Ⓜ️ در پاسداشت عقلانیت و توسعه


➕دکتر محمود سریع القلم


➕من به هر کجای کشور که سفر می‌کنم، می‌بینم‌ همه در انتظار یک تحول هستند. برای دستیابی به توسعه دو راه وجود دارد؛ یکی جامعه‌محور است و دیگری نخبه‌محور. سه کشور انگلیس، آلمان و فرانسه از طریق جامعه تغییر کردند. باروری جامعه مدنی و بخش خصوصی در این کشورها، حاکمیت را وادار به عقب‌نشینی کرد. اما سایر کشورها همه تحت تأثیر نخبگان متحول شدند. حتی آمریکا توسط ۵۰ نفر که می‌اندیشیدند و کارآفرین بودند، متحول شد. در ژاپن حاکمیت و در چین حاکمیت و نخبگان تحول ایجاد کردند.

➕وی افزود: اگرچه درست هم همین است که جامعه یک کشور را تغییر دهد، اما این کار بسیار زمان‌بر است. سال ۱۸۵۵ در انگلیس شش هزار رمان چاپ‌ شد. یعنی مردم آگاهی داشتند و توانستند پارلمان خود را وادار به تغییر کنند. در آلمان و فرانسه نیز چنین‌بود. در سایر دنیا اما مردم چنین سطحی از آگاهی نداشتند و این نخبگان بود که تشخیص دادند و تغییر ایجاد کردند. +++



🛄 @zistboommedia || مدرسه علوم انسانی

🔹 سیدجواد طباطبایی؛ از بازخوانی ایده‌های اصلی تا نقد کارنامه فکری

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


نهم اسفند‌ماه سال‌روز درگذشت سیدجواد طباطبایی است. شاید روایت داود فیرحی از پروژه طباطبایی مجمل‌ترین و مفیدترین نمونه از روایت‌ها درباره او باشد. آن‌جایی که او ایرانشهری را کانون نظریات وی تلقی می‌کند؛ " ایرانشهری بیشتر با ادبیات و آثار طباطبایی گره خورده است. اگر مسئله جلال و شریعتی بازگشت به خویشتن، مذهب و مسائل بومی جامعه است، مسئله اصلی طباطبایی ایرانی‌است که کانون آن نه در اکنون و حتی دوره اسلامی، بلکه در گذشته پیشااسلامی قرار دارد. او می‌کوشد اولا فلسفه ایرانی و اسلامی را از هم تفکیک کند و ثانیا اولویت و اصالت را به اندیشه ایران دهد و به ویژه در جانب ایران قدیم بایستد."


✅ ایده‌های اصلی طباطبایی

۱- طباطبایی به زوال اندیشه سیاسی در تاریخ ایران بعد از اسلام و به‌ویژه پس از حمله ترکان سلجوقی و مغولان به مرزهای آن باور دارد. به اعتقاد وی پس از این تهاجم های سهمگین و در دوره‌ای بلند ایرانیان به دلیل شرایط امتناع تفکر و اندیشه قادر نشدند که درباره انحطاطی که ایران به آن دچار شده بود پرسش‌گری کنند.

۲- طباطبایی معتقد است که تاریخ ایران بر خلاف اروپای اواخر قرون وسطی شاهد شکل‌گیری جدال قدیم و جدید و رویش تجدد به نحو طبیعی از بطن آن نبوده بلکه تنها بعد شکست عباس میرزا در جنگ با روسیه است که نوعی خودآگاهی ملی در نخبگان ایرانی نسبت به مسئله عقب ماندگی تاریخی ما از جهان جدید شکل می‌گیرد. مشروطه هم مجالی برای طرح مفاهیم نوآیین را فراهم آورده و چالش میان قدیم و جدید را آن‌هم بسیار دیرهنگام رقم می‌زند.

۳- طباطبایی معتقد است که مشروطه با فراهم آوردن فرصت مناسبی برای طرح مفاهیم نوآیین امکان مناسبی را برای طرح پرسش از انحطاط ایران فراهم کرد و راهی را گشود که فرجام امیدبخشی را نوید می‌داد ولی ورود روشنفکرانی مانند آل احمد و شریعتی آن‌هم با طرح ایدئولوژی‌های جامعه‌شناسانه که متعاقب آن انقلاب ۵۷ را موجب شد این فرصت را برباد داد و در نتیجه مسئله اصلی ایرانیان که چگونگی مواجهه‌ای عالمانه با تجدد بود به حاشیه رفت.

