوگ پروتاگوراس (358) می‌گوید: «هیچ‌کس، اگر آگاه یا معتقد باشد که راهی نیک‌تر از آنچه اکنون در پیش گرفته وجود دارد، راه کنونی را ادامه نخواهد داد.» از منظر سقراط، اکراسیا محال است و عملِ اکراتیک صرفاً جهل است: خطای معرفت‌شناختی یا اِپیستمیک؛ یعنی اگر انسان دست به عملی خلاف حکمِ بهتر خود بزند، بی‌شک در فهم و شناخت «بهتر» دچار اشتباه شده و حکمش خطا بوده است.»

متن کامل در بلاگ:
https://poiesis.ir/blog/eichmann-andersonville/

@AmMedi

‌منتشر شد
«نورشناسی»
رساله‌ای درباره بازتاب‌ها، شکست‌ها، خمیدگی‌ها و رنگ‌های نور
آیزاک نیوتن
بهنام شیخ باقری

باید در پژوهش موضوعات مشکل فلسفه‌ی طبیعی همچون ریاضیات، روش تحلیلی را بر روش ترکیبی مقدم شمرد. روش تحلیلی که مشتمل بر مشاهده، آزمایش و استخراج نتایج کلی از آن‌ها به کمک استقراست، هیچ اعتراضی را به نتایجی که از آزمایش‌ها و دیگر حقایق قطعی گرفته شده است نمی‌پذیرد؛ زیرا در فلسفه‌ی تجربی فرضیه‌ها اهمیتی ندارند. بااین‌حال، گرچه استدلال استقرایی از روی مشاهدات و تجربیات به‌منزله‌ی اثبات نتایج کلی حاصله نیست، باز هم بهترین روش در هماهنگی با سرشت پدیده‌هاست، به طوری که هرچه استقرا عام‌تر باشد استدلال قوی‌تر است. همچنین اگر هیچ استثنایی در پدیده مشاهده نشود، اعلام می‌شود که نتیجه‌ی حاصل عام است. اما هرگاه پس از آن در آزمایش‌ها استثنایی پدید آید، آن نتیجه با ذکر آن استثنا بیان می‌شود. با این روش می‌توانیم از ترکیبات به اجزای تشکلی‌دهنده و از حرکات به نیروهای ایجادکننده و به‌طور کلی از معلول‌ها به علل آن‌ها، و از علل خاص به علل عمومی‌تر دست یابینم و استدلال را تا رسیدن به کلی‌ترین علل ادامه دهیم.

▫️بخشی از کتاب

‌
مگر می‌شد در صدای قدم زدن مرگ در راهروی زندان که پشت در سلول‌ها می‌ایستاد و احساس می‌کردی که تو را حتی از پشت در آهنی سلول می‌تواند ببیند به‌راحتی خوابید؟ حس می‌کردی دستش رفته است به‌سوی قفل در و همین‌حالاست که آن را بگشاید و نام تو را فریاد کند. عرق از تیر پشت آدم سرازیر می‌شد وقتی صدای پای چکمه‌پوش پشت در سلول مکث می‌کرد. دیگر همین نام آدمی است که به رویش داغ می‌خورد و در آن سرنوشت فرد نهفته است. همان‌گونه که این نام را در دفترهایی ثبت کرده‌اند، واقعه‌هایی را هم برایش نوشته‌اند. آن‌زمان در پولیگون افراد نام‌خوانده‌شده را می‌بردند و اعدام می‌کردند. در شب‌های بی‌خوابی و در روزهای گیج از خوابِ اندک، می‌اندیشیدم که آیا نمی‌شد این نام را از خود انکار کرد؟ داغ نامرئی آن را از پیشانی زدود و به مرگ که به هیئت افسری وارد شده بود می‌گفتی که صاحب این نام تو نیستی. حتی به هم‌بندان که در‌عین‌حالی که غم‌انگیز به تو می‌نگریستند در دل خوشحال بودند که تیر غیب مرگ به کس دیگری اصابت کرده است، و اینک تو را بسوی افسر مرگ می‌راندند، اعتراض می‌کردی: «چرا اصرار ‌دارید نام من این است؟»

