تاریخ روایی ایران
1.57K subscribers
618 photos
69 videos
14 files
531 links
🍃
بازنگری در تاریخ قلمرو میانی

بررسی بازه زمانی پیش از عصر آهن،
و نقد عنوان مرسوم «پیش از تاریخ».

در حال تبدیل به اندیشکده (مرکز ملی مطالعات تاریخی)

تماس با مدير:
@mehrdad_1166
Download Telegram
دکتر محمود حسابی
👏2
کتب تاریخی، باستانشناسی، گردشگری
بزرگترین غار دستکند ایران

غار کرفتو بی‌شک یکی از جذاب‌ترین نقاط دیدنی غرب کشور محسوب می‌شود که ایرانیان باستان بدون داشتن ابزار برقی و تنها با وسایل دستی آن را ایجاد کردند.
غار کرفتو مجموعه‌ای از زیبایی‌های طبیعی و تلاش انسان‌های پیشین برای غلبه بر طبیعت و زندگی بهتر و ایمن‌تر است. این اثر باستانی و تاریخی در صخرۀ مرتفعی حدود 70 کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره و با احتساب همین مسافت تقریبی در شرق شهر سقز واقع شده است.
غار کرفتو از نوع غارهای آهکی و طبیعی است و به احتمال زیاد در دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته است. در گذشته بر اثر سکونت اقوام گوناگون، تغییرات، دگرگونی‌ها و دخل و تصرفاتی در غار ایجاد شده و فضاهایی به صورت اتاق‌های تو در تو، راهرو و دالان عبوری و... به وجود آمده و از این جهت غار کرفتو در میان غارهای دستکند از شهرت خاصی برخوردار است و این شهرت بی‌دلیل نیست. زیرا این غار از لحاظ بافت ساختمانی بی‌نظیر است. ارتفاع دهانۀ ورودی غار (دهانۀ ورودی فعلی) از سرِ تپه حدود 20 الی 25 متر بوده که در گذشته راهی نسبتا سخت و دشوار در کمر کوه و صخرۀ بیرونی، هدایت بازدیدکنندگان به داخل غار را به عهده داشت، به صورتی که با قرار دادن تعدادی سنگچین و استفاده از پلکان‌های چوبی علاقمندان می‌توانستند با دشواری به داخل راه یابند.

معماری غار
در قسمت جلویی غار، چهار طبقه معماری صخره‌ای و دستکند ایجاد شده که در هر طبقه علاوه بر ایجاد اتاق‌های تو در تو با پنجره‌ها و نورگیرهایی به فضای بیرونی و درگاهی‌های مربوطه ساخته شده‌اند. دالان‌ها و راهروهای عبوری به منظور ارتباط به طبقات، پله‌ای تراشیده شده در سنگ و حتی ایجاد جای مناسب کلون و چفت و بست پنجره‌ها و درگاهی‌ها باعث تامین امنیت هر قسمت می‌شده و این موضوع نشان از نوعی معماری پیشرفته در آن زمان دارد.
البته به دلیل ریزش‌هایی که در اثر گذشته زمان در صخره‌های بیرونی و پیرامون دهانه ورودی در مجموعه معماری صخره‌ای غار ایجاد شده، تعداد اتاق‌ها و راهروهای موجود در کلیه طبقات در حال حاضر مشخص نیست و به نظر می‌رسد مجموعه معماری صخره‌ای و دست‌ساز غار بسیار گسترده‌تر از وضعیت کنونی آن بوده باشد و آثار این تخریب‌ها هنوز هم کاملا مشخص است. روی دیوارهای برخی از اتاق‌های غار و راهروهای عبوری آن‌ها نقوشی از جانوران و گیاهان وجود دارد.
زیباترین بخش معماری غار، طبقۀ سوم آن است. دقت در تراشیدن و کندن اتاق‌ها، شکل خاص سقف‌ها به شیوۀ کمانی و ایجاد درگاهی‌ها و پله‌های آستانۀ آن در پنجره‌ها و نورگیرهای اتاق‌ها از اهمیت خاصی برخوردار است و از نظر تزئینات موجود در پنجره‌ها قابل مقایسه با آثار موجود در معماری تپه نوشیجان ملایر از دوران مادهاست.

شناسایی کامل غیرممکن
ستون فقرات اصلی غار نزدیک به 750 متر طول دارد که در این مسیر پرپیچ و خم، دهانه‌ها و دالان‌های گوناگونی منشعب می‌شود و به همین جهت تاکنون کسی قادر به شناسایی تمامی این مسیرها و تهیۀ نقشه کامل از آن نشده است. مسیر طبیعی غار در طول خویش دارای تفاوت‌های بسیاری است، به طوری که در برخی بخش‌ها علاوه بر وسعت خاص دالان‌ها و تالارهای طبیعی و ارتفاع زیاد سقف آن‌ها، قسمت‌هایی وجود دارد که باید به حالت سینه‌خیز و به دشواری از آن‌ها عبور کرد.
همین وضعیت خاص باعث شده افسانه‌ها و داستان‌های بسیاری در میان اهالی منطقه وجود داشته باشد و بسیاری از طلسم غار و نحوۀ ایجاد آن سخن به میان آورند. حتی این امر در نوشته‌های نویسندگان محلی استان تاثیر گذاشته و به ذکر چنین مطالبی پرداخته‌اند. غار کرفتو با شماره 330 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
http://images.hamshahrionline.ir/images/2010/10/karafto-2606-mm4.jpg
❤2
گور ایرانی
❤3
چهارتاقی نیاسر

چهارتاقی نیاسر، یکی از آثار تاریخی شهر نیاسر در بیست کیلومتری غرب کاشان است. این سازه که با نام آتشکده ساسانی نیاسر نیز خوانده می‌شود، در نزدیکی چشمه اسکندریه قرار دارد و قرار گرفتن آن در یک منطقه گردشگری، آن را در رده یکی از معروف‌ترین‌ چهارتاقی‌ها قرار داده است. پژوهشگران این بنا را از سازه‌ای از اواخر دوران اشکانی و یا اوایل دوران ساسانی می‌دانند. برای این بنا کاربری‌های گوناگونی همچون نشان راهیابی، بنای یادبود، آتشگاه و قبر بزرگان مطرح شده بود.
این اثر دوره ساسانی با نام آتشکده نیاسر در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۱۷ با شماره ثبت ۳۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

آتشکده نیاسر آموزنده‌ترین بنای ساسانی
ایران سرزمینی است که کاملا محروم از منابع جنگلی نیست. در ساختن بناهای خود از دو نظام معماری سود جسته، اول اینکه استخوان‌بندی‌اش از داربست چوبی مانند کاخ‌های پارسه و معماری متداول در مناطق جنگلی بوده و دوم اینکه بر اساس استفاده از طاق پایه‌گذاری شده که تقریبا همۀ بناهای باعظمت و ساختمان‌های موجود در غالب شهر و قراء فلات ایران بدین طریق شکل یافته‌اند.

اما اشاره‌ای در مورد گنبدهای ساسانی:
طاق‌های این دوره به شکل گهواره‌ای، گنبدی و طاق‌های مخروطی‌شکل که گذر از طرح چهار گوش زیر بنا و رسیدن به طرح مدور گنبد را آسان کرده است.
"ایرانیان از اعصار گذشته تا این زمان با طاق‌های گهواره‌ای و گنبدهایی که بر خرطومی‌ها استوار می‌شد، آشنایی داشتند که به نظر می‌رسد گنبد و طاق عرقچینی برای سقف شبستان‌های مربع مناسب باشد. طاق طبیعی این گونه بناها به طاق طبیعی معروف شده که در آن چهار دیوار و یک محوطه با قوسی تدریجی ادامه می‌یابد و محوطه را سقف‌دار می‌کند که در این روش احتیاج به داربست و تخته‌بندی است و چون حُسن گنبد در آن است به اینکار احتیاجی نیست و همین خصوصیت پرارزش ابتکاری آشکاری است که ایرانیان بری هماهنگ ساختن گنبد با مربع زیر سقف از خود نشان می‌دهند".

آتشکده نیاسر آموزنده‌ترین بنای ساسانی که علاوه بر اینکه روشنگر آن است که در اوایل ساسانیان برای ساختمان گنبد به کار می‌رفته، در بناهای ایرانی این عصر در ساختن سرطاق‌های‌های تکی و یا طاق‌های سردر مضاعف بدون چوب‌بست تا چه اندازه مهارت داشته‌اند.
این آتشکده بر سر راه کاشان به دلیجان که در واقع در نزدیکی یک چشمه که در گذشته در کنار آن نی می‌رویید، بنابراین به کمک همین مصالح یعنی سنگ و گچ و نی و با معماری بسیار خوب که احتمالا معمار در کاشان زندگی می‌کرده، آن را بر پا داشته است. سازنده این آتشکده چون چوب در دسترس نداشته و زمانی که قسمت تحتانی را می‌ساخته، م‌یدانسته که بعدها باید خود و افرادی که او را یاری می‌کنند بتوانند اطراف گنبدی که در آینده باید ساخته شود و همچنین روی بنا راحت جابجا شده و مصالح در دسترس باشد، به همین دلیل سرسرا به عرضی بیش از 2 متر در اطراف گنبد ایجاد کرده و ضخامت دیوار را ایجاد می‌کرده، که کاری بسیار هوشمندانه بوده است .

این بنا از خارج به شکل توده‌ای مکعب‌شکل که دارای چهار دهانه درگاهی عریض که بر بالای آن حدفاصل زیر بنا و گنبد است می‌نماید و به شکل مکعب است. اما از داخل مثل گنبدها مستقیما بر دیوارهای شبستان مربع نهاده شده و انحنایی تدریجی از طرح چهارگوش زیر بنا به شکل مدور گنبدی دست می‌یابد.
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Niasar_Fire_Temple.jpg
❤1
کوه شاه‌کیخسرو

در منطقۀ خنداب استان مرکزی کوهی هست به نام «شاه کیخسرو» که در افسانه‌های محلی معروفست کیخسرو به همراه چند تن ازپهلوانان ایران مانند گودرز و گیو و توس در این کوه ناپدید شد.
http://photos.wikimapia.org/p/00/04/33/20/14_full.jpg
❤1👏1