🍃
یک مشت ادعاهای توخالی

مهرداد ایران‌مهر

کژراهه از اینجا آغاز می‌شود:

داریوش بزرگ – بیستون (DB)
adam Dārayavauš xšāyaθiya vazraka … Pārsa Pārsahyā puça,
Ariya, Ariya čiça

👇👇

🍃
متاسفانه ترجمه‌های دلبخواه انگلیسی از متون میخی، همواره مرجع جامعۀ کم‌سواد علوم انسانی ما بوده است.
پیش‌تر فراوان به این موضوع که آن میخ‌ها در پارسی باستان، آریا خوانده نمی‌شده است، پرداخته‌ایم. همچنین در اوستایی و پهلوی هم که به روشنی ثبت این واژه، آریا نیست.
سر و کلۀ این واژه، با ترجمه‌های فارسی معاصر از متون اروپایی، وارد فرهنگ امروز ما و دامنگیر شد. از همه بدتر، مفهوم نادرست جمعیتی و تباری (نژادی) است که در هیاهوی جنگ دوم جهانی بر دوش این واژه سوار شد.

به هر روی، آسیب از این مطالب به ظاهر علمی و با روکش دانش زبان‌شناسی آغاز شد:

شاخه ایرانی (اوستا و پارسی باستان)
*h₂eryós → airya → airiia / airiya

غربی‌ها به نام و بهانۀ بازسازی، همان خوانش قرن هجدهمی و زورکی آریا (arya) را به شکل‌های *h₂eryós و Aryos و...در آورده و یک زخم دیگر بر پیکر هویت ایرانی وارد کردند.
از آنجا که ایشان همچنان نیاکان ما را در سیبری تصویر می‌کنند، می‌گویند که ایشان در آنجا یکدیگر را هریوس و آریوس صدا می‌زده و سپس همین‌ها خودشان را آریایی نامیده‌اند!

جماعت خوش‌باور و بی‌خبر علوم انسانی کشورمان هم هیچگاه از خود نپرسیدند که پس واژگان ثبت شده و کهن خونیرث و ایران‌وج این وسط چه هست و چه معنایی دارد.

واژۀ خونیرث از دو بخش خوَن و ای‌رثه تشکیل شده است. خوَن بازماندۀ واژۀ اوستایی خوینگ است که تبدیل به خوَن و خور(شید) شده است. سول (Solar) در لاتین هم از همین ریشه است.
ای‌رثه هم به معنای چرخ است که آوای تزئینی ای در آغاز آن به مانند واژگانی که با حروف غیرمصوت آغاز می‌شود، آمده است. مانند ای‌ننه، ای‌دیگنه و...
خونیرث به معنای چرخ خورشید و یادآور سرزمین میانی می‌باشد که در میان شش کشور جای گرفته است.

و اما، واژۀ ایران‌وج هم از دو بخش اِیر-ان و وئجه ساخته شده است. بخش ایر بازماندۀ همان ای‌رثه در بخش دوم واژۀ خونیرث است. وئجه هم شکل پهلوی واژۀ اوستایی وئیژنگه به معنای سرزمین است.
ایران‌وج در کل به معنای سرزمین ایرها یعنی ساکنین سرزمین میانی در نظر گرفته می‌شود. در اینجا، تغییر مفهومی ای‌رثه یا همان توپ مرکزی چرخ خورشید که سرزمین میانی یا خونیرث می‌باشد، طبیعی است. اینک بار مفهوم هویتی ساکنین بخش مرکزی این چرخ، به سرزمین موصوف میانی منتسب شده و به قول هگل این مردمان به هویت خویش واقف گشته و خود را با آن تعریف کردند.

خونیرث: خوَن-ای‌رثه / (وئیژنگه)
ایران‌وج: (...) / ایر(ان)-وئجه

سرزمین میانی همپوشان با فلات ایران است. پس طرح مسائلی چون خاستگاه سیبریایی و بازسازی خیالی واژگانی چون هریوس و...، چیزی جز خیالبافی برای انحراف اذهان و خدشه بر هویت ملی ایرانیان نیست.

🍃
این تصویر، ساده‌ترین توضیح برای مطالب بالا است.

