📚#مکتب_های_هنری
✅ #سورئالیسم

سورئالیسم را به معنای فراواقع گرایی، جنبش هنری و ادبی است که سال 1924 توسط جمعی از هنرمندان فرانسوی معرفی شد. در بیانیه ‌ی این جمع که آن را #آندره_برتون1 روانشناس، نویسنده و هنرمند فرانسوی نوشته بود، این گونه بیان شد که سورئالیسم هنر عالم رویا و ضمیر ناخودآگاه است و هدف آن آشکار کردن تفکرات و خیال به دور از عقل گرایی و استدلال منطقی است.
این جنبش به سرعت بین هنرمندان اروپایی و آمریکایی طرفدارانی پیدا کرد و یکی از مهم‌ ترین جنبش‌ های پیشتاز قرن بیستم شد.
سورئالیست ‌ها بیشتر پیرو نظریات فروید2 روانپزشک اتریشی بودند و بر مبنای نظریه‌ های او در مورد ضمیر ناخودآگاه و عقده ‌های روانی و سرکوب آن ‌ها، نظریات خود را ارائه کردند.
هنر سورئالیستی در پی خلق واقعیتی نوین است، واقعیتی که در خیال و رویا شکل می ‌گیرد و چگونگی پدید آمدن آن ناشناخته است. سوررئالیست ‌ها ادعا داشتند که هنر تحت تأثیر عقل هوشیار و بیدار ما آفریده نمی ‌شود. از نظر آن ‌ها برای خلق اثر هنری عقل غایب است و هنرمند برای خلق اثر و تصویری که می ‌خواهد ارائه دهد، تصمیم منطقی نمی ‌گیرد بلکه او باید آزاد باشد تا هر آن چه در اعماق ذهن و روانش می ‌گذرد، بیان کند. این بیان رویاگونه در اثر سورئالیست‌ ها به خلق آثاری عجیب، شگفت ‌انگیز، درهم آمیخته گیج ‌کننده و آشفته منجر شد.
در آثار هنرمندان سورئالیست تناقض و تضاد بسیار دیده می ‌شود. آن ‌ها مخالف تکرار و تقلید از طبیعت و تصاویر روزمره ‌اند. طبیعت و اشیاء روزمره در آثار آن ‌ها فرم ‌ها و شکل ‌های نامتعارفی دارند. در واقع توجه بیننده را به شکل‌ ها و رنگ‌ ها و فرم‌ های متعددی که هر تصویر می ‌تواند داشته باشد جلب می‌ کنند. مثلاً یک صدف که کنار ساحل افتاده است هم می ‌تواند چشم باشد هم ساعت و هم قسمتی از بدن انسان.
هنر سورئالیست ‌ها مقابله با شیوه ‌های منظم و مقید گذشته بود. آن ‌ها بیننده را با برانگیختن تخیل او به کشف معنا ترغیب می‌ کردند. از نظر آن ‌ها برای تحلیل و کشف آثار سورئالیستی و داده ‌هایی که این آثار برای بیان اثرشان استفاده می ‌کنند، جایی برای تأویل و تعبیر مبتنی بر عقل وجود ندارد. در واقع فلسفه ‌ی کار آن‌ها آزادی از تمام قید و بندهایی محدود طبیعت و جامعه است.
