‌
‌در دست انتشار
زخم‌هایش
مجموعه‌شعر
با مقدمه‌ای در باب شعر و تروما به لحاظ روانکاوی (کرامت مولّلی)
سوسن حاجی‌زاده شاهسوار

مواجهه با تروما بخش اجتناب‌پذیر ذات انسانی ماست. می‌دانیم که جراحات آدمی آرام نخواهند گرفت، مگر به صورت حدیث نفس درآمده و در رابطه‌ای توکل‌آمیز تصعید یابند. شعر قلمرو همین نوع مصاحبت است. هنر عرصه‌ای برای نمایش کشاکش نیروهای متضاد است و هنرمند در چنین کارزار پیچیده‌ای درگیر می‌شود.
ما ایرانیان در دورهٔ انقلاب مشروطه به لحاظ زبان شعر از غرب تأثیر پذیرفتیم که خود وجهی بود از همین نوع تعارضات؛ کشاکشی که به‌ویژه میان شعر فرانسه و نظم قدیم ما درگرفت. ایهام، که به قول لکان ذات زبان شعر است، قلمروِ بارز همین تعارضات است.
در اشعار سوسن حاجی‌زاده با فضایی مأنوس مواجهیم که از سویی، حال و هوای اشعار فروغ را دارد و از سویی دیگر، سادگی و روانی آثار ایرج میرزا را به یاد می‌آورد. فروغ بر حاجی‌زاده تأثیری ژرف و شگرف دارد. شاعر، ورای استقبال از اشعار فروغ، در محادثه‌ای مدام با او در مقامِ غیر است. زبان اشعار حاجی‌زاده زبانی است متعلق به غیر و با زبان اغیار، که اساسی جز نمود و خودنمایی ندارد، متفاوت است.

‌
‌او می‌خواهد ابتدا آن‌ها یاد بگیرند مستقل فکر کنند و بعد بروند سراغ کتاب‌ها. سر کلاس در مورد موضوعات غیرآکادمیک صحبت می‌کند. می‌خواهد آن‌ها دربارۀ عشق و معاشقه و از این دست مسائل صحبت کنند. مثلاً نمی‌گوید گوته نویسندۀ شهیر آلمانی در بستر مرگ اعلام کرد که تنها به اندازۀ یک ربع ساعت در زندگی‌اش خوشبخت بوده. می‌گوید آدم مشهوری در بستر مرگ چنین چیزی گفته است. اگر بگوید گوته این جمله را گفته، ذهن‌ تمام دانشجویان می‌رود سمت این‌که بله او آلمانی بود، مرد بزرگی بود. از او چه خوانده‌ام؟ چه نخوانده‌ام؟ قرار است کدام را بخوانم؟ خویشاوندی‌های اختیاری را نخوانده‌ام. ماجرای فاوست را می‌دانم. فکر کنم فقط اسمش را شنیده‌ام. و به این ترتیب بحث منحرف می‌شود. اما او از آن‌ها می‌خواهد فرض کنند در بستر مرگند و وقتی به گذشته نگاه می‌کنند از خود بپرسند چه قدر واقعاً خوشبخت بوده‌اند، حال چه گویندۀ این جمله آدمی غیرعادی بوده باشد چه آدمی آن‌قدر معمولی که حتی شاید قبولش هم نداشته باشیم. بله، او آن‌ها را به این شکل به فکر کردن دربارۀ خودشان وامی‌دارد. (بخشی از گفتگو با جولین بارنز)

«الیزابت فینچ»
جولین بارنز
ترجمهٔ محمدرضا ترک‌تتاری

‌
‌در دست انتشار
«مردنِ ماه»
مجموعه‌داستان
مرتضی فرجی

از دور که نگاهش کنی، به نظر یک درخت می‌آید. جلوتر که بروی این‌جوری نیست. سه تاست. یکی سالم و سرحال و چترانداخته. یکی کج، جوری که انگار با خطِ زمین هم‌پاست. و یکی هم فقط تنه، تنه‌ای که انگار نطفه‌ای باشد که این همه سال توی پیله‌ٔ خودش رشد کرده، تنه‌ای سوخته و تنیده. این وَرِ درخت‌ها تخته‌سنگی است و چشمهٔ آبی. سه گردو سه برادرند، یکی باغی، یکی کمرشکسته و یکی سوخته، خفته توی نطفه‌اش…

