وبسایت فرهنگی صدانت
21.5K subscribers
784 photos
361 videos
75 files
2.5K links
صدانت؛ صدای اندیشه

آدرس وبسایت:
3danet.net

اینستاگرام صدانت:
instagram.com/3danet

کانال رسمی صدانت:
@Sedanet

صدانت تی‌وی:
@Sedanettv

بایگانی صدانت:
@sedanet1

آگاهی از نشست‌های فرهنگی:
@News_sedanet
Download Telegram
☘️ پیشنهاد صدانت برای سیر مطالعاتی فلسفه اسلامی
۲۳ عنوان در ۲ سطح
✍️ علی غزالی‌فر

فهرست کامل👇
✨ → 3danet.ir/Vj4iu
🌾 @sedanet | @philosophicalmeditation
#نمایشگاه_کتاب
☘️ پیشنهاد صدانت برای سیر مطالعاتی فلسفه غرب
۱۲۱ عنوان در ۵ سطح
✍️ مسعود #زنجانی

فهرست کامل👇
✨ → 3danet.ir/0Z9xn
🌾 @sedanet | @vivaphilosophy
#نمایشگاه_کتاب
🎥 جایگاه علمی مرحوم #داریوش_شایگان
👤 #مصطفی_ملکیان

فیلم‌برداری اختصاصی صدانت
دانشگاه فردوسی مشهد
۱۵ اردیبهشت ۹۷

دانلود فیلم و صوت👇
✨ → 3danet.ir/xPZPm
🌾 @Sedanet | @Mostafamalekian
☘️ #یاسر_میردامادی : ماریو بورِگارد (Mario Beauregard) استاد علوم عصب‌شناختی در دانشگاه آریزونای امریکا به همراه یک روزنامه‌نگار در حوزه علم و دین، کتابی با عنوان «مغز معنوی: دفاع یک عصب‌شناس از روح» نوشته‌اند. این کتاب گرچه اهمیت آکادمیک درجه یک ندارد و بیشتر برای حوزه‌ی عمومی نوشته شده است، با این حال از جمله از آن رو که حاوی بخشی از پژوهش‌های دست اول بورِگارد بر روی مغز راهبان کانادایی است، قابل توجه است. بورِگارد استدلال می‌کند که مادی‌انگاری (ماتریالیسم) نمی‌تواند آگاهی را تبیین بسنده کند، او به دیدگاهی باور دارد که نام آن را پسامادی‌انگاری (پست-ماتریالیسم) می‌گذارد. از نظر او، مادی‌انگاری نتیجه‌ی بی-برو-برگرد پژوهش‌های علمی نیست، بلکه صرفا پیش‌فرض بسیاری از دانشمندان است.او معتقد است که فرامادی‌انگاری تبیین بهتری از پدیده‌ی آگاهی به دست می‌دهد. بورِگارد مشخصا معتقد است که تبیین طبیعی‌باورانه از تجارب دینی تبیینی بسنده نیست و تجارب دینی را می‌توان حاکی از امری فراطبیعی به حساب آورد.

فایل پی‌دی‌اف کتاب 👇
bit.ly/2wsKZjX
فایل‌های خوانش صوتی کلّ کتاب (۲۵۸ فایل) 👇
bit.ly/2rywTaX

🌾 @Sedanet
Audio
🎙 میزگرد پایانی همایش پانزدهمین سالگرد درگذشت #حسین_عظیمی
👥 #محسن_رنانی #علی_رضا_قلی #فرشاد_مومنی

۱۸ اردیبهشت ۹۷
دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی
🌾 @Sedanet | @Renani_Mohsen
🎙 درس‌گفتار های « نئولیبرالیسم: دولت، جامعه، بازار »
👤 #حسام_سلامت

صوت، 12 جلسه👇
✨ → 3danet.ir/WpFkI
🌾 @Sedanet | @prolegomena
🎥 اخلاق تعلیم و تربیت
👤 #مصطفی_ملکیان

فیلم‌برداری اختصاصی صدانت
دانشگاه فردوسی مشهد
۱۵ اردیبهشت ۹۷

دانلود فیلم و صوت👇
✨ → 3danet.ir/rsDxy
🌾 @Sedanet | @Mostafamalekian
☘️ متافیزیک مرگ: آیا جاودانگی خواستنی است؟
👤 #آرش_نراقی

🔅شوق به جاودانگی بازتاب هراس ما از مرگ است. انسانی که مرگ را هراس انگیز می یابد، در عالم ذهن و واقع می کوشد راهی برای گریز از آن بیابد. اساطیر گذشته سرشار از حکایات انسانهایی است که در جستجوی اکسیر حیات جان باخته اند. فلسفه های پیشینان هم نظام های عظیم آفریدند تا به ما بباورانند که مرگ پایان زندگی نیست، و وجود آدمی در ورای مرگ جسمانی اش تداوم می یابد. یکی از رازهای جذابیت ادیان وعده جاودانگی بوده است. امید به جاودانگی هراس از مرگ را می راند، و به زندگی انسان هراسیده آرامش می بخشد. در تمام این موارد فرض بر این است که مرگ بد و جاودانگی خوب است.

