فهم اميرکبیر از دانش، وسايل ارتباط جمعى و كتاب‌
‌
مسئلهٔ آموزش عمومى به صورت جدى با اميرکبیر شروع مى‌شود. قبل از امير روزنامهٔ ميرزا صالح بود كه متروک شد. امير نشر مطبوعات و دانش را به شيوه‌هاى مختلف شروع كرد. تا امير زنده بود سياست وى بر روزنامهٔ وقايع اتفاقيه حاكم بود. در روزنامهٔ او گزافه يافت نمى‌شد و رشد افكار عمومى در راستاى صيانت منافع ملى و توسعهٔ اقتصادى و تنزيه و تصحيح اخلاق مدنى وجهه همت او بود.
امير به اين نكته كه روزنامه و آموزش در چه راستا حركت كند وقوف داشت و آن را رعايت مى‌كرد. راجع به معلمين مدرسهٔ دارالفنون می‌گفت كه معلمين مى‌بايستى «با سررشته و صاحب وقوف» باشند و در مورد مدير مدرسه به شاه نوشت: «در امر مدرسه دقت زياد لازم است آدم خيلى معقول و متشخص مى‌خواهد كه سررشته از همه چيز فرنگى و ايرانى داشته باشد.» در مورد روزنامه وجهه نظرش «اطلاع يافتن دولت از اوضاع جهان، و ديگر، پرورش عقلانى مردم و آشناكردن آن‌ها با دانش جديد و احوال ديگر كشورها بود». روزنامه را بدان جهت مى‌خواست كه «بر دانش و بينش آنها بیفزايد.» و نيز «سبب دانايى و بينايى اهالى دولت عليه شود.» امير مقرر كرده بود كه هر كس ۲۰۰ تومان در سال حقوق ديوانى دارد، به ۲ تومان اجير (آبونه) روزنامه شود و كليهٔ رجال و كدخدايان و رجال شهرى و ... را ثبت نام كرده بود كه روزنامه «اجير شوند» و از اين طريق به كمّ و كِيف دنيا مطلع گردند.
تلقى مردم از روزنامه نيز درخور دقت است. به‌همين جهت روزنامهٔ وقايع اتفاقيه مجبور شد در شماره ۲۶ خود موضوع را اين‏‌گونه منعكس نمايد:
«بعضى مردم نفهميده و نمى‌دانند كه حسن اين روزنامه چيست و مصرفش چه مى‌باشد؟ پاره‌اى اشخاص خيال مى‌كنند كه كارى است كه ديوانيان عظام راه انداخته‌اند به جهت منفعت و مداخل. و برخى هم چنين تصور مى‌كنند كه اين روزنامه منصبى است كه به كسانى كه از ديوان اعلى اسامى آن‌ها معين شده بايد برسد و به ديگران نبايد برسد. لكن هيچيک از اينها نيست... اين اخبار چيزى است... به جهت تربيت خلق و اطلاع آنها از امورات ديوانى و غيره و اخبار دول خارجه و منفعت خاص و عام...».
بارى تا روزى كه امير بود سعى زياد می‌شد كه معارف عمومى، مسائل صنعتى، تجارى و فرهنگى را از طريق روزنامه به آگاهى مردم برسانند.