برگرفته از ص ۷۷ متن کتاب

‌
در دست انتشار
«اقتصاد کلان نوین»
کوثر یوسفی و محمدحسین رحمتی‌

اقتصاد کلان نوین رویکردی است به الگوسازی تعادل عمومی بر مبنای اصول اقتصاد خُرد. این کتاب تلاش می‌کند تا مخاطبان با هر پیشینه‌ی مکتب اقتصادی را، با مفاهیم اساسی نظیر بهینه‌سازی، تقاضا، عرضه، تسویه‌ی بازارها و قیمت تعادلی آشنا سازد. سپس، به‌تدریج پیچیدگی‌های دنیای واقعی مانند محدودیت‌های نقدینگی، مالیات، ناهمزمانی‌ها، عدم قطعیت و تأثیر آن‌ها بر تعادل اقتصادی را شرح می‌دهد. درک عمیق الگوهای اقتصاد کلان نوین، پیش‌شرط ضروری برای تبیین و تحلیل سازوکارهای اقتصادی ایران و همچنین سیاست‌های پیشنهادی و سنجش کمّی آثار آن‌ها به‌شمار می‌رود. این اثر با ارائه‌ی مثال‌های گویا و تمرین‌های گوناگون در سطوح مختلف، کمینه‌ی دانش مورد نیاز برای یادگیری خودآموز در سطح تحصیلات تکمیلی، کارشناسی ارشد و سال اولی دکتری را فراهم آورده است.

‌
‌‌در دست انتشار
«هفت گوشه»
سایمون استیونز
ترجمهٔ حمید دشتی
نمایش‌نامه؛ از مجموعهٔ جهان نمایش (۷۴)

یکی از خاطره‌های ماندگار من از لندن در زمان حمله‌های تروریستی و موج دوم انفجارهای ناموفق، که دو هفتهٔ بعد اتفاق افتاد، ناباوری وصف‌ناپذیر بسیاری از مردم بود. نمی‌توانستم وحشت مردم از انگلیسی‌بودن بمب‌گذارهای لندن را توصیف کنم، هرچند که انگلیسی‌بودن آن‌ها از نظر من منطقی بود، چراکه عمل آن‌ها حاصل زندگی در همان بریتانیایی بود که من در آن بزرگ شده بودم.
(از متن نمایش‌نامه)

جهان نمایش مجموعه‌ای است از متن‌هایی که برای صحنه‌ی نمایش یا درباره‌ی آن نوشته شده‌اند. انواع نمایش‌نامه، چه برای اجرا و چه صرفاً برای خوانده شدن.

‌
شب‌ها برمى‌خيزد و بيمارگونه و ناآرام بالا و پايين مى‌رود و روزها ساكت و مغموم، با دست‌هاى خواب‌رفته و چشمان بى‌حركت پشت ميز كارش مى‌نشيند. به‌ناگاه شتابان از پله‌ها بالا مى‌رود، تفنگ شكارى‌اش را در كُمد حبس مى‌كند تا مبادا روزى آن را به‌سوى خود بگرداند: گاه چنان آه مى‌كشد كه بيم آن مى‌رود سينه‌اش منفجر شود، و گاه در اتاق تاريكش چون كودكان هق‌هق گريه سرمى‌دهد. ديگر هيچ نامه‌اى را نمى‌گشايد و دوستان را نمى‌پذيرد.
چه بر سر لئو نيكلايويچ تولستوى آمده كه او، اين تواناتر از همه كس، اين‌‌چنين در حسرت شادمانى است و اين پرقدرت‌ترين مرد روستاهاى روس اين‌چنين مغموم و محزون شده‌است؟
خوفناک‌ترين جواب اينكه: هيچ‌چيز! بر سر او هيچ‌چيز نيامده‌ است، از اين هم هولناک‌‏تر اينكه: همان هيچ‌بودن او را مى‌آزارد. تولستوى در وراى همه چيز پوچى و عدم را ديده‏ است. در روح او چيزى گسيخته است.