از کتاب زمین زهری، نوشتۀ محمدآصف سلطان‌زاده

در بسيارى از مواضع شاهنامه، جهان مستقيماً مخاطب فردوسى است و خطاب او با جهان همواره عتاب‌آلود و پرشكايت است. جهان از نگاه فردوسى جوهرى فريبنده و بيدادگر و ناپايدار دارد؛ «بد مهر و بد گوهر«است» و معلوم نيست از پروردگان خود كه به تعبير او در حقيقت بردگانى داغ بر دل‏‌اند چه مى‌خواهد. تأكيد پيوسته فردوسى بر اصول مهمى چون دادگرى و نيكوكارى ظاهراً حاكى از اين است كه او بناى هستى را استوار بر بنيادى اخلاقى مى‌بيند و، با اين حال، گاه با نگرشى بسيار بدبينانه و كلبى‌مسلك جهان را آشكارا عارى از هرگونه غرض و غايت اخلاقى در نظر مى‌آورد، چنان‌كه در ابيات ذيل مى‌بينيم:

چپ و راست هر سو بتابم همى
سر و پاى گيتى نيابم همى

يكى بد كند نيك پيش آيدش
جهان بنده و بخت خويش آيدش

يكى جز به نيكى زمين نسپرد
همى از نژندى فرو پژمرد

مدار ايچ تيمار با جان به هم
به گيتى مكن جان و دل را دژم

يكى دان ازو هرچه آيد همى
كه جاويد با تو نپايد همى

ليكن اين نگرش بدبينانه به كار و كردار جهان فردوسى را به سوى يأس و كناره‌‏گيرى از عرصه فعال زندگى سوق نمى‌دهد، بلكه برعكس، به تناسب روحيه حماسى‏‌اش، او را ترغيب مى‌كند كه هرچه بيش‏تر زندگى را ارج نهد و تا مى‌تواند آن را به شادكامى و داد و دهش بگذراند. او جهان را «گنده‌‏پيرى» ستمگار مى‌بيند و به شيوه‌اى حماسى با آن مواجه مى‌شود؛ يعنى به جاى ترك دنيا و گريز از عرصه سود و زيان هستى، تصميم مى‌گيرد به شادى روى آورد و، به تعبير خودش، در باغ جهان برگ اندوه نبويد. الاهيات يكتاپرستانه او اتفاقاً در اين مورد به يارى‌اش آمده و او را ترغيب كرده است كه از هيبت هول‌انگيز جهان نهراسد و چون پهلوانى حماسى به نبرد با آن برخيزد:

چنين است كردار اين گنده‌‏پير
ستاند ز فرزند پستان شير

چو پيوسته شد مهر دل بر جهان
به خاك اندر آرد همى ناگهان

ازو تو جز از شادمانى مجوى
به باغ جهان برگ انده مبوى

اگر تاج دارى وگر كفّ تنگ
نبينم همى روزگار درنگ

مرنجان روان كين سراى تو نيست
جز از تنگ تابوت جاى تو نيست

يكى را سرش بركشد تا به ماه
فراز آورد زان سپس زير چاه

نهادن نبايد به خوردن نشين
به اوميد گنج جهان‌‏آفرين

از «شاهنامه‌ی فردوسی»
از مجموعه‌ی تاریخ و ادبیات ایران
محمد دهقانی

‌
منتشر شد
از مجموعه‌ی جهان نمایش
«از تو برکت»
نمایش‌نامه
دیوید ممت؛ ترجمه‌ی رضا بهرامی