خوینگ: خورشید
ای‌رثه: چرخ
وئیژنگه: سرزمین

به لحاظ زمانی، خونیرث مقدم بر ایران‌وج بوده و نیای آن است. بنابراین ایران‌وج یک منطقه در یک گوشه‌ای در آسیای میانه و آذربایجان و... نیست که نیاز باشد کسی دنبالش بگردد.
ایران‌وج همانند خونیرث، پهنه‌ای منطبق بر فلات پهناور ایران (ایرانشهر) بوده است.

@oldhistor

🍃

مساحت خونیرث (ایرانشهر) به تنهایی به اندازۀ مساحت شش کشور است.
مردمان در زمان هوشنگ و بر پشت گاو سریشوک، به شش کشور رفتند. به همین رو، هوشنگ را شاه هفت کشور می‌نامند.

تصویر سمت راست:
کتاب التفهیم بیرونی

@oldhistor

🍃
چرا تصور درستی از سومر نداریم؟

مهرداد ایران‌مهر

دورهٔ حلف: ۶۱۰۰ تا ۵۵۰۰ پ.م
دورهٔ عبید: ۴۱۰۰–۵۳۰۰ پ.م. (نوسنگی باسفال تا مس‌سنگی)
دورهٔ اوروک: ۲۹۰۰–۴۱۰۰ پ.م. (از پایان مس‌سنگی تا اوایل عصر مفرغ)
اوروک ۱۴و۱۵: ۳۳۰۰–۴۱۰۰ پ.م.
اوروک ۵: ۳۱۰۰–۳۳۰۰ پ.م. (نخستین ورود فرمانروایان بیگانه از فلات، نمرود)
دورهٔ جمدت نصر (اوروک ۳): ۲۹۰۰–۳۱۰۰ پ.م.

👇دورهٔ دودمانی نخستین موسوم به سومر (عصر مفرغ نخستین ۲ تا ۴)
دورهٔ دودمانی نخستین ۱: ۲۸۰۰–۲۹۰۰ پ.م.
دورهٔ دودمانی نخستین ۲: ۲۶۰۰–۲۸۰۰ پ.م. (گیلگمش)
دورهٔ دودمانی نخستین ۳الف: ۲۵۰۰–۲۶۰۰ پ.م.
دورهٔ دودمانی نخستین ۳ب: حدوداً ۲۳۳۴–۲۵۰۰ پ.م.

دوران دودمانی معروف به سومر شامل بیشترین حضور جمعیت‌های فلات ایران است که با خشکسالی ۳۲۰۰ پ.م به میانرودان (و سِند) رفتند. یعنی همان جمعیت‌های متمدن پیرامون دریاچه‌های میانی مانند تپه‌حصار و سیلک و کنارصندل و شهرسوخته و...

سومری‌ها به خود اوگ-ساگ-گیگ-گا و به سرزمین‌شان کی-ان-گیر و به خاستگاه نیاکانشان در شرق، سرزمین مقدس می‌گفتند. اکدی‌ها ایشان را شومر نامیدند.

کهن‌تر از این‌ها، چغامیش و اریدو با بیش از ۸۵۰۰ سال قدمت است.

@oldhistor

🍃
سومر یا شومر، واژه‌ای اکدی

عبارت سومری، اصطلاحی همگانی میان اکدیان بود که به افراد غیربومیِ ساکن میانرودان داده می‌شد.

سومریان خود را با عنوان 𒌦 𒊕 𒈪 𒂵 آوانویس /uŋ saŋ ɡi ɡa/ «اونگ-سانگ-نگیگا» به معنی مردم سیاه‌سر و سرزمین‌شان را «کی-ان-گیر» به معنی سرزمین اربابان بزرگوار می‌نامیدند.
اکدیان نیز مردم سومری را تسالمات-قاقادی (tsalmat-qaqqadi) به همین معنی مردمان سیاه‌سر می‌نامیدند.

واژۀ سومر در زبان اکدی، ممکن است گویش آن منطقۀ جغرافیایی باشد. اما دلیل واقعی رواج این اصطلاح یعنی سومر (šumerû) نامشخص است.
اصطلاح شنعار در کتاب مقدس، (Sngr مصری، شانهار Šanhar(a) هیتی) نیز می‌تواند نوع گویش غیراکدی شومر (Shumer) باشد.