از کتابِ «سخن‌پردازان سرگذشت خویش»
کازانووا، استاندال، تولستوی
اشتفان تسوایگ
ترجمهٔ محمدعلی کریمی

‌
ریاضیات چیست؟ که برای مبتدیان و دانش‌آموختگان، دانشجویان و مدرسان، فیلسوفان و مهندسان نوشته شده است، مجموعه‌ای خیره‌کننده از گوهرهای ریاضی است که تصویری جذاب از دنیای ریاضیات را پیش‌روی خواننده قرار می‌دهد. این ویراست دوم شامل فصل تازه‌ای به قلم یان استیوارت برای روزآمدکردن مطالب کتاب است که اطلاعاتی دربارهٔ پیشرفت‌های جدید ریاضیات در اختیار خواننده می‌گذارد و مثلاً دربارهٔ اثبات قضیهٔ چهاررنگ و قضیهٔ آخر فرما، که در زمان نوشته‌شدن این کتاب به‌دست کورانت و رابینز مسائلی حل نشده بودند، به بحث می‌پردازد.

«ریاضیات چیست؟»
ریچارد کورانت و هربرت رابینز
ویراست دوم: یان استیوارت
ترجمهٔ سیامک کاظمی

امکان سفارش چاپ تک‌نسخهٔ کتاب از سایت نشر نی www.nashreney.com
ارسال رایگان به سراسر کشور

‌
‌کامو واژهٔ «پوچ» را برای موقعیت اساسی انسان در جهان به کار برد: گرفتاری موجودی متعالی و جویای معنا که باید در جهانی فاقد معنا زندگی کند. کامو می‌گفت ما موجوداتی اخلاقی هستیم که انتظار داریم جهان بنیانی برای قضاوت اخلاقی فراهم کند: یعنی نظامی معنایی که طرح کلی ارزش‌ها به‌طور تلویحی در آن لحاظ شده باشد. ولی جهان چنین چیزی را فراهم نمی‌کند: کاملاً نسبت به ما بی‌اعتناست. تنش میان آرمان انسان و بی‌تفاوتی جهان همان چیزی‌ست که کامو «پوچی» موقعیت انسانی نام نهاده است.
پس چه باید بکنیم؟ رهنمودی در کار نیست؟ یا ارزشی؟

از کتابِ «روان‌درمانی اگزیستانسیال»
اروین یالوم
ترجمه‌ی سپیده حبیب

‌
‌در دست انتشار
جامعه‌شناسی
(ویراست نهم)
آنتونی گیدنز و فیلیپ ساتن
ترجمهٔ هوشنگ نایبی

امروز انسان هم احساس آزادی می‌کند هر سردرگمی. دوستی‌ها و ارتباط‌ها به یمن نوآوری‌های بی‌شمار در رسانه‌های جدید و اینترنت ساده‌تر شده اما تروریسم و جنگ و نابرابری اجتماعی دیرپا کماکان در میان است. تکنولوژی با شتاب چشمگیری پیش می‌رود و فرصت‌ها و امکانات جدیدی پدید می‌آورد اما نگرانی دربارهٔ اثرات ویرانگر حیات مدرن بر محیط طبیعی و گرم شدن زمین و تخریب محیط زیست هم دامن می‌گسترد. زندگی اکثر مردم کشورهای نسبتاً ثروتمند خوب است ولی در نقاط دیگر جهان میلیون‌ها انسان با فقر و گرسنگی و فقدان آب سالم و امکانات اولیهٔ زندگی روبرو هستند.
جامعه‌شناسی با مطالعهٔ علمی حیات انسان و گروه‌های اجتماعی و جوامع می‌کوشد بر این تحولات و واکنش انسان‌ها آگاهی یابد و نشان دهد این جهان چگونه پا گرفت و چرا زندگی ما با زندگی گذشتگان متفاوت است.
ویراست نهم جامعه‌شناسی به‌روزسازی مطالب ویراست‌های پیشین است. این کتاب به حوزه‌های مطالعاتی گوناگون می‌پردازد و در این مسیر بر چهار مضمون کلیدی جهانی شدن و نابرابری اجتماعی و انقلاب دیجیتال و هویت تأکید می‌کند.

