‌
منتشر شد
«از تاریخ شاهان تا حکایت مردمان»
نقاشی‌های ایرانی در مرقعات دیتس
دیوید جی. راکسبرو، چارلز ملویل، برنارد اکین، کارن روردانتس
ترجمهٔ آزاده لطیف‌کار
از مجموعهٔ در اقلیم هنر
دبیر مجموعه: امیر مازیار

مرقعات دیتس (Diez A fol.70-74) که از ارزشمند‌ترین منابع در تاریخ‌نگاری هنر ایران به شمار می‌روند دربرگیرندهٔ مجموعه‌ای غنی از آثار نقاشی، خوشنویسی، تذهیب و طراحی از ایران دوران ایلخانی و تیموری‌‌اند که در سفری غریب و طولانی از کتابخانه‌های دربار ایران به کتابخانهٔ دولتی برلین راه یافته‌اند. کتاب حاضر مجموعه‌ای از چهار مقاله به قلم چهار پژوهشگر برجستهٔ هنر ایران در باب این مرقعات و نقاشی‌های ایرانی آن‌ها است.

📝 بخشی از کتاب

‌
‌در دست انتشار
«ریشه‌های جنگ جهانی اول»
گوردون مارتل
ترجمهٔ بابک محقق
از مجموعهٔ کارگاه تاریخ

اگر بگوییم کشمکش‌های کشورهای قدرتمند اروپایی در طول پنجاه سال منتهی به جنگ جهانی اول آتشی زیر خاکستر بود که نهایتاً کار را به تقابل مستقیم آنان کشاند سخنی به گزاف نگفته‌ایم. کتاب ریشه‌های جنگ جهانی اول تصویری کلی از سیاست‌ها و بحران‌هایی را پیش چشم می‌‌گذارد که در ۱۹۱۴ اروپا را درگیر جنگی خانمان‌سوز کرد. گوردون مارتل، استاد ممتاز تاریخ در دانشگاه بریتیش کلمبیای شمالی و استادیار تاریخ در دانشگاه ویکتوریا، در این کتاب علاوه بر این‌که به بررسی موانع سیاسی و راهبردیِ پیش روی هریک از قدرت‌های بزرگ و اثرگذاری عوامل اجتماعی و اقتصادی در روند تصمیم‌گیری‌های آنان می‌پردازد، موضع هر قدرت و جایگاه آن را در شبکۀ ائتلاف‌های حاکم بر سیاست‌های بین‌المللی نشان می‌دهد. وی شرح می‌دهد که آن ائتلاف‌ها (به‌ویژه «ائتلاف دوجانبۀ فرانسه و روسیه» و «ائتلاف سه‌جانبۀ آلمان، اتریش ـ مجارستان و ایتالیا») چگونه شکل گرفت، چطور به مجموعه‌ای از تعهدات پیچیدۀ راهبردی انجامید و...

‌
‌چاپ دوم منتشر شد
«رقابت یا همکاری»
مقایسهٔ آموزش و یادگیری در ژاپن و امریکا
تاکه‌او دوای، کاترین لوئیس، یوکی‌کو سوگا، یوشی‌یوکی ماتسودا
ترجمهٔ محمدرضا سرکار آرانی، نائومی شیمیزو، تویوکو موریتا

این اثر روایتی بین‌فرهنگی است که با طرح پرسش‌های انتقادی آقای دکتر تاکه‌او دوای دربارهٔ سیر تحول آموزش مدرسه‌ای ژاپن آغاز می‌شود. در ادامه، گفت‌وگوهای وی با خانم دکتر کاترین لوئیس از امریکا، معیاری برای ارزیابی نقدها به دست می‌دهد و لایه‌های پنهان آن‌ها را روشن‌تر‌ می‌سازد. بازخوردهای مادرانهٔ خانم یوکی‌کو سوگا دربارهٔ رویکردهای فرهنگی به آموزش و یادگیری نیز روایت‌‌های این اثر را برای والدین، مربیان و آموزگاران خواندنی‌تر کرده‌ است.
مقدمهٔ اختصاصی دکتر اسدالله مرادی بر ویراست تازهٔ این اثر، از یک دهه مواجههٔ او با نظرات ژرف خانم لوئیس و نقدهای موشکافانهٔ آقای دوای حکایت دارد؛ مواجهه‌ای که نشان می‌دهد آموزش مدرسه‌ای در ژاپن بیشتر بر «همکاری» و فعالیت‌های گروهی تأکید دارد حال آن‌که در امریکا «رقابت» و توانایی‌های فردی برجسته می‌شود...

