شعر «نفرین‌شده»
سروده‌ی نصرت رحمانی
از کتاب «ترمه»

مهتاب می‌چکید ز دندان ابرها
ره چون طناب بسته تن دشت خفته را
هذیان بادِ نشئه طنین بست در فضا
گویی سرود قصه‌ی دردی نهفته را

من خسته‌پای، مانده در آغوش راه‌ها
بازوی زیر سر زده، مست از شراب خواب
در پشت پلک بسته‌ام افتاده نقش‌ها
نقشی ز صد جهنم و نقشی ز صد سراب

خواب آه خواب شیره‌ی مرفین دردهاست
افسوس خواب من همه بیداری من است
در خواب مرگ پنجه کشد بر روانم: آه،
بیداری‌ام فسانه‌ی بیماری تن است.

باری سخن دراز شد
– آن شب درون خواب
فریاد می‌کشید ز دشت تهی کسی
برخاستم ز خواب شنیدم که باز گفت:
– «نصرت» شتاب کن که به فریاد من رسی.

دندانم از هراس گرانی کلید شد
وحشت کشید پنجه‌ی لرزان به پیکرم
ای درد، باز نعره‌ی او روی دشت ریخت
– «نصرت» شتاب کن که رسی زود بر سرم

افتان، نفس‌شکسته، در آن ظلمت غلیظ
همراه باد و خاک و گَوَن‌ها روان شدم
در لابلای ریگ روان بی‌چراغ ماه
بر لب سکوت بستم و در شب نهان شدم

خاموش و خسته‌گام در اندیشه‌ای غریب
تا تپه‌های گمشده آن شب شتافتم
دیدم که دست لاشه‌ای از زیر خاک‌ها
پیداست، سخت نعره کشیدم که
– یافتم

سودم به ریگ پنجه و دستان مرده را
بیرون کشیدم از تن تبدار گرم خاک
دیدم دریغ و درد که آن لاشه‌ی من است
لب‌هایش، از غریو کمک، گشته چاک چاک

@rirapodcast

تصویری از چهره‌ی #نصرت رحمانی که در قسمت هفتم پادکست ری‌را درباره‌ی او و شعرش صحبت کردم.
@rirapodcast

در قسمت هفتم خلاصه‌ی یکی از بخش‌های این کتاب را خواندم. یادداشت‌های این کتاب به خاطر صراحت #نصرت بعد از چند دهه هنوز هم خواندنی هستند.
@rirapodcast

🔹 گفته‌هایی که از #نصرت رحمانی در قسمت هفتم پادکست نقل کردم، از سه منبع زیر بودند.

🔸 مقدمه‌ی کتاب مردی که در غبار گم شد.
🔸 مقدمه‌ی کتاب ترمه.
🔸 مصاحبه‌ی #فرج_سرکوهی با نصرت رحمانی منتشر شده در شماره‌ی ۵۳ مجله‌ی آدینه (دی ۶۹). این مصاحبه در مقدمه‌ی گزینه‌ی اشعار نصرت رحمانی (انتشارات مروارید) هم چاپ شده است.

@rirapodcast

🔹 قسمت هشتم پادکست ری‌را فرداشب منتشر می‌شود.
@rirapodcast

قسمت هشتم پادکست ری‌را در اپلیکیشن‌های پادگیر منتشر شد. قبلاً در قسمت چهارم درباره‌ی شعر نوگرای محافظه‌کار صحبت کرده بودم و آن حرف‌ها را اینجا تکرار نکردم. اگرچه قسمت‌ها مستقل‌اند، توصیه می‌کنم اول قسمت چهارم را بشنوید.
@rirapodcast

شعر «فالگیر»
سروده‌ی نادر نادرپور
از کتاب «سرمه‌ی خورشید»

کندوی آفتاب به پهلو فتاده بود
زنبورهای نور ز گردش گریخته
در پشت سبزه‌های لگدکوب آسمان
گلبرگ‌های سرخ شفق تازه ریخته

کف‌بین پیر باد درآمد ز راه دور
پیچیده شال زرد خزان را به گردنش
آن روز، میهمان درختان کوچه بود
تا بشنوند راز خود از فال روشنش

