🍃
عامل نابودی فرهنگ و تمدن ایران باستان:
غرب و عرب

استاد ابراهیم دینانی

@oldhistor

🍃
ایران‌وج ۳
بازنگری و بازاندیشی در تاریخ

ارائه دلایلی بر نادرستی روایات معمول در تاریخ موجود،
با حضور کارشناسان:
آزاده احسانی
سورنا فیروزی
سعید کریمی
مهرداد ایران‌مهر
کارشناس-مجری: محمد محبی

سال انتشار: ۱۳۹۵، رادیو صدای امید

@oldhistor
https://irane-ayandeh.blogsky.com/iranvej

محبی: در فرضیۀ مهاجرتِ مغشوش و بدون مبدأ مشخص، داستان قومی موسوم به آریایی را نقد می‌کنیم. مبحث موهوم مهاجرت اریایی‌ها را تاریخنویسان در زمان رونق صنعت چاپ، پخش و منتشر کردند که در مراکز دانشگاهی به عنوان تاریخ رسمی همه‌گیر شد.

احسانی: در دانشکده ادیان دانشگاه کنکوردیای مونترال، بحث تئوری ادیان داشتیم. دربارۀ تاریخچۀ پیدایش علوم انسانی، وضعیتی پدیدار شده که منافع استعماری پشت آن‌ها، سعی در  بی‌تمدن نشان دادن بسیاری جمعیت‌ها داشته است. بنابراین پشتوانۀ این مطالب عموما علمی نیست و حالا در غرب شروع به نقد این مطالب شده است. اما ما در ایران چنین نمی‌کنیم!

محبی: اصولا نقد بر مبانی تاریخی موجود چیست؟

احسانی: در هند روی پدیدۀ آریاییان بومی و نبود پدیدۀ کوچ کار می‌شود. کاملا بجاست که در ایران هم روی این موضوع کار شود و این کاری نه از روی تعصب، بلکه امری پژوهشی و علمی است.

محبی: جان لاک (پیشوای لیبرالیسم)، سرخپوستان را کافر و بی‌تمدن می‌دانست و با این فتوا باعث کشتار میلیون‌ها سرخپوست شد. امروزه غربی‌ها از این حرف برگشته‌اند و در مورد تمدن سرخپوست‌ها صحبت می‌کنند.
یک پرسش، منابع باستانی برای بازشناسی تاریخ فلات ایران چیست؟

ایران‌مهر: نخست، نامگذاری برنامه (ایران‌وج) علت داشت. نام بردن از «قلمرو میانی» نشانۀ پیوستگی تمدنی است و منظور کشورهای خط‌کشی شدۀ فعلی نیست. البته علوم انسانی سیال است و گاهی تفاوت‌های نظری وجود دارد. در باب پرسش فوق، بررسی یخبندان‌های اخیر زمین مهم است. باید نقاط ثابت تاریخی را پیدا کنیم. به تاریخ استوره‌ای و توجه به اوستا، وداها، اسناد میانرودانی، بررسی‌های تبارشناسی، ژنتیک، زبان‌شناسی، دیرین‌هواشناسی، ستاره‌شناسی و... می‌توان تکیه کرد.

محبی: از زبان‌شناسی چه استفاده‌ای به عنوان منبعی تاریخی می‌توان کرد؟

کریمی: از دانش زبان‌شناسی و حتی علم فیزیک می‌توانیم برای چگونگی تغییرات واژه‌ها استفاده کنیم. بسیاری از واژه‌های موجود در سومری و اکدی، ریشۀ ایرانی دارند که توجهی به أن‌ها نشده است. اکنون برخی پژوهشگران غربی هم به این نتیجه رسیده‌اند که ریشه‌های تمدن ایرانی برای غربی‌ها مثل ماه آسمان دوردست می‌مانده است. شش واژه در مورد گردانیدن داریم، یعنی که نیاکان ما چرخ و محور را می‌شناختند. متاسفانه امروزه حرف‌های ضدایرانی، پربازدید و منبع دانشگاهی می‌شود. از اعتماد به نفس دوبارۀ تاریخی مردم ایران هراس دارند.

محبی: گویش‌های مختلفی در ایران داریم که می‌تواند سرنخ‌هایی برای پژوهش در تاریخ ایران باشد. شوربختانه استادان راهنما به پایان‌نامه‌های دانشگاهی، با توجه به میزان منابع غربی آن نمره می‌دهند.