🔅اما آیا جاودانگی به واقع مطلوب است؟ آیا فرض زندگی بدون مرگ، یا جاودانه زیستن بواقع خواستنی و مایه آرامش انسان است؟ بسیاری از اندیشمندان، خصوصاً در روزگار مدرن، در مطلوبیت جاودانگی تردید کرده اند. سیمون دوبوار در رمان همه می میرند از مردی به نام فوسکا سخن می گوید که اکسیر جاودانگی را می نوشد و جاودانه می شود. داستان دوبوار حکایت رنج های جانکاهی است که جاودانگی برای فوسکا به همراه می آورد. زیبایی های زندگی رفته رفته جذابیت و افسون خود را از دست می دهند تا آنجا که فوسکا از «مرگ عزیز» سخن می گوید. ملال زندگی جاودانه چندان دامن او را می گیرد که دررسیدن «مرگ عزیز» را آرزو می کند:«مرگی که زیبایی گلها از اوست، شیرینی جوانی از اوست، مرگی که به کار و کردار انسان، به سخاوت و بی باکی و جانفشانی و از خودگذشتگی او معنا می دهد. مرگی که همه ارزشهای زندگی بسته به اوست.»

🔅کارل چاپک، نویسنده صاحب نام چک هم در نمایشنامه ماجرای ماکروپولوس داستان الینا ماکروپولوس را نقل می کند که در ۴۲ سالگی اکسیر جاودانگی را می نوشد و عمری بس زیاده طولانی می یابد. الینا در ۳۴۲ سالگی فرسوده و ویران است. او در طول این سالهای بلند هر آنچه را که آزمودنی ست آزموده است، زندگی چیز تازه ای برای او ندارد، همه چیز در فرآیندی تکراری غبار ملال گرفته است. و هنگامی که دوباره اکسیر را به او عرضه می کنند تا با نوشیدن آن به عمرش تداوم ببخشد، از نوشیدن آن سرباز می زند. و سرانجام دلاوری باقی مانده اکسیر را نابود می کند تا انسانها از نعمت مرگ محروم نمانند...

متن کامل👇
✨ → 3danet.ir/zwCYn
🌾 @Sedanet | @arash_naraghi
🎙 رونمایی از کتاب پرسش‌های کشنده
👤با سخنرانی #مصطفی_ملکیان و #جواد_حیدری

حزب اتحاد ملت ایران اسلامی (فارس)
شیراز - ۳۰ فروردین ۹۷

صوت کامل👇
✨ → 3danet.ir/idrhz
🌾 @Sedanet | @Goftar_Andisheh
☘️ محبت و اِعمالِ قدرت
✍️ #صدیق_قطبی

🔅برای اغلبِ آدم‌ها دوست داشتن و محبت کردن، نوعی اعمال قدرت است. خیلی از پدرومادرها چنین‌اند. محبت می‌کنند و می‌خواهند با محبت خود، کنترل کنند. محبت، همچون شیوه‌ای از تصاحب کردن، اعمال نفوذ و اثرنهادن. محبت همچون اعمال قدرت.

🔅فرزانگانی به ما می‌گویند که صدق و سرشاری محبت دقیقاً عکس این ماجرا است. محبت، وانهادن قدرت و چشم‌پوشی از اعمال نفوذ است. در محبت، نه تنها شما خواهان دریافت چیزی یا اعمال نفوذ بر چیزی نیستید، که در پیِ نثار کردن‌اید. عملِ متناسبِ محبت، نثار کردن و دهش است نه دریافت کردن. ما با دوست داشتن در پیِ فقیر شدن هستیم نه ثروتمند شدن. آنکه شکوه و دولتِ فقیر شدن را درنیافته، چگونه می‌تواند محبت کند؟

🔅عملِ مؤیّدِ محبت، بخشیدن و نثار کردن است. ما در آنچه دوستی می‌نامیم کمتر نثار می‌کنیم. نثار کردن ما به قصدِ دریافت کردنِ چیزی است. به نیتِ امکان‌یابی برای اعمال قدرت. اعمالِ قدرت است در پوششِ نثار کردن.