@oldhistor

🍃
شاهنشاهی هخامنشی

مهرداد ایران‌مهر
تمام منابع پژوهشی قطوری که اکنون دربارۀ هخامنشیان (بریان، کوک، اومستد و...) وجود دارد،
✓۹۵ درصد مطالبش مربوط به رخدادهای یک نوار باریک (سبزرنگ) شامل دوریسکوس، سیزیک، سینوپ، ک‌لنه، داسکیلیون، سارد، افسوس، ملط، هالیکارناس، کزانتوس، سالامین، بیبلوس، صیدون، صور، پلوز، ممفیس و سی‌ین الفانتین است.

نقل کتب مولفین کلاسیک (هلنی/یونانی) که اکثرا زاده یا ساکن قاره (آسیای خرد) بوده‌اند و ذکر برخوردهای آتن و اسپارت با ساتراپی‌های ایرانی شرق اژه و مقداری هم فنیقیه و و دلتا و جنوب مصر

✓۳ درصد هم مربوط به الواح بابلی و گل‌نوشته‌های خزانۀ پارسه و بیستون و متون مصری است.
✓۲ درصد باقی نیز نقل قول از مورخین اسکندر و دروغ‌هایی پیرامون حضور او در باختریش و نواحی سِند و همچنین گزارش نئارک از سواحل خلیج فارس.

منابع پژوهشی معاصر، تنها پارۀ ناچیزی از اوضاع شاهنشاهی هخامنشی را پوشش داده و بخش بسیار بزرگ و چشمگیری از رخدادها در پهنۀ شاهنشاهی، به دلیل عدم کاوش در فلات و نیز نابودی پارشمن‌ها و پاپیروس‌های بایگانی‌های ساتراپی‌ها، اکنون چشم در راه یافته‌های آیندۀ باستان‌شناسی دارد.

@oldhistor

🍃
ماندانا مادر کوروش بزرگ نیست

مهرداد ایران‌مهر

ماندانا دختر آستیاژ شاه ماد بود. بر طبق گفتۀ هرودوت، زمانی که آستیاژ در خواب، پسر ماندانا را دید که پادشاهی وی را به خطر انداخته، دخترش ماندانا را به ازدواج کمبوجیه که از خاندان فرمانروا در پارس بود، درآورد. ماندانا از کمبوجیه پسری به دنیا آورد و این پسر را کوروش نام نهادند.
(ویکی‌پدیا)

هووخشتره شاه ماد (پدر آستیاژ)، در زمان خورشیدگرفتگی ۵۸۵ پ.م، در هلیس با الیات شاه مرمناد لیدی جنگیده و بر اثر این رخداد، صلح کرده و آروئنیس دختر الیات، همسر آستیاژ شده است.
اگر دختر ایشان یعنی ماندانا، به فرض در ۵۶۵ هم با ک(م)بوجیه اول ازدواج کرده باشد، کوروش در ۵۵۴ که طبق گزارش‌های میانرودانی با ماد جنگیده، نمی‌توانسته است به علت سن کم (حدود ۱۲ سالگی)، توسط پدرش و ارشامه (پدربزرگ داریوش)، شاه پارس و انشان شده باشد.

مراجعه به متون تاریخی، کاری واجب است. اما «روش تحقیق» مساله‌ای است که علاقمندان باید به آن توجه داشته باشند.
هردوت علاوه بر کتاب هکاته، گزارش‌های خود را از منابع شفاهی گرفته است. همچنین تواریخ او در اسکندریه (۲۰۰۰ سال پیش) دستکاری شده است.

@oldhistor

🍃
شرح احوال نیاکان اروپاییان امروز

لشگرکشی داریوش به سرزمین سکاهای آن سوی دریا (دانوب):
سکاها که پیوسته از برابر ایرانیان می‌گریختند، سرانجام در جایی به این نتیجه رسیدند که اکنون وقت آن رسیده که بایستند و بجنگند. اما ناگهان پیش از آن که نبرد شروع شود، صفوف آن‌ها به هم ریخت و به وضعیت آشفته شروع کردند به در هم لولیدن و چرخیدن و پس از چند لحظه سپاهی از ایشان باقی نماند تا ایرانیان با آن بجنگند.
وقتی به فرمان داریوش، تحقیق کردند تا ببینند چه اتفاقی افتاده، به او گفتند خرگوشی میان صفوف ایشان پدیدار شده و در نتیجه همگی به شوق گرفتن خرگوش، به تعقیب آن پرداخته‌اند.
آنگاه داریوش رو به افسران نزدیک خود کرد و گفت «این سکاها ما را دست انداخته‌اند و کم‌کم به این نتیجه می‌رسم که تعبیر گوبریاس درست است و بهتر است هر چه زودتر آنان را رها کنیم و برگردیم».