‌
‌موسیقی اگر بر بنیان هنجارهای انسانی و انتظام مبتنی بر زیبایی‌شناسی والا طراحی و ساخته شود، می‌تواند گریزگاه مطمئنی برای انسان درگیر ناهنجاری‌های جامعۀ صنعتی باشد. هرچند اندازه‌گیری میزان اثربخشی موسیقیِ حائز چنین خصوصیاتی در زمینۀ تنظیم ذهن و رفتار آدمی امری دست‌نیافتنی یا بسیار پیچیده می‌نماید اما پوشیده نیست که همچنان که ناهنجاری‌های صوتی آدمی را از کوک خارج می‌کند، موسیقی ساخته‌شده بر بنیان زیبایی‌شناسی والا می‌تواند وی را دوباره به کوک خود برگرداند. بر این مبنا است که والتون این سؤال معروف را طرح می‌کند «نمی‌دانم بالأخره من وارد دنیای موسیقی می‌شوم یا دنیای موسیقی در درون من است؟» کیرکگور در این زمینه با احتیاط بیشتری ابراز عقیده می‌کند. او می‌گوید من هیچ‌گاه به موسیقی که معتقد است بدون کلام به «امر والا» نزدیک‌تر می‌شود، تعلق‌خاطر بیشتری نداشته‌ام. چنین موسیقی خود را به‌گونه‌ای مطرح می‌کند که از نظر نزدیکی به امر والا از کلام پیشی می‌گیرد؛ درحالی‌که از لحاظ بیان مفهوم پایین‌تر از کلام قرار می‌گیرد.

از کتابِ اتنوموزیکولوژی
رویکردهای مطالعاتی
محمدرضا آزاده‌فر

‌
‌در دست انتشار
«دومین‌بار»
(رمان)
فرانک تیلیه
ترجمهٔ سارا سدیدی

دوربین روی یک زین دوچرخه بود. می‌شد یک تکه از فرمان را، کمی تار، تشخیص داد. پل با خودش فکر کرد دوچرخهٔ ژولی. هوا صاف بود و کاج‌های نقره‌ای دامنهٔ دید را خط‌خطی می‌کردند. یک جنگل. خش‌خش باد بین شاخه‌ها. جیغ پرنده. دوربین یک بار دیگر حرکت کرد و بعد ژولی نمایان شد، کوله‌پشتی در دست. تصور کرد اگر گابریل این‌قدر ناگهانی دوباره دخترش را می‌دید، چه حالی پیدا می‌کرد.

از صفحهٔ ۱۵۵ کتاب

‌
‌گادامر تصدیق می‌کند که ایدهٔ محاکاتی بودن هنر، یعنی این ایده که هنر تقلید واقعیت است، در پرتو پیشرفت‌های پساارسطوییان در نظریهٔ زیبا‌شناختی از مد افتاده به نظر می‌رسد. او به‌ویژه، به «زیبایی‌شناسی نبوغ» نظر دارد که از کانت پیروی کرد و بر آزادی و استقلال بیان تأکید کرد. مفهوم محاکات از منظرهای دیگری نیز از مد افتاده به نظر می‌رسد، به‌خصوص از دید ظرافتِ زیبایی‌شناختی که بر تفاوت منطقی میان بازنمایی یک چیز و اصلِ آن چیز تمرکز می‌کند. این موضع منکر آن است که هر بازنمایی واقعیت را «آن‌گونه که هست» تقلید می‌کند، یا واقعیت چیزی جدا از نظام‌های متعارف بازنمایی است. بنابراین، آن‌چه به نام رئالیسم در هنر ظاهر می‌شود، تقلیدِ مستقیم نحوهٔ وجود جهان نیست، بلکه به کاربرد قراردادهای فرهنگی خاص مربوط می‌شود.