ابوالمظفر جبال بن احمد ترمذی(عارف و فقیه سده چهارم هجری) می‌گوید:

«هر که به جای تو نیکو کرد،
تو را بسته‌ی خود کرد.
و هر که با تو جفا کرد،
تو را رَسته‌ی خود کرد.
رسته‌ای به از
بسته‌ای!»

🔅اشارتِ بی‌اندازه مهمی است. لطف‌ها و عطاهای دیگران، اغلب، عاملِ بستگی و سلبِ آزادی است. محبت‌ها غالباً تلاشی است برای اعمال قدرت و محدود کردنِ هویت آزاد تو. جفاها گر چه ظاهراً تلخ‌اند اما میوه‌های بهتری دارند: رَستن، آزاد شدن. در برابر آنکه با ما جفاکاری می‌کند، احساس آزادی بیشتری داریم. ترمذیِ عارف می‌گوید رهیده و رسته بودن بهتر از بسته بودن است و از این‌رو اغلبِ جفاها بهتر از عطایایی است که دریافت می‌کنیم. "محبت است که زنجیر می‌شود گاهی"...

🔅نمونه‌ی بارز این دست محبت‌های بستگی‌آور را از جانبِ پدرها و مادرها می‌توان دید. بیشترین محبت را نثار می‌کنند و هم‌زمان بیشترین اعمال قدرت را. غافل از آنکه «تمامِ پویه‌ی انسان به سویِ آزادی است».

🔅«عشق آنچه را دوست می‌دارد تیره نمی‌سازد. تیره‌اش نمی‌سازد چون در پیِ تصاحبش نیست. لمسش می‌کند بی‌آن‌که به تصاحب خودش درآورد. آزادش می‌گذارد تا برود و بیاید. نگاهش می‌کند که دور می‌شود، با گام‌هایی چنان آهسته که مردنش شنیده نمی‌شود: ستایش آنچه ناچیز، تحسین آنچه ناتوانی است.»(رفیق اعلی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ‌‌‌کریستین بوبن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌، ترجمه پیروز سیار‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌)

🔅از تعابیر موجز و دقیقی که بیانگر این نگرش است، سخنِ میلان کوندرا در «بار هستی» است:

«سابینا: چرا گاه به گاه از قدرت‌ات در برابر من استفاده نمی‌کنی؟ فرانز به آرامی پاسخ داد: زیرا دوست داشتن چشم‌پوشی از قدرت است.»(بار هستی، میلان کوندرا، ترجمه پرویز همایون‌پور)

🔅دوست داشتن، چشم‌پوشی از قدرت است. گر چه به تعبیر اریک فروم، چشم‌پوشی از قدرت، برترین مظهرِ قدرتِ آدمی و حاویِ خوشدلی بیشتر است:

«نثار کردن بهترین مظهر قدرت آدمی است. در حین نثار کردن است که من قدرت خود، ثروت خود، و توانایی خود را تجربه می‌کنم. تجربه نیروی حیاتی و قدرتی درونی که بدین وسیله به حد اعلای خود می‌رسد، مرا غرق در شادی می‌کند. من خود را لبریز، فیاض، زنده و در نتیجه شاد احساس می‌کنم.
نثار کردن از دریافت کردن شیرین‌تر است، نه بدین سبب که ما به محرومیتی تن می‌دهیم، بلکه به این دلیل که شخص در عمل نثار کردن، خود را احساس می‌کند.»(هنر عشق ورزیدن، اریک فروم، ترجمه پوری سلطانی)

🔅دوست داشتن و محبتی وجود دارد که برای خود حقِ اعمال قدرت قایل است و می‌خواهد از مسیرِ محبت، «دارا» شود. محبت برای او شیوه‌ای از «داشتن» است. دوست داشتن و محبتی هم وجود دارد که در پیِ «بی‌چیز» شدن و از دستِ دادن است. لذت بُردن از سلبِ مالکیت و چشم‌پوشی از قدرت. محبتی که شیوه‌ای از «بودن» است. داشتن یا بودن؟