از کتابِ «جامعه‌شناسی نخبه‌کشی»
قائم مقام/ امیرکبیر/ مصدق
نوشتهٔ علی رضاقلی

روسو قرارداد اجتماعی را با دفاع از آزادی انسان در وضعیت طبیعی گذشته در برابر وضعیت واقعی فعلی او آغاز می‌کند. «انسان آزاد آفریده شده است، اما همه جا در بندگی به سر می‌برد.» وضعیت اولیه و طبیعی انسان از نظر روسو، برخلاف نظر متفکرانی مانند هابز، وضعیتی صلح‌آمیز است. «آن‌هایی که در دوران بربریت بودند در عصری طلایی زندگی می‌کردند... کل جهان در صلح و آرامش بود.» در این وضعیت انسان‌ها جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند و از یکدیگر مستقل‌اند. بشر در این مرحله از تکاملش غیراجتماعی و فاقد اخلاق است. وضعیتی که روسو از آن به عنوان بی‌گناهی یاد می‌کند. این وضعیت به مرور زمان و با شکل‌گیری ناگزیر جامعه از بین می‌رود و با از بین رفتن آن، صلح و آرامش و آزادی و برابری اولیه نیز ناپدید می‌شود. بنابراین در آرای روسو تفکیکی میان وضعیت طبیعی و وضعیت اجتماعی بشر برقرار می‌شود.
در دیدگاه روسو فرد تا قبل از مواجهه با برخی‌ دشواری‌های زندگی طبیعی، مستقل و آزاد زندگی می‌کرد. در وضعیت طبیعی چیزی به نام جامعه هنوز شکل نگرفته بود. پایان یافتن وضعیت طبیعی بر اثر دشواری‌های زندگی در این وضعیت رخ داد. دشواری‌هایی که انسان به‌تنهایی قدرت مواجهه با آن‌ها را نداشت. «سال‌های قحطی، زمستان‌های طولانی سخت و تابستان‌های طولانی سوزان» باعث شد تا انسان‌ها متوجه شوند که کمک به دیگران برای برطرف کردن نیازهای جدید و پیچیده‌تر سودمند است. در این فرایند به‌تدریج نیازهای انسان توسعه پیدا کرد، وابستگی‌های متقابل او بیشتر شد و جامعه به مثابۀ کلیتی فراتر از اجزایش شکل گرفت.
روسو در توضیح عوارض اجتماعی شدن انسان می‌نویسد: «بدین ترتیب، تمام سطح کرۀ زمین تغییر کرده است؛ در همه جا طبیعت نابود شده است؛ در همه جا کار دست بشر جایگاه خود را یافته است؛ استقلال و آزادی طبیعی جای خود را به قوانین و بردگی داده‌اند؛ دیگر آفریدۀ آزادی وجود ندارد؛ فیلسوف در جست‌وجوی انسان است و او را نمی‌یابد.» روسو در گفتار دربارۀ نابرابری می‌نویسد: «این آشکارا خلاف قانون طبیعت است که گروه بسیار کوچکی از آدم‌ها تا سرحد اشباع از همۀ امکانات زندگی برخوردار باشند، حال آن‌که اکثریت قریب به اتفاق مردم از ضروری‌ترین وسایل ادامۀ زندگی محروم‌اند.» به اعتبار همین‌ مباحث از روسو، برخی او را فردگرایی افراطی و آنارشیست منتقد یا حتی ضد مدرنیته و تمدن خوانده‌اند که فقط وضعیت طبیعی را وضعیت مطلوب تلقی می‌کند.

از کتابِ «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»؛ نوشته‌ی آرمان ذاکری
مکتب موس و دورکیم در برابر فایده‌گرایی و فاشیسم

‌
‌والاس: دادگاه می‌پذیرد که انسان از دیدگاه فلسفی حق دارد دربارهٔ دستورات مافوق نظامی‌اش قضاوت کند، اما در عمل این کار را با قبول مسئولیت و خطرهایش انجام می‌دهد.
چیپمن: (به‌آرامی.) با قبول مسئولیت و خطرهایش، بله قربان.
والاس: ...از دادستان سؤالی دارم که اگر مایل است می‌تواند به آن پاسخ بدهد ــــــ زیرا ایشان در این دادگاه محاکمه نمی‌شود. سؤالم این است: وقتی انسانی صادق به‌خاطر کشورش اسلحه به دست می‌گیرد، برای چه چیزی می‌جنگد؟ برای کشور؟ یا اصول اخلاقی موجود در کشور؟ و اگر کشور و اصول یکی نباشند، آیا این فرد موظف به جنگیدن برای این کشور است یا این‌که در واقع باید علیه آن بجنگد؟ نیازی نیست دادستان به این سؤال پاسخ بدهد، سؤالی مشخص‌تر می‌کنم. اگر، به‌هنگام شروع جنگ، دولتِ به‌اصطلاح کنفدراسیون از اصلِ اخلاقیِ آزادیِ سیاه‌پوستان حمایت می‌کرد و دولت ایالات متحده از برده‌داری، آیا فرد، برمبنای اخلاقیات، ملزم به پیروی از اشارت‌های وجدانش بود ــ حتی اگر این اشارت‌ها او را به جایی می‌کشاندند که علیه دولت ایالات متحده اسلحه به دست بگیرد؟

از نمایش‌نامۀ «محاکمه اندرسن‌ویل»
سال لویت
ترجمهٔ امین مدی
از مجموعۀ جهان نمایش

‌
‌نشر نی برگزار می‌کند:
خوانش انتقادی شاهنامهٔ فردوسی
دکتر محمد دهقانی
حضوری و آنلاین