▫️بخشی از کتاب

‌
‌‌نيما از نخستين سال‌‏هاى جوانى كه شعر گفتن آغازيد، بر سنّت‏‌هاى رايج شوريد. حتا در نخستين شعر خود نوعى دور شدگى از هنجار سنّتى به چشم مى‌آيد. اين دور شدن از هنجار تا حدى نتيجهٔ مسلط نبودن وى به شعر سنّتى و زبان آن است.
اما درعين‌حال، راز برترى كار نيما، دقيقاً در اين واقعيت نهفته است كه زبان شعرى او زمخت و رام‌نشدنى باقى مى‌ماند (و براى هر نوع آزادى عمل و نرمش‌پذيرى آماده است). اين واقعيتى است كه درشتى و ناتراشيدگى زبان نيما او را توانا ساخت تا اين زبان را چون مايعى روان در قالب‌هاى آزاد بريزد.
در حوزهٔ عواطف و انديشه، مضمون شعر وى بى‌ميانجى از زندگانى و طبيعت گرفته شده است. يعنى او از تجربهٔ بى‌ميانجى خويش مى‌گويد خواه اين تجربه دربارهٔ انسان، زندگى اجتماعى و عشقى و فردى، و خواه دربارهٔ طبيعت باشد. در حوزهٔ صور خيال - شايد مهم‌ترين وظيفه‌اى كه نيما انجام داد، تغييرى بود كه در ديد شاعر از طبيعت پديد آورد - اين جنبه زاييدهٔ تصاوير شعرى اوست. يعنى صور خيال وى فراسوى هنجار شعر فارسى است.‌
‌
از کتابِ ‌«ادبیات فارسی از عصر جامی تا روزگار ما»
محمدرضا شفیعی‌کدکنی
ترجمهٔ حجت‌الله اصیل

‌
‌در دست انتشار
«دین درون مرزهای عقل صرف کانت؛ راهنمای خواننده»
ادیس ان. میلر
ترجمهٔ علی حسن زاده

رسالۀ دین درون مرزهای عقل صرف یکی از متون دوران‌ساز فلسفۀ مدرن و فلسفۀ دین است. ایمانوئل کانت در این اثر بین عبادت حقیقی و عبادت ریایی خدا تمایز می‌گذارد، عبادت ریایی را ناشی از هذیان دینی می‌نامد و اعلام می‌کند که دین حقیقی همانا دین اخلاقی است. اثر کانت چندان دشوار و پیچیده است که دانشجوی فلسفه و الهیات هنگام مطالعۀ آن خود را رودررو با ستیغی تسخیرناپذیر می‌یابد. کتاب حاضر در نقش راهنما راهی برای ورود به این متن پیش پا می‌گذارد و از طریق فصول متفاوت، از جمله زمینۀ فلسفی و تاریخی، مرور مضامین اصلی، تحلیل بخش به بخش اثر و فصلی در باب تأثیر این رساله در مقام یکی از مهم‌ترین متون دوران روشنگری، ایده‌های اصلی متن را بیان و ابهامات آن را روشن می‌کند.