از کتابِ «گادامر، هرمنوتیک، سنت و عقل»
جورجیا وارنکه
ترجمهٔ اصغر واعظی

طنزی که از مبارزه دست کشیده است

فهم دلایل فوران ناگهانی آنکدوت‌ها در امر روزمره در دورۀ سوسیالیسم پسین، برای فهم نقشی که این ژانر از طنز در بستر سوسیالیسم پسین ایفا کرد، اساسی است. معنی آنکدوت‌ها، خاصه آنکدوت‌های سیاسی، اغلب به «مقاومت» در برابر سیستم، برانداختن آیرونیکِ اصول جزمی آن یا اظهار مخفیانۀ «حقیقت»، اظهار آنچه فرد «واقعاً می‌اندیشد» ربط داده شده است. طنز آنکدوتی در ناحیه‌ای به تعادل می‌رسید که مرزهای بین حمایت و مخالفت، جنون و سلامت عقل، مسئولیت اجتماعی و کلبی‌مسلکی، عقلانیت و مهمل‌بودگی، زندگی و مرگ را درمی‌نوردید.
آنکدوت‌ها شکاف‌ها و ناپیوستگی‌های فردی را افشا نمی‌کردند بلکه صرفاً به آن‌ها اشاره می‌کردند، و همین به فرد امکان می‌داد تا تعارض را به دور از وارسی و تحلیل انتقادی نگه‌دارد. این ساختار روایی خشک و صلبِ آنکدوت‌ها ــ آنکدوت برای خنده‌دار ‌ماندن می‌بایست بدون حتی کوچک‌ترین تغییری تکرار ‌شود‌ـ به مشارکت‌کنندگان امکان می‌داد تا از مواجهۀ صریح با تعارضات بپرهیزند. در عوض، تعارض در سطح ساختار آنکدوت رمزگذاری می‌شد. در بسیاری از آنکدوت‌ها در یک بخش، فرمولی رسمی نقل یا ادعا یا پیش‌فرضی رسمی توصیف می‌شد، و بخش دیگر یک شکاف یا واژگونی در کار می‌کرد:

سوسیالیسم از چه نظر بهتر از سایر نظام‌هاست؟
از این نظر که «به‌طرز موفقیت‌آمیزی بر مشکلاتی غلبه می‌کند» که در سایر نظام‌ها وجود ندارد.

عبارت «سرمایه‌داری بر لبۀ پرتگاه قرار دارد» به چه معناست؟
یعنی سرمایه‌داری بر لبۀ پرتگاه ایستاده و به پایین نگاه می‌کند، و می‌کوشد ببیند ما داریم آن‌جا چه می‌کنیم.

در کمونیسم مشکل صف‌های {طولانی} فروشگاه‌ها چطور حل خواهد شد؟
چیزی وجود نخواهد داشت که برای آن صف ببندند.

اگر آن‌ها شروع به ساختن کمونیسم در صحرای بزرگ آفریقا کنند چه اتفاقی خواهد افتاد؟
چیزی نخواهد گذشت که دچار کمبود شن و ماسه خواهند شد.

از کتابِ «همواره مستدام، سپس نابود»
واپسین نسل شوروی
الکسی یورچاک
ترجمهٔ دامون افضلی