زمان: سه‌شنبه‌ها، ساعت ۱۸ تا ۲۰
مدت دوره: ۸ جلسه
شروع دوره: ۲ بهمن‌ماه
هزینهٔ دوره: هشتصد هزار تومان

مکان: خیابان فاطمی، خیابان رهی معیری، بعد از تقاطع فکوری، ساختمان نشر نی، پلاک ۲۰، طبقهٔ پنجم
تلفن ثبت‌نام: ۰۹۱۵۹۱۴۴۷۰۴

صحبت‌ها دربارۀ نقد به دیگردوستی مؤثر یا دفاع از آن کم نیست. ما در دو نشست دیگر خیروخرد (دوم و چهاردهم) به ایده‌های کلی و حواشی این جنبش اخلاقی پرداختیم. نشست پیش رو تقریری از استدلال و ایدۀ اصلی این جنبش است و احیاناً نقدهایی به آن را در خود دارد. 

در این نشست با حضور دکتر سید محسن اسلامی به سؤالات زیر خواهیم پرداخت:

۱- ایدۀ اصلی دیگردوستی مؤثر چیست و چه تعهداتی در نظریۀ اخلاقی دارد؟
۲- آیا «مؤثربودن» اخلاقاً مهم است؟
۳- چرخش‌های اخیر در این جنبش بنا به چه ملاحظاتی بوده است؟
۴- دیگردوستی مؤثر باید به چه نقدهایی پاسخ بدهد؟
۵- آیا این رویکرد پتانسیل پاسخ به «همه» نقدها را دارد؟

توضیحات بیشتر در باب این نشست را از اینجا ببینید.


زمان: دوشنبه ۲۵ دی ماه ۱۴۰۲ ساعت ۱۶
نشست حضوری: خیابان وزرا، کوچه بیستم، پلاک ۶، طبقه دوم
مشاهده آنلاین در الفبای فردا:   alefbayefarda.ir/kheyrokherad-22

«به مهربانی» سامانه آنلاین حمایت از آموزشِ کودکان و نوجوانانِ در معرض خطر ترکِ تحصیل است. در این مسیر همراه ما باشید: اینجا را کلیک کنید.

🆔 instagram.com/alefbayefarda
🆔 @alefbayefarda

‌
‌خیر تنها طریق، طریق درست، یا تنها مانع جداکنندۀ ما از امر واقع نیست. مانع دوم کدام است؟ ... همین حالا برایتان خواهم گفت و آنگاه احتمالاً معما چو حل گشت آسان شود. روی‌هم رفته خیلی هم واضح نیست. این همان حوزه‌ای است که فروید همواره در موردش بسی سکوت کرده و واقعاً هم عجیب است که آن را تشخیص نداده است. مانع حقیقی که سوژه را نسبت به میدان غیرقابل بیان آرزومندیِ رادیکال، میدان تخریب محض، تخریب فراتر از تباهی، حفظ می‌کند درواقع پدیده‌ای مربوط به زیباشناسی است که آن را تجربۀ امر زیبا می‌خوانند؛ زیبایی با تمام درخشش تابناکش، زیبایی که آن را فرّ و درخشش حقیقت دانسته‌اند. و معلوم است چرا، چون حقیقت چیز قشنگی برای نگاه کردن ندارد. زیبایی اگر نه فرّ و درخشش حقیقت، دست‌کم پوشش و غلاف حقیقت است.