‌
‌بیشترین تعداد افراد قابل‌دسترسی برای جنبش‌های توده‌ای را می‌توان در بخش‌هایی از جامعه یافت که کمترین پیوندها را با نظام اجتماعی دارند، زیرا کسانی که کمترین فرصت‌ها را برای مشارکت در زندگی رسمی و غیررسمی جامعه دارند، کمترین تعهدها را به نهادهای موجود دارند.
طبقات کارگر ضعیف‌ترین پیوندها را با نظام اجتماعی دارند، نه فقط چون کمترین عواید را از آن دریافت می‌کنند، بلکه به این علت که آنها از کمترین فرصت‌ها برای مشارکت در آن برخوردارند. به‌علاوه، ظهور نظام صنعتی نوید مشارکت کامل طبقات کارگر در جامعه را دربرداشته است. بر اثر شکاف بزرگی که بین انتظار و واقعیت وجود دارد، اعضای طبقات کارگر بیش از اعضای طبقات دیگر به سوی جنبش‌های توده‌ای هجوم می‌آورند. از این گذشته، چون طبقات کارگر از نظر تعداد بیشتر از طبقات دیگر هستند، جنبش‌های توده‌ای معمولاً بیشترین پیروان خود را از این طبقات جذب می‌کنند. به نظر می‌رسد که این امر در مورد همۀ انواع جنبش‌های توده‌ای، اعم از جنبش‌های فاشیستی و جنبش‌های کمونیستی و سایر جنبش‌های «چپ‌گرای» مخالف نهادهای مردم‌سالار، صدق می‌کند.

«سیاست در جامعۀ توده‌ای»
ویلیام کورنهاوزر
ترجمهٔ وحید بزرگی

‌
‌‌چاپ بیست‌ودوم منتشر شد
«‌لویاتان»
توماس هابز
ترجمهٔ حسین بشیریه

لویاتان بزرگ‌ترین و نخستین اثر فلسفهٔ سیاسی و اولین شرح جامع دربارهٔ دولت مدرن و ویژگی‌ها و کارکردهای آن است. هابز در لویاتان با بهره‌برداری از تمثیل‌های ابزاروار و اندام‌وار دولت را همچون انسان مصنوعی قلمداد می‌کند، که ممکن است دچار انواع بیماری‌ها شود و یکی از علایق اصلی هابز تشریح کالبد دولت و بیماری‌های آن است. هابز همچنین در تحلیل ماهیت قدرت آن را همچون پدیده‌های سیال و فراگیر می‌داند که اساس کل زندگی اجتماعی را تشکیل می‌دهد و حوزه‌های مختلف زندگی همچون مالکیت اقتصادی، علم و دانش، اخلاق، قانون و حقوق و غیره، همگی در پرتو آن شکل می‌گیرند و در حقیقت با آن هم‌ذات هستند.
‌

‌‌
‌‌‌‌به باور من چیز درخور ستایشی در عصبانیت نیست. عصبانیت نشانه‌ی ضعف است. چون واقعاً گمان می‌کنم کم‌ترکسی می‌تواند به ما آسیب بزند، البته بگذریم از کسانی که قصد کتک زدن یا کشتن ما را دارند. مثلاً، نمی‌توانم بفهمم چرا باید از دست پیش‌خدمتی که خیلی منتظرمان گذاشته، یا باربری که مؤدب نبوده، یا متصدی پشت پیشخوان که تحویل‌مان نگرفته، عصبانی شد. چون این جور آدم‌ها، در نهایت، به اشباح توی رؤیاها می‌مانند، درست است؟ تنها کسانی می‌توانند واقعاً آزارت بدهند که برای تو اهمیت دارند، البته منظورم آزار جسمی در اثر چاقو یا گلوله خوردن نیست. دوستی می‌گفت: «تو فلان و بهمان کس را نبخشودی، ولی از سر تقصیر کسانی گذشتی که رفتارهای خیلی بدتری داشتند. گفتم: «بله، چون فلانی و بهمانی از رفقای نزدیک من بودند، یا من این‌طور فکر می‌کردم، پس نمی‌توانستم به‌راحتی از سر تقصیرشان بگذرم، اما آن دیگری کاملاً غریبه بود، هر کاری هم می‌کرد باز نمی‌توانست آزارم بدهد، چون چندان به من نزدیک نبود.»