احسانی: استوره‌های ایرانی، خداینامه‌ها و شاهنامه باید به شکل جدی‌تری بررسی شود.

#ایران‌وج #ایران #فلات #نسخۀ_صوتی

@oldhistor
https://s3.picofile.com/file/8486184084/IRAN_Vej_300x194.jpg

دنبالۀ نوشتار👇
https://irane-ayandeh.blogsky.com/1404/06/10/post-409/

🍃
زمانی که یونانیان، خشیارشا را زئوس پنداشتند

ساکنان مناطق غربی آسیای خرد در زمان داریوش بزرگ شوریدند. داریوش نیز شورشیان را تنبیه کرد. پس از او، خشیارشا به آتن لشگر کشید.

هفت روز طول کشید تا سپاه از مسیر عبور کند. در این هنگام، مردی با دیدن شکوه وی گفت:
«ای زئوس! چرا خود را به شکل ایرانیان درآورده‌ای و نام خشیارشا بر خود نهاده‌ای؟ اگر قصد نابودی ما را داری، چرا همۀ دنیا را همراه خود کشانده‌ای؟ تو به تنهایی نیز می‌توانستی این کار را انجام دهی.»

جنگ‌های ایران و یونان، هرودوت، ترجمۀ حسن افشار

@oldhistor

🍃
شگفتی ۵۰۰۰ ساله

مجموعۀ لوازم آرایشی-بهداشتی
سرمه‌دان، میل سرمه، موچین، ۲ عدد تیغ کوچک
جنس: مس
تاریخ: ۲۳۴۰-۲۹۰۰ پ.م
مکان: زاگرس
محل نگهداری: لوور

@oldhistor

🍃
اشکانیان و سنت هخامنشی

شاهان اشکانی خود را به هخامنشیان متصل می‌کردند. مهرداد دوم خودش را با چهار شخص دیگر، کنار کتیبۀ داریوش بزرگ در بیستون نقش کرد. گودرز دوم هم صحنۀ پیروزی بر یکی از مدعیان تاج و تخت را کنار این نقش‌برجسته جاودانه نمود. این نقوش، تصویر‌گری تمام‌رخ را به هنر حجاری افزودند.
نقوش برجستۀ ساسانی، وارث چنین سنت دور و درازی بود.

@oldhistor

🍃
هفتم آبان
روز بزرگداشت کوروش بزرگ خجسته باد

@oldhistor

🍃
ایران‌وج ۴
بازنگری و بازاندیشی در تاریخ

ارائه دلایلی بر نادرستی روایات معمول در تاریخ موجود،
با حضور کارشناسان:
آزاده احسانی
سورنا فیروزی
سعید کریمی
مهرداد ایران‌مهر
کارشناس-مجری: محمد محبی

سال انتشار: ۱۳۹۵، رادیو صدای امید

@oldhistor
https://irane-ayandeh.blogsky.com/iranvej

محبی: در پایان بخش گذشته خانم دکتر احسانی پرسشی در مورد چرایی بی‌توجهی در مورد استوره‌ها مطرح کردند. در حالیکه یکی از نمادهای مهم بررسی تاریخی هستند.

ایران‌مهر: در دورۀ سیصد ساله استعمار، غرب کاملا هدفمند استوره‌های ما را بی‌اعتبار کردند. در غرب استوره‌شناسی را معادل میتولوژی دانستند که معنای لغوی آن امر غیرواقعی است. در جاهایی از پیشینۀ ما ایرانیان، ما استوره داریم. استوره، افسانه نیست و به عنوان مثال در زمان فریدون و جمشید بخشی از کارها، استوره‌ای است و می‌شود تاریخگذاری کرد و برخی افسانه است مثل دوران تهمورث و کیومرث. از افسانه می‌توان آغاز تاریخ را پیدا کرد و پشت سر افسانه جهان باورهاست.