۴- طباطبایی دیدگاه خاصی را درباره نسبت دیانت و ملت ایرانی دارد. به اعتقاد وی ایران نه جزئی از تاریخ و جهان اسلام، بلکه همواره در ناحیه‌ای در درون بیرون آن قرار داشته است. ناحیه‌ای که هنوز نتوانسته‌ایم مختصات آن‌را به دقت ترسیم کنیم، اما هست و به هستی آن اجمالا شهود داریم. این نکات مجمل دریچه ورود به نظریه ایرانشهری می‌باشد.


✅ نقاط قوت کارنامه فکری طباطبایی

۱- بخش مهمی از چالش‌های پر‌حاشیه طباطبایی با متفکران و مترجمان ایرانی ناظر بر شلختگی مفهومی نزد آنان‌است. در همین راستا طباطبایی کوشیده است تا با تدقیق مفاهیم نوآیین آن‌ها را در متناسب‌ترین زمینه‌های خود به‌کار گیرد.

۲- پیرامونی بودن ایران در قرون اخیر موجب ورود اندیشه‌های مدرنی مانند سوسیالیسم، لیبرالیسم و ناسیونالیسم به کشور، التقاط حوزه های معرفت، و اغتشاشات مفهومی متعاقب آن شده است. در چنین وضعیتی طباطبایی کوشید تا با تفکیک روش‌مند حوزه‌های معرفت از یکدیگر گام مهمی را در رفع این معضل بردارد.

۳- طباطبایی مسیر پژوهیدن محققانه را طی کرد و سعی کرد تا پژوهش‌هایی آکادمیک، روش‌مند و به‌دور از ابهامات تئوریک را عرضه کند. آشنایی او با آثار غربیان به زبان اصلی و داشتن چشم‌انداز روشن از مسیر پژوهش‌هایی که می‌پیمود امتیازات مهمی برای کارنامه او محسوب می‌شود.

۴- در کشوری که مهد فعالیت‌های پراکنده و پژوهش‌های بدون هدف است تعداد اندیشمندانی که دل در گرو انجام پروژه‌های فکری هدف‌مند دارند به سختی از تعداد انگشتان یک دست فراتر می‌رود. در این میان طباطبایی با پای‌بندی به یک برنامه پژوهشی (Research Program) یکی از برجسته‌ترین نام‌ها در این زمینه به‌شمار می‌رود.

۵- طباطبایی متفکری مسئله‌مند بود و ایران مهم‌ترین مسئله او محسوب می‌شد. او در حیات فکری خود کوشید تا با پرابلماتیزه کردن ایران آن‌را در بستر یک نگاه تاریخی - فرهنگی مورد توجه و نقد قرار داده و از علل دچار‌شدن آن به انحطاط و چرایی شکل‌گیری شرایط امتناع تفکر و اندیشه پرسش نماید.

✅ نقاط ضعف کارنامه فکری طباطبایی

۱- نظریه زوال و امتناع تفکر و اندیشه طباطبایی از آن‌جایی که ساختاری، کل نگر و متصلب است قادر به دیدن پویایی‌های شکل‌گرفته در تاریخ و فرهنگ ایران نیست.

۲- نظریه طباطبایی از آن‌جایی که متاثر از ایده‌آلیسم آلمانی است تحولات اندیشگی را در مدار تحلیل‌های تئوریک خود قرار داده و به تحولات عینی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی که در نوعی دیالکتیک با وجوه اندیشگی قرار داشته‌اند بی‌اعتناست

۳- نظریه طباطبایی یک کلان‌روایت از تاریخ ایران تلقی می‌شود که وی کوشیده نگاهی یک‌پارچه به کلیت یک تاریخ بیفکند. روشن است که بی‌اعتنایی به تفاوت‌ها می‌تواند این نظریه را به آفت تقلیل‌گرایی دچار سازد.