-هرودوت، کتاب چهارم: ۱۳۴
-کوک، جان مانوئل، ۱۳۸۳: ۲۲۶

@oldhistot

🍃
امشاسپندان

مهرداد ایران‌مهر
شش همراه اهورامزدا در آیین‌های ایرانی، نام‌های پرمعنایی دارند:

اشه-وهیشتا (اردیبهشت، بهترین راستی)
وهو-منه (بهمن/وهومن، اندیشۀ نیک)
خشثره-وئیریه (شهریور، شهریاری برتر)
سپنتا-ارمئیتی (اسفند، پارسایی مقدس)
هئوروَ-تات (خرداد، رسایی)
اَ-مرتات (امرداد، بی‌مرگی)

کسانی که می‌خواهند نام این شش یار اورمزد (فرشتگان) را به یاد بسپارند، نیازی نیست آن را از بر (حفظ) کنند.
این‌ها نام ماه‌های ایرانی هستند. اما نام ماه‌های پاییز و نیز ماه‌های نخست سه فصل دیگر، در میان آن‌ها نیست.

واژۀ امشاسپندان به معنای جاودانان مقدس می‌باشد. «مَشَه» در زبان کهن ایرانی، همریشه با مَرَتَ (گئو-مرت/کیومرث) به معنای میرا است.
«اَ» نیز در آغاز واژگان این خانوادۀ زبانی (فارسی، هندی، انگلیسی...) بار وارونه می‌دهد. بنابراین «اَمشه» به معنای نامیرا/جاودان خواهد بود.
«سپند» هم به معنای مقدس و «ان» پایان واژه نیز نشان جمع است. روی‌هم‌رفته معنای امروزیِ «جاودانان مقدس» دارد.

@oldhistor

🍃
دیادوک‌ها، جانشینان اسکندر

مهرداد ایران‌مهر
کتاب‌های موجود دربارۀ تاریخ اشکانیان، عموما شامل ۵۰ درصد موضوعات پیرامون اسکندر و سلوکیه و ۵۰ درصد هم جریان تاریخ از ارشک تا اردوان پنجم است.

شاید در نگاه نخست، مشکلی نداشته باشد. اما دورۀ هفت سالۀ اسکندر به همراه دوران سلوکوس اول (۳۱۲ پ.م) تا ظهور ارشک (۲۴۷-۲۵۰ پ.م)، با ارفاق، ۸۰ سال هم نمی‌شود.

اکنون قیاس دوران ۷۹ سالۀ سلوکیان (به همراه اسکندر) با دوران حدودا ۴۷۰ سالۀ پارت‌ها (۲۴۷ پ.م تا ۲۲۰ م.)، نشان می‌دهد که نسبت ۱۵ درصد سلوکی و ۸۵ درصد اشکانی برقرار است.
اگر حتی جریان کمبود داده‌ها از ساتراپ‌های علیا (مرکز و شرق فلات ایران) در منابع را هم در نظر بگیریم، باز هم نسبت ۵۰-۵۰ در کتاب‌های موجود، جانبدارانه است.

این‌ها در کنار وضعیت بس آشفتۀ جانشینان اسکندر مانند پردیکاس، آنتی‌پاتر، پیفون، بطلمیوس، آنتیگون، اومن، کاساندر، لی‌سی‌ماخ و سلوکوس که تا آخرین فرد از یکدیگر را کشتند و میراث یکپارچۀ هخامنشی از دریای اژه و مصر تا سغدیان و سِند را که به اسکندر رسیده بود، تکه و پاره کردند؛ وضعیت نامتناسب متون کنونی در منابع پژوهشی و دانشگاهی را آشکارتر می‌کند.

@oldhistor

🍃

روایت هرودوت می‌گوید، کمبوجیه یکم با ماندانا، دختر آستیاژ (پادشاه ماد)، ازدواج کرد. این همان روایتی است که کوروش را نوۀ مادها معرفی می‌کند.

-کتزیاس روایتی کاملاً متفاوت دارد و مادر کوروش را زنی به نام «آرگوستا» معرفی می‌کند، نه ماندانا. کتزیاس می‌گوید او از خاندان پارسی بود، نه مادی. در این روایت، کوروش هیچ نسبتی با مادها ندارد.