در هر قدم که رفت، درختی سلام گفت
هر شاخه دست خویش به سویش دراز کرد
او دست‌های یک‌یکشان را کنار زد
چون کولیان نوای غریبانه ساز کرد

آنقدر خواند و خواند که زاغان شامگاه
شب را ز لابلای درختان صدا زدند
از بیم آن صدا به زمین ریخت برگ‌ها
گویی هزار چلچله را در هوا زدند

شب همچو آبی از سر این برگ‌ها گذشت
هر برگ همچو پنجه‌ی دستی بریده بود
هرچند نقشی از کف این دست‌ها نخواند،
کف‌بین باد طالع هر برگ دیده بود

@rirapodcast

تصویری از چهره‌ی نادر #نادرپور که در قسمت هشتم درباره‌ی او و شعرش صحبت کردم.
@rirapodcast

در قسمت هشتم اشاره کردم که #نادرپور با وجود اختلاف سلیقه با بسیاری از چهره‌های جریان‌های شعری دیگر رابطه‌ی دوستانه‌ای داشت.
@rirapodcast

🔹 منابع مربوط به قسمت هشتم پادکست ری‌را:

🔸 درباره‌ی زندگی نادرپور مقاله‌ی خانم حورا یاوری در دانشنامه‌ی ایرانیکا منبع مفیدی است. ترجمه‌ی این مقاله هم در شماره‌ی ۵۱ مجله‌ی اندیشه‌ی پویا چاپ شده است.

🔸 اظهار نظر فروغ درباره‌ی نادرپور، در مصاحبه‌ی سیروس طاهباز و غلامحسین ساعدی با فروغ آمده که در اصل در شماره‌ی ۱۳ مجله‌ی آرش چاپ شده و من آن را از کتاب جاودانه زیستن در اوج ماندن (به کوشش بهروز جلالی، انتشارات مروارید) نقل کردم.

🔸 نقل قول ستایش‌آمیز نادرپور درباره‌ی #نیما از نوشته‌ی #نادرپور است به نام «درباره‌ی آنکه نیما نام داشت» که آن را در شهریور ۱۳۳۹ در نشریه‌ی کاوش چاپ کرده و من از آن را از جلد دوم کتاب تاریخ تحلیلی شعر نو (نوشته‌ی شمس لنگرودی، نشر مرکز) نقل کردم.

🔸 برگزیده‌ی #فروغ از شعر معاصر که اشعاری از نادرپور را هم در بر دارد به نام از نیما تا بعد توسط نشر مروارید چاپ شده است.

@rirapodcast

🔹 قسمت نهم پادکست ری‌را فرداشب منتشر می‌شود.
@rirapodcast

قسمت نهم پادکست ری‌را در اپلیکیشن‌های پادگیر منتشر شد.
@rirapodcast

شعر «کتیبه»
سروده‌ی مهدی اخوان ثالث
از کتاب «از این اوستا»

فتاده تخته سنگ آنسوی‌تر، انگار کوهی بود.
و ما این‌سو نشسته، خسته انبوهی.
زن و مرد و جوان و پیر،
همه با یکدگر پیوسته، لیک از پای،
و با زنجیر.
اگر دل می‌کشیدت سوی دلخواهی
به سویش می‌توانستی خزیدن، لیک تا آنجا که رخصت بود، تا زنجیر
*
ندانستیم
ندایی بود در رؤیای خوف و خستگیهامان،
و یا آوایی از جایی، کجا؟ هرگز نپرسیدیم.
چنین می‌گفت:
ــ «فتاده تخته سنگ آن‌سوی، وز پیشینیان پیری
بر او رازی نوشته است، هرکس طاق هر کس جفت...»
چنین می‌گفت چندین بار
صدا، وآنگاه چون موجی که بگریزد ز خود در خامشی می‌خفت.
و ما چیزی نمی‌گفتیم.
و ما تا مدتی چیزی نمی‌گفتیم.
پس از آن نیز تنها در نگه‌مان بود اگر گاهی
گروهی شک و پرسش ایستاده بود.
و دیگر سیل و خیل خستگی بود و فراموشی.
و حتی در نگه‌مان نیز خاموشی.
و تخته‌سنگ آن سو اوفتاده بود.
*
شبی که لعنت از مهتاب می‌بارید،
و پاهامان ورم می‌کرد و می‌خارید،
یکی از ما که زنجیرش کمی سنگینتر از ما بود، لعنت کرد گوشش را و نالان گفت:‌ «باید رفت»
و ما با خستگی گفتیم: «لعنت بیش بادا گوشمان را چشممان را نیز، باید رفت»
و رفتیم و خزان رفتیم تا جایی که تخته‌سنگ آنجا بود.
یکی از ما که زنجیرش رهاتر بود، بالا رفت، آنگه خواند:
ــ «کسی راز مرا داند
که از این‌رو به آن‌رویم بگرداند.»
و ما با لذتی بیگانه این راز غبارآلود را مثل دعایی زیر لب تکرار می‌کردیم.
و شب شط جلیلی بود پر مهتاب.
*
هلا، یک ... دو ... سه .... دیگر بار
هلا، یک ... دو ... سه .... دیگر بار
عرقریزان، عزا، دشنام ــ گاهی گریه هم کردیم.
هلا، یک، دو، سه، زینسان بارها بسیار.
چه سنگین بود اما سخت شیرین بود پیروزی.
و ما با آشناتر لذتی، هم خسته هم خوشحال،
ز شوق و شور مالامال.
*
یکی از ما که زنجیرش سبکتر بود،
به جهد ما درودی گفت و بالا رفت.
خط پوشیده را از خاک و گل بسترد و با خود خواند
(و ما بیتاب)
لبش را با زبان تر کرد (ما نیز آنچنان کردیم)
و ساکت ماند.
نگاهی کرد سوی ما و ساکت ماند.
دوباره خواند، خیره ماند، پنداری زبانش مُرد.
نگاهش را ربوده بود ناپیدای دوری، ما خروشیدیم:
ــ «بخوان!»‌ او همچنان خاموش.
ــ «برای ما بخوان!» خیره به ما ساکت نگا می‌کرد.
پس از لختی
در اثنایی که زنجیرش صدا می‌کرد،
فرود آمد. گرفتیمش که پنداری که می‌افتاد.
نشاندیمش.
به دست ما و دست خویش لعنت کرد.
ــ «چه خواندی، هان؟» مکید آب دهانش را و گفت آرام:
ــ «نوشته بود
همان،
کسی راز مرا داند،
که از این‌رو به آن‌رویم بگرداند.»
*
نشستیم
و
به مهتاب و شب روشن نگه کردیم.
و شب شط علیلی بود.
@rirapodcast

شعر «کتیبه» با صدای مهدی #اخوان ثالث
@rirapodcast

تصویری از چهره‌ی مهدی #اخوان ثالث که در قسمت نهم پادکست ری‌را شعر کتیبه‌ی او را خواندم.
@rirapodcast

#اخوان ثالث و #شاملو از مهم‌ترین چهره‌های جریان شعر نمادگرای سیاسی بعد از نیما بودند.
(عکس از کتاب «گفتگوی شاعران»، انتشارات زمستان)
@rirapodcast

🔹 بریده‌ای از صحبت‌های #اخوان درباره‌ی شعر «کتیبه» در یک جلسه‌ی شعرخوانی. در این صحبت‌ها اخوان به مثلی عربی که منبع الهام او بوده و تغییراتی که در اصل روایت ایجاد کرده است اشاره می‌کند. نسخه‌ی کامل‌تری از این ویدئو را هم می‌توانید با جستجو روی اینترنت پیدا کنید.
@rirapodcast

🔹 منابع مربوط به قسمت نهم پادکست ری‌را:

🔸 همه‌ی نقل‌قول‌های #اخوان، از جمله موضعش درباره‌ی دکتر مصدق و خاطره‌اش از نیما، از کتاب صدای حیرت بیدار است که مرتضی کاخی مجموعه‌ی مصاحبه‌های اخوان را در آن جمع کرده و نشر زمستان آن را منتشر کرده است.

🔸 درباره‌ی وقایع زندگی اخوان علاوه بر منبع بالا، از کتاب حالات و مقامات م. امید، نوشته‌ی محمدرضا #شفیعی_کدکنی هم استفاده کردم. این کتاب را انتشارات سخن چاپ کرده است.
@rirapodcast