‌
‌اسپینوزا خاطرنشان می‌کند که چون عواطف ما اغلب نامعقول می‌نمایند، گویا برخی از نویسندگان گمان برده‌اند که اساساً نمی‌توان آن‌ها را درک کرد. این نویسندگان اغلب بلاهت عاطفی انسان را استهزا می‌کنند یا بر افراط‌کاری‌های ناشی از عواطف می‌نالند و «به فصیح‌ترین و ماهرانه‌ترین وجه ضعف نفس انسان را می‌نمایند». اما اسپینوزا علاقه‌ای به این‌گونه تقبیح توهین‌آمیز ندارد. برعکس، او دیدگاه خویش در باب این مسئله را در قطعه‌ای معروف از رسالۀ سیاسی خلاصه می‌کند:
سخت کوشیده‌ام اعمال انسان را استهزا نکنم، بر آن ننالم یا از آن اظهار تنفر نکنم بلکه آن‌ها را درک کنم؛ و به این منظور انفعالاتی نظیر عشق، نفرت، خشم، حسد، تکبر، ترحم و آشفتگی‌های دیگر نفس را نه به دیدۀ رذیلت‌های طبیعت انسان بلکه به‌منزلۀ خواص آن نگریسته‌ام؛ نسبت این خواص به نفس مانند نسبت گرما، سرما، طوفان، تندر و جز این‌ها به طبیعت جوّ است. این امور مشکل‌ساز و اسباب زحمت اما ضروری‌اند و علت‌های معینی دارند و ما به‌واسطۀ آن علل می‌کوشیم طبیعت آن‌ها را درک کنیم.

از کتابِ «اخلاقِ اسپینوزا، راهنمای خواننده»
جِی. تامس کوک
ترجمهٔ علی حسن‌زاده

‌
‌نشر نی برگزار می‌کند:
جلسهٔ نقد و بررسی کتاب «‌از دارالفنون تا امیرکبیر»

با حضور:
مقصود فراستخواه
عباس عبدی
فرزاد نعمتی

زمان: دوشنبه ۵ خرداد، ساعت ۱۸:۱۵
مکان: خیابان فاطمی، خیابان رهی معیری، نبش خیابان فکوری، پلاک ۲۰، ساختمان نشر نی، طبقهٔ پنجم

‌
تکامل اندیشهٔ دلوز از این حکایت دارد که وی توجه خود را به‌طور پیاپی به مجموعه‌ای از نویسندگان سنت فلسفی متمرکز می‌کند و از هریک پرسشی خاص را مطرح می‌کند. کار دلوز در باب برگسون، نقدی بر هستی‌شناسی منفی وارد می‌سازد و به‌جای آن نوعی حرکتِ تماماً اثباتی ِ هستی را مطرح می‌کند که بر یک تصور فاعلی و درونی از علیت تکیه دارد. وی در مقابل به‌جای آن نوعی حرکت منفی تعیّن، حرکت اثباتی متفاوت‌سازی را قرار می‌دهد؛ در مقابل وحدت دیالکتیکی ِ واحد و کثیر، وی چندگانگی ِ فرو ناکاستنی ِ صیرورت را قرار می‌دهد. به‌علاوه، مسئلهٔ سازمان یا ساختمان جهان، مسئلهٔ هستی ِ صیرورت، دلوز را وادار می‌کند که این مباحث هستی‌شناختی را در قالبی اخلاقی مطرح کند. نیچه او را قادر می‌سازد که نتایج تأمل هستی‌شناختی را به یک افق اخلاقی، به میدان نیروها، به میدان احساس و ارزش ببرد؛ و در این‌جاست که حرکت اثباتی هستی به تأیید هستی بدل می‌شود.

«ژیل دلوز: نوآموزی در فلسفه»
مایکل هارت
ترجمهٔ رضا نجف‌زاده

امکان سفارش چاپ تک‌نسخهٔ کتاب از سایت نشر نی www.nashreney.com
ارسال رایگان به سراسر کشور

حسن کامشاد، مترجم و پژوهشگر وارسته و برجستهٔ ادبیات فارسی، درگذشت.
یاد و خاطره‌اش را گرامی می‌داریم و فقدانش را به خانوادهٔ محترم ایشان و جامعهٔ ایران تسلیت می‌گوییم.