محبی: متون تاریخی و استوره نیاز به تفسیر و تعبیر دارند و باید متن با ابزار پدیدارشناسی تفسیر شود، استوره تاریخ غبار گرفته است که نیاز به غبارزدایی دارد، نماد و زبان و آیین و فرهنگ هم همینطور هستند. پرسش اینست که در ملل دیگر استفاده از استوره‌ها چگونه بوده و راهکار برای نگاشتن مناسب تاریخ ما ایرانیان چیست؟

احسانی: ما ایرانیان باید سبک پژوهش و ابزار خودمان را در باستان‌شناسی و تاریخنگاری داشته باشیم، نه بر اساس ابزارهای غربی. با دیدگاه غربی نمی‌توان متن تاریخ ایرانی را خواند. با اندیشۀ ایرانی باید شاهنامه و متون باستانی خودمان را بخوانیم. برای نمونه، داستان شطرنج در شاهنامه درست ترجمۀ متن پهلوی مربوط به آن است.

محبی: در زبان‌شناسی چگونه می‌توان واقعی بودن استوره‌ها را ردیابی کرد؟

کریمی: باید بپرسیم ما برای تاریخمان چه کرده‌ایم؟ پیرو گفتۀ دکتر جهانشاه درخشانی، در جنگ بین خشیارشا و مردم مسیر آتن، خطاب به آن‌ها می‌گوید پارس‌ها فرزند پرسئوس می‌باشند و اینگونه به نیای مشترک ایرانیان و ایشان (قوم مسینی) اشاره می‌کند. همینطور ریشه‌های مشترک میان واژه‌های ما و آنان در زبان. غربیان تاریخ فتوحات شاهان ایرانی را با جنگ و کشتارهای خود یکی می‌دانند. دانش‌های زمین‌شناسی، زبان‌شناسی، باستان‌شناسی و ژنتیک به طور اساسی می‌توانند در تاریخ ما گره‌گشا باشند. در فضای فعلی دانشگاهی ما، رفتن به این سمت با مشکلاتی همراه است، اگرچه ما با پشتوانۀ کارهای ارزندۀ پيشينيان، گام در این راه می‌گذاریم.

#ایران‌وج #ایران #فلات #نسخۀ_صوتی

@oldhistor
https://s3.picofile.com/file/8486184084/IRAN_Vej_300x194.jpg

دنبالۀ نوشتار👇
https://irane-ayandeh.blogsky.com/1404/08/10/post-410/

🍃

اگر نگاه می‌کنید به یک تمدنی و می‌بینید نیرومندتر و بزرگتر و‌ پیچیده‌تر و‌ مستمرتر از بقیه است و شما به آن تعلق دارید، دیگر چرا خجالت می‌کشید و لکنت زبان می‌گیرید؟!...

#شروین_وکیلی

@oldhistor

🍃
دکتر عبدالمجید ارفعی:
تاریخ را با چشم باز بخوانیم

تاریخ مانند ریاضی و فیزیک نیست که با اعداد و معادلات مشخصی سر و کار داشته باشد. متون تاریخی وابسته به عوامل مختلفی مانند منبع، دیدگاه و گرایش نویسنده، اعتقادات و حکومت، زمان، مکان و هدف نگارش است.
بنابراین امکان دست‌ورزی و تحریف خواسته یا ناخواسته در متن‌های تاریخی محتمل است.

@oldhistor

🍃
ایران‌وج ۵
بازنگری و بازاندیشی در تاریخ

ارائه دلایلی بر نادرستی روایات معمول در تاریخ موجود،
با حضور کارشناسان:
آزاده احسانی
سورنا فیروزی
سعید کریمی
مهرداد ایران‌مهر
کارشناس-مجری: محمد محبی

سال انتشار: ۱۳۹۵، رادیو صدای امید

@oldhistor
https://irane-ayandeh.blogsky.com/iranvej

محبی: با توجه به مطالب چهار بخش گذشته، هدف ما بازشناسی تاریخ قلمرو میانی است. از منتقدین به محتوای این برنامه دعوت می‌کنیم تا با یکدیگر در فضای علمی به گفتگو و مناظره بپردازیم.
یکی از عیوبی که برای این نوع نگاه جاری بر تاریخ ما گرفته می‌شود، غفلت از منابع باستانی به ویژه استوره‌هاست که می‌تواند در غبارزدایی از تاریخ کمک کند.
آیا تعریف استوره به شکلی است که غرب ارائه داده؟ به صورتی که در حد سرگرمی است و وجود خارجی ندارد؟