از کتاب «خورخه لوئیس بورخس»
واپسین گفت‌وگو؛ همراه با دو گفت‌وشنود دیگر
ترجمه‌ی شایسته پیران

‌
چاپ چهارم منتشر شد
«پیدایش یهودیت»
سنت‌های کهن در چشم‌انداز معاصر
کریستین هیز
ترجمهٔ محمدمهدی سیاهکالی مرادی

یهودیت، یکی از کهن‌ترین و اثرگذارترین سنّت‌های دینی جهان، چگونه شکل گرفت و در گذر تاریخ دگرگون شد؟ کریستین هِیز، استاد ممتاز بازنشستۀ مطالعات دینی دانشگاه ییل و از برجسته‌ترین متخصصان یهودیت کلاسیک، در این کتاب خواندنی و مستند، داستان پرپیچ‌وخم پیدایش یهودیت را از ریشه‌های پیش از کتاب مقدس تا دوران معبد دوم، تلمود و یهودیت خاخامی دنبال می‌کند. هِیز با بهره‌گیری از تازه‌ترین پژوهش‌ها و منابع دست‌اول نشان می‌دهد که چگونه روایات، آیین‌ها و باورهای اسرائیلیان باستان در بستر تحولات سیاسی و فرهنگی خاور نزدیک شکل گرفتند و به مرور زمان به نظام دینی‌ای بدل شدند که نه‌تنها هویت یهودیان را تعریف کرد، بلکه بر مسیحیت و اسلام نیز اثر گذاشت. ترجمه و تفسیر متون مهم، کتاب‌نامۀ مشروح، و واژه‌نامۀ دقیقْ این اثر را به مرجعی ارزشمند برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ ادیان ابراهیمی تبدیل کرده است.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌برخلاف قرائت‌هاى رايج كه فيلم‌هاى لينچ را تلميحات تاريک‌انديشانهٔ «عصر نو» به شيفتگى معنوى و مسالمت‌آميز قلمداد مى‌كنند كه شالودهٔ نيروهاى نامعقول است، و يا آنها را اقتباس پست‌مدرن پيچيده‌اى از كليشه‌ها تعبير مى‌كنند، ژيژک اصرار دارد كه لينچ را جدى بگيريم و اين براى ژيژک، به اين معناست كه لينچ را از دريچهٔ نظريهٔ لاكان قرائت كند. لاكانِ ژيژک لاكانِ پساساختارگرايى و نظريه‌پرداز دالِ سيال نيست، بلكه لاكان امر واقعى است، يعنى نخستين مقوله در سه‌گانه مشهور لاكانىِ امر واقعى، امر خيالى و امر نمادين. امر واقعى كه پيش از ديگر مفاهيم لاكانى مورد توجه قرار گرفته است، درعين‌حال مبهم‌ترين آنها نيز هست، چرا كه ذاتاً درك‌ناپذير است و نمى‌تواند سنخيت چندانى با نظم نمادين زبان و ارتباط (تاروپود زندگى روزمره) داشته باشد؛ ضمن اينكه به حوزهٔ امر خيالى نيز تعلق ندارد كه قلمرو تصاويرى است كه ما با آن همانندسازى مى‌كنيم و توجه‌مان را به خود جلب مى‌كنند. به‌زعم لاكان، خيال‌پردازى پايهٔ اصلىِ «درک ما از واقعيت» است. امر واقعى سويهٔ زيرينِ پنهان و آسيب‌زاى هستى و درک‌مان از واقعيت است و تأثيرات و جلوه‌هاى آشوبگرش در جاهايى نامنتظر و غريب احساس مى‌شود: يعنى در امر متعالى لاكانى. فيلم‌‏هاى لينچ در مورد اين نكته‌اند كه پشتيبانِ پايه خيال‌‏پردازانهٔ واقعيت همچون دفاعى در برابر «امر واقعى» عمل مى‌كند، «امر واقعى»اى كه غالباً با دخالت در زندگى‏‌هاى قهرمانان بروز مى‌كند، آن هم به شكلى اغراق‌آميز و از طريق خشونت يا افراط جنسى و از خلال رفتارِ دل‌به‌هم‌زنى كه هم هراس‌آور است و هم لذت‏‌بخش، يا از خلال جلوه‌هاى غريبِ نماهاى درشت يا جزئيات. طبيعتِ آسيب‌زا و مرموزِ موقعيت‌هايى كه لينچ خلق مى‌كند، موقعيت‌ها را به امر متعالى نيز تبديل مى‌كند.‌
‌
از کتابِ «هنر امر متعالی مبتذل»
دربارهٔ بزرگراه گمشده دیوید لینچ
اسلاوی ژیژک
ترجمهٔ مازیار اسلامی