سورئالیست‌ ها از خودکاوی (اتوماتیسم) بسیار گفته ‌اند. به این معنا که نگاه به درون و کشف حوزه ‌های ناخودآگاه ذهن انسان، اساس و مبنای کار آن ‌هاست.
ظاهر کردن آنچه دیدینی نیست و تنها درون ذهن شکل می‌گیرد، عوض کردن ماهیت شناخته شده و تعریف شده‌ی قبلی اشیاء و بازنمود دوباره‌ی آن‌ها با خلق فرم‌ها و شکل‌های جدید و به دست دادن تعاریف جدید از اشیاء و جهان پیرامون، در تصاویر سورئالیستی مسئله‌ی اصلی است.
در تصاویر سورئالیست بر خلاف دیگر شیوه‌ها و سبک‌های هنری که تکنیک و استفاده از رنگ و فرم، نقش اساسی و اهمیت ویژه دارد؛ در تعریف سورئالیسم اساس و بن‌مایه، خلق تصاویر فراواقعی و رویایی و ذهنی است، سورئالیست‌ها با تکیه بر قدرت خیال و به هم ریختن معانی تعریف شده، انگار بیانیه‌هایی شخصی ارائه می‌کنند از آنچه به تعبیر آن‌ها واقعی است و تنها درون ذهن آن‌ها می گذرد و از این رهگذر بیننده را ترغیب می‌کنند تا نگاهی دوباره به طبیعت و آنچه به آن می‌نگرد بیاندازد. به همین دلیل سورئالیست‌ها از تکنیک‌های متعددی در خلق آثارشان استفاده کردند. تکنیک در اثر آن‌ها نه یک ویژگی منحصر به فرد که ابزاری بود برای بیان افکار درونی و تخیلات ذهنی هنرمند.
سالوادوردالی3 یکی از مهم‌ترین هنرمندان سبک سورئالیسم می‌گوید: «هنر او این است که در بی‌نظمی، نظمی به وجود آورد و از این طریق در بی‌اعتبار کردنِ تمام و کمال جهانِ واقعیت گام بردارد.» هچنین در جایی دیگر می‌گوید: «سورئالیسم مخرب است اما تنها چیزهایی را تخریب می‌کند که دید ما را محدود می‌کنند.»
از نظر سورئالیست‌ها ادراک ما دائماً درگیر ابهام و تعبیر غلط است. آن‌ها می خواستند تا بر این تعبیرهای غلط تأکید کنند و درآنچه به طور معمول تعبیر درست و متعارف نامیده می‌شود، شک و شبهه ایجاد کنند.
وارونگی، از فرم انداختن فرم ‌ها و ساختن فرم جدید، آشفتگی و کژنمایی یا تحریف در تعاریف قبلی، از نشانه ‌های تصاویر سورئالیستی است. سورئالیست ‌ها معتقد بودند که جایی وجود دارد که در آن تضادها ناپدید می ‌شوند و معانی از تعاریف قبلی ساقط می ‌شوند و واقعیت توهمی بیش نیست و کار هنرمند سورئالیست پیدا کردن آن جا و آن نقطه است.
در مواجهه با تابلوی سورئالیستی با معمای مفهومی روبرو می ‌شویم. اغلب آنها سؤال برانگیز و بهت‌آور هستند.
@omidesaba
www.omidesaba.com
👇👇👇ادامه مطلب

نقاشی سبک سور رئالیسم
👇👇👇ادامه مطلب

از جمله آثار معروف سورئالیستی می ‌توان از آثار نقاشی #سالوادور_دالی و #خوان_میروی اسپانیایی، #مارکس_ارنست5 آلمانی و #رنه_ماگریت6 بلژیکی نام برد. همچنین در مجسمه ‌سازی برخی آثار #آلبرتو_جاکومتی7، مجسمه‌ساز سوئیسی- ایتالیایی در سبک سورئالیست خلق شده ‌اند. در سینما برخی آثار #لوئیس_بونوئل8 اسپانیایی به ویژه فیلم سگ اندلسی که با همکاری سالوادور دالی فیلم ‌نامه ‌اش را نوشته است در سبک سورئالیسم ساخته شده ‌اند. در عکاسی آثار #من_ری9 عکاس آمریکایی و در معماری برخی آثار معمار اتریشی- آمریکایی #فردریک_کیسلر10، در سبک سورئالیسم خلق شده ‌اند.
1-André Robert Breton 2-Sigmund Freud 3-Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí 4-Joan Miró 5-Max Ernst 6-René François Ghislain Magritte 7-Alberto Giacometti 8-Luis Buñuel Portolés 9-Man Ray 10-Frederick John Kiesle
✔️ منابع
دادا و سورئالیسم، نوشته‌ ی سی.و.ای. بیگزبی، ترجمه‌ ی حسن افشار، نشر مرکز، 1376
هنر مدرن، نوشته‌ ی نوربرت لینتن، ترجمه‌ ی علی رامین، نشر نی 1382
سرگذشت سورئالیسم، گفتگو با آندره برتون، ترجمه ‌ی عبدالله کوثری، نشر نی1392
گردآوری و تألیف: #مرضیه_ازگلی
@omidesaba

اصلاحات آموزشی در دوره ناصر الدین شاه پس از امیر کبیر
✍گردآوری فاطمه کاملی
@omidesaba
www.omidesaba.com
👇👇👇👇

🔸اصلاحات آموزشی دوره ناصرالدین شاه🔸
(پس از امیرکبیر)
مقالات بامداد امید صبا
✍فاطمه کاملی
♦دوره ناصرالدین شاه با صدارت سه ساله امیرکبیر شروع شد که اصلاحات همه جانبه ای را در کشور آغاز کرد اما پس از عزل وی این روند کند شد. صدراعظم جدید، میرزا آقاخان نوری در دوره 7 ساله صدارتش مانع بسیاری از اصلاحات شد و حتی سعی در بستن دارالفنون داشت اما شاه مخالفت کرد. در این زمان اعتضادالسلطنه، رئیس دارالفنون تصمیم گرفت شاگردان بیشتری ثبت نام کند، بنابراین اطلاعیه ای در وقایع اتفاقیه منتشر کرد و علاوه بر اشراف، از کسبه و تجار هم خواست پسرانشان را به دارالفنون بفرستند. به دانش آموزان وعده لباس فرم و ناهار رایگان، مقرری ماهانه و استخدام دولتی داده شد. اما متاسفانه برای معلمی از کارمندان سفارت انگلستان استفاده شد که باعث نفوذ این کشور در میان قشر نخبه ایران گردید. همچنین در این دوره برای اولین بار دانشجویانی به منظور تحصیل در رشته های حقوق و علوم سیاسی به اروپا اعزام شدند که نشان دهنده درک دولت از نیاز کشور به علوم انسانی جدید بود.
♦این روند ادامه داشت تا اینکه ایران به علت ضعف نظامی مجبور به واگذاری هرات به انگلستان شد. این ضربه باعث گردید شاه به ناگزیر بودن اصلاحات پی ببرد. او با عزل میرزا آقاخان، مقام صدارت را هم ملغی کرد و ده سال بدون صدراعظم به حکومت پرداخت. در این دوره عمده کار های دولت توسط جعفرخان مشیرالدوله (از دانشجویان تحصیل کرده در انگلستان) انجام می شد و او مدام شاه را به انجام اصلاحات ترغیب می کرد. در این بازه، بیشترین تعداد اعزام دانشجویان به خارج، از ابتدای دوره قاجار، صورت گرفت. با این حال تا سال 1870 هدف از آموزش نوین تربیت کادر اداری و نظامی برای افزایش کارایی حکومت بود. اما از این زمان، مسئله آموزش با هدف سواد همگانی و ترقی مردم عادی مورد توجه قرار گرفت. و به جای انحصار آموزش مدرن نزد اشراف، مسئله آموزش همگانی مطرح شد. زیرا اصلاحگران که خود تحصیلکرده بودند به این نتیجه رسیدند که عقب ماندگی ایران تنها در بعد نظامی یا صنعتی نیست بلکه ساختار حکومت و مردم نیز نیاز به تغییر دارند. بنابرین آموزش ابتدایی مورد توجه قرار گرفت که پیش تر از آن غفلت شده بود.
شاه سرانجام پس از ده سال حکومت بدون صدراعظم، در سال 1870 میرزا حسین خان سپهسالار را به صدارت برگزید. سپهسالار که قبلا وزیر مختار ایران در عثمانی و از طرفداران اصلاحات بود، در دوره سه ساله صدارت خود، اقدامات آموزشی بسیاری انجام داد. ابتدا وضع دارالفنون را که به محلی برای وقت گذرانی تبدیل شده بود بهبود بخشید. همچنین برای نخستین بار مدارسی رایگان ساخت. از جمله مدرسه مشیریه، مدرسه کارآموزی سیاسی برای آموزش قواعد دیپلماسی بین المللی و مدرسه دارالترجمه با شصت شاگرد با هدف آموزش زبان های انگلیسی، فرانسه، روسی و ترکی. متاسفانه سپهسالار به دلیل مخالفت دربار و برخی علما بر سر قرارداد رویتر، از صدرات عزل شد. اما شاه که به او نیاز داشت، وزارت جنگ را به وی سپرد. سپهسالار در دوران تصدی وزارت جنگ، مدرسه نظامی اتاماژوری را ساخت که به تدریس فنون جدید نظامی، زبان فرانسه و علوم جدید می پرداخت. و بعدا در زمان تصدی وزارت عدلیه و وزارت انطباعات، چهار روزنامه وقایع عدلیه، نظامی، مریخ و وطن را چاپ کرد که در تمام آن ها به نشر اخباری درباره اصلاحات و تغییرات اجتماعی، همچنین اکتشافات علمی و تاریخی می پرداخت. نکته جالب این بود که این روزنامه ها در نقد و بحث اجتماعی آزاد بودند و با نشر مشکلات ولایات نقش موثری در آگاهی بخشی به مردم داشتند. البته باید در نظر داشت که روزنامه نگاران این دوره هنوز جرئت تاختن به اساس سلطنت را نداشتند و تنها به حکام و ماموران جزء، انتقاد می کردند.
♦به هرحال پس از عزل سپهسالار از صدارت، روند اصلاحات رو به کندی رفت زیرا صدراعظم های بعدی، علاقه چندانی به اصلاحات نداشتند. شاه نیز پس از نهضت تنباکو از تهدید اصلاحات برای قدرتش ترسیده بود. خصوصا اینکه دانش آموزان مدارس جدید از جمله دارالفنون نقش مهمی در تحریک مردم داشتند. شاه حتی قانون ممنوعیت سفر به خارج از کشور را وضع کرد و اعزام دانشجویان برای تحصیل متوقف شد. البته برخی خانواده های نزدیک به دربار، در ماموریت های رسمی چند تن از پسران اقوام را برای تحصیل به اروپا می بردند.
♦در واقع ناصرالدین شاه همواره در نوعی دوگانگی به سر می برد، از طرفی به اصلاحات علاقه داشت، و نمی خواست اروپاییان ایران را کشوری عقب مانده بدانند. و از طرف دیگر از بعد آگاهی بخش اصلاحات که باعث آگاهی مردم از ظلم قاجاریان می شد و سلطنت را به خطر می انداخت نیز می ترسید. در نهایت شاه تسلیم ترسش شد و روند اصلاحات تا سلطنت مظفر الدین شاه تقریبا متوقف گردید
📌منابع: اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار/ آدمیت
مدارس جدید در دوره قاجاریه/ اقبال قاسمی پویا
@omidesaba

#مکتب_های_هنری
#کوبیسم

☑️ کوبیسم یا حجم گرایی یکی از جنبش های مطرح هنری در قرن بیستم است که ابتدا در نقاشی و مجسمه سازی شکل گرفت و سپس در هنرهای دیگر هم طرفداران بسیاری پیدا کرد.
🔹واژه ی کوبیسم را اولین بار لویی وکسل1 منتقد هنری، پس از بازدید از نمایشگاهی در پاریس و با دیدن آثاری از پابلو پیکاسو2 و ژرژ براک3، به کار برد. این واژه برگرفته از کلمه ی Cube به معنای مکعب است. پیرو این نام گذاری و با توجه به آثار ارائه شده، ابداع کنندگان این جنبش را پیکاسو و براک می دانند.
در تصویرهایی که به سبک کوبیسم ترسیم می شوند، اشکال به قطعات و سطوح هندسی و جزئی تقسیم می شوند و هنرمند با استفاده از این قطعات حجم کلی ای راکه می بیند دوباره بازآفرینی می کند. هنرمندان سبک کوبیسم مدعی بودند در عین این که به ظواهر بیرونی و فرم دیداری اشکال و احجام توجه می کنند، جنبه های پنهان و نادیدنی اشکال و تصاویر را هم مدِ نظر دارند. آنها این جنبه های پنهان را با خُرد کردن یک شکل به اجزاء کوچک تر و جابه جاییِ تکه های آن در چینش دوباره، نشان می دادند. به این ترتیب ادعا داشتند که با این کار می توان معناهای مختلفی از یک شیء واحد دریافت کرد.
در واقع اکثر آثار کوبیسمی در نگاه اول برای مخاطب واضح و روشن نیستند و برای دریافت مفهوم نه تنها، نیاز است تا همه ی جزئیات به دقت بررسی شوند تا بدین ترتیب پیام استعاری نهفته در کلیت اثر درک شود. در واقع آن ها صورت های جدیدی از تصاویری که برای مخاطب آشنا بودند، می ساختند.
استفاده از خطوط صاف و متقاطع و همچنین استفاده از احجام و اشکال هندسی به ویژه مکعب، در آثار کوبیسم دیده می شود. در واقع آن ها تصاویر آشنا را به قطعات کوچک هندسی تقسیم می کردند و این تکه های کوچک را دوباره با چینشی متفاوت کنار هم قرار می دادند که اغلب این تصاویر بدست آمده در دید بینندگان تصویری معّوج و به هم ریخته از چیزی است که از قبل می شناختند
استفاده از مکعب های کوچک و دیگر شکل های هندسی سه بعدی، در نقاشی کوبیسم باعث شد که هنرمندان کوبیسم به تکنیک جدیدی برای بُعد بخشیدن در تصاویر دوبعدی دست یابند. این تکنیک متفاوت از شیوه های معمولِ حجم بخشیدن مانند پرسپکتیو و سایه زنی و استفاده از روشنی و تاریکی، بود.
🔹هنرمندان کوبیسم می خواستند تا مخاطب به اشیاء و طبیعت آن گونه نگاه کند که به طور معمول نگاه نمی کند. فرض آن ها این است که مخاطب صورت اشیاء و پیکرهای پیرامون خودش را می شناسد، پس با نگاه کردن به آثار آنها، نباید همان صورت پیشین که در ذهن دارد را ببیند، بلکه مخاطب همراه آثار کوبیستی وارد بازی ظریفی می شود که در عین این که می داند به چه چیزی نگاه می کند اما باید تکه های پراکنده ی آن را در ذهن دوباره بسازد. به طور مثال ژرژ براک نقاشی ای دارد که نمایانگر، یک ویولون است؛ اغلب مخاطب ها در نگاه اول یک ویولون را درذهن مجسم می کنند، اما ویولونی که تمام قطعات آن از هم باز شده و از زوایای مختلف به آن نگاه شده است.
🔹همچنین در شیوه و اسلوب تصویرگری، سبک کوبیسم از هنر بَدَوی نیز بسیار وام گرفته است. در هنر بَدَوی اشکال بازنماینده ی طبیعت نیستند و از نشانه ها برای بیانِ یک یا چند مفهوم خاص استفاده می کنند. آثار بَدَوی اغلب ساده و بدون تزئینات و ریزه کاری، تصویر شده یا درست شده اند. در هنر کوبیسم هم اساس بر سادگی و پرهیز از تزئینات است. آنچه مهم است مفهومی است که از پسِ یک تصویر یا مجسمه برداشت می شود.
همچنین در آثار کوبیسمی چون از تکرار یک حجم یا یک خط زیاد استفاده می شود. این تکرار برای مخاطب تصویر حرکت را القا می کند.
کوبیسم را معمولاً به دو دوره تقسیم می کنند:
🔹کوبیسم تحلیلی که در آن هنرمندان با استفاده از تکه های هندسی و مختلف از اشیاء یا پیکره ها و طبیعت، یک موضوعی را بازسازی می کنند. در این کوبیسم بیشتر از رنگ های خنثی و سیاه و سفید و خاکستری استفاده می شود.
🔹کوبیسم انتزاعی که در آن هنرمند ابتدا یک کل واحد را ترسیم می کند بعد این کل را با تکه های رنگی یا تزئینات متنوع بازسازی می کند. در این نوع کوبیسم رنگ های تند و خالص بیشتر استفاده می شد.
از هنرمندان بنام سبک کوبیسم در نقاشی همان گونه که گفته شد، پابلو پیکاسوی اسپانیایی و ژرژ براک فرانسوی بودند و همچنین برخی آثار نقاش فرانسوی پل سزان4 در این سبک کشیده شده است.
@omidesaba
👇👇

کوبیسم 👇👇👇
@omidesaba

🔹در معماری لوکوربوزیه5، معمار مشهور سوئیسی فرانسوی، آثاری در سبک کوبیسم خلق کرده است. در این آثار از حجم هایی که بر هم سوار می شوند و نیز احجام هندسی، در ساخت بنا استفاده شده است. در ادبیات هم کوبیسم طرفدارانی داشت و دارد، از جمله ی آنها ژان کوکتو6و ماکس ژاکوب 7فرانسوی را می توان نام برد. آنها با استفاده از تکرار کلمات و نوع چینش کلمات، اعتقاد داشتند که متن ادبی علاوه بر موضوع و مفهوم باید ترکیب زیبایی هم داشته باشد. همچنین در عکاسی هم عکاسان با چسباندن عکس های مختلف کنار هم یا با تقسیم یک عکس به قطعات کوچکتر و به هم ریختن فرم آنها، و زدودن تمرکز نقطه ای، سبک کوبیسم را در عکاسی استفاده کردند.
🔹در میان هنرمندان ایرانی که در سبک کوبیسم آثاری خلق کرده اند می توان از نقاشی های جلیل ضیاء پور نام برد.
1 - Louis Vauxcelles 2- Pablo Picasso 3- Georges Braque 4- Paul Cézanne 5- Le Corbusier 6- Jean Cocteau 7- Max Jacob
منابع:
هنر مدرن، نوربرت لینتن، ترجمه ی علی رامین، نشر نی، 1382
تاریخ هنر، ارنست گامبریج، ترجمه ی علی رامین، نشر نی، 1385
دایرة المعارف هنر، رویین پاکباز، نشر فرهنگ معاصر، 1395

@omidesaba
www.omidesaba.com

✖️ جامعه چاپلوس پرور
✍️مصطفی ملکیان

🔹من بارها گفته ام در این جامعه چاپلوس پرور، در این جامعه ای که مدار آن مبتنی بر چاپلوسی است. شما از من چاپلوسی می کنید بعد یواش یواش با هر چاپلوسی کردن کمی مرا بادم می کنید، باد می کنید، باد می کنید، یواش یواش من غولی می شوم که مثل بختک روی سر خود شماها می افتم.
شما خودتان مرا گنده کرده اید، اگر هر کسی در برابر هر کس دیگری که می ایستد فقط به مقتضای حقیقت در مقام نظر و به مقتضای عدالت در مقام عمل با او سخن بگوید و با او عمل بکند هیچ کسی اصلا باد نمی شود که بعد روی ما بیافتد.
@omidesaba

مظفرالدین شاه و انجمن معارف
✍️گردآوری فاطمه کاملی
@omidesaba
www.omidesaba.com
👇👇

📚#مقالات_بامداد_امید_صبا

🔸مظفرالدین شاه و انجمن معارف🔸
✍️فاطمه کاملی

♦️با روی کار آمدن مظفرالدین شاه، فضای عمومی کشور باز تر شد. او برخلاف پدرش، ناصرالدین شاه، طبع آرام و بی آزاری داشت و به اصلاحات علاقمند بود. وی در زمان ولایت عهدی در تبریز، دارالفنون مظفری را به تقلید از دارالفنون تهران ساخت و از رشدیه و مدارسش حمایت کرد. صدراعظم او، امین الدوله نیز از حامیان سرسخت اصلاحات آموزشی بوده و در دوره کوتاه صدارت خود، 9 مدرسه تاسیس کرد. این مسائل باعث شد تا دوره مظفرالدین شاه شاهد نهضتی گسترده در ساخت مدارس نوین باشد.
♦️اصلاحات، که پیش تر تنها از بالا به پایین و به وسیله شاه یا صدراعظم ها انجام می شد، برای اولین بار در این دوره، توسط رده های پایین تر صورت گرفت. اصلاح طلبان این دوره از اشراف، فارغ التحصیلان دارالفنون و دانشگاه های اروپایی، تجار و حتی علما بودند. و جالب تر آن که مردم عادی نیز برای اولین بار متقاضی تغییرات شدند. به همین علت در سال 1897 _ ۱۲۷۷ شمسی جمعی از صاحب منصبان و ثروتمندان علاقمند به اصلاحات، تصمیم گرفتند مدرسه ای خیریه برای ایتام و فقرا تاسیس کنند که غذا و کتاب مجانی هم در اختیار کودکان می گذاشت. این مدرسه علاوه بر علوم جدید، حرفه های کفاشی، کاغذسازی، قالیبافی و ... را نیز برای تامین معاش به دانش آموزان می آموخت.
♦️در سال 1898 _ ۱۲۷۸ شمسی بانیان مدرسه خیریه، شورایی به نام انجمن معارف تشکیل دادند که نقش مهمی در نهضت مدرسه سازی ایفا کرد. اولین هدف انجمن، قرار دادن آموزش نوین در اختیار همگان بود. بنابراین با توجه به اینکه هنوز محله های شهر بر اساس ثروت جداسازی نشده بود، اقشار فقیر، متوسط و ثروتمند در کنار هم در مدارس حضور داشتند. مثلا در مدرسه رشدیه تهران از 400 محصل، 250 نفر از فرزندان اشراف، 100 نفر از طبقه متوسط و 50 نفر از خانواده های فقیر بودند که رایگان در مدرسه درس می خواندند. سیاست انجمن به این صورت بود که به گونه ای از دانش آموزان ثروتمند، شهریه بگیرد که هزینه تحصیل رایگان دانش آموزان کم بضاعت هم تامین شود. مثلا قانون مدرسه افتتاحیه چنین بود که به ازای هر 100 دانش آموز ثروتمند، 25 دانش آموز کم بضاعت به رایگان ثبت نام شوند. به علاوه از همان آغاز، شاه، امین الدوله، تجار، کسبه و برخی علما من جمله شیخ هادی نجم آبادی، کمک های نقدی بسیاری به انجمن می کردند.
♦️با این حال تقاضا از طرف خانواده های فقیر به قدری بالا بود که انجمن، مدرسه خیریه شرف را با 200 نفر ظرفیت مخصوص محصلین نیازمند ساخت. علت اصلی تقاضا این بود که خانواده های نیازمند، پی برده بودند که فرزندانشان با تحصیلات مدرن آینده روشن تری خواهند داشت.
در کل طی 8 سال فعالیت، مجموعا 21 مدرسه به دست انجمن یا اعضای آن ساخته شد که از سرنوشت بسیاری از آن ها اطلاع دقیقی در دست نیست. زیرا تا قبل از مشروطه یا منحل شده و یا صرفا به محلی برای وقت گذرانی تبدیل شده بودند.
برنامه دیگر انجمن، تنظیم یک نظام جدید آموزشی شامل سه دوره ابتدایی، متوسطه و عالی بود که جایگزین نظام مکتب خانه ای شود. انجمن همچنین با احداث چاپخانه دولتی به چاپ کتاب های درسی هماهنگ روی آورد. مواد درسی به دو بخش علوم جدید مانند شیمی، فیزیک و زبان های خارجی و علوم قدیم مثل ادبیات فارسی، عربی، شرعیات و تاریخ تقسیم می شد و انجمن سعی داشت نوعی هماهنگی میان علوم جدید و قدیم ایجاد کند. علاوه بر این، انجمن، مدیران را موظف کرد از نظامنامه مدارس مبنی بر: استفاده از روش های نوین آموزش، نظم آموزشی جدید مثلا پوشیدن یونیفرم، گرفتن امتحانات در پایان هر ترم و ممنوعیت تنبیه بدنی پیروی کنند.
♦️از جمله اقدامات دیگر انجمن چاپ مقاله در روزنامه ها (که میان مردم جا باز کرده بوند) برای معرفی آموزش نوین، جمع آوری کتاب برای تاسیس کتابخانه ملی ایران و ساخت مدرسه اکابر برای رفع بی سوادی بزرگسالان بود که تماما با کمک امین الدوله، صدراعظم صورت گرفت.
پس از عزل امین الدوله فعالیت های اصلاحی دچار رکود شد و انجمن زیرنظر وزارت علوم قرار گرفت و خودمختاری اش را از دست داد. همچنین به علت درگیری های داخلی اعضا، دائمی نبودن حمایت شاه، کمبود بودجه، مخالفت اقشار سنتی و هرج و مرج در ولایات، انجمن نتوانست اقداماتش را به نواحی دیگر ایران گسترش دهد. با این حال توانست با دادن بودجه به مدارسی که طبق نظامنامه آن عمل می کردند، اکثر مدارس جدید را تحت نظارت خود در بیاورد. همچنین با گسترش آموزش مدرن در میان اقشار ضعیف، قشر تحصیل کرده ای را به وجود آورد که از اشراف نبودند. بنابرین علاقه بیشتری به اصلاحات پایه ای در حکومت داشتند. این قشر جدید بعدا در مشروطه و روی کار آمدن سلسله پهلوی نقش بسیار مهمی ایفا کرد.

📌 منابع:
آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی/ مونیکا رینگر
مدارس جدید در دوره قاجاریه/ اقبال قاسمی پویا
@omidesaba
www.omidesaba.com