‌
منتشر شد
«آزادی و ضرورت در تفکر مارکس»
میلاد عمرانی

مارکس در پروژهٔ فکری خود کوشیده به فهمی دیالکتیکی از سیر حرکت اقتصادی جامعهٔ مدرن دست یابد. او در مسیر فهم اقتصاد جامعهٔ مدرن قانونمندی‌هایی را کشف کرده که بر اقتصاد سیاسی جامعهٔ سرمایه‌داری حکمفرماست. اساسی‌ترین پرسشی که در این‌جا مطرح می‌شود این است که «سرنوشت این قوانین چیست؟» آیا مارکس نیز همچون گالیله و نیوتن به وجود روابطی علّی و معلولی در اقتصاد سیاسی جامعهٔ سرمایه‌داری پی برده است؟ آیا او نیز به این نتیجه رسیده که مبنای ایجابی آن روابط، قانون‌های عام اقتصاد سیاسی جامعهٔ سرمایه‌داری است و قانونمندی‌های این قلمرو نیز مانند قانونمندی‌های علوم طبیعی واجد خصلتی ضروری‌اند؟ آیا تلقی جبرگرایانه از اندیشهٔ مارکس درست است؟ و با فرض چنین تفسیری، نقش آزادی و ارادهٔ آدمی را چگونه می‌توان تبیین کرد؟ پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم بررسی تبیین مارکس از مقولات تصادف و اتفاق در آثارش، از رسالهٔ دکتری گرفته تا آثار دوران پختگی، است. باید نقش اتفاق را در نگاه مارکس به سازوکار عالم دریافت و مخالفت او را با هرگونه طرح غایت‌شناختی در باب عالم فهم کرد.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌ای آن که دلم دوستت می‌دارد، مرا بگوی:
گله را کجا به چرا خواهی برد،
به وقت نیمروز، کجا آن را خواهی آرَماند؟
تا دیگر چون آوارگان،
نزدیک گله‌های رفیقانت سرگردان نگردم.

‌از غزل غزلها، سلیمان
عهد عتیق، جلد سوم، کتاب‌های حکمت
بر اساس کتاب مقدس اورشلیم
ترجمهٔ پیروز سیار

حدیثِ نفسِ کامشاد

«نگران نباش، زبان را دختران انگلیسی یادت می‌دهند، کافی است به هر یک که می‌رسی بگویی:
Please put your tongue in my mouth»
و این را مجتبی مینوی به حسن کامشاد می‌گوید وقتی که او در گیر‌‌ و‌ دارِ بگیر و ببندهای بعد از کودتای 28 مرداد، به واسطه ابراهیم گلستان، شغلی در دانشگاه کمبریج به عنوان مدرِّس ادبیات فارسی دست‌ و‌ پا می‌کند و بزنگاه از حبس و گرفتاری نجات می‌یابد. البته بعید می‌دانم که کامشاد، مترجم نامدار، زبان انگلیسی را فقط از طریق توصیه مینوی یاد گرفته باشد، دست کم در این خصوص چیزی در خاطراتش نیامده است.

کتاب «حدیث نفس» حسن کامشاد (جلد اوّل)، مشحون از خاطرات جذّاب اوست، در یک دوره پنجاه ساله. وقایعی که شاید فقط یک بار در زندگی بسیاری پیش بیاید و برای او بارها رخ داده است. می‌خوانی و باور می‌کنی که سبکِ زندگی او به همچو وقایعی راه داده است. این شیوه زندگی نه «ادیبانه» بوده، چنان که از مدرّس تاریخ وصّاف و قابوسنامه در دانشگاه کمبریج توقع می‌رفته، نه حتی چندان روشنفکرانه، چنان که از همنشینی با حلقه‌ی خاص نویسندگان و شاعران نوپردازی چون مسکوب و فروغ و سپهری و بسیاری دیگر. بیشتر یک سر سودایی خوش‌خو و خوشی‌جوست که با همه این‌ها نشسته و برخاسته و حظ خود را برده اما راه خود را رفته است. این است که این خاطرات وجهِ ادبی و حتی روشنفکرانه ندارند. کامشاد، نام خود را در حوزه ترجمه، مدیون فعالیت‌های خود در سی سال گذشته و پس از مهاجرت از ایران است که البته در این دوره‌ی خاطرات او نیامده تا در جلد دومی باز کام‌ها را خوش کند.

