بامداد امید صبا

سفرنامه کروسینسکی
یادداشت‌های کشیش و مبلغ لهستانی عصر صفوی از زوال دولت صفویه در عهد شاه سلطان حسین و استیلای افاغنه بر اصفهان است او در سال ۱۷۰۷ میلادی درزمان شاه سلطان حسین وارد ایران شد و مدت ۱۸ سال در ایران زندگی کرد و از نزدیک شاهد افول دولت صفوی و سقوط آن به دست افاغنه بود.
. کتاب او که در اصل به زبان لاتین نگاشته شده به خاطر داشتن اطلاعات مهم و دست اولی که از اوضاع اواخر دوره صفوی ارائه می‌کند مورد توجه قرار گرفته بود و به چندین زبان اروپایی و زبان ترکی ترجمه شده بود تا اینکه یک نسخه ترکی آن در زمان فتحعلی شاه به دربار قاجار می‌رسد به دستور عباس میرزا کتاب توسط عبد الرزاق نجف قلی دنبلی فارسی ترجمه می شود.
نویسنده دراین کتاب پس از ذکر اوضاع و احوال اجتماعی اواخر سلسله صفویه به چگونگی به سلطنت رسیدن شاه سلطان حسین، ذکر ویژگی‌های او علل زوال دولت صفوی، ظهور دولت محمود افغان، احوال و عادات افاغنه، فتح قلعه قندهار، یاغی شدن گرگین‌خان گرجی درگرجستان و سرکوبی او توسط کلب
علی‌خان قاجار، می پردازد
تحرکات میرویس افغان و سفر او به مکه و شکایت از حکومت صفوی در رابطه باافاغنه به مفتیان ودریافت فتوا از علمای عربستان علیه صفویه بخش دیگر کتاب است.
بعد به ذکر جزئیات هجوم محمود افغان به اصفهان و شرح جنگ‌هایی که در مناطق مختلف از جمله شیراز، قزوین،کلون‌آباد و اصفهان رخ می‌دهد و بروز قحطی و گرسنگی تا خوردن سگ و گربه و کشتارها و بالاخره سقوط اصفهان و تسلیم سلطنت به محمود افغان می‌پردازد.
بعد از سه ماه محاصره اصفهان سقوط کرد.
شاه سلطان حسین گفت: بنای دولت خود را خراب کردم و شکر نعمت حق تعالی را بجا نیاوردم و از نفاق و شقاق دشمنان خود را پیدا کردیم و از سوءتدبیر هر چه داشتیم به دشمن سپردیم. قضای ازل به جهت فعل ناشایسته ما تخت ایران را بر ما لایق ندیده، سزای ما را داده و ما را تقدیر خدا به غیر بنده کرده چون اراده حق تعالی به این تعلق گرفت، برویم و جملگی به شاه جدید سر فرود آوریم و بنده شویم. در شهر می‌گردید و به صوت بلند می‌گفت:
.الوداع ای تخت شاهی الوداع
الوداع ای ملک ایران الوداع
خود به نزد محمود افعان رفت و گفت
تقدیرازل تاج و تخت ایران را از من گرفته، و او را لایق پادشاهی دانست و مبارک‌باد گفت. شاه به رجال دولت خود و محمود نگاه کرد و گفت: تا امروز در ممالک ایران، شاه من بودم والحال تاج و تخت وملک همه را به تصرف میر محمود دادم و به تحت حکم او آمدم .
در مجموع نویسنده، علل سقوط دولت صفوی را در دو دستگی و تفرقه دولتمردان، عادت آنها به راحت‌طلبی و عیش و نوش و مال‌اندوزی، جهل و خرافات، ظلم و ستم به رعیت، بی‌لیاقتی و بی‌کفایتی شاه ودرباریان، حذف و وحبس سرداران و امرای لایق و جنگ آزموده در اثرسعایت وحسادت درباریان اختلافات مذهبی و سوءظن نسبت به کارگزاران سنی مذهب و تکبر و غرور سران سپاه و تسلیم شدن به قضا و قدر معرفی می‌کند.
@omidesaba
www.omidesaba.com

98 views*, edited 13:09