نشر نی

ترديدى نيست كه در شمار بسيار زيادى از جامعه‌ها، طبيعتِ اهدافِ دنبال‌شده به‌وسيله‌ی دولت واقعاً بايد چنين بوده باشد: افزايش قدرت دولت و پرافتخارتركردن نام آن، اين تنها هدف اصلى فعاليت عمومى بود. منافع و نيازهاى فردى مورد توجه قرار نمى‌گرفت. خصلت مذهبى‌اى كه سياست جامعه‌ها از آن نشان داشت، اين بى‌اعتنايى دولت به هر آنچه به فرد مربوط بود را ملموس مى‌كند. سرنوشت دولت‌ها و سرنوشت خدايانى كه در آنجا پرستيده مى‌شدند، سخت وابسته به هم تلقى مى‌شد. دولتها ممكن نبود به زير آيند بى‌آنكه مقام خدايان پايين بيايد و بالعكس. مذهب عمومى و اخلاق مدنى درهم مى‌آميختند و چيزى جز جنبه‌هايى از يک واقعيت واحد نبودند. مشاركت در افتخار و شكوه شهر مشاركت در شكوه خدايان شهر بود و بالعكس. بنابراين، آن‌چه پديده‌هاى نظم مذهبى را مشخص مى‌كند، اين است كه آن‌ها طبيعتى كاملاً متفاوت از پديده‌هاى نظم انسانى دارند. آن‌ها به دنياى ديگرى مربوط مى‌شوند. فرد، به‌عنوان فرد، به دنياى ناسوتى تعلق دارد؛ خدايان نيز مركز دنياى مذهبى هستند و ميان اين دو دنيا شكافى وجود دارد. آن‌ها از جوهرى غير از انسان‌ها ساخته شده‌اند. آن‌ها افكارى ديگر، نيازهايى ديگر و وجودى متفاوت دارند. گفتن اينكه اهداف سياسى مذهبى بود و اهداف مذهبى سياسى، مثل اين است كه بگوييم ميان هدف‌هاى دولت و هدف‌هايى كه اشخاص، به‌عنوان اشخاص، دنبال مى‌كنند، گسيختگى وجود دارد. پس در اين صورت فرد چگونه مى‌توانست به دنبال‌کردن هدف‌هايى بپردازد كه تا اين حد با دل‌مشغولى‌هاى شخصى‌اش بيگانه بود؟ اين است كه دل‌مشغولى‌هاى شخصى او براى دولت اهميت چندانى نداشت؛ اين است كه شخصيت او و هرچه بدان بستگى داشت، فقط ارزش اخلاقى ناچيزى داشت. هر نوع فكر و عقيده و آرزوى شخصى‌اش قابل ناديده‌گرفتن انگاشته مى‌شد. آنچه در نظر همگان ارزش داشت، عقايد جمعى، آرزوهاى جمعى، سنت‌هاى مشترک و نمادهاى بيان‌گر آن‌ها بود. در چنين شرايطى فرد خودبه‌خود و بدون مقاومت راضى مى‌شد كه به ابزارى براى تحقق اهدافى كه مستقيماً به او مربوط نمى‌شد، گردن نهد. فرد با جذب‌شدن در جامعه، با فرمانبردارى، از خواست‌هاى جامعه پيروى مى‌كرد و سرنوشت خاص خود را تابع سرنوشت وجود جمعى مى‌كرد، بى‌آنكه اين فداكارى براى او هزينه‌اى داشته باشد؛ زيرا از نظر او سرنوشت شخصى‌اش آن معنا و اهميت زيادى كه ما امروز براى آن قائليم را نداشت. و اگر وضع اين‌چنين بود بدين علت بود كه لازم بود چنين باشد؛ جامعه‌ها نمى‌توانستند وجود داشته باشند مگر به يمن چنين وابستگى‌اى.

از کتابِ «درس‌های جامعه‌شناسی»
امیل دورکم
ترجمه‌ی سیدجمال‌الدین موسوی

2.96K views08:43