شغل ما فراهم کردن همین چیزهاست. چیزی رو بسازیم که بقیه سال‌ها قبل ساختن. او تصویری رو بسازیم که مردم دل‌شون می‌خواد ببینن. این چیزیه که… این حتی بیشتر از چیزیه که مردم می‌خوان. این چیزیه که اون‌ها نیاز دارن به‌ش. و این کاریه که من می‌کنم. کار من اینه.
ص ۷۱


جهان نمایش مجموعه‌ای است از متن‌هایی که برای صحنه‌ی نمایش یا درباره‌ی آن نوشته شده‌اند. انواع نمایش‌نامه، چه برای اجرا و چه صرفاً برای خوانده شدن، از جمله نمایش‌نامه‌هایی با اقتباس از آثار ادبی یا سینمایی، و نیز متن‌های نظری در حوزه‌ی درام و نقد آثار نمایشی، در این مجموعه جای می‌گیرند.

خلأ قدرتی که با درگذشت یزدگرد یکم پدید آمد عرصه را برای دسیسه‌های خاندان‌های دودمانی آماده کرد. همان‌گونه که طبری آورده است، برگزیدگان هنگامی که یزدگرد یکم را از میان برداشتند بر آن شدند که هیچ‌یک از فرزندان او را به پادشاهی برندارند و توافق کردند که شاهزاده‌ای خسرونام «هم‌نسب با نخستین شاه ساسانی» را برگزینند. در میان اشرافی که در قلمرو بهرام گور نام برده شده‌اند، افرادی از خاندان کارن، مهران و کنارنگیان از دودمان‌های پارتی دیده می‌شوند؛ از جمله، گستهم یا وِستهم که وزیر (دستور) بود؛ خَرّادِ مِهر پیروز، فرهاد مِهر بُرزین، بهرام و پیروز بهرامیان و رَهام.
شاهزاده شاپور که یزدگرد یکم در ۴۱۶ م او را به پادشاهی ارمنستان گمارده بود در سال ۴۲۰ م، پس از آگاه‌شدن از درگذشت پدرش، به سوی تیسفون شتافت تا به جای پدر به تخت بنشیند، اما بخت با او موافق نبود. او در پایتخت به‌دست اشراف و روحانیان کشته شد. بهرام گور (۴۲۰-۴۳۸ م) در این زمان به میدان می‌آید. به گفتۀ فردوسی، با گذشت هفت سال از پادشاهی یزدگرد یکم، هنگامی که پس از تولد بهرام گور اختربینان پیش‌بینی کردند که این کودک شاهی بزرگ خواهد شد، موبدان، وزیر شاه و اشراف که نگران بودند این شاهزاده خویی مانند پدر خود پیدا کند، گرد هم آمدند و به شاه پیشنهاد کردند که شاهزاده را برای پرورش به دیاری دیگر بفرستد. با درگذشت یزدگرد یکم، بهرام ادعای پادشاهی کرد، اما با مخالفت شدید بزرگان کشور روبه‌رو شد. بهرام، با پذیرش «همۀ اشکالاتی که مخالفانْ یزدگرد یکم را مسئول آن می‌دانستند»، کوشید آن‌ها را آرام کند. او برای اطمینان‌بخشیدن به مخالفان قول داد که اگر خداوند به او قدرت سلطنت ارزانی دارد «همۀ اشتباهات او [یعنی یزدگرد یکم] را جبران کند و نظمی را که او از هم پاشید برقرار کند». نولدِکِه می‌گوید که جزئیات این قول‌ها مبنی بر کاستن مالیات‌ها، افزایش حقوق سپاهیان و اعطای مناصب عالی‌تر به اشراف در نسخۀ خطی اشپرنگر آمده است. بدین‌ترتیب، از نخستین اقدامات بهرام گور ازسرگرفتن پرداخت بموقع دستمزد سپاهیان بود. او سپس به اصلاح روابط خود با اشرافی پرداخت که در آغاز با پادشاهی او مخالف بودند. او همۀ کسانی را که یزدگرد یکم از زمین‌های خود تارانده بود گرد آورد و، به گمان قوی، نواحی (کشور) تحت حکومت آن‌ها و عایدات (بدر) آن را به ایشان برگرداند.