‌
‌
‌‌ملحد مدرن فکر می‌کند که اعتقاد به خدا مربوط به گذشته‌ها است؛ آن‌چه او نمی‌داند این است که او ناخودآگاهانه هنوز هم به خدا معتقد است. آن‌چه مدرنیته را مشخص می‌کند دیگر آن فیگور استاندارد شخص مؤمنی نیست که در خفا به معتقدات خود شک دارد و در عالم وهم و خیال انواع مناهی را مرتکب می‌شود. ما امروزه برعکس، شخصی را داریم که خود را خوش‌باش متسامحی نشان می‌دهد که تمام‌وقت در جستجوی لذت و سعادت است، و ناخودآگاهش مقری است برای انواع مناهی. در این‌جا آن‌چه واپس زده می‌شود نه لذت یا تمنیات غیرمجاز بلکه همان نفس منهی‌بودن آن‌هاست. گفته‌ی «اگر خدا وجود نداشته باشد آن وقت دیگر هیچ چیزی مجاز نخواهد بود» بدین‌معناست که هرچه بیشتر خودتان را بی‌اعتقاد به خدا بدانید، ناخودآگاه شما بیشتر تحت سلطه‌ی منهیاتی قرار می‌گیرد که در خوشی شما خرابکاری می‌کنند (به خاطر داشته باشیم که تز مذکور را باید با نقطه‌ی مقابلش تکمیل کرد: اگر خدا وجود داشته باشد، پس همه چیز مجاز است ــ و این آیا موجزترین تعریف از بن‌بست یک طالبان افراطی نیست؟
‌‌
از کتابِ «‌چگونه لاکان بخوانیم»
اسلاوی ژیژک
ترجمهٔ علی بهروزی

‌
چاپ سوم منتشر شد
ویراست دوم
«کشف ایران»
تقی ارانی و جهان‌وطن‌گرایی رادیکال او
علی میرسپاسی
ترجمهٔ رامین کریمیان

کشف ایران، با هدف کشف دوبارهٔ «ایدهٔ ایران» از خلال مطالعهٔ زندگی و آثار تقی ارانی، بنیان‌گذار مجلهٔ دنیا، به بازنگری تاریخ ملی‌گرایی (ناسیونالیسم) ایرانی می‌پردازد. کمال مطلوب ارانی این بود که ایران آینده با تنوع و تکثر مردمانش پا در راه پیشرفت‌های علمی و جهان مدرن بگذارد. در اندیشهٔ ملی‌گرایانهٔ او، که در میان جمعی کوچک ولی پرنفوذ از اندیشمندان ایرانی مقیم شهر برلین شکل گرفته بود، قرائتی خاص از مارکسیسم با نوعی اخلاق جهان‌وطن‌گرایانه برای پیشرفت کشور تلفیق شده بود. او ایرانیان را به «مراقبت از میهن» دعوت می‌کرد. در ذهن او وطن‌پرستی عبارت بود از این‌که: «تودهٔ مردم از زمین و آب و آفتاب و معدن یک سرزمین حیات خود را تأمین می‌کنند و در آن سکنا دارند و بدان علاقه دارند.» شاید بتوان گفت ملی‌گرایی ارانی ملی‌گرایی مدنی و در ادامهٔ مطالبات عصر مشروطه بود.
‌
‌▫️بخشی از کتاب