این خاطرات چه هستند؟ از تعقیب و گریز او با قصّاب محله در مراسم ختنه‌سوران آغاز می‌شوند تا قصه «الهام» سوالات امتحانی دیپلم، تغییر شوخی شوخی نام فامیلی، حادثه هواپیمایی در مسیر آبادان به مسجد سلیمان، فعالیتهای حزبی، اولین سفر به اروپا و گرسنگی و بی‌پولی او در رم، دوستی‌اش با شاهرخ مسکوب، رها کردن این دو توسط راننده‌ای در کوه و کمر بین شیراز و بوشهر، قصه تلکه شدن او در چند فرودگاه، قضایای دانشگاه کمبریج و خصوصاً روایات متنوع او از اساتید مشهور این دانشگاه که برای هر دوستدار ادبیات کلاسیک ایران که با این اسامی آشناست بسیار خواندنی است. حکایت سفر او به استکهلم و گرفتاری‌های آن تا مسایل شغلی او در شرکت نفت و شخصیت دکتر اقبال، قصه خواب‌ماندنش در جزیره‌ بالی از پرواز و نظایر آن...

«چون شکسته می‌خرد اشکسته باش»، این نکته‌ای‌ست که از خواندن «حدیث نفس» کامشاد به خاطرت می‌آید. نویسنده از خود، چهره‌ای ساده، سهل‌گیر و در جاهایی حتی آسان‌اندیش ارائه داده است که بیشتر صید بوده تا صیاد، و این البته شیوه خاطره‌گویی اوست. دستاوردهای خود را بروز نمی‌دهد یا آن را خیلی دست‌کم می‌گیرد، یا وانمود می‌کند که آن‌چه بوده هم «کار بخت است آن، نه جَلدی و دُها». در کتاب با کسی هم درنمی‌افتد، پنبه کسی را هم نمی‌زند و حساب مانده‌ای را هم تسویه نمی‌کند «زیرا خوش است در گلستان». هیچ جا هم سعی نمی‌کند نظر خود را به کرسی بنشاند و اصولاً چندان بحث یا نظر ادبی یا غیر ادبی هم در این کتاب نیست. آن حدیث را، با نثری دلنشین، آن‌گونه نوشته است که هم دوست بخواند و هم آشنا و هم غیر.

کامشاد در کتاب همچنین چهره‌ای رندگونه دارد به آن معنی که حافظ گوید. از زهد و روی و ریا خبری نیست. نماینده خلق خوزستان و عضو رسمی حزب توده، هیچ ابا ندارد که بگوید بعدها بیشترِ این دغدغه‌های خود را شسته است تا اگر لازم بوده کمی هم به دربار نزدیک شود. یا این که اگر به عنوان مدیری دولتی در سفرها و ریخت و پاش‌های کاری چیزی دست داد، خوش دارد و مغتنم شمارد، یا دلیلی نمی‌بیند که پنهان کند که چندان دل به کار نمی‌داده اما از مواهبش برخوردار بوده است. راست است و صمیمی و شاید هم از این رو به دل می‌نشیند که «در حدیثِ راست، آرامِ دل است».

«حدیث نفس» کامشاد، «حدیث آرزومندی» نیست، بیشتر «حدیث صحبت خوبان و جام باده» است. حدیث یک زندگی‌ست...

پ.ن.
امروز خبر آمد که حسن کامشاد درگذشت. یادش گرامی. این متن را دوازده سال پیش، پس از خواندن جلد اوّل کتاب نوشتم (جلد دوم هنوز بیرون نیامده بود) و به ظاهر پسندیده بود چون بندی از آن را در آغاز چاپ دوم کتاب آورده بود.

۱- حدیث نفس، حسن کامشاد 1304- ، 328 صفحه، نشر نی، چاپ دوم، 1388