‌
وجودداشتن به چه معناست؟ نزد اسپینوزا این بحث نسبتاً پیچیده‌ای است، چراکه تعریفی بسیار دقیق از آنچه «وجودداشتن» می‌خواند ارائه می‌کند. اما اگر بخواهیم از ساده‌ترین [صورت‌بندی این تعریف] شروع کنیم، می‌توان گفت: وجودداشتن، درواقع، داشتنِ بی‌نهایتی از اجزای ممتد یا امتدادی است، اجزایی بیرونی؛ داشتن بی‌نهایتی از اجزای بیرونیِ بی‌نهایت‌کوچک که تحت نسبتی خاص به من تعلق دارند. درواقع، تا وقتی که دارای اجزایی ممتد هستم که تحت نسبتی خاص به من تعلق دارند، اجزایی بی‌نهایت‌کوچک که متعلق به منند، می‌توانم بگویم: وجود دارم. وقتی می‌میرم ــ این‌جا هم باید مفاهیم اسپینوزایی را دقیق به کار بگیریم ــ وقتی می‌میرم چه اتفاقی می‌افتد؟ مردن دقیقاً به این معناست: اجزایی که به من تعلق داشتند دیگر به من تعلق ندارند. چرا؟ آن‌ها فقط از آن حیث به من تعلق دارند که نسبتی را تحقق می‌بخشند، نسبتی که سرشت‌نمای من است. وقتی اجزایی که به من تعلق دارند، یا تعلق داشتند، وادار می‌شوند وارد نسبت دیگری شوند که سرشت‌نمای بدن دیگری است، من می‌میرم: خوراک کرم‌ها خواهم شد! «خوراک کرم‌ها خواهم شد!»

از کتابِ «جهان اسپینوزا»
ژیل دلوز
ترجمهٔ حامد موحدی

‌
‌واقعیت آن است که در آلمان جستار به‌مثابۀ پدیده‌ای دورگه تخطئه می‌شود، این صورت از نوشتن در آلمان فاقد سنّتی نیرومند است و الزامات دشوار آن به‌ندرت رعایت می‌شود. همۀ این نکته‌ها چندان که باید گفته و نقد شده است. «امروزه هنوز صورت جستار به آن راه استقلال گام نگذاشته که خواهرش، شعر، مدت‌هاست پیموده است ــ راه تکامل از وحدتی ابتدایی و تفکیک‌نیافته با علم، اخلاق و هنر.» ولی پیش‌داوری رایج آلمانی‌ها دربارۀ این صورت ادبی به‌هیچ‌وجه تغییر نکرده است؛ نه با نارضایتی از این وضعیت و نه با نارضایتی از ذهنیتی که در واکنش به همین وضعیت دور تا دور هنر را به‌عنوان منطقۀ حفاظت‌شدۀ عقل‌گریزی حصار می‌کشد و معرفت را با علوم سازمان‌یافته یکی می‌کند و هرآنچه را با این تقابل نمی‌خواند به‌مثابۀ ناخالصی طرد می‌کند. حتی امروزه نیز ستایش کردن از کسی به‌عنوان ادیب (écrivain) برای راه ندادن او به دانشگاه کافی است.

از کتابِ  «سیاست جستار»
جستارهایی از: جورج لوکاچ، تئودور آدورنو، جودیت باتلر، رابرت هالوت کنتور، مایکل هامبورگر
ترجمه: مراد فرهاد‌پور، صالح نجفی، رضا رضایی، امیر کمالی
گردآوری: امیر کمالی

‌
از نعمت توانایی جسمی‌تان تا آن‌جا که می‌توانید لذت ببرید، و آن هنگام که آن قدرت از جسم‌تان رخت بربست هیچ افسوس نخورید ــ همان‌طور که یک مرد جوان نباید از پایان دوران نوجوانی افسوس بخورد یا آنان که به میانسالی می‌رسند نباید برای از کف رفتن جوانی ماتم بگیرند. فصول زندگی تغییرناپذیر است ــ طبیعت فقط یک راه در پیش دارد، و شما نمی‌توانید از آن راه بیش از یک‌بار سفر کنید. هر فصلی از زندگی ویژگی‌های خاص خود را دارد: پسرک‌ها ضعیف‌اند، جوانان در اوج خود مهاجم‌اند، مردان میانسال باوقارند، و افراد سالخورده پخته و بالغ. طبیعت بذر هریک از این خصوصیات را [در ما] نهاده است تا به هنگامش برسد.

از کتابِ «دربارهٔ پیری»
مجموعه مقالات فلسفی
ترجمهٔ آرش نراقی

‌
«‌صدایی که شنیده نشد»
علی اسدی و مجید تهرانیان

این کتاب بخشی از تحقیقاتی است که در دهه‌ی ۵۰ شمسی با عنوان «طرح آینده‌نگری» انجام شد. گذشت سالیان متمادی از زمان انجام این تحقیقات، ارزش‌های آن را بیش از پیش آشکار کرد. این تحقیق از اولین نظرسنجی‌های ملی در کشور است و اطلاعات منحصربه‌فرد تجربی از نگرش مردم در دهه‌ی ۵۰ شمسی به‌دست می‌دهد، و نشان می‌دهد که چگونه در زیر پوست جامعه، جریان دینی در حال رشد بود. برای ما که در سال‌های بعد از این تحقیق، شاهد انقلاب بوده‌ایم، شاید جای شگفتی باشد که چگونه چنین علامت‌هایی دیده و صدای جامعه‌ای که در این تحقیق پژواک یافته بود،‌ شنیده نشد. این تحقیق هم از فضل تقدم در میان پیمایش‌های اجتماعی برخوردار است و هم به‌خاطر تصویری که از وضعیتِ نگرشیِ آن روزگار ارائه می‌کند، دارای اهمیت است. علاوه بر آن باید به پیوند دیدگاه‌‌های نظری و تحقیق تجربی اشاره کنیم که «آینده‌نگری» به آن توجه جدی داشت.
اکنون که چهار دهه از زمان انجام این تحقیق می‌گذرد، در موقعیتی قرار داریم که با فاصله‌ی عاطفی به نتایج بنگریم و تفسیری دقیق‌تر از شیوه‌ی واکنش ذهنی و رفتاری جامعه به «نوسازی» ارائه کنیم.

تخیل و نبوت

امیر مازیار

نبوت در اسلام
فلسفه و اعتقاد رسمی
فضل‌الرحمان
ترجمه امیر صادقی
ویراستار: امیر مازیار
نشر نی ، چاپ نخست ۱۴۰۲


خدای ارسطو صرفا " اندیشه خود اندیش"بود و هیچ فعل دیگری در عالم انجام نمی‌داد . بسط و گسترش این خدا به شکل علت آفریننده جهان در سنت‌های بعدی تغییری اساسی در این تلقی ایجاد نکرد. بنابراین هنگامی که تفکر فلسفی یونان وارد جهان اسلامی شد و با تلقی دینی از خدا مواجه گشت این پرسش پیش آمد که چگونه ممکن است به خدای مجرد و بی‌تغییر  گفت‌وگو با انسان یا مداخله در تاریخ یا خوشنودی و خشم را نسبت داد.
فضل‌الرحمان(1919-1988) در کتاب نبوت در اسلام (1958) یکی از دقیق‌ترین شرح‌ها از تلقی غیر راست‌کیشانه نبوت نزد فارابی و ابن‌سینا را آورده‌ و توضیح داده‌است که چگونه این فیلسوفان به مدد قوه متخیله و مفهوم میمسیس ( محاکات/بازنمایی ) وحی را تبیین کرده‌اند تبیینی که در آن خدا به معنایی مجازی سخن‌گو است و وحیِ زبانی در رویا و درون خود فرد صاحب تجربه  شکل می‌گیرد.
خود فضل‌الرحمان به این نظریه متمایل بود و کلام خدا را همان کلام محمد می‌دانست. در ترجمه فارسی این کتاب  مقاله جنجال برانگیز " پیامبر و وحی الهی"(۱۹۷۸) او هم آمده که در آن دیدگاه خود را با مدد از اندیشه‌های اقبال و ولی‌الله دهلوی توضیح می‌دهد.

از بخش‌های بسیار جالب و مفید کتاب شرح وجه سیاسی نبوت در فلسفه اسلامی و پیوند آن با تخیل است .
برخی از پژوهشگران گمان کرده‌اند که نقش برجسته تخیل در اندیشه سیاسی فیلسوفانی همچون فارابی برآمده از اندیشه‌های ایرانی است اما فضل‌الرحمان به خوبی نشان می‌دهد که سرچشمه این اندیشه نیز به منابع یونانی و رومی باز می‌گردد.

@amirmaziar1

‌
‌این واقعیت که تقابل فاشیسم و کمونیسم دو خطرِ جنگ داخلی و جنگ جهانی را دربر دارد شاید مهم‌ترین نشانگان ضعف عقلانیت در ما باشد، زیرا کافی است معنای امروزی این دو کلمه را بررسی کنیم تا دریابیم این دو کلمه تقریباً مفاهیم اجتماعی و سیاسی یکسانی هستند. در هر دوِ این نظام‌ها، دولت اختیار همۀ شئون زندگی فردی و اجتماعی را در دست می‌گیرد؛ در هردو، نوعی نظامی‌گری افسارگسیخته و اتحاد کاذب وجود دارد که با تهدید به دست آمده است و در خدمت یک حزب واحد است که خود را مساوی دولت می‌داند و هویت خود را وام‌دار این تساوی دروغین است، و نهایتاً در هر دوِ آن‌ها به جای نظام رایج پرداخت دستمزد نوع واحدی از نظام رعیتی به تودۀ کارگر تحمیل می‌شود. ساختار هیچ دو کشوری به اندازۀ آلمان و روسیه به هم شباهت ندارد، د‌رحالی‌که هریک دیگری را به جهاد بین‌المللی تهدید می‌کند. بنابراین با خیال راحت می‌توان گفت اختلاف فاشیسم و کمونیسم اکیداً بی‌معناست. پیروزی فاشیسم در نابودی کمونیست‌ها و پیروزی کمونیسم در نابودی فاشیست‌ها است.

از کتاب قدرت کلمات
سیمون وی
ترجمهٔ بهزاد حسین‌زاده

‌
‌ماهیت ایدئولوژی پان‌ترکی، با وجود برخی تفاوت‌ها، همان ویژگی چند مکتب دیگر پان را دارد. این ایدئولوژی با توجه به دامنهٔ گستردهٔ جاه‌طلبی‌ها و احساس نیرومند نسبت به سرنوشت خود، جنبهٔ رمانتیک دارد و به پان ژرمنیسم، پان اسلاویسم، پان عربیسم، و صهیونیسم شبیه است و از نظر جهان‌بینی سیاه و سفید خود، تنها «خیلی خوب» و «قطعاً شریر» را می‌بیند.
با توسعه و تحول ایدئولوژی پان‌ترکی، این ایدئولوژی بیش از پیش و به‌طور آشکار الحاق‌گرا شد. یعنی نخست به ضرورت محافظت از گروه‌های ترک‌تبار خارج اشاره کرد، و سپس برای کمک به رهایی و وحدت آن‌ها، با یکدیگر و آن‌گاه وحدت با ترکیه، دست به تلاش زد. پان‌ترکیست‌ها بارها و بارها دربارهٔ تشکیل یک «ترکیهٔ بزرگ» از مدیترانه تا اقیانوس آرام سخن گفته‌اند.

«پان ترکیسم»
یک قرن در تکاپوی الحاق گری
جیکوب لاندو
ترجمهٔ حمید احمدی

▫️بخشی از کتاب

‌
گوستاو لوبون بیان عمومی خواست توده‌ها را نه نظرات خردمندانه و فردیِ بی‌شمار، بلکه نظری نابخردانه و علی‌السّویه می‌داند. طبق دیدگاه او، «در توده امر همگون امر ناهمگون را فرامی‌گیرد و عوامل ناخودآگاه دست بالا را دارد.» توده‌ها اساساً بی‌خرد و در برابر تأثیرات بیرونی آسیب‌پذیرند؛ آنان به‌طور طبیعی و ضرورتاً دنباله‌رو رهبری‌اند که با اعمال کنترل خود، اتحاد آنان را از رهگذرِ فراگیری و تکرار تضمین می‌کند. در واقع، هراس (panic) را می‌توان اصلی‌ترین احساس توده دانست. الههٔ یونانی پَن (pan) که اصطلاح هراس (panic) از نام آن مشتق شده است، توده‌ها را پیش می‌برد و آنان را احمق می‌کند: عوام‌الناس مردم بی‌گناه را به کشتن می‌دهند، بازارها از بین می‌روند، ارزش پول سقوط می‌کند و جنگ‌ها از سر گرفته می‌شوند. بنابراین، طبق این دیدگاه فاجعه‌بار دوم، افکار عمومی تا این حد خطرناک است، چرا که هم قابلیت یکپارچی دارد و هم در معرض فریب است.

از کتابِ «انبوه خلق»
جنگ و دموکراسی در عصر امپراتوری
آنتونیو نگری و مایکل هارت
ترجمهٔ رضا نجف‌زاده

بسیاری موج اول فمینیسم را در ارتباط با پیشرفت‌های فکری و اقتصادی قرن نوزدهم، به‌ویژه لیبرالیسم و انقلاب صنعتی می‌دانند و تأکید دارند که انقلاب صنعتی با کشاندن کار به خارج از خانه و دادن اوقات فراغت به زنان طبقهٔ متوسط، فرصت عملی شدن آن ایده را فراهم کرد. در واقع با انقلاب صنعتی جنبش بورژوازی غرب استثمار نیروی کار زنان و دختران جوان را در پیش گرفت و کار سخت و طاقت‌فرسا در کارخانه‌ها و کارگاه‌ها را علاوه بر کار منزل به آن‌ها تحمیل کرد. باید عجله کنیم، چون به خانه که می‌رسیم، کارمان تازه آغاز می‌شود؛ چیزهای زیادی ما را فرا می‌خوانند، کاش ده تا دست داشتیم و به کارشان می‌گرفتیم. کودک را با نهایت مراقبت می‌خوابانیم و همه چیز را برای آمدن تو آماده می‌کنیم: تو غذایت را می‌خوری و بی‌درنگ به رختخواب می‌روی، و تا روز بعد تن و بدن خود را می‌آسایی. اما ما! افسوس! خواب خوشی نخواهیم داشت، چون کودک بیدار می‌شود و گریه سر می‌دهد، و روز بعد، با دمیدن سپیده‌دم، باز وقت کار در مزرعه است.

«زنان در روزگارشان»
مارلین لگیتس
ترجمه‌ی نیلوفر مهدیان

‌
«‌پایه‌گذاران نثر جدید فارسی»
حسن کامشاد

در میان کارهایی که در سال های اخیر در این زمینه، چه به زبان فارسی و چه به زبان‌های دیگر، پدید آمده، کوشش کامشاد در خور ادبیات ایران است. کامشاد سزاوار سپاس و ارج‌دانی است زیرا توانسته دوستانی در خارج برای ادبیات منثور فارسی فراهم آورد.
Mittellungen des Instituts fur Orientforsehung, vol. XIV, No. 2, 1968.

کتاب دکتر کامشاد که محتوی کتاب‌شناختی باارزشی است دانش‌پژوهان زبان فارسی را حتماً تشویق خواهد کرد بیش از پیش به این ادبیات توجه کنند.
The Times Literary Suppliment, March 24, 1966.

دکتر کامشاد خدمت ارزنده‌ای انجام داده، چون بررسی او کاری است ابتکاری و پیشگام. این نخستین اثر مشروح به انگیسی درباره‌ی نثر جدید فارسی است و برای هم دانشجویان و هم مدرسان ادبیات تطبیقی جالب توجه و سودمند خواهد بود.
Roman k. Singh, Studies in Short Fiction (USA), June, 1968.

▫️بخشی از کتاب

‌
‌ـ نمی‌دونم بدون تو چی‌کار کنم.
ـ یه روزی می‌دونی... آدم‌ها به زندگی‌شون ادامه می‌دن. مشکلی برات پیش نمی‌آد.
ـ قلبمو بدجور شکستی.
ـ آدم‌ها از بعضی چیزها جون سالم به در نمی‌برن و حال‌شون خوب نمی‌شه، اما غم جزوش نیست.
ـ مسئله غم نیست. مسئله این نیست که من غمگینم، لعنتی!
نه، نیست. متأسفم.
ـ فکر می‌کنی چقدر باید صبر کنیم؟
ـ چی گفتی؟
ـ تا زمانی که دوباره همدیگه رو ببینیم. چه مدت باید به زندگی‌مون برسیم تا وقتش بشه؟
ـ چیزی به ذهنم نمی‌رسه.
ـ فکر می‌کنی چقدر طول بکشه؟
ـ صدها صدها صدها صدها سال.
ـ آره.
ـ تمام مدت به‌ت فکر می‌کنم. چشم‌هامو می‌بندم و همۀ چیزی که می‌بینم تویی و موهات و صورتت و این برای هیچ‌کدوم خوب نیست.

از نمایش‌نامهٔ «هفت گوشه»
سایمون استیونز
ترجمهٔ حمید دشتی
از مجموعهٔ جهان نمایش (۷۴)

‌
‌چه كسى از ما مى‌تواند پس از ديدار از يک مزرعهٔ صنعتى كه در آن احشام در حالتى نيمه‌كور حتى قادر به راه رفتن درست و حسابى نيستند ولى تنها براى سر بريدن پرواربندى مى‌شوند به خوردن گوشت ادامه دهد؟ و مثلاً دربارهٔ شكنجه و رنج ميليون‌ها نفرى كه از آنان خبر داريم ولى تصميم مى‌گيريم ناديده‌شان بگيريم چه بايد گفت؟ تصور كنيد ناچار از ديدن فيلم كثيفى دربارهٔ قصابى كردن يک انسان هستيد كه همان چيزى را به نمايش مى‌گذارد كه هر روزه هزاران بار در جهان تكرار مى‌شود و ببينيد تماشاى اين فيلم چه تأثيرى بر شما مى‌گذارد: شكنجه‌هاى عملى وحشيانه، درآوردن چشم‌هاى فرد، له كردن بيضه‌هايش - انسان تحمل برشمردن فهرست كامل اين اعمال را ندارد. آيا تماشاگر مى‌تواند رفتار معمولى همچون قبل داشته باشد؟ آرى البته تنها در صورتى كه بتواند به‌نحوى - در كنشى كه كارايى نمادين را به حال تعليق درآورد - آنچه را شاهد بوده است به فراموشى سپارد. اين فراموشى مستلزم گرفتن حالتى موسوم به انكار بت‌واره‌پرستانه است: «مى‌دانم، ولى نمى‌‏خواهم بدانم كه مى‌دانم، بنابراين نمى‌دانم».

از کتابِ «خشونت»
اسلاوی ژیژک
ترجمهٔ علیرضا پاکنهاد

📗 ‌فهرست کتاب‌های نشر نی. پاییز ۱۴۰۴