ایران‌مهر: ما در نشست‌های پیشین، خطی فرضی را رسم کردیم از امروز به گذشته، از باورهای استوره‌ای تا جهان باورها. واژۀ myth به درد همان مناطق خاستگاه این واژه می‌خورد. ما واژه‌هایی به یک سبک خاص از علم و زیست خودمان داریم.
دیرینه‌شناسی تاریخی به این پرسش‌ها پاسخ داده است. در جهان باورها، نبرد تاریکی و روشنایی مسالۀ مهمی است که بعدها در غرب به تز و انتی‌تز (دیالکتیک) شهرت یافت. حتی افسانه هم با میتولوژی کنونی برابر و هم‌معنا نیست.
و اما تا زمانی که کتاب دکتر آذرتاش آذرنوش را نخوانده‌ایم، نمی‌توانیم دربارۀواژگان دخیل فارسی در قرآن، واژگان دخیل در فرهنگ عرب جاهلی، اظهارنظر کنیم. دربارۀ اینکه کدام واژه عربی است یا نه، به عنوان نمونه واژۀ ماه‌روچ در مسیر تکامل زبانی به موّرخ تبدیل شده که واژۀ تاریخ هم برگرفته از آن است. منظور از تاریخ اسنادی است که در دست داریم، و تاریخ ایران را نیز بر مبنای افسانه‌ها و استوره‌هایی که داریم، مطرح می‌کنیم.
استوره را ما ایرانیان، تاریخ بی‌زمان می‌دانیم. استار به معنی ستاره، و استوره از همین ریشه آمده است. برای مثال گفته می‌شود، فلانی استورۀ (ستاره) زمان خود بود. واژۀ هیستریا به معنای ستاره‌زدگی است و در اینجا واژۀ history به معنی تاریخ را داریم‌. چون در تاریخ باستان جایگاه ستارگان آسمانی، ویژه بود.
مثالی دیگر، واژگان آرشیو و آرشه و آرشیتکت هم‌ریشه‌اند، به معنای کمانی‌شکل. واژۀ هنر نیز در فرهنگ ما معنای کلی‌تر و وسیع‌تری داشته است. همچنین واژۀ نژاد در شاهنامه فردوسی بیشتر مفهوم هویتی دارد و معنای تبار خانوادگی می‌دهد.

محبی: تاکنون چه تجربیات و تحقیقاتی در بحث استوره‌شناسی صورت گرفته است؟

احسانی: نویسنده‌ای به نام دیوید برایانت معتقد به نظریۀ آریایی‌های بومی هند است و در مورد مهاجرت و زبان ایرانیان پژوهش‌هایی داشته‌اند. عهد عتیق و سِفر پیدایش از دید برخی استوره پنداشته شد. برای یک هزاره، اروپاییان عهد عتیق را سند تاریخی و هویتی می‌دانستند‌. در زمینۀ زبان، دانشمندی ۱۱ زبان اروپایی را دسته‌بندی می‌کند و منشآ مشترک همۀ آن‌ها را زبان عبری می‌داند! مردمانی که عهد عتیق را منشا پیدایش می‌دانستند، در هند با متون سانسکریت آشنا می‌شوند که باعث تعجب آن‌ها می‌شود و این بانی بازنگری تاریخی-زبانی می‌گردد، اما به شکلی مغرضانه. چون پذیرش واقعیت دردآور است.
برایانت می‌گوید که، فرض شده کوچی اتفاق افتاده و زبانی پدید آمده که زیر عنوان زبان هندواروپایی یا هندوایرانی می‌شناسیم، پس داده‌های زبان‌شناسی و باستان‌شناسی، بنا بر فرضیۀ کوچ بررسی شده است. در نتیجه، با نادیده گرفتن فرضیۀ کوچ، داده‌های باستان‌شناسی چیز دیگری می‌شد.

محبی: چه مدل‌هایی در دنیا هست که بر اساس آن‌ها می‌توانیم تاریخمان را بازشناسی کنیم؟

فیروزی: متون ۶۰ سال پیش باستان‌شناسان غربی دقیقا مانند باستان‌شناسان امروزی ما ایرانیان صحبت می‌کردند و استوره‌ها و متون را افسانه می‌انگاشتند. اما امروزه آن‌ها را واقعی می‌دانند و در دانشگاه تدریس می‌کنند و از روش راستی‌آزمایی استفاده کرده‌اند.
فردی به نام شلیمان از دل افسانه، تاریخ را بیرون کشید، مثل اتفاقی که برای تروآ افتاد. یک معدنچی آلمانی شروع به کاوش در کنارۀ شرقی دریای اژه نموده و تروآ را پیدا کرد. با کمک همان تفاسیر، داستان و نمونه‌های مشابه در مصر و چین هم هست. حال ما بعد از ۱۰۰ سال می‌خواهیم متون کهن خودمان را بررسی کنیم. اشتباه ما، در نوع نگاهمان به غربی‌هاست.