🔅«سیمون وی می‌گوید: "برای خود حق اعمال قدرت بر دیگران قائل شدن، یعنی به کثافت آلوده کردن، برای خود حق مالکیت نسبت به دیگران روا داشتن، یعنی به کثافت آلوده کردن."
یک عشق وجود دارد که می‌گیرد یا مالک می‌شود، و این عشق ناپاک است. و عشقی وجود دارد که می‌دهد یا در تماشا می‌اندیشد، و این پاکدامنی است.
دوست داشتن، واقعاً دوست داشتن، دوست داشتنِ محض، گرفتن و به چنگ آوردن نیست: دوست داشتن، یعنی نگاه کردن، یعنی پذیرفتن، یعنی دادن و فنا شدن، یعنی لذت بردن از این که انسان مالک چیزی نیست، یعنی لذت بردن از چیزی که نداریم، یعنی لذت بردن از چیزی که ما را بی‌نهایت فقیر می‌سازد، و این تنها دارایی و تنها ثروت است... پاکی فقر است، از دست دادنِ مالکیت است، رها کردن است.»(رساله‌ای کوچک در باب فضیلت‌های بزرگ، اندره کنت اسپونویل، ترجمه مرتضی کلانتریان)

محبت، نامِ دیگرِ نثار کردن است.

🌾 @Sedanet | @sedigh_63
🏙 bit.ly/2rFt8RG
🎙 نقد و بررسی کتاب «تئاترکراسی در عصر مشروطه»

شرق: نشست نقد کتاب «تئاترکراسی در عصر مشروطه» اثر #کامران_سپهران در سالن کنفرانس تئاتر شهر برگزار شد. در این نشست #یوسف_اباذری و #ابراهیم_توفیق در حضور نویسنده به نقد و بررسی کتاب پرداختند. حواشی نشست از خود آن جنجالی‌تر بود. اباذری به سیاق همیشگی خود نقدهای تند‌و‌تیزی به برخی جریان‌های فکری مطرح کرد و ازجمله به گرایش پسااستعماری ابراهیم توفیق تاخت. صرف‌نظر از داوری درباره محتوای این نقد، آنچه مشهود بود نادیده‌گرفتن آیین جدل از سوی اباذری بود. توفیق البته در واکنش جز چند جمله‌ای نگفت. می‌توان با نقد اباذری موافق یا مخالف بود، همان‌طور که می‌توان با مطالعات پسا‌استعماری موافق یا مخالف بود. چه این و چه آن، بی‌توجهی اباذری به شرایط بحث و فضای موجود موجه‌بودن محتوای نقد را خدشه‌دار می‌کند...

صوت تمام جلسه همراه با گزارش روزنامه شرق👇
✨ → 3danet.ir/IkooH
🌾 @Sedanet | @sociomedia
☘️ روشنفکری دینی چه می‌گوید؟
✍️ #صدیق_قطبی

🔅به نظر می‌رسد در میان روشنفکران دینی به رغمِ همه‌ی اختلاف‌نظرها و تنوع تعابیر، می‌توان خطوط مشترک و جان‌مایه‌های یگانه‌ای یافت. در اینجا تلقّی خودم را از مشخصه‌های روشنفکری دینی تقریر می‌کنم:

🔅هر گونه تماس با امر متعالی وقتی به ما گزارش می‌شود رنگِ ذهنیات فرد تجربه‌گر، عناصر تاریخی، فرهنگ و زبان را می‌گیرد. آنچه با نام متون دینی در اختیار داریم، محصول مشترک امر بی‌رنگ و مقدس با رنگ‌های مختلف تاریخی است. عصر و زمانه‌ای که بنیان‌گذار دین در آن زندگی کرده، زبانی که با آن تکلم کرده، اسطوره‌ها و استعاره‌های فرهنگی که در آن زیسته، خصوصیات فردی و تیپ روان‌شناختی او، دستاوردهای آن روزِ علوم و بسا چیزهای دیگر، اثر و نقش خود را در گزارش و روایت صاحب متن نهاده است. با این وصف، روشنفکری دینی اعتنای ویژه‌ای به ردگیری عناصر تاریخی ادیان دارد. روشنفکری دینی می‌کوشد پیام بنیادین ادیان را از پوشش‌ها و آسترهای تاریخی آن تمیز دهد. روشنفکری دینی معتقد است آنچه اغلب دینداران از لوازم و بایسته‌های دین می‌دانند، در حقیقت اقتضائات تاریخی دین است و نمی‌تواند برای همه‌ی زمان‌ها کارایی داشته باشد. خیلی از آنچه در نظر عموم دیندران و متولیان ادیان، به عنوان لوازم مسلّم دین تلقی می‌شود، در چشم‌انداز روشنفکری دینی، کنارنهادنی است.