از کتابِ «افول و سقوط شاهنشاهی ساسانی»
اتحادیه ساسانی‌ ــ پارتی و فتح ایران به‌دست عرب‌ها
پروانه پورشریعتی
ترجمهٔ آوا واحدی نوایی

شوخ‌طبعی شیطنت‌آمیز جین آستین
«بگذارید قلم‌های دیگر از گناه و بدبختی بنویسند.»
جین آستین؛ منسفیلد پارک

نوشته‌های جین آستین اغلب به نظر می‌رسد که برای شما نوشته شده‌اند، چه در حال توصیف خانواده‌های پر جرّوبحث باشند یا ابراز عشق‌های ساده یا شایعات داغ.
شوخ‌طبعی گزنده و بازیگوشی گستاخانه‌اش بر قهرمانان زن داستان‌هایش اثر می‌گذارد، قهرمان‌هایی که با لحن محاوره‌ای و چشمکی توطئه‌آمیز پذیرای خوانندگان هستند.
حتی می‌گویند برخی از خوانندگان احساس می‌کنند محرم اسرار پنهانی نویسنده‌اند.
اما این نوع شوخ‌طبعی منحصر به فردِ غیر جدی تنها یکی از شاهکارهای بسیار اوست که در طنزهای حیله‌گرانه‌‌اش از جامعه، تمدن و عشق‌های سرسری یافت می‌شود. آثار آستین برخورد گیج‌کنندهٔ احساسات و آداب و رسوم را بررسی می‌کند. پیچیدگی داستان‌های آستین است که آن‌ها را روی صحنهٔ تئاتر و پردهٔ سینما برجسته نگه داشته و آثارش را به آسانی با احساسات مدرن سازگار کرده است.
پس امیدواریم خوانندگان جدید تا سال‌های آینده، همچنان در خانم آستین دوستی پیدا کنند.

ویدئو از TED.Ed
ترجمهٔ ماهرخ همتی
تهیه و تنظیم: نشر نی

‌
‌«هرگز به ذهنم خطور هم نکرده بود که چیزی در اتحاد شوروی تغییر کند، چه رسد به این‌که {کل آن} ناپدید شود. هیچ‌کس انتظارش را نداشت؛ نه بچه‌ها نه بزرگسال‌ها. این تصور تام‌وتمام وجود داشت که همه‌چیز ابدی است». این‌ها حرف‌های آندره‌یی ماکاره‌ویچ، ترانه‌نویس و نوازندۀ معروف، در مصاحبه‌ای تلویزیونی (۱۹۹۴) بود. قبل از سال‌های ۱۹۸۶ و ۱۹۸۷، وقتی اصلاحات پرسترویکا دیگر آغاز شده بود، این تصور که شاید نظام سوسیالیستی برای همیشه دوام نیاوَرَد حتی از ذهنش هم نگذشته بود. افراد بسیاری هم از تجربه‌ای مشابه گفته‌اند: احساس عمیقِ دوام و تغییرناپذیریِ نظام شوروی و نامنتظره‌بودنِ تام‌وتمامِ فروپاشی آن. ولی ماکاره‌ویچ و کثیری از مردم شوروی به‌سرعت به واقعیت غریب دیگری نیز پی بردند: به‌رغم نامنتظره‌بودنِ آشکارِ فروپاشی، آن‌ها دریافتند که خود را برای چنین روزی آماده کرده بودند. در آن سال‌ها پارادوکس غریبی رفته‌رفته عیان می‌شد: به‌رغم آن‌که فروپاشی نظام، پیش از آغازش به تصور هم درنمی‌آمد، ولی وقتی رخ داد مایۀ شگفتی و غافلگیری مردم هم نشد.

از کتابِ «همواره مستدام، سپس نابود»
واپسین نسل شوروی
الکسی یورچاک
ترجمهٔ دامون افضلی