-گزنفون در کتاب کوروشنامه، ازدواج کمبوجیه را با دختری از خاندان پارسی به نام «ماندانا» ذکر می‌کند، اما او را دختر آستیاژ نمی‌داند و نقشی برای مادها در تولد کوروش قائل نیست.

-در روایات بابلی و ایلامی نیز هیچ اشاره‌ای به نام و تبار مادر کوروش وجود ندارد.

در تاریخنگاری علمی، هویت مادر کوروش نامشخص است و عنوان «ماندانا شاهدخت ماد» صرفاً یک روایت هرودوتی است که از سوی هیچ منبع دیگر هخامنشی تأیید نمی‌شود.

@oldhistor

🍃
به راستی مایۀ تاسف است،
شاید بهتر باشد بپذیریم که دیگر دورۀ نسلی با این افکار کهنه گذشته است و باورهای زنگاربستۀ ۸۰-۷۰ سال پیش مندرج در کتاب‌ها که غربیان از قرون ۱۷ تا ۲۰ به ناف ما بسته بودند، باید به فراموشی سپرده شود.

با هم نجنگیدیم؟
مگر قرار بود بجنگیم؟ اصلا کی با کی باید می‌جنگید؟ کدام قوم؟ کدام کشک؟ کدام پشم؟
آریایی را از کجا در آوردید؟ یعنی هنوز نمی‌دانید که کاربرد مفهوم نژاد (race) در دانش انسان‌شناسی منسوخ شده است؟
فردی که با شاخص fst در رشتۀ خودش آشنا نیست، نباید در این نمایش‌های خیمه‌شب‌بازی شرکت کرده و اظهارنظرهای نادرست ارائه نماید.

ضمنا ما ۲۵۰۰ سال تمدن نداریم، بلکه در ۲۵۰۰ پیش متمدن بوده‌ایم. این دو جمله با هم فرق دارد؛ و اگر توان درکش را نداریم، بهتر است خاموش بمانیم.
حرف‌های به ظاهر قشنگ هم نمی‌تواند ماله بر روی مولفه‌های سراسر غلط عنوان شده، بکشد.

شاخص ژنتیکی fst، نشان می‌دهد که ویژگی‌های لازم برای اینکه جمعیت‌هایی در ایران را از یکدیگر تفکیک نموده و اقوام بنامیم، وجود ندارد.
ضمن اینکه، در جمعیت کهن و همگن ایرانی، مرزی مشخص برای منفک نمودن بخشی از بخش دیگر نیز موجود نیست.

@oldhistor

🍃
عقب‌ماندگی علوم انسانی ما

مهرداد ایران‌مهر
گاه آسیبی در حوزه‌ای، قابل جبران به نظر می‌رسد. اما به نظر بنده، «عقب‌ماندگی علوم انسانی ما» در کنار سیاست استعماری غرب در این حوزه، آن چیزی که به روزگاری درمان گردد، به نظر نمی‌رسد.

ادعاهایی که در بالا (تصویر) مطرح شده، مانند بسیاری ادعاهای پراکنده، غلط و ناهمخوان دیگر، به راستی آن اندازه پیش پا افتاده و سطح پایین است که نباید زمانی برای پاسخ به آن گذاشت.
با جستجوی کلیدواژۀ ایران‌وج در همین تاربرگ، به اسناد دست اول فراوانی در این باره دسترسی خواهید داشت.
اکنون پرسش این است که، آیا بندهش اشتباه گفته؟ پاسخ این است، این ما هستیم که باید هنر استفاده از «اسناد» مطابق با مبانی علمی را داشته باشیم.

اگر ایران‌وج ناحیه‌ای در آذربایجان است، پس اسناد زیر چه می‌گویند؟

دیوان در خُنیره اقامت گزیدند ... فریدون مزندرها را در دشت پیشانسه (میان ورنه و کابل) به بالا راند. (دینکرد ۹، فصل ۲۱)

داراجه‌رود در ایرانوج است که خانۀ پدر زردشت در کرانۀ (آن) بود. (بندهش، بخش ۹)
دارِجَه نام رودی در ری است که در کنار آن خانۀ پورشسپ بر پا بود. (وندیداد ۱۹، بند ۴ و ۱۱)

#ایران‌وج
@oldhistor