محبی: امیدوارم در کشور ما هم باستان‌شناسان و استوره‌شناسان با هم و با بهره‌گیری از متون کهن و دیرین‌هواشناسی و افسانه‌شناسی، بازاندیشی مستدلی از تاریخ‌مان داشته باشند.

#ایران‌وج #ایران #فلات #نسخۀ_صوتی

@oldhistor
https://s3.picofile.com/file/8486184084/IRAN_Vej_300x194.jpg

دنبالۀ نوشتار👇

🍃

شما در اصل و در اینجا دارید به کرانه‌های شمالی دریاچۀ نمک حاج علیقلی می‌نگرید که به روزگاری دور، لنگرگاه ساکنان شهر باستانی تپه‌حصار (جنوب دامغان) بوده و از آنجا به دریاچۀ بزرگ و باستانی آب شیرین کاشی (دشت کویر) دسترسی داشته است.

این دریای مهم و قابل کشتیرانی، از حدود طبس کنونی در شرق تا ری و کاشان (دریاچۀ نمک قم) در غرب و از شاهرود و دامغان در شمال تا جندق معلمان یزد در جنوب گسترده بوده است. با ژرفایی مناسب برای کشتیرانی و بندرگاه‌های پرشمار از اوایل نوسنگی تا آغاز عصر آهن، یعنی از حدود ۹۵۰۰ تا ۵۵۰۰ سال پیش.

این دریاچه با درازا و پهنای نزدیک به ۳۰*۸۰ فرسنگ (۶۵۰۰۰ کیلومتر مربع) جزو مهمترین مناطق در جهان باستان به شمار می‌رفته که جدی‌ترین نامزد برای خاستگاه خط‌های آوانگار اولیه و زبان وندی (موسوم به هندواروپایی) و گسترش رنگ پوست روشن به سرزمین‌های غرب عالم شمرده می‌شود.
پیوستگی ژنوم میتوکندریال مادری در میان جمعیت‌های پیرامون کویرهای میانی فلات ایران (دریاچه‌های باستانی)، به اندازه‌ای چشمگیر است که فقط با فرض ارتباط دریایی گسترده میان این جمعیت‌ها در گذشته‌های دور خود، قابل توضیح خواهد بود.

دو دریاچۀ زره (کویر لوت) و گودزره (هامون باستانی) نیز در سمت راست پایین تصویر پیوست دیده می‌شود. نکته آنکه، شهرسوخته به مانند کِفِن، در کرانۀ گودزره بوده است، نه دریای زره.

و اما، در باب قدمت تمدن‌های باستانی پیرامون دریاچه‌های میانی فلات باید گفت، از آنجا که متاسفانه اکنون تاریخگذاری‌های کهن صرفا بر اساس داده‌های باستان‌شناسی انجام گرفته و توجهی به دانش‌های دیرین‌هواشناسی و استوره‌شناسی و ژنتیک و... در این باره نمی‌شود، بنابراین سن آخرین لایۀ کاوش شده، برابر با قدمت آن جایگاه در نظر گرفته می‌شود!

برای مثال، قدمت شهرسوخته را بر اساس آخرین داده‌های به دست آمده از لایه‌های باستان‌شناسی، ۴۴۰۰ سال برآورد کرده‌اند. اما نخست آنکه، این عدد با هر بار کاوش در لایه‌های عمیق‌تر، طبیعتا تغییر می‌کند. دیگر نیز، این زمان‌ها با منطق تاریخی بیگانه است. زیرا تمدن‌ها در پیرامون کویرها شکل نمی‌گیرند، بلکه در کنارۀ رودها و منابع آبی پایدار است که پا گرفته و نمو می‌یابند.