🔹 نکته پایانی: طباطبایی اگر چه  از خود میراثی ارزشمند به یادگار نهاد ولی ناتمام ماندن  برنامه پژوهشی او برای جامعه علمی ایران خسارتی بزرگ محسوب می‌شود. تنها امیدمان این‌است که تلاش او برای بیان روایت فراز و فرود مواجهه ایرانیان با تجدد اگر‌چه در منازل نخستین است ولی هم‌راستا با همت بلند او گام‌های بلندی برداشته شود.

@solati_mehran

🔹 تفاوت زلنسکی با سیاست‌مداران ما

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


ولودیمیر زلنسکی رئیس جمهور اوکراین که به دعوت دونالد ترامپ و برای انعقاد قرار داد بهره‌برداری امریکا از معادن اوکراین به کاخ سفید رفته بود در مقابل خبرنگاران به شدت تحقیر و سپس از کاخ سفید اخراج شد. او سپس با حضور در دفتر فاکس نیوز ضمن ابراز احترام به مردم امریکا و دونالد ترامپ حاضر به عذرخواهی از  رئیس‌جمهور امریکا نشد. زلنسکی که از ۲۰۱۹ و پس از پیروزی در یک انتخابات آزاد رئیس جمهور اوکراین شده است از سه‌سال پیش و به‌رغم تهدیدات فزاینده روسیه هم‌چنان در کشورش مانده و به مقاومت در برابر متجاوزان ادامه می‌‌دهد. اما رفتار زلنسکی در قبال رویداد دیروز کاخ سفید حاوی درس‌هایی است که می‌تواند برای سیاست‌مداران ما به غایت مفید باشد:

🖌 زلنسکی که برآمده از انتخاب آزادانه در اوکراین است در هر موقعیتی از مردم به مثابه مهم‌ترین پایه مشروعیت‌یابی خود دفاع می‌کند حال آن‌که سیاست‌مداران ما مشروعیت خود را در ارزش‌هایی خارج از مدار مردم جست‌وجو می‌کنند.

🖌 پای‌بندی زلنسکی به منافع ملی موجب شد که حتی برخورد ناشایست ترامپ نیز نتواند شکاف ایجاد شده میان امریکا و اوکراین را ترمیم نشدنی سازد حال آن‌که بی‌اعتنایی سیاست‌مداران ما نسبت به منافع ملی باعث بهانه‌جویی‌های متعدد از سوی کشور در عرصه دیپلماسی شده است

🖌 زلنسکی واقع‌بینانه می‌داند که بدون حمایت امریکا، از اروپا در مقابله با روسیه کار چندانی ساخته نیست بنابراین می‌کوشد تا هم‌چنان امریکا را به عنوان حامی اصلی اوکراین حفظ نماید حال‌آن‌‌که سیاست‌مداران ما همواره داعیه بی‌نیازی به حامی در منازعات بین‌المللی را دارند

🖌 زلنسکی در راستای منافع اوکراین حتی باب مذاکره با روسیه به عنوان قاتل مردم خود را مسدود نکرده بلکه آن‌را مشروط به دریافت تضمین‌های امنیتی از سوی امریکا کرده است در حالی‌که سیاست‌مداران ما با آفریدن دوگانه خیر- شر مذاکره با دشمنان را به یک تابو تبدیل کرده‌اند

🔹 نکته پایانی: برخورد تحقیرآمیز ترامپ با زلنسکی اکنون مستمسکی شده‌است تا مذاکره ستیزان از انسداد باب گفت‌و‌گو با امریکا دفاع کرده و دوران پساترامپ را انتظار کشند. این در حالی است که ایده کلنگی کردن ایران که از سوی هر دو جناح قدرت در امریکا پی‌گیری می‌شود ایجاب می‌کند که صرفا منافع ملی و دغدغه توسعه ایران برای شهروندان به غایت رنج‌کشیده آن در همه این سال‌ها مورد توجه باشد

@solati_mehran

#زلنسکی
#ترامپ
#اوکراین
#امریکا

🔹 زنان چگونه به کابوس اقتدار‌گرایان تبدیل می‌شوند؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