🔅روشنفکری دینی قائل به قرائت‌پذیری دین و کثرت‌گرایی در تفسیر است. کسی نمی‌تواند و نباید استنباط و قرائت خود را مقدس بداند و آنچه را می‌فهمد، عینِ خواسته‌ی خدا قلمداد کند. قرائتی مصوّب و تأیید‌شده از سوی خدا وجود ندارد و همه دینداران باید فروتنانه فهم‌های خود را در معرض نقد و بررسی و گفتگو قرار دهند. همه‌ی فهم‌ها و برداشت‌ها درست نیستند، اما تأییدنامه‌ای نیز به سودِ قرائت خاصی وجود ندارد و از این‌رو، تکفیر کردن رفتاری خودخواهانه است. دینداران می‌توانند و بایسته است فهم‌های مختلف خود را در موضعی برابر به مصاف هم ببرند و حک و اصلاح کنند، اما از آن رو که فهم بشری خطاآلود است، نباید فهم خود را عیار و ملاک کفر و ایمان قلمداد کنند. با این وصف می‌شود پرهیز از تکفیر، خشونت‌پرهیزی و به رسمیت شناختن قرائت‌های مختلف از دین را که متضمن رواداری و هم‌پذیری است، از مشخصه‌های روشنفکری دینی برشمرد.

متن کامل👇
✨ → 3danet.ir/QVARd
🌾 @Sedanet | @sedigh_63
Y.Abazari-4.pdf
290.5 KB
🗞 متن سخنرانی #یوسف_اباذری با عنوان "ملاحظات جامعه شناختی درباره مرگ و بیماران سرطانی" در انستیتو تحقیقات سرطان ایران - سال 1386
🌾 @Sedanet | @yousefabazari
☘️ علم‌ورزی یا کتاب‌سازی ؟!
✍️ مریم‌السادات حسینی

🔅دکتر امیرحسین خداپرست در یادداشتی که در اواخر سال گذشته با عنوان «انتحال را بود آیا که عیاری گیرند؟» در صدانت منتشر شد و متن کامل آن نیز چندی پیش با عنوان «گر تو قرآن بدین نمط خوانی…» در همین سایت نشر یافت، با ذکر مصادیقی از برخی از آثار حجت‌الاسلام #عبدالحسین_خسروپناه ، ادعا کرد که وی مرتکب رونویسی از آثار خود و دیگران یا، به عبارت دیگر، خودانتحالی و سرقت علمی شده است. این ادعا مناقشه‌هایی برانگیخت و به طور خاص، برخی از مخاطبان در مورد معنا و اهمیت خودانتحالی (یا، به عبارت ایشان، سرقت علمی از خود) تردید کردند. خوشبختانه، آقای خداپرست در پاورقی‌های متن کامل مقاله خود قبح خودانتحالی را به‌روشنی توضیح داده است. این پدیده، به یک معنا، بیانگر همان پدیده رایج‌تر و آشناتر «کتاب‌سازی» است و ایشان نیز در چند جا از مقاله خود از این اصطلاح آشناتر استفاده کرده است. در این مقاله، ما نیز از همین اصطلاح آشناتر و در مواردی، اصطلاح «خودانتحالی» استفاده خواهیم کرد.

🔅انگیزه نگارش این مقاله وقتی در راقم این سطور پدید آمد که به منابع مذکور در مقاله دکتر خداپرست مراجعه کردم و با توجه به اینکه ایشان تصریح کرده بود فقط آثار مربوط به فلسفه دین و کلام جدید را بررسی کرده است، حدس زدم که ممکن است چنین اتفاقی در آثار دیگری هم رخ داده باشد. این حدس، متأسفانه، درست از آب درآمد و بنا بر آنچه خواهد آمد، و خوانندگان علاقه‌مند و منصف نیز خود می‌توانند صحت آن را بیازمایند، مشخص می‌شود که بخش قابل توجهی از آثار حجت‌الاسلام خسروپناه چیزی جز کتاب‌سازی نیست.

🔅احتمالاً برای ویتگنشتاین و امثال او کاری نداشت که مانند آقای خسروپناه، بیش از ۵۱ کتاب، ۲۶ جزوه، ۱۷۷ مقاله، ده‌ها سخنرانی و مصاحبه، و حدود ۲۰ نرم‌افزار تولید کند و راهنمایی و مشاوره و داوری چندصد پایان‌نامه را در عین داشتن چندده شغل و سمت داشته باشد. برای دریافتن موضوع به نحو دقیق‌تر، توجه کنید که آقای خسروپناه ۵۱ سال سن دارد و بیش از ۵۱ کتاب. یعنی اگر ایشان از بدو تولد سالی یک کتاب هم نوشته باشد (بعضی در چند جلد)، باز تعداد کتاب‌ها از طول عمرش تا اینجا بیشتر می‌شود؛ از تعداد مقاله‌ها و سخنرانی‌های علمی و جزوات و… بگذریم. ولی اگر این کارنامه علمی را پیش روی ویتگنشتاین یا هر متفکر قابل اعتنای دیگری می‌گذاشتیم، او احتمالاً با دیدن این آمار شک می‌کرد و می‌گفت انگار در اینجا مشکلی وجود دارد.