با بروز خشکسالی ۳۲۰۰ پ.م، روند فروپاشی تمدن‌های پیوسته‌ای چون شهرسوخته، سیلک، کنارصندل، تپه‌حصار و... آغاز شد و سرازیر شدن این جمعیت‌ها به منابع آبی دو سوی فلات یعنی سِند و میانرودان و نیل، باعث پیدایش تمدن‌های ثانویه همچون موهنجودارو و هاراپا در شرق و دولت‌شهرهای پس از دوران دودمانی سومر در میانرودان و نیز تمدن مصر گردید.

از این رو، زمان پا گرفتن و قدمت تمدن‌های پیرامون دریاچه‌های میانی فلات ایران، بسی فراتر از ۵۲۰۰ سال پیش و تمدن‌های سِند و میانرودان و مصر نیز کمتر از این مقدار می‌باشد.

*اوستایی: کان-سَه-اویَه

-دینکرد هفتم
-گزیده‌های زاتسپرم
-شاهنامه، پادشاهی کیخسرو
-پژوهش‌های مشترک دو دانشگاه توبینگن و اوهایو
-پژوهش ژنتیکی دانشگاه کمبریج (دکتر مازیار اشرافیان بناب)
-دانشنامه کاشان، دکتر جهانشاه درخشانی

#دریاچه #کویر #فلات #تمدن

@oldhistor

داستان آب و فلات ایران

مهرداد ایران‌مهر
جملۀ زیر زیاد تکرار می‌شود، اما دقیق نیست:

آب همواره در طول تاریخ یکی از اصلی‌ترین مسائل گریبانگیر مردم ایران بوده است.

این یک برداشت مرسوم در میان عامه و حتی متخصصین این حوزه است. اما این ادعا حقیقت ندارد و در مقیاس تاریخی، زمان نسبتا کوتاهی است که فلات ایران در این پهنه، دچار خشکسالی به این سختی شده است.
اما اینکه «آب، و نه صرفا خشکسالی، معمولا برای مردم فلات ایران در طول تاریخ، مسئله بوده است»، این ادعا درست است. زیرا در دوره‌های کمابیش طولانی، این مردمان گرفتار سیلاب‌ها و باران‌های شدیدی هم بوده‌اند که البته هیچگاه به آن پرداخته نشده است.

زیرا:
یکی آنکه، تاریخ ایران را صرفا ۲۵۰۰ ساله می‌دانند و می‌گویند ایرانیان تا پیش از آن در سیبری و جوار خرس‌های قطبی بوده‌اند!
دیگر نیز، اساسا هیچگونه آگاهی از دوران ترسالی چند هزار سالۀ فلات ایران تا پیش از خشکسالی ۳۲۰۰ پ.م ندارند.

تیریشت، کردۀ شانزدهم، بند ۶۱:
... پس ناگاه سیلاب سرزمین‌های ایرانی را فراگیرد. به ناگاه سپاه دشمن به سرزمین‌های ایرانی در آید. به ناگاه سرزمین‌های ایرانی در هم شکند...



تاریخ با مبدا هفت هزار ساله!

مهرداد ایران‌مهر
چگونه؟ از کجا؟ طبق کدام مبدا و سند و رخداد؟
پاسخ این است که هیچ. به راستی هیچ رخداد مشخصی در ۷۰۰۰ سال پیش از امروز رخ نداده که بخواهد مبدا تاریخ ایران باشد.

اما متاسفانه یک باور عمومی، رفته‌رفته جای خود را باز کرده و حتی پایۀ مبدا‌گذاری و تاریخنگاری‌های رسمی شده است. به گونه‌ای که انگار به راستی در ۷۰۰۰ سال پیش، رخداد و رویدادی باعث جدا شدن زمان پیش و پس از خود شده و مبدا تاریخ ما گشته است!

آسیب دیگر آنکه، برخی از آنجا که آغاز تاریخ ایران را از هخامنشی و حداکثر ماد دیاکو می‌دانند، تاریخ‌های بیش و پیش از آن را با عنوان «پیش از تاریخ» نامیده و خارج از مباحث تاریخی به شمار می‌آورند. انگار نه انگار که آنان هم انسان بوده‌اند و بر همین خاک زیسته و نیاکان همین کسانی هستند که مردمان دوران تاریخی انگاشته شده‌اند...

فردا که ازین دیر فنا درگذریم
با هفت هزار سالگان سر به سریم
خیام

دنبالۀ نوشتار👇
https://irane-ayandeh.blogsky.com/1404/09/21/post-414