☘ هشتم مارس را روز جهانی زنان نامیده‌اند. به دنبال سوژه‌گی کم‌نظیر زنان ایرانی در جنبش زن، زندگی، آزادی اکنون می‌توان نگاه متفاوتی به این روز داشت. زنان جامعه ما می‌خواهند با مردان برابر باشند، در همه چیز؛ فرصت‌های تحصیلی، اشتغال، ازدواج و برخورداری از تمام مزایای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی. از همین‌رو کوشیده‌اند تا ثابت کنند تفاوت آن‌ها با مردان  مربوط به امور بیولوژیک است نه موارد دیگر. در حقیقت زنان سایر تفاوت‌ها را نوعی برساخت اجتماعی  و ناشی از حضور فرهنگ مردسالار و ساختارهای سلطه می‌دانند. تا این‌جا قضیه کاملا منطقی به نظر می‌رسد چون تا آزادی منفی و سلبی محقق نشده و زنجیرهای بسته شده بر دست و پای زنان گسسته نشود نمی‌توان به آزادی مثبت و ایجابی زنان امیدوار بود. ولی پرسش این‌جاست که پایان این رقابت کجاست؟

در دیالکتیک ارباب و بنده‌ی هگل، اصالت با ارباب است چرا که عمل او از نوع کنشی می‌باشد و ابتکار عمل با اوست، میدان بازی را  طراحی و قوانین آن را تعریف می‌کند ولی عمل بنده واکنشی به رفتار ارباب می‌باشد، می‌کوشد تا ارباب را نفی کند در حالی که هم‌زمان او را به عنوان دشمن خود به رسمیت می‌شناسد و در زمینی بازی می‌کند که او قوانین‌اش را طراحی کرده است. لذا همواره نقشی فرعی را ایفا می‌کند، و چشم به تک ارباب دارد تا پاتکی را به اجرا گذارد. جنبش پاییز ۱۴۰۱ نشان داد که زنان به جای بازی در زمین مردان و تلاش برای شبیه شدن به آن‌ها در همه عرصه‌ها ، می‌توانند زمین بازی خود را طراحی کنند. در این طرح پرداختن به مفروضات زیر ضروری به نظر می‌رسد:

✅ زنان و مردان مکمل یکدیگرند بنابراین نقص یکی به معنای کمال دیگری نیست. دو طرف باید در یک تعامل هم افزا نقایص یکدیگر را برطرف نمایند. زنانگی واجد امتیازاتی است که مردان از آنها بی‌بهره‌اند. تشبه جستن به مردانگی از سوی زنان صرفا آنها را دنباله‌رو مردان می‌سازد.

✅ بیشترین خشونت علیه زنان، نه از سوی مردان بلکه از سوی خود زنان تئوریزه می‌شود! همان اندیشه‌ای که با شعار حفظ شان و منزلت، زنان را خانه‌نشین می‌خواهد و آن‌ها را از مشارکت اجتماعی منع می‌کند. اتفاقا در این زمینه مردان بسی بیشتر مدافع حضور اجتماعی و اقتصادی زنان هستند.

✅ بسیاری از مصادیق خشونت علیه زنان نه ناشی از مردان، بلکه ناشی از ساختارهای مردسالارانه است. ساختارهایی که اصلاح آن‌ها مستلزم جلب همکاری بخشی از مردان دموکراسی‌خواه جامعه است. این چنین است که مطالبه دموکراسی بر حقوق زنان اولویت می‌یابد.

✅ خودآیینی زنان بزرگ‌ترین تهدید برای حکومت‌های اقتدارگرا محسوب می‌شود. نظام‌هایی که می‌کوشند در پوشش حفظ ارزش‌های مذهبی و خانوادگی کنترل بدن زنان را در اختیار گرفته و آن‌ها را به جنس دوم تبدیل نمایند.

✅ زنان می‌توانند با پرورش نسلی از دختران و پسران پرسش‌گر، خودآیین و مطالبه‌گر منادی آزادی و برابری بوده و به کابوس حکومت‌های اقتدارگرا در سراسر جهان تبدیل شوند. تاثیری ماندگار که می‌تواند حتی برای مردان جامعه نیز الهام‌بخش باشد.

@solati_mehran

#هشتم_مارس
#زنان

🔹 مسئله‌ای به نام تعطیلات زودرس در مدارس ایران!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


✅ وارد کلاس که می‌شوم آهی از نهاد دانش‌آموزان بلند می‌شود. گویا همه انتظار داشته‌اند که نیایم. این حس زمانی تشدید می‌شود که می‌گویم مطابق اعلام قبلی امتحان را برگزار می‌کنم. در فرصتی که به بچه‌ها برای یادآوری مطالب می‌دهم بحث داغی بر سر آمدن یا نیامدن به مدرسه در می‌گیرد. دانش‌آموزان با حرارت یکدیگر را مواخذه می‌کنند که چرا عهد‌شکنی کرده و آمده‌اند. بیستم اسفند است و عطش تعطیلی زودرس مدارس بچه‌ها را بی‌تاب کرده است.

✅ آن‌چه آمد داستان بحران تدریس و مرگ آموزش در هفته آخر مدارس ایران است. قصه‌ای تکراری که با تاکید ملال‌آور و هرساله مسئولین بر دایر بودن کلاس‌ها تا ۲۸ اسفند‌ماه ابعادی طنزآمیز نیز می‌یابد. در یکی‌دو هفته آخر این‌ماه استفاده از ابزارهای کنترلی نیز اوج می‌گیرد. تاکید ادارات به مدیران برای حضور و غیاب بچه‌ها، اصرار مدارس به خانواده‌ها برای فرستادن دانش‌آموزان به مدرسه و تلاش معلمان برای نگه‌داری بچه‌ها، همه‌ و‌ همه در این زمینه معنا می‌یابند. نوعی هم‌دستی سه‌گانه برای تداوم فرمالیسم!

✅ بچه‌ها معتقدند که اگر معلمان امتحانی برگزار نکنند مشکلی با آمدن ندارند هر‌چند که بعد از گفت‌و‌گو متقاعد می‌شوند که بدون تدریس یا ارزش‌یابی هم توجیهی برای آمدن نمی‌یابند. واقعیت این‌است که مدارس ایران با نوعی چالش بر سر فلسفه وجودی خود مواجه شده‌اند. بحران مشروعیتی که با افزایش ناکارآمدی نظام آموزش‌ و‌ پرورش تشدید شده‌ است.  دبیرستان‌های امروز واجد هیچ‌گونه جذابیتی برای بچه‌ها نیستند. بسیاری از دانش‌آموزان تنها بر اساس اجبار والدین یا با هدف خوش‌بودن در کنار دوستان هر روز از خواب بیدار می‌شوند.

✅ افول جایگاه دانش، آموزش به‌مثابه تلاش برای حقیقت‌جویی را با پرسش‌های جدی روبرو ساخته است. به دلیل تراکم بالای دانش‌آموزان، معلمان نیز بیشتر در نقش بخشی از نیروی انتظامی ظاهر شده و کلاس‌ها را از جذابیت حداقلی تهی می‌سازند. روزی نیست که دانش‌آموزان از بی‌ارتباطی برخی دروس با آینده شغلی خود پرسش نکرده و معلمان را با چالش مواجه نسازند.

✅ مفهومی به نام معلم الهام‌بخش که یادآور حک شدن نام و تاثیرات اخلاقی این چهره‌ها در خاطره‌جمعی نسلی از دانش‌آموزان بود به فراموشی سپرده شده و جبر زمانه معلمان را به تصدی بیش از یک شغل واداشته است. افزایش حضور نادانش آموزان، اندک توجیهات ممکن برای چرایی تداوم فعالیت‌های مدارس را با پرسش‌های جدی روبرو ساخته است. به نظر می‌رسد بدون عزمی جدی برای بازاندیشی در کارنامه چهل ساله آموزش‌ و‌ پرورش شاهد تبدیل شدن هر چه بیشتر مدارس به کانون‌های بحران‌زا خواهیم بود.

✅ از کشتن خلاقیت‌ها و فردیت‌ها گرفته تا عدم آموزش مهارت‌های زندگی در فرآیندهای تعاملی، از تحمیل آموزه‌ها و شعارهای نخ نمای ایدئولوژیک گرفته تا تبدیل شدن این دستگاه به بنگاهی برای کسب رای در انتخابات مختلف، همه و همه از بی‌دفاعی این شهر در قبال هجوم افسار‌گسیخته آسیب‌های اجتماعی حکایت دارند. این‌جاست که برخورد واقع‌بینانه وزارت‌خانه با مساله تکراری تعطیلات زودرس مدارس می‌تواند نشانه‌ای هر چند کوچک از اراده معطوف به بازاندیشی در کارنامه آموزش و پرورش کشور محسوب شود.

@solati_mehran

#تعطیلات_مدارس
#آموزش_و_پرورش

‍ بر زخم‌های‌مان نمک نپاشید!


🔹 نامه سرگشاده انجمن اسلامی معلمان سبزوار به رئیس جمهوری


جناب آقای دکتر پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی ایران

با سلام و تحیت


🔸 در روزهای اخیر ویدئویی از اظهارات شما بازنشر شده است که در آن با اشاره به مواجهه ترامپ با زلنسکی، خطاب به رئیس جمهوری امریکا تصریح کرده‌اید که؛ قابل قبول نیست که به شما بگویند اگر این‌کارها را نکنید...من چنین می‌کنم. اصلا من نمی‌آیم...هر غلطی می‌خواهی بکن! سخنانی که البته حاضران در جلسه را به وجد آورده و به دنبال آن برای شما دست می‌زنند. ادبیاتی که متاسفانه از آن نوعی بی‌اعتنایی نسبت به رنج‌های بی‌شمار مردمان این سرزمین که از پس سال‌های متمادی تحریم‌های فرساینده عارض شده است به ذهن متبادر می‌شود.

🔸 شوربختانه به‌نظر می‌رسد نوع برخورد ترامپ با زلنسکی اکنون به مستمسکی برای عقده‌گشایی تندروها علیه هرگونه تغییر معنادار در کیفیت زندگی اسف‌بار ایرانیان در سایه دلار ۹۰ هزار تومانی، تورم ۴۰ درصدی، ناترازی‌های گسترده، و ناامیدی نسبت به آینده تبدیل شده است. اما واقعیت این‌است که اگر چه ترامپ در این دیدار کوشید تا زلنسکی را تحقیر کند ولی پای‌بندی رئیس جمهور اوکراین نسبت به منافع ملی کشور خود از دیدگان مردم آن دیار پنهان نماند و به افزایش محبوبیت او منجر شد. بدیهی است که تفاوت جایگاه و وضعیت ایران و امریکا به تکرار این رویداد نخواهد انجامید.

🔸 مردمی که در تیرماه امسال به‌رغم موج‌های بلند تحقیر و تمسخر به شرکت در انتخابات و برگزیدن شما خطر کردند انتظار ندارند که جناب‌عالی با به کار بردن عبارت مجمل؛ تمام شد رفت بر آخرین امیدهای ایرانیان برای گشودن راهی نوین در مسیر بهبود رابطه با جهان و کاهش معنادار تحریم‌های امریکا خط بطلان بکشید، بلکه امید دارند که شما با پای‌بندی به وعده‌های انتخاباتی خود از مسیر افزایش تحرکات دیپلماتیک، استفاده گسترده از توان کارشناسان، ایجاد وفاق با مردم، و ایستادگی در مقابل افراطیان داخلی راهی نوین برای عبور از وضعیت ناگوار کنونی بگشایید. آری تا رنج‌های ما باقی‌است هیچ چیزی تمام نشده است!

۲۲ اسفندماه ۱۴۰۳
انجمن اسلامی معلمان سبزوار


@aemsabzevar

🔹 از کلژ دو فرانس پاریس تا خانه اندیشمندان تهران

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


#اپیزود_اول: حدود پانصد سال از ایجاد کالج‌ای در پایتخت فرانسه که به نماد آزاداندیشی و خردورزی در غرب معروف شده است می‌گذرد. کلژ دو فرانس در این پنج قرن خانه اندیشمندانی در تراز جهانی مانند فوکو، بوردیو، بارت، و لوی اشتراوس بوده است.

#اپیزود_دوم: حدود سیزده سال پیش خانه اندیشمندان علوم انسانی با هدف فراهم آوردن امکانی برای گردهم‌آیی اندیشمندان حوزه‌های مختلف علوم انسانی تاسیس و طی این مدت توانست به مکانی برای گفت‌و‌گوی اصحاب اندیشه تبدیل شود. این خانه اخیرا و با رای دیوان عدالت اداری به تملک شهرداری تهران درآمد.

از کالج‌ای پانصد ساله که هم‌چنان فعال است تا خانه‌ای سیزده ساله که تعطیل شده چقدر فاصله وجود دارد؟ شاید این مثال بهترین اشاره  به دو مفهوم جامعه بلند‌مدت و جامعه کوتاه‌مدت مورد اشاره همایون کاتوزیان باشد. اما چرا شهرداری تهران نتوانست خانه اندیشمندان را تحمل کند؟

✅ چتر گسترده سیاست: در کشوری که حکومت هیچ حوزه مستقلی را به رسمیت نشناخته و سیاست هیمنه خود را بر عرصه‌های اقتصاد، فرهنگ، دین و خانواده افکنده است بدیهی است که اندیشمندان هم خود را خانه خراب احساس کنند. در چنین سیستمی سیاست می کوشد که منطق خود (قدرت) را بر منطق حوزه فرهنگ (گفت‌و‌گو) تحمیل نموده و آن‌را کنترل‌پذیر و تحت انقیاد خود در آورد.

✅ مخالفت با علوم انسانی: در دوران پس از انقلاب عداوت با علوم انسانی و اجتماعی وجهی هدف‌مند و سیستماتیک یافته است. نظام سیاسی مایل نیست شاهد بالندگی دانش‌هایی باشد که نه تنها شناخت مردم از نارسایی‌های حکم‌رانی را تعمیق می‌بخشند بلکه واجد نگاه انتقادی به رابطه حکومت با جامعه هستند. تعطیلی خانه اندیشمندان نیز از چنین رویکردی پیروی می‌کند.

✅ بی‌اعتنایی نسبت به تحولات اجتماعی: جامعه ایران در روزگار تکثر رسانه‌ها و تنوع سلیقه‌ها به چنان سطحی از رشد آگاهی‌ها رسیده است که اقداماتی از این‌دست فقط موجبات انزجار هر چه بیشتر از عاملان را فراهم می‌آورد. بی‌اثر شدن پدیده فیلترینگ، مطالبات انباشته، ناکارآمدی حکومت، جامعه جنبشی، و ریزش چشم‌گیر هواداران از جمله واقعیت‌هایی هستند که  اصحاب قدرت هم‌چنان مایل به دیدن آن‌ها نیستند.

🔹 نکته پایانی: در حالی‌که شهرداری‌ها در کشورهای توسعه یافته می‌کوشند تا با ایجاد فضاهای عمومی در خیابان‌ها و پارک‌ها امکان مواجهه و گفت‌و‌گوی میان شهروندان را هر چه بیشتر فراهم آورند شهرداری تهران تنها چراغ هم‌اندیشی اصحاب علوم انسانی کشور را خاموش کرده است. شهردار کنونی که پیش از این در مصاحبه‌ای از رساندن تهران به افق‌های بی‌سابقه سخن گفته بود آیا تعطیلی این خانه را هم به لیست دستاوردهای خود خواهد افزود؟!

@solati_mehran

#کلژدوفرانس
#خانه_اندیشمندان
#شهرداری_تهران

🔹 پیشنهاد ۲۵ کتاب برای تعطیلات نوروز ۱۴۰۴

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


📕 پیدایش مفاهیم اسلام سیاسی در ایران معاصر (۱۳۵۷- ۱۳۲۰)، نویسنده؛ آرش صفری، نشر نی

📕 نامه‌هایی از پاریس (پاریس در نامه روشنفکران ایرانی)، نویسنده؛ امیر سعید الهی، کتاب پارسه

📕 مفهوم قانون در ایران معاصر (تحولات پیشامشروطه)، داود فیرحی، نشر نی

📕 از کاخ شاه تا زندان اوین، خاطرات احسان نراقی، موسسه خدمات فرهنگی رسا

📕 حکم‌رانی خوب و توسعه، نویسنده: دانیل کافمن، ترجمه: مهدی مقدری، نشر نگاه معاصر

📕 استراتژی توسعه ایران (چرا ایران عقب ماند؟ چگونه پیشرفت کنیم؟)، نویسنده: مجتبی لشکر بلوکی، نشر فرهنگ صبا

📕 ایران بر لبه تیغ (گفتارهای جامعه شناسی سیاسی و سیاست عمومی)، نویسنده؛ محمد فاضلی، انتشارات روزنه

📕 هم شرقی، هم غربی (تاریخ روشنفکری مدرنیته ایرانی)، نویسنده: افشین متین، ترجمه: حسن فشارکی، نشر شیرازه

📕 روشنفکران و دولت در ایران (سیاست، گفتار و تنگنای اصالت)، نویسنده: نگین نبوی، ترجمه: حسن فشارکی، نشر شیرازه

📕 صدایی که شنیده نشد (نگرش های اجتماعی- فرهنگی و توسعه نامتوازن در ایران)، به کوشش؛ عباس عبدی/ محسن گودرزی، نشر نی

📕 اقتصاد ایران در تنگنای توسعه، نویسندگان: حمید زمان زاده و صادق الحسینی، نشر مرکز

📕 اقتصاد ایران امروز (توسعه بر محور آموزش، فرهنگ و تمدن)، حسین عظیمی آرانی، نشر نی

📕 مسئله مدرسه (بازاندیشی انتقادی در آموزش و پرورش ایران)، نعمت الله فاضلی، نشر هوش ناب

📕 مالیه روح مشروطه است (بازخوانی نقش مستشاران آمریکایی در اصلاح نظام مالی ایران)، نویسنده؛ میکائیل عظیمی، نشر نهاد گرا

📕 چه شد؟ داستان افول اجتماع در ایران، عبدالمحمد کاظمی و محسن گودرزی، نشر اگر

📕 کنش گران مرزی، مقصود فراستخواه، نشر گام نو

📕 اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی (مجموعه گفت و گوها) ، بهمن احمدی امویی، نشر پارسه

📕 در جست‌و‌جوی سعادت عمومی (جلد اول: بازخوانی انتقادی مشروط سازی قدرت/ جلد دوم:درآمدی بر توان‌مندسازی حکومت و جامعه)، مدیر طرح: احمد میدری، انتشارات روزنه

📕 ناگهان انقلاب، نویسنده: چارلز کورزمن، ترجمه: رامین کریمیان، نشرنی

📕 پنجاه سال برنامه ریزی، گردآورنده: هدی صابر، بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه

📕پیکان سرنوشت ما، خاطرات احمد خیامی از تاسیس کارخانه ایران ناسیونال، نشر نی

📕دولت و توسعه اقتصادی، تالیف: محمد تقی دلفروز، نشر آگاه

📕 ما ایرانیان (زمینه کاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی)، مقصود فراستخواه، نشر نی

📕 تکنوکراسی و سیاست اقتصادی در ایران به روایت رضا نیازمند، به کوشش علی اصغر سعیدی، نشر لوح فکر

📕 راه باریک آزادی، نویسندگان: رابینسون و عجم اوغلو، نشر روزنه


@solati_mehran

#معرفی_کتاب
#نوروز

🔹 ۱۷ دعا برای تحول در سال ۱۴۰۴ 🔹

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


🤲 پروردگارا. در خاورمیانه‌ای که از آن التهاب و ناپایداری شعله می‌کشد و موجودیت ما را تهدید می‌کند حضوری توام با حفظ تمامیت ارضی، منافع ملی، و ماندگاری ایران پرافتخار عنایت کن!

🤲 خدایا. به روحانیت ما بیاموز پروردگاری که ما را به سوی آن می خوانند عیب پوش بوده است نه عیب جو! پناه بی‌پناهان باشند و ایمان مردم را بیش از این متزلزل نسازند!

🤲 پروردگارا. به مردمی که برای یک زندگی معمولی می کوشند و هر روز موانع بیشتری بر سر راه خود می یابند قدرت تغییر شرایط موجود را عنایت کن!

🤲 خدایا. به رهبران کشورهایی که با وعده بهشت، خاورمیانه را به جهنم تبدیل کرده‌اند ترحم و تدبیر عطا کن تا مردم بی‌پناه این منطقه لحظاتی آسایش و آرامش را به چشم ببینند!

🤲 پروردگارا. به ما که خود را تافته‌ای جدابافته از جهان، و قوم برگزیده عالم می‌پنداریم، تواضع بهره‌گیری از تجربیات سایر جهانیان عنایت کن!

🤲 خدایا. به مسئولینی که دل در گرو آباد‌کردن هم‌زمان دنیا و آخرت ما دارند بیاموز که مردم بیشتر نیازمند فرصتی هستند تا فقط زندگی کنند. این مجال را از ما دریغ ننمایند!