متن کامل👇
✨ → 3danet.ir/4j8FC
🌾 @Sedanet
☘️ هین بفرما لقمه‌های باطنی
✍️ #یاسر_میردامادی

بار دیگر صدای پای رمضان می‌رسد. برای عده‌ای این صدا، یادآور تحمیل سبک زندگی ستبر متدینانه بر گُرده‌ی نحیف زندگی شخصی آدمیانی است که می‌خواهند به شیوه‌ی خود باشند؛ وقتی مجبورند عادی‌ترین بخش‌های سبک زیست‌شان، مثل خوردن لقمه نانی یا نوشیدن جرعه آبی را نیز در خفا و هراس انجام دهند. برای این عده، پیدا شدن سر و کله‌ی مزاحم و ملال‌آور ماه رمضان، که زود می‌آید و دیر می‌رود، خاطرات نیکی به دنبال ندارد. برای عده‌ای دیگر اما این ماه یادآور شیرینی حضور امر الوهی است، یادآور ربّنای شجریان، یادآور دورهمی‌های افطار، خلوت سحر، مویه‌های دل شب و شب‌زنده‌داری‌های قدر. برای عده‌ای دیگر اما چه بسا رمضان نه این باشد و نه آن، و شاید حتی هم این باشد و هم آن.
باری، صرف نظر از طرز فکر و سبک زیست‌تان اگر می‌خواهید در ماه رمضان، شیوه‌ی مطالعاتی خود را با حال و هوای این ماه تنظیم کنید (منظورم، البته، حال و هوای غیر تحمیلی این ماه است!) و نیز سبک موسیقی‌ای که گوش می‌دهید را قدری رمضانی کنید، من سیاهه‌ای از کتاب‌ها/مقالات و نیز آلبوم‌هایی تهیه‌ کرده‌ام که به نظرم همه حال و هوایی باطنی و در عین حال سنجشگرانه دارند. حالی اگر دست‌تان داد، به قول عین القضات همدانی، «ما را به دعا یادآر»...

متن کامل این نوشتار👇
✨ → 3danet.ir/SqNiS
🌾 @sedanet
☘️ خیام؛ برگرفتن فلسفه شخصی از سنت فلسفی
(به مناسبت 28 اردیبهشت یادروز خیام)
✍️ #علی_غزالی‌فر

🔅عموم مردم خیام (440-536 ه.ق) را شاعری بزرگ می‌دانند و خواص او را دانشمندی سترگ. هر دو گروه درست می‌گویند، اما ناقص. خیام فیلسوف هم هست و آثار فلسفی متعددی دارد، اما جنبه فلسفی او به محاق رفته است. دو چیز به این امر دامن زده. اول این‌که خیام انسان منزوی و گوشه‌گیری بود و مایل نبود که درس و بحث رسمی فلسفی مفصلی داشته باشد. او از پذیرفتن شاگردان امتناع می‌کرد و نمی‌خواست خلوت خود را از دست بدهد. دوم این‌که سرشت تفکر فلسفی خاص او اقتضا می‌کرد که در فلسفه رسمی به‌طور جدی شلوغ‌کاری نکند. فلسفه‌های رسمی در دوران پیشامدرن غالبا باید محکم، بلندپروازانه، یقینی و با جنگ و دعوا همراه باشند تا جدی گرفته شوند. فلیسوفی که در شناخت حقایق عالم ادعاهای بلندپروازانه نداشته باشد، مشتری پیدا نمی‌کند و صد البته خود چنین فیلسوفی پیشاپیش از مرید و مشتری فرار می‌کند. خیام نیز شاگرد نمی‌پذیرفت و به این چیزها اعتقادی نداشت و لذا طبیعی است که وارد نزاع و کارزار فلسفی نشود.

🔅با وجود این، او هم به سنت رسمی و تاریخی فلسفه توجه کرد و هم فلسفه خاص خود را داشت، و البته این دو در ارتباط با یکدیگر. این مطلب درسی است که می‌توان از خیام آموخت. از این جهت او یک الگوی حقیقتا خوب برای اهل فلسفه است؛ چراکه هم یک نسبت وثیق با سنت فلسفی بزرگ روزگار خود داشت و هم بهره خاص خویش را از آن گرفت. بیشتر اهل فلسفه فراموش می‌کنند که داد خود را از فلسفه بستانند. آنان همه آگاهی فلسفی خود را وقف یک جریان فلسفی می‌کنند و در نهایت فلسفه‌دانی می‌شوند مبلغ فلان فیلسوف و بهمان فلسفه و عمر خود را در دوستی و دشمنی واهی با این و آن تلف می‌کنند.