به نقل از ژک لکان
از کتابِ «حد تقریر»؛ نوشتۀ ناتاشا محرم‌زاده

‌
‌پیرمرد: کی آن‌جاست؟!
قلب: همان‌جا ایستادم، بی‌حرکت تا یک ساعت، در تاریکی. نفسم را حبس کرده بودم.
پیرمرد: این صدای باد در دودکش است؟ صدای موشی‌ست کفِ زمین؟
قلب: چشم پیرمرد باز بود. نه باد بود، نه موش، مرگ بود، پیرمرد. و همان‌طور که آرام‌آرام به سمتِ تخت می‌رفتم، آن صدا را شنیدم‌... (صدای ضربان قلب. مادامی که قلب حرفش را ادامه می‌دهد، صدای ضربان بلندتر می‌شود.) صدایی آرام و خفه، تند مثل ساعتی که لای پنبه پیچیده باشند. صدای قلب پیرمرد بود. آن صدا خشمم را بیشتر می‌کرد، مثل صدای طبلی که به سربازها دل و جرئت می‌بخشد. حالا صدای ضربان بلندتر شده بود، تندتر. چه وحشتی کرده بود پیرمرد! اما در دل شب، در سکوت هولناک خانه، صدای غریب قلبش وحشتی غیرقابل کنترل در من برانگیخته بود! (صدای ضربان قلب بسیار بلند می‌شود. قلبْ پیرمرد را از صندلی‌اش پایین می‌کشد و او را روی زمین می‌اندازد. روی سینه‌اش می‌نشیند و او را خفه می‌کند.)
پیرمرد: آهههه! (صدای ضربان قلب همچنان بسیار بلند است.)
قلب: بس کن! بس کن! هنوز هم صدایت را می‌شنوم‌... تاپ تاپ تاپ‌... ! (صدای ضربان کم‌کم فروکش می‌کند. مثل رسیدن به اوج لذت جنسی و فروکش کردن آن. بدنش به لرزه می‌افتد.) آرام، آرام، آرام‌... صدا متوقف شد. دیگر صدای تاپ‌تاپ نمی‌آمد، اثری از ضربان قلب نبود. دیگر چشم پیرمرد آزارم نمی‌داد. (قلب می‌ایستد و به زن نگاه می‌کند. قلب نفس‌نفس می‌زند. خیس عرق است.) طبیعتاً باید از شر جنازه خلاص می‌شدم. و در این خصوص دقیق و محتاطانه عمل کردم. (کابینتی باز می‌شود و دستی بیرون می‌آید و اره‌ای به قلب می‌دهد.) باید جنازه را تکه‌تکه می‌کردم. (قلب و دوپن روی «صندلی زیر پنجره» کلک جنازه را می‌کنند.) پیرمرد را داخل تشتی گذاشتم و کارم را شروع کردم‌... اول دست‌ها‌... بعد پاها‌... بعد تنه‌... تیغۀ اره عضلات و ماهیچه‌های پیرمرد را می‌درید، استخوان را می‌برید، خرد می‌کرد، می‌شکافت، گوشت تن پیرمرد مثل لاستیک سفت بود و به سختی می‌شد آن را تکه‌تکه کرد اما همین که تیغه رسید به قسمت نرمِ امعا و احشا که بخار از آن بلند بود بدنش ناگهان دست از مقاومت کشید. آخر از همه، طبیعتاً، نوبت سرش بود. بعد سه الوار از الوارهای کف اتاق را برداشتم‌... و تکه‌های جسد را زیر تیر و تخته‌ها جا کردم. بعد تخته‌ها را چنان زیرکانه، چنان هوشمندانه سر جای‌شان گذاشتم که چشم هیچ بنی بشری، حتی چشم پیرمرد نمی‌توانست ایرادی در کارشان پیدا کند. چیزی برای شستن در کار نبود، نه لکه‌ای به جا مانده بود، نه قطرۀ خونی. تشت را برای همین استفاده کرده بودم. کارم که تمام شد ساعت چهار بود. هوا همچنان مثل نیمه‌های شب تاریک بود. همان موقع بود که‌...

از نمایش‌نامۀ «قتل به روایت پو»
نمایش‌نامه؛ اقتباسی از داستان‌های ادگار آلن‌پو
نوشتهٔ جفری هچر
ترجمهٔ کاوه بلوری
از مجموعۀ جهان نمایش

‌یکی از روانکاوان لبنانی از جوانی بیست‌وپنج ساله حکایت میکرد که روزی به دفتر مشاورۀ او رفته‌بود و از سردردی شدید و لاینقطع شکایت داشت. ذکر داستان این جوان خالی از فایده نیست. درزمان جنگ درلبنان جزء سربازان غیردولتی بوده‌است. روزی باو دستور میدهند تا خیابانی را تحت کنترل گرفته اجازه ندهد احدی از آن عبور کند. دستور صراحت دارد که هرگونه تلاشی را برای عبور از آن بضرب گلوله خنثی کند. اندکی بعد زنی با کودکی ظاهر میشود و آهنگ عبور از خیابان میکند. جوان در دو نوبت به او هشدار میدهد و در نوبت سوّم آنها را هدف قرار داده از پای درمی‌آورد. جوان بخاطر می‌آورد که مادر کودک درست لحظه‌ای قبل از شلیک گلوله سر خود را برگردانیده نگاهی نافذ باو افکنده‌بود، نگاهی که از آن پس او را ترک نکرده موجب عذاب دائمیش شده‌است.
درهرنگاه چهره‌ای لایتناهی وجوددارد، چهره‌ای که همچون نفس آدمی نمیتوان به لفظ یا کلامی واحد خلاصه کرد. زیرا تعدّد و تکاثفی است نامحدود از نسبت فرد انسانی با عالم‌وآدم. چهره نزد آدمیان یادبودی است از عهدی دیرینه با غیر، غیری که برای نخستین‌بار ما را پذیرای این عالم شده‌است.

مبانی روان‌کاوی فروید - لَکان
کرامت مُوَلّلی

‌
‌اگر (و این شرط بزرگی است) قرار نیست که مرگ فقط خصیصه‌ای از یک واقعیت جسمانی باشد، پس فناپذیری چیزی است که باید در آن معنایی پیدا کرد. در قاموس هستی و زمان، مرگ چیزی است که باید آن را آزادانه و در تصمیمی قاطعانه فراافکنی کرد. پذیرش همه‌جابودگیِ تناهی فقط در این امر بیان نمی‌یابد که انسان‌ها فناپذیر هستند، بلکه در این نیز که باید فناپذیر بشوند ــ (بشو آن‌چه هستی!). برای هایدگرِ نخستین، مرگ چیزی است که باید بدان دست یافت، مرگ امکان بنیادینی است که به ما اجازه می‌دهد تمامیت هستی و در نتیجه، اصالت را درک کنیم ــ همان امکان ناممکن. انسان مرگ است در فرآيندِ شدن.

از کتاب «خیلی کم، تقریباً هیچ»
مرگ، فلسفه، ادبیات
سایمون کریچلی
ترجمه‌ی لیلا کوچک‌منش

نقاشی: زندگی و مرگ، اثر گوستاو کلیمت، ۱۹۱۰

‌
‌به زعم جانسون، جولین مرتد یکی از بدذات‌ترین دشمنان مسیحیت در طول تاریخ بود: دوشادوش «هرود شکنجه‌گر»، «یهودای خائن»، «پیلاتوس مسیح‌کش» و نیز «یهودیانِ خداستیز». خوشبختانه مسیحیانِ نخستین «با دعا کارش را ساختند» و حالا او در جهنم «سنگین‌ترین عذاب‌ها را می‌کشد.» او سالوسی قهار و مرتدی مخوف بود. مسیحیان او را نه یولیانوس که ایدولیانوس می‌خواندند، و نیز «گاوکش» به سبب علاقۀ وافرش به قربانی دادن. عطشش به پیشگویی سیری‌ناپذیر بود و سخت کفرآمیز: چه کفری بدتر از جسارتِ مداخله و سرکشی در کار خدا و آنچه قرار است در جهانِ متعلق به او رخ دهد؟ و هرچند ممکن است خود جولین شخصاً دستور آزار و شکنجۀ مسیحیان را نداده باشد، اما دستان پیشینیان، پیروان و همقطارانش چنان به خون آلوده است که به صد آتش هم پاک‌شدنی نیست.

از کتابِ «الیزابت فینچ»؛ نوشتۀ جولین بارنز؛ ترجمۀ محمدرضا ترک‌تتاری
نامزد هفتمین دورۀ جایزۀ ابوالحسن نجفی، سال ۱۴۰۲

‌
‌مرد لبخند آن زن را به یاد آورد، چشم‌هایش را، صدایش را، سکوتش را، انگار او را برای همیشه از دست داده بود. سال‌های سال می‌گذشت و او همیشه به لبخند او بی‌اعتماد می‌ماند، به نگاهش شک می‌کرد: هیچ‌وقت حرف‌هایش را باور نمی‌کرد، هرگز نمی‌توانست به سکوتش اطمینان داشته باشد. آن زن دیگر موهبتی در خود نداشت... موهبتی در خود نداشت! چه بود آن زن؟ که بود؟... سال‌های سال می‌گذشت؛ خاطرۀ این لحظه محو و کهنه می‌شد... و آن زن در آرامش مادی یک زندگی بی‌خدشه با او شریک می‌شد. آن زن هیچ عشق و اعتقادی به هیچ‌کس نداشت. این‌که آدم فکرش را، باورش را به او بدهد به این می‌مانست که اعترافاتت را در گوش آن سوی لبۀ جهان نجوا کنی. هیچ‌چیز از آن‌جا برنمی‌گشت... نه حتی انعکاس صدای خودت.
غم این فکر باعث شد وجدان هم در دل آن مرد متولد شود؛ وجدان نه به معنای ترس از سرزنش‌شدن که به‌تدریج در دل آدمی ایجاد می‌شود و به‌تدریج هم در میان حقایق پیچیدۀ زندگی از میان می‌رود، وجدان به معنای یک آگاهی الهی که تمام‌و‌کمال، مسلح و قدرتمند از اعماق قلبی خسته‌ بیرون می‌جهد تا به مصاف دنائت نهانی انگیزه‌ها بشتابد. جرقه‌ای در ذهن مرد ایجاد شد که می‌گفت اخلاقیات آدم را خوشبخت نمی‌کند. فهمیدن این حقیقت وحشتناک بود. مرد یک‌دفعه دید که هیچ‌کدام از چیزهایی که می‌شناخته هرگز کمترین اهمیتی نداشته‌اند. کارهایی که مردها و زن‌ها می‌کنند، موفقیت، شرمساری، شکوه، شکست... هیچ کدام‌شان اهمیت نداشت. مسئله بر سر کم یا زیاد بودن این درد، فلان لذت، یا بهمان غم نبود... مسئلۀ اصلی حقیقت یا دروغ بودن چیزها بود... موضوع مرگ و زندگی بود.


از کتابِ «قصه‌های آشوب»؛ مجموعه داستان؛ نوشتۀ جوزف کنراد؛ ترجمۀ نیما حضرتی
نامزد هفتمین دورۀ جایزۀ ابوالحسن نجفی، سال ۱۴۰۲

‌
‌نشر نی برگزار می‌کند:
خوانش انتقادی شاهنامهٔ فردوسی
دکتر محمد دهقانی
حضوری و آنلاین


زمان: سه‌شنبه‌ها، ساعت ۱۸ تا ۲۰
مدت دوره: ۸ جلسه
شروع دوره: ۳ بهمن‌ماه
هزینهٔ دوره: هشتصد هزار تومان

مکان: خیابان فاطمی، خیابان رهی معیری، بعد از تقاطع فکوری، ساختمان نشر نی، پلاک ۲۰، طبقهٔ پنجم
تلفن ثبت‌نام: ۰۹۱۵۹۱۴۴۷۰۴

‌
‌منتشر شد‌
«شیوه‌نامه‌ی ترجمه‌ی قرآن کریم»
محمدعلی کوشا

رسالتِ این اثرْ ارائه‌ی راهکاری کوتاه و مفید در فنِّ ترجمه‌ی قرآن برای همه‌ی مترجمان به‌ویژه حوزویان و دانشگاهیانی است که در مقام ترجمه‌ی این بزرگ‌کتاب آسمانی هستند. در اهمیّت ترجمه‌ی قرآن کریم همین بس که جز از طریق ترجمه نمی‌توان بیشتر مردمان این کره‌ی خاکی را که به زبان غیرعربی سخن می‌گویند و می‌نویسند از حقایق آن آگاه کرد. از این رو ترجمه‌ی قرآن به دیگر زبان‌ها ــ به‌ویژه زبان فارسی که نخستین زبانی است که قرآن به آن ترجمه شد ــ امری لازم و ضروری است...
در این شیوه‌نامه به اساسی‌ترین نکاتی که مترجم قرآن باید آن‌ها را به کار بندد، اشاره شده و همچنین به رعایت قواعدی مانند «قاعده‌ی تضمین» و «احتباک» که مغفول بسیاری از مترجمان بوده توجّه بیشتری شده است. در این کتاب از مباحث دیگری همچون ترکیبات نحوی، واژگان مترادف، استعمال لفظ در بیش از یک معنا، معادل‌یابی کلمات، توجّه به ساختار زبان فارسی، لغزشگاه‌های مترجمان قرآن و نیز از منابع لغوی و تفسیری برای ترجمه‌ی قرآن سخن به میان آمده است.

‌
منتشر شد
«هنر داستانی در قرآن کریم»
محمد احمد خلف‌الله
ترجمه‌ی محسن آرمین

مقصود قرآن از حکایت ماجرای اقوام گذشته بیان تاریخ از آن حیث که تاریخ است نبوده، بلکه برعکس، قرآن در قصه‌های خود عناصر زمان و مکان را که سازنده‌ی تاریخ‌اند مبهم گذاشته است. از این‌جا بر من روشن شد که مفسران با پرداختن به عناصر مذکور که اساساً مورد توجه قرآن نبوده، کاملاً مسئله را وارونه کرده و از مقاصد حقیقی قصه‌ی قرآنی غفلت ورزیده‌اند. اگر آنان ذهن خود را به این مقاصد حق معطوف می‌کردند، خویشتن را از دردسر بزرگی رها ساخته و جنبه‌های دینی و اجتماعی داستان قرآنی را آن‌چنان که افکار و احساسات را برانگیزد و عقل‌ها و دل‌ها را مجذوب خود سازد، آشکار می‌کردند. به این ترتیب دین و آموزه‌های آن را استوار و محکم می‌ساختند و در مسیر هدایت قرآن گام برمی‌داشتند.
(از صفحه‌ی ۸۹ کتاب)

‌
‌سایمون کریچلی دربارۀ آغازگاه فلسفه‌
‌
برخی‌ها در عصر باستان یا مردمان و متفکران قرون وسطی که نگاه خاصی [نسبت به خود و جهان داشتند] به خدا معتقد بودند؛ خدایی که برای آنان شالودۀ معنا در این جهان بود. با ورود ما به جهان مُدرن این نگاه محو شده و دود می‌شود و هوا می‌رود. در نتیجه، ما می‌مانیم و ناامیدی. بنابراین، از این منظر، فلسفه با تجربۀ حیرت آغاز نمی‌شود که ارسطو در صحبت از فلسفۀ پیشاسقراطیان یا همان متفکران فیزیولوژیکِ پیش از خودش از آن سخن به میان می‌آورد. به همین قرار، فلسفه با تجربۀ لذت شروع نمی‌شود که از منظر اسپینوزا آغازگاه فلسفه است. فلسفه با تجربۀ ناامیدی، با تجربۀ نوعی فقدان و حس ناکامی و شکست آغاز می‌شود. اما فلسفه اینجا خاتمه پیدا نمی‌کند بلکه ما با همین «حس ناامیدی» شروع می‌کنیم و این حس راه بر پرسشی می‌گشاید دال بر اینکه «معنای زندگی چه می‌تواند باشد؟»

ترجمه و تنظیم: نشر نی

‌
منتشر شد
«مسئله شرق»
قدرت‌های بزرگ و فروپاشی امپراتوری عثمانی
ای. ال. مک‌فی
ترجمه‌ی زهره هدایتی بیدهندی
از مجموعه‌ی کارگاه تاریخ

از شکست در نبرد با روسیه (۱۷۷۴-۱۷۶۸) تا ناکامی در جنگ جهانی اول که نهایتاً به فروپاشی امپراتوری عثمانی، انعقاد عهدنامه‌ی لوزان (۱۹۲۳) و تأسیس جمهوری ترکیه منتهی شد، مسئله‌ی شرق همواره در کانون روابط این امپراتوری با قدرت‌های بزرگ اروپایی و همچنین اقوام و ملت‌هایی قرار داشت که برای دستیابی به استقلال سر به شورش برمی‌داشتند. هر گوشه از سرزمین‌های تحت سلطه‌ی امپراتوری عثمانی که قدم در راه جداسری برمی‌داشت، در پی آن قدرت‌های بزرگ اروپایی از این آب گل‌آلود ماهی می‌گرفتند و توان نظامی و سیاسی خود را وسیله‌ی گسترش دامنه‌ی نفوذ قرار می‌دادند. در تمام وقایعی نظیر ظهور جنبش استقلال یونان، شورش محمدعلی در مصر، جنگ کریمه و قیام اسلاوها در بالکان، عثمانی همواره تا آستانه‌ی سقوط پیش می‌رفت و تنها با اتکا به مداخله‌ی قدرت‌هایی کمر راست می‌کرد که در رقابت با یکدیگر و برای حفظ توازن قوا بقای حیات «باب عالی» را مرجح می‌دانستند.

▫️بخشی از کتاب

در قرن بیستم بریتانیا در‌گیر منازعات نظامی متعددی بود که نمی‌توان بر تمامی آن‌ها نام جنگ نهاد. بر اساس اسناد و منابع بریتانیایی، بسیاری از آن‌ها زدوخورد‌های کوچکی محسوب می‌شد که غالباً بر سر اراضی تحت سلطۀ بریتانیا در سرزمین‌های دور درمی‌گرفت. چه‌بسا بازتاب چنین منازعاتی بر زندگی اشخاص و جوامع کوچک وخیم و ناگوار بوده باشد، اما اثرات آن‌ها بر جامعۀ بریتانیا، به‌طور کلی و اغلب، ناچیز بوده است. در کتاب حاضر به بررسی اثرات تنها سه منازعه پرداخته شده که می‌توان از آن‌ها به «جنگ» یاد کرد: جنگ دوم بوئرها (۱۸۹۹- ۱۹۰۲)، جنگ جهانی اول (۱۹۱۴-۱۹۱۸) و جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵).
جنگ‌های ۱۹۱۴-۱۹۱۸ و ۱۹۳۹-۱۹۴۵ منجر به تغییرات قابل‌ملاحظه‌ای در نظام اقتصاد سیاسی بریتانیا گشت. بخش اعظم این کتاب به تغییرات سیاسی، اجتماعی و اقتصادیِ حاصل از جنگ، ابعاد، ماهیت و میزان ماندگاریِ تغییرات و همچنین اختلاف‌نظر تاریخ‌شناسان دربارۀ اهمیت این تغییرات و ارتباط‌ آن‌ها با جنگ اختصاص یافته است.

«جنگ و جامعه در بریتانیا (۱۸۹۹-۱۹۴۸)»
رکس پوپ
ترجمۀ فروزان صلواتیان
از مجموعۀ کارگاه تاریخ

‌
‌شاهان قاجار خود را نمایندگان خداوند بر روی زمین قلمداد می‌کردند اما رهبران بزرگ مذهبی آنها را غاصبان حاکمیت خداوندی می‌دانستند؛ حاکمانی که به تخت و تاج خود قداست داده بودند ولی ابزاری برای اجرای تصمیمات نداشتند و از جنبه‌ی سیاسی ناتوان بودند.
قاجاریانِ بدون امنیت و توان نظامی و ثبات اداری و با مشروعیت ایدئولوژیکی ناچیز، فقط با توسل به دو نوع سیاست مکمّل، در قدرت باقی ماندند: عقب‌نشینی هنگام رویارویی با مخالفان خطرناک؛ و مهم‌تر از این، دستکاری و تحریک اختلافات گروهی در جامعه‌ای چندپاره و متفرّق. پس آنان نه با توسل به زور و نه با علم اداره و حکومت، بلکه با استفاده از عقب‌نشینی‌های محتاطانه و تحریک و دستکاری اختلافات موجود در شبکه‌ی پیچیده‌ای از رقابت‌های گروهی، حکومت کردند. سیاست عقب‌نشینی هنگامی به کار گرفته می‌شد که مخالفتی جدی شکل می‌گرفت. هنگامی که وضع محصولات کشاورزی خوب نبود، دولت از احتمال وقوع شورش‌های شهری به وحشت می‌افتاد. ادوارد ایستویک، دیپلمات انگلیسی، به چشم خود می‌بیند که چگونه جمعیتی خشمگین در تهران، نانوایی‌ها را غارت کردند، «برای کشتن» امام جمعه‌ی سرشناس شهر «ازدحام کردند»، جسد کلانتر شهر را در خیابان‌ها کشیدند و با شکستن مقاومت نگهبانان مسلح به ارگ سلطنتی هجوم بردند. سپس «ناصرالدین شاه دستور داد که قیمت نان فوراً پایین آورده شود و بدین‌ترتیب تهران را از یک انقلاب قریب‌الوقوع نجات داد.» یک مقام ایرانی در خاطرات خود می‌نویسد که ناصرالدین شاه چند سال بعد و به هنگام منصوب‌کردن پسر موردعلاقه‌اش به‌عنوان حاکم تهران، به او گوشزد می‌کند که شخصاً مسئول افزایش قیمت مواد غذایی خواهد بود: «تو بر بالای چوبه‌ی دار خواهی رفت تا مردم ببیند که من آماده‌ام پسرم را در راه منافع عمومی فدا کنم.» بنابراین دخالت شاهان قاجار در اقتصاد بازار، به‌ویژه از طریق کنترل قیمت و انبارهای غلّه، نه نمایان‌گر قدرتمندی مستبدانه‌ی آن‌ها، بلکه نتیجه‌ی مستقیم ضعف آنان در مقابله با آشوب‌های عمومی بود.

از کتابِ «ایران بین دو انقلاب»؛ یرواند آبراهامیان؛ ترجمه‌ی احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی