تاریخ روایی ایران
1.57K subscribers
617 photos
69 videos
14 files
531 links
🍃
بازنگری در تاریخ قلمرو میانی

بررسی بازه زمانی پیش از عصر آهن،
و نقد عنوان مرسوم «پیش از تاریخ».

در حال تبدیل به اندیشکده (مرکز ملی مطالعات تاریخی)

تماس با مدير:
@mehrdad_1166
Download Telegram
تاریخ روایی ایران
فلات، واژه‌ای ...
🍃
فلات، ریشۀ ایرانی دارد

گردآوری:
مهرداد ایران‌مهر
سنجیده شود واژه‌های هندواروپایی پِث، پِتِه (گستردن، پهن کردن) و پلات (پَت و پَهن) [انگلیسیِ پلِیت /فلات ۱/]، آریایی پلِث و اوستاییِ پِرِثو (پَهن).

از سویی، سنجیده شود واژه‌های هندواروپاییِ پلا/پِلَه (کوبیده، پهن کردن) و پِر/پِرگ (زدن) [تبدیل به اوستاییِ پِرِت /نَبَرد/] در پیوند با پلاک/پلِک (ضربه)، پیش‌هندواروپایی کهنِ پِلِکو (کلنگ دوسر) و هندوایرانی پَرَث (تَبَر).
همگی این ریشه‌ها (از مفهوم «جدا کردن»)، با تبدیل به واژۀ تَبَر، سپس مفهومِ «زدن» و آنگاه «پهن کردن»، و از صَرف مفهوم فعل «زدن» برخاسته‌اند.

واژۀ هندوایرانیِ پَرَثو، از دید آواشناسی برگرفته از گونۀ کهن هندواروپاییِ پِلِکو (کلنگ) است، که در پیوند با واژۀ اکدیِ پیلَکو (خنجر، قلم سنگتراشی) می‌باشد.
سنجیده شود با واژۀ پیلَکوخولی در متن‌های شهر آلالاخ و واژۀ سومریِ (گیش)بَل و نیز بَلَه (کندن، ابزاری چوبی-فلزی).

از این ریشۀ همباز، واژه‌های همگونی مانند فارسیِ بیل، آلمانی کهن بیهَل، آلمانی میانی بیل و آلمانی امروزی بَیل فراگشت یافته است.

۱. plateau

-دانشنامه کاشان


#فلات #پلاک #بیل #پهن

@oldhistor
👏7
🍃
برخی عناوین دینی اشکانی

بر روی سفال‌نوشته‌های نسا، دو واژه با عنوان مگوش (مغ، مجوس)، و آتورشپات (آذرباد)، به گونهٔ mgwš یا mgwšh به معنای کشیش یا روحانی، و ʾtwršpt یا ʾtwršpty به معنای نگهبان آتش دیده می‌شود.

علاوه بر این، وام‌واژه‌ای در زبان ارمنی، به گونهٔ mogpet (موبد) وجود دارد، که از واژهٔ پارتی maγbed (mgpyt, mgbyd) به معنای کاهن اعظم زرتشتی گرفته شده است. گفته می‌شود همین واژه از زبان پارتی به زبان سغدی راه یافته و به گونهٔ mγδβ- درآمده است.

همچنین واژه‌ای از هترایی به گونهٔ hdrpṭʾ دیده شده است که بسیاری آن را همریشه با واژهٔ hērpat (هیربد) پارسی، و به معنای روحانی و نگهبان آتش می‌دانند.

#اشکانی #هیربد

-Yarshater, E. (1983). Introduction. In Yarshater, E. . (Ed.), The Cambridge history of Iran: The Seleucid, Parthian and Sasanian periods. Cambridge University Press, p. xxix.
-Schmitt, R. & Bailey, H. W. (1986). ARMENIA AND IRAN iv. Iranian influences in Armenian Language. Encyclopedia Iranica (Online).
‌
@oldhistor
@ARSACID_CHRONICLE
❤3🕊2
🍃
ریشهء ایرانی فلز زَر (طلا)،
در زبان‌های فین و اویگوری

در این مقالهء بسیار معتبر نشان داده شده است که چگونه ریشهء نام فلز زَرّ از زبان‌های ایرانی درون زبان‌های فین و اویگوری شده است.
نویسنده در همین راستا، از زبان‌های اَوستایی و ایرانیِ هخامنشی (پارسی باستان) هم نمونه آورده است (نگاره ۱). جایگاه زبان‌های فین و اویگوری در بالای دریای کاسپین (نگاره ۲).

من (سعید کریمی) بر این باور هستم که واژه «sary» به معنی رنگ زرد، در زبان‌های ترکی، با دگرسانیِ هم‌خوان (z) به (s) ریشه از زبان‌های ایرانی دارد.
می‌توان پیشنهاد داد که این دگرسانی یا به میانجی زبان‌های فین و اویگوری درون زبان‌های ترکی شده است و یا به گونهء بی‌میانجی.

#زر #طلا

@oldhisto
@IRANVEJ
👏4
🍃

ایر+ ان
ایر یعنی نجیب زاده همون معنی که برای کلمه آریا به کار میبرند، ان هم که پسوند هست به معنای سرزمین پس میشه سرزمین نجیب زادگان


اگر سطح فهم و درک شما هم از تاریخ و تاریخ ایران در همین حد است، دوستانه سفارش می‌کنیم که این حوزه را رها کرده و به کارهای مفیدتری بپردازید.

@oldhistor
👏4😇3
تاریخ روایی ایران pinned «🍃 ایر+ ان ایر یعنی نجیب زاده همون معنی که برای کلمه آریا به کار میبرند، ان هم که پسوند هست به معنای سرزمین پس میشه سرزمین نجیب زادگان اگر سطح فهم و درک شما هم از تاریخ و تاریخ ایران در همین حد است، دوستانه سفارش می‌کنیم که این حوزه را رها کرده و به کارهای…»
🍃

یکی از نتایج پیشروی (تهاجم) اعراب و نفوذ اسلام در ایران، رواج تدریجی خط عربی بود. این خط نسبت به خط پیچیدهء پهلوی، این مزیت را داشت که فوق‌العاده ساده بود. چنانکه پذیرفتن آن موجب پیشرفت شد.

"یان ریپکا، شرق‌شناس"


وقتی تلاش می‌کنی تا هر طور شده خریّت خودت را ثابت کنی، حاصلش می‌شود اراجیف تصویر سمت چپ.

تصویر سمت راست:
جدول تطبیقی الفبای پهلوی و فارسی از دکتر آزاده احسانی، بخش ایران‌شناسی دانشگاه کنکوردیا مونترال.

#خط #فارسی

@oldhistor
👏8❤2
تاریخ روایی ایران
🍃 مساحت خونیرث مهرداد ایران‌مهر مساحت ایران سیاسی کنونی × ۵ = ۸/۵ میلیون کیلومتر مربع (برابر با ایران هخامنشی). مساحت ÷ ۱۲ = شش تکهء ۷۰۰ هزار کیلومتر مربعی + یک تکهء ۴/۵ میلیون کیلومتر مربعی بخش میانی به تنهایی مساحتی برابر با جمع ۶ تکهء پیرامونی دارد (مساحت…
🍃
گراردو نیولی
وگلسانگ
هومباخ
ویتزل
گرنت و...

باز هم منت خدای را عزّوجل که مثل این‌ها خنگ نیستیم.

ایران‌وج وارث خونیرث و نیای ایرانشهر بوده و یک پهنه است که البرز و سیستان و داییتی و دریای زره و... درون آن قرار دارد، نه اینکه یک شهرستان باشد در یک گوشه‌ای!

@oldhistor
❤6😇1
تاریخ روایی ایران
🍃 نسلی تباه، با معدل ۱۱ مهرداد ایران‌مهر از نسلی که تباه بود و تباه هم شد، چه انتظاری می‌توان داشت! بیچاره‌ها حدشان همین است و در این موضوع، مقصر اصلی هم نبودند، اما شدند. ایشان در دورانی که دورهء راهنمایی سابق برقرار بود، بر اساس قانون موجود، کسانی که معدل…
🍃
استادان دانشگاه تهران

دکتر جمال رضایی، استاد مجتبی مینوی، دکتر منوچهر مرتضوی، دکتر ماهیار نوابی، دکتر غلامرضا سلیم، دکتر سیدجعفر شهیدی، دکتر مهدی محقق، دکتر ناصرالدین شاه‌حسینی، استاد ایرج افشار، دکتر عباس زریاب خویی، دکتر حسینقلی ستوده، دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی، استاد محمدتقی دانش‌پژوه، دکتر فریدون بدره‌ای، استاد قدرت‌الله روشنی زعفرانل


می‌دانید چرا وزن این نام‌ها اینقدر سنگین بود و امروزه از این خبرها نیست؟
یکی آنکه، این استادان جامع‌الاطراف، حاصل وزش نسیم مشروطه و رویش دهه‌های پس از آن بودند.
دیگر نیر آنکه، این بزرگان بر اساس ذوق و علاقه و استعداد خویش به رشته‌های ادبی و تاریخ و زبان‌شناسی و... روی آورده بودند.

اما پس از این دوره و اجرای قانونی آموزشی که در مقطع سوم راهنمایی، دانش‌آموزان ضعیف را دستچین کرده و به رشته‌های گوناگون علوم انسانی می‌راند، شاهد افت شدید این حوزه بودیم.
امروزه حاصل این تصمیم اشتباه، در سیمای افراد به شدت کم‌مایه و بیسواد فعال در رشته‌های ادبی و تاریخی و... که صرفا مرعوب پژوهش‌های غربی هستند، دیده می‌شود.

@oldhistor
👏7❤2
🍃
رستم، کوهولین و هیلده‌برند

کوهولین ایرلندی سال‌ها قبل به اسکاتلند رفته بود تا نزد زن جادوگری به نام اسکاتباخ، اصول و فنون جادو را بیاموزد. این شاگرد وفادار، رقیب اسکاتباخ که زن جادوگر دیگری به نام اویفه بود را شکست داد و بعدها از اویفه صاحب پسری به نام کنلا شد.
کوهولین از اسکاتلند رفت. سال‌ها بعد کنلا به ایرلند آمد که درگیر جنگ شده بود. پدر و پسر یکدیگر را نمی‌شناختند و در نبردی کوهولین، کنلا را کشت. هنگامی که دریافت این مقتول، پسر او بوده، بسیار دیر شده بود و کوهولین قهرمان دیوانه شد.

هیلده‌برند ژرمنی نیز در نبردی، هویت و شجره‌نامهء همرزم خود را می‌پرسد. هادوبرند می‌گوید که پدرش را نمی‌شناسد، اما بزرگان به او گفته‌اند که پدرش هیلده‌برند است که به سوی خاور فرار کرده است تا در خدمت تئودریک باشد و از خشم اودوآکر بگریزد؛ و در این راه او همسر و پسرش را رها کرده است.
هیلده‌برند سرنوشت خود را در این می‌بیند که در جنگ با او، یا به دست پسرش کشته شود یا پسر خود را بکشد. متن دست‌نوشته با این بخش پایان می‌گیرد که سپر آن‌ها خرد می‌شود. دنبالهٔ شعر مشخص نیست.

#رستم #سهراب #کوهولین #هیلده‌برند

@oldhistor
🕊3
تاریخ روایی ایران
🍃 یکی از نتایج پیشروی (تهاجم) اعراب و نفوذ اسلام در ایران، رواج تدریجی خط عربی بود. این خط نسبت به خط پیچیدهء پهلوی، این مزیت را داشت که فوق‌العاده ساده بود. چنانکه پذیرفتن آن موجب پیشرفت شد. "یان ریپکا، شرق‌شناس" وقتی تلاش می‌کنی تا هر طور شده خریّت خودت…
🍃
افسانهء خط عربی!

مهرداد ایران‌مهر
پترا نامی یونانی است که سپس‌تر بر رقمو (Raqēmō) نهاده شد. ساکنین آن، دژسازهای قهاری بودند که دژهایشان در نگاره‌های مصری دیده می‌شود.

این‌ها همان آموها بودند که دنبالهء مرتوها، امردها و آموری‌ها هستند. ایشان توانستند دودمان ششم را برانداخته و نخستین دوران فترت مصر را پدید آورند. متاسفانه غربیان توانسته‌اند این جمعیت آسیایی با خاستگاه فلات را کنعانی معرفی نمایند.

آموها خط کتابی بومی فلات ایران را که به نام نبتی معروف شده، در غرب فرات و کرانه‌های دریای سرخ گستردند و کتیبه‌های نماره، ام‌جمال، حوران و زباد از آن دست است.

#خط #ایرانی

@oldhistor
❤9
🍃
دستکاری هزاره‌ها

مهرداد ایران‌مهر
از ایشان جز از نام نشنیده‌ام
نه در نامه خسروان دیده‌ام


در اینجا فردوسی به روشنی از رویداد دستکاری هزاره‌ها یاد می‌کند. او ذکر می‌کند که نام اشکانیان را شنیده، اما شرح ایشان را در اسناد مکتوبی که در دست داشته، نیافته است.

میان گشتاسپ و داراب نیز یک فضای خالی پرابهام وجود دارد. در این بازه، که این منطقه پر از جوش و خروش بوده، اسناد بر جای ماندهء ایرانی، سکوت کرده‌اند.
در بازه‌ای که چیزی حدود شش هزاره را میان دو شاه در بر می‌گیرد، در اسناد ما فقط یک نام یعنی بهمن (در کنار همای)، به چشم می‌خورد.

علت اینکه در سنت زرتشتیان دوران ساسانی، تاریخ ظهور زرتشت این همه متأخر قرار داده شده، این است که در سنت طول جهان دوازده هزاره می‌باشد. پس تا جایی که ممکن بود، ظهور زرتشت را، که پس از او فقط سه هزار سال از عمر جهان باقی می‌ماند، به تأخیر انداختند و تا به جایی آورده شد که پایین‌تر، ممکن نبود.


پرداختن به موضوع دستکاری هزاره‌ها، مسالهء مهمی می‌باشد که تاکنون بدان پرداخته نشده است. یعنی اساسا کسی از آن خبر ندارد و قبولش ندارد که بخواهد به آن بپردازد.

#هزاره‌ها #مسعودی

@oldhistor
👏4
🍃
زمان گشتاسپ و زرتشت،
از دیدگاه رخدادنگاران اژه

گردآوری: مهرداد ایران‌مهر

-ادوخوس و آریستوتلس (ارستو):
۶۰۰۰ سال پیش از مرگ پلاتو (افلاطون)، ۶۳۴۷ پ.م

-پلی‌نیوس:
مشابه ادوخوس و از قول هرمیپوس بر اساس سند هرمودوروس (شاگرد افلاطون)، ۵۰۰۰ سال پیش از جنگ تروی (تروآ).
همچنین در جای دیگری نیز بیان می‌کند، موسی چند هزار سال پس از زندگانی زرتشت می‌زیسته است. (بر پایۀ پژوهش اراتوستن، جنگ تروی در ۱۱۸۴ پ.م رخ داده است. بنابراین زمان زندگانی زرتشت به نیمۀ دوم هزاره هفتم بازمی‌گردد)

-پلورتارخس (پلوتارک):
۵۰۰۰ سال پیش از جنگ تروی.

-آپلودروس (در کتاب انقلاب زمینی):
آیین ماگوس (مغ‌ها) و زمان تشکیل آن را کهن‌تر از آیین مصریان باستان معرفی کرده است. (پلوتارک و ارستو)

-دینو (در مدیکا و پرسیکا) و کرنلیوس:
۵۰۰۰ سال پیش از تروی

-خانتوس (خسانتوس) لیدیایی:
۶۰۰۰ سال پیش از یورش خشیارشای یکم به آتن (۶۴۸۰ پ.م)

-سویداس:
۵۰۰۰ سال پیش از جنگ تروی

-کی‌گشتاسپ در روزگار نوسنگی، فیروزی


#گشتاسپ #زرتشت #اژه

@oldhistor
❤2
🍃
زنبیلی بر روی آب و شکافت رود

مهرداد ایران‌مهر
شخصیت‌های زیر در کودکی نجات یافته‌اند تا رسالتی بزرگ را انجام دهند، شامل فریدون، کیخسرو، بخت‌النصر، کوروش، سارگن، پرسئوس، داراب و موسی.
در این روایات،
پرسئوس، داراب، سارگن و موسی توسط مادرانشان در زنبیلی بر روی آب رها می‌شوند.
در این نوع افسانهٔ زایش، قهرمان از پدر و مادری والاتبار زاده می‌شود. پدر و مادر او، گرفتار ممنوعیت بوده و هنگام بارداری یک پیشگو خبر داده که تولد بچه سبب بروز واقعهٔ شومی خواهد شد.
سپس، پدر یا قیم، به کشتن نوزاد فرمان می‌دهد. عموماً کودک را در سبدی گذاشته و به جریان آب می‌سپارند. آنگاه او توسط جانور یا چوپانی نجات یافته و جانور یا زنی به او شیر می‌دهد. در بزرگی، او پدر و مادرش را بازمی‌یابد.

آبان‌یشت:
«٧۶- ویستورو از خاندان نوذر، بر کرانهٔ آب ویتنگوهیتی اینچنین گفتار راست بر زبان راند.

٧٧- ای اردویسور اناهیتا؛ مرا گذرگاهی خشک از یک کرانه به دیگر کرانهٔ ویتنگوهیتی پدید آور.

٧٨- آنگاه اناهیتا، یک رشته از آب را از رفتن بازداشت و دیگر رشته‌ها را به رفتن رها کرد و گذرگاهی خشک از یک کرانه به دیگر کرانهٔ ویتنگوهیتی نیک پدید آورد»


@oldhistor
👏1