خیام متعلق به سنت فلسفی مشاء است. به‌طور مشخص او به فلسفه مشائی ابن‌سینا (370-428 ه.ق) گرایش داشت و نه، مثلا، فلسفه مشائی فارابی (259-339 ه.ق). چند شاهد برای این مدعا وجود دارد: 1-خیام فلسفه ابن‌سینا را تدریس می‌کرد. 2-خیام برخی از رساله‌های ابن‌سینا را شرح کرده است. 3- او دست‌کم یکی از رساله‌های ابن‌سینا را ترجمه کرد.

🔅به‌نظر نگارنده فلسفه شکاکانه خیام از فلسفه ابن‌سینا نشأت می‌گیرد. فلسفه سینوی علی‌رغم عقل‌گرایی، منطقی بودن و اهتمام فراوان به برهان، بذرهای یک شکاکیت رادیکال را در دل خود دارد. خیام نیز این رگه را دنبال کرد و به نتایج نهایی رساند. چه بسا بتوان ادعا کرد که در دل هر فلسفه‌ای رگه‌ای از شکاکیت هست که اگر دنبال شود، باعث می‌شود کل آن فلسفه ترک بخورد و در نهایت بشکافد. همچنین، هیچ فلسفه‌ای یک امر تمام‌شده نیست. نظام‌های بزرگ فلسفی چارچوب‌های بسته و نهایی نیستند، بلکه افقی باز به روی امکان‌های متعددی هستند. اما چگونه اندیشه فلسفی خیام از فلسفه ابن‌سینا سرچشمه می‌گیرد؟

سخت‌گیری‌های معرفت‌شناختی ابن‌سینا در منطق که شرایط بسیار دشوار و پیچیده‌ای را در دو مبحث تعریف و استدلال بنیان گذاشت، سبب شد که برای برخی این مطلب محرز شود که اساسا حد تام و برهان دست‌یافتنی نیست و لذا باید از یقین دست شست و همه معرفت‌های بشری را ظنی به‌شمار آورد. خیام در این‌باره می‌نویسد: «فیلسوفان به ادله عقلی صرف در قوانین منطقی طلب شناخت کردند و هیچ‌گونه به ادله اقناعی قناعت نکردند. لیکن ایشان نیز به قوانین منطق وفا نتوانستند کرد و از آن عاجز آمدند.» این مطلبی است که نه‌تنها کسانی همچون خیام به آن رسیدند، بلکه حتی خود ابن‌سینا نیز در برخی از آثار خود، همچون "التعلیقات"، صریحا آن را اعلام می‌کند؛ چیزی که بیشتر اهل فلسفه اسلامی نمی‌خواهند بپذیرند یا حتی آن را ببیند. فلسفه‌های سفت و سخت و بلندپروازانه غالبا به ضد خود بدل می‌شوند. از این روی می‌توان گفت که فلسفه خیام یکی از بسط‌های ممکن فلسفه سینوی است و رباعیات او نیز یکی از محصولات فلسفه شخصی او.

🔅با این همه، همین معرفت ناقص، محدود و ظنی تنها و حداکثر چیز ارزشمندی است که انسان می‌تواند به آن دست پیدا کند، آن هم با تلاش فراوان. خیام نیز به همین امر باور داشت.

🔅در تذکره‌ها به نقل از داماد خیام گفته‌اند که او مشغول تدریس کتاب الهیات شفای ابن‌سینا به جمع کوچکی از علاقمندان بود. در حین تدریس نیز خلال دندانی را به دهان گرفته بود. در بحث وحدت و کثرت بود که یک‌باره خلال را از دهان بیرون کشید و لای صفحات نهاد. کتاب را بست و دست‌ها را گشود. دعا کرد: «اللهم انی عرفتك علی مبلغ امکانی، فاغفر لی. فان معرفتی ایاك وسیلتی الیك.»** گفت و درگذشت.

🔅**ترجمه: «بار خدایا، من تو را به اندازه توانایی‌ام شناختم، پس مرا بیامرز؛ چراکه شناختم از تو راه من به سوی توست.»