‌
‌ماهیت یکی‌شدن در عشق به توضیح مختصر از این قرار است: ما خود را نه بر مبنای خودمان، که بر مبنای یکدیگر تعریف می‌کنیم. در جامعه‌ای همچون جامعۀ روزگار ارسطو، فضائل به‌نحو جمعی یا اشتراکی تعریف و نسبت داده می‌شود؛ ایدۀ فضیلت «فردی یا خصوصی» غیر قابل فهم است. ولی ما قاطعانه میان امر خصوصی و عمومی تفکیک قائل می‌شویم، و نوعاً خصایص شخصی و خصوصی خود را بیش از چهرۀ عمومی خود (که گاه آن را سطحی، غیرشخصی، «مصنوعی»، و صرفاً فریب‌کارانه و ابزاری می‌انگاریم) مهم و ارزشمند می‌شماریم. شخصیت فرد را آن کسانی بهتر درمی‌یابند که «او را واقعاً می‌شناسند»، و برای ما هیچ عجیب نیست که فردی که عموماً به نابکاری مشهور است، صرفاً به گواهی همسر یا یکی از دوستان نزدیکش فردی نیک تلقی شود. در این جهان چندپاره که بر مبنای حریم‌های خصوصی بسیار شخصی بنا شده، عشق حتی بیش از خانواده و مناسبات دوستانه هویت و خویشتن ما را معین می‌کند. وقتی ما دربارۀ «خودِ واقعی» یا «صادق‌بودن با خود» سخن می‌گوییم، غالباً مقصودمان صادق‌بودن با آن تصویری از خودمان است که با آنان که بیش از همه دوست می‌داریم در میان می‌نهیم. ما می‌گوییم (و خلاف انتظار هم نیست که بگوییم) آن خودی که در صحنۀ عمومی ‌نمایش می‌دهیم، آن خودی که در محیط کار عرضه می‌کنیم، آن خودی که به آشنایان نشان می‌دهیم، خودِ واقعی ما نیست. گاهی اوقات ما رنج بسیار می‌بریم تا ثابت کنیم خودی که ما در خانواده نشان می‌دادیم (نوعی تاریخی از عشق) دیگر آن خودی نیست که واقعی‌اش می‌انگاریم.‌‌
‌
‌از کتابِ «دربارۀ عشق»
مجموعه مقالاتی از: مارتا نوسباوم، رابرت سالومون، رابرت نوزیک، لارنس تامس، انت بایر، الیزابت راپاپورت
ترجمۀ آرش نراقی

‌
‌من می‌خواستم و می‌خواهم ایرانی بمیرم. به جهنم که خیلی امتیاز رفاهی را از دست داده‌ام. اصلاً مهم نیست و خوشبختانه هنوز ایرانی‌ام و قول هم می‌دهم ایرانی خواهم مُرد.
من و کامران و پسرم وصیت کرده‌ایم بعداً از مرگ ما را بسوزانند و خاکسترمان را بریزند در اقیانوس. اما من خواسته‌ام مُشتی از خاکسترم را به ایران ببرند. بخشی‌‌اش را بریزند کنار خانم جان، توی قبرش، چون اخلاق و بی‌نیازی و احترام به عقیدۀ مردم را از او آموختم. می‌دانم حتی فکر کردن به آن برای عده‌ای خنده‌دار است، اما خواسته‌ام مابقی‌ خاکسترم را بریزند در راه‌پله‌های تالار سنگلج، زیر پای تماشاگران تئاتر.
می‌بینید؟ می‌بینید که انقلاب چگونه مرا پرت کرد به غربتی غریب که زیباترین آرزو، رفتن هرچه زودتر به دیار ابدیت است؟‌
‌
‌
از کتاب «زندگی و زمانهٔ آذر فخر»
بازیگر تئاتر و تلویزیون
در گفت‌وگو با امین حق‌ره

‌
‌همزمان با برخاستن جنبش مشروطه‌خواهی، گروهی از ایرانیان قفقاز حزبی سیاسی تشکیل دادند و آن را «فرقهٔ اجتماعیون عامیون ایرانیان» نامیدند. شعبه‌های این سازمان در چند شهر قفقاز و ایران ریشه دوانید. اجتماعیون در صحنهٔ سیاسی کشور به صورت عنصری پرتلاش و تأثیرگذار درآمدند. اما چگونگی ایجاد، ماهت، و پیوندهای سازمانی و فکری فرقهٔ اجتماعیون چندان روشن نیست. دسته‌ای از مورخان معتقدند که حزب سوسیال دموکرات روسیه، برای دست‌یابی به کارگران مسلمان قفقاز، «سازمان همت» را به‌وجود آورد. همت، به‌نوبهٔ خود، فرقهٔ اجتماعیون عامیون را بنیان نهاد تا ایرانیان مهاجر را در حزبی یکپارچه گرد بیاورد. به این ترتیب، گفته می‌شود که فرقهٔ اجتماعیون به میانجیگری سازمان همت با حزب سوسیال دموکرات روسیه پیوند داشته و شاخهٔ ایرانی آن بوده است.

«اجتماعیون عامیون»
سهراب یزدانی

‌
‌هنگام بررسی مفهوم دولت باید آگاه بود که این مفهوم معضل‌ترین مفهوم در سیاست است؛ هرکس که عمیقاً بدان بپردازد از این نکته آگاه خواهد شد. این امر تنها نتیجه‌ی تاریخ درهم‌پیچیده و یا اهمیت خاص مفهوم دولت در اوضاع سیاسی امروز نیست، بلکه علت آن دوپهلویی و پیچیدگی این مفهوم است که آن را درعین‌حال سهل و ممتنع ساخته است. به‌نحوی که با سهولت نگران‌کننده‌ای با بسیاری مفاهیم و نهادها درهم می‌آمیزد. دولت پدیده‌ای نیست که در نگاه اول به‌خوبی شناخته شود؛ به‌رغم ملموس‌بودنش (که وقتی بخواهیم مثلاً از پرداخت مالیات خودداری کنیم یا بدون گذرنامه کشور را ترک کنیم کاملاً آن را احساس خواهیم کرد) باز هم نمی‌توان به سهولت روی آن انگشت گذاشت ــ زیرا اندیشه یا مجموعه‌ای از مفاهیم، ارزش‌ها و اندیشه‌هایی درخصوص زندگی اجتماعی است. دولت نه نهادی منفعل و بی‌طرف است که بتوان آن را نادیده گرفت و نه حاصل تصادف صرف و ساده است. از آن‌جا که نظریه‌های دولت اغلب هم شکل آن و هم نگرشهای ما را درباره‌ی آن تعیین می‌کنند، فهم نظریه‌های اساسی دولت باید بخشی از هرگونه آموزش سیاسی را تشکیل دهد.

«نظریه‌های دولت»
اندرو وینسنت
ترجمهٔ حسین بشیریه

‌
‌آرمان اصلی اصلاح‌طلبان و مشروطه‌خواهان ایرانی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم سرنگونی نظام استبدادی و استقرار حکومتی بر اساس قانون بود. در نظر آنان قانون قبل از هر چیز به‌معنای حکومتی مسئول و منظم بود و بعد به‌معنای آزادی. قانون مالکیت خصوصی را امنیت می‌بخشید و تحکیم می‌کرد، از مصونیت مقامات حکومتی می‌کاست و بر مسئولیت‌پذیری آنان می‌افزود و خطر تعرضات خودسرانه را از جان و مال مردم دور می‌کرد. لیبرالیسم در مفهوم کلاسیک خود می‌کوشید قانون را محدود کند و از دامنهٔ مداخلهٔ دولت بکاهد. مشروطه‌خواهان ایران می‌خواستند حکومت استبدادی را براندازند و حکومت قانون را مستقر کنند. بنابراین مفهوم آزادی نزد اصلاح‌طلبان ایران بیش از هر چیز دیگر خودِ قانون بود. هیچ آزادی فردی بیرون از چهارچوب قانونی میسر نمی‌شد، خواه در اروپا و خواه در ایران. اما به سبب فقدان هرگونه چهارچوب قانونی در جامعهٔ ایران، این نکته روشن بود که بدون قانون هیچ آزادی در میان نخواهد بود، مگر آزادیی که به‌عنوان امتیاز به فردی می‌دادند یا از او سلب می‌کردند. بدین ترتیب مشروطه‌طلبان با تأکید نهادن بر قانون درواقع خواستار آن آزادی بودند که در اروپا از دیرباز به صورت‌های گوناگون وجود داشت. این آزادی، آزادبودن از حکومت استبدادی بود، یعنی مفهومی در ظاهر منفی، اما در ذات خود مثبت، زیرا حق ایمن‌بودن جان آدمی را تضمین می‌کرد.

از کتابِ ‌«ایران جامعهٔ کوتاه‌مدت»
و سه مقالهٔ دیگر
محمدعلی همایون کاتوزیان
ترجمهٔ عبدالله کوثری