🌾 @Sedanet | @philosophicalmeditation
☘️ روزه داری و سکوت
✍️ ایرج رضایی

🔅اگر قول عارف بزرگ مسیحی " مایستر اکهارت" را بپذیریم آنجا که گفت: "شبیه ترین چیز به خداوند، سکوت است."
در این صورت می توان گفت: روزه داری و دهان بستن از خوردن و نوشیدن، بیش از هر عبادت و طاعت دیگری، سرگشته و سالک راه حق را به مقام سکوت واصل و در نهایت به خداوند مانند می سازد. اما پرسش این جاست که چه نسبتی میان روزه و سکوت می توان قائل شد؟

🔅پیش از پرداختن به این پرسش، بایسته است تا درنگی نماییم در معنا و مراتب سکوت و خاموشی. چنانکه گفته اند، سکوت از فضیلت های فراموش شده و از یاد رفته ی روزگار ماست. روزگار ما، به راستی روزگار بانگ و هیاهوی بی هوده و ژاژخواهی ها و یاوه گویی های دراز دامن و بی حاصل و بی پایان است. در این میان، مصلحت وقت اهل سود و سیاست که رسانه ها و بنگاهای بانگ و رنگ را جهت پیشبرد مقاصد خویش در عنان اختیار گرفته اند، بیش از هر چیزی ایجاب می کند تا با تعرض بر ساحت قدسی سکوت بر دامنه ی هیاهو و بانگ و مشغله و فریاد بیافزایند. زیرا سکوت آدمی را فرامی خواند تا همواره در محضر خویش باشد و با تامل در احوال وجودی خود به درک ژرف و اصیلی از خویشتن خویش نایل آید. طبعا این امر، معرفت و آگاهی بصیرت بخش و نکته آموز و غفلت ستیزی را با خود به همراه می آورد که با سود و سودای ارباب قدرت و منافع ایشان سازگار نمی نماید. از همین رو، می بینیم که صاحبان رسانه ها که به مراکز قدرت متصل اند و سررشته ی امور در دستان ایشان است با انحا و شیوه های مختلف و با توسل به انواع حیله ها و رنگ و نیرنگ های گونا گون می کوشند تا ذهن و ضمیر آدمیان، یک دم به حال خود آسوده نماند و پیوسته در معرض هجوم و بمباران اقسام نازل خبرها و آواها و نواهای بی محتوا و عاری از معنا قرار گیرد. بی تردید، شرط اول قدم جهت شنیدن و تفکر و تعمق راستین و ژرف، و نظر دوختن نقادانه به احوالات درون و بیرون، آرامش ذهنی و خاموشی و سکوت است. سکوت، به آدمی مجال می دهد تا فارغ از ارزشداوری های ایدئولوی زده ی تحمیلی و تحمیقی حاکم، در جهان درون و بیرون و پیرامون خویش نظر بدوزد و از این رهگذر، گامی برای تعالی و رهایی خویش از زنجیرهای مرئی و نامرئی که بر بال و پر ذهن و جان او بسته شده است بردارد. امری که شیفتگان قدرت را در عبا و قبای پرتزویر و دروغین طاعت و خدمت خوش نمی آید.

🔅از این مقدمه که بگذریم، سکوت چنانکه استاد ملکیان از عارفی اسپانیایی نقل می کند، سه مرتبه دارد:
سکوت دهان، سکوت ذهن و در نهایت سکوت اراده. اجتناب از سخن لغو دشوار است، خاموش ساختن وراجی های حافظه و تخیل بسیار دشوارتر است؛ دشوارتر از همه آرام کردن آوای تمنا و ندای نفرت در ساحت اراده است" ( ملکیان، سیری در سپهر جان، ص ۱۵۰)

🔅با این توصیف، روزه گرفتن در معنای حقیقی و باطنی خود، راهی برای رسیدن به معنای سکوت در معنای عمیق و ژرف آن یعنی خاموشی خواهش ها و تمناهای خودخواهانه ی درون است. در این مقام است که آدمی گویی با نائل شدن به مرگ پیش از مرگ و زایش دوباره به صفات خداوندی که عاری از هرگونه آز و نیاز است تشرف و تقرب یافته است. آری، خداوند صمد است و صمد یعنی موجودی که جوف و شکم ندارد و از همین رو بی نیاز از خوردن و آشامیدن است. روزه دار نیز با اجتناب از طعام تو گویی به صفت صمدیت اتصال می یابد.
باری، با عنایت به آنچه گفته شد به نظر می رسد، روزه از این ‌منظر بیش از هر طاعت دیگری حتی طاعتی چون نماز بنده را به حق، شبیه و ‌مانند و متصف می سازد.

🌾 @sedanet | @irajrezaie
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🎥 بررسى دو ديدگاه درباره گناه
ترجمه و صدا: ايمان فانى
🌾 @sedanet
🌾 @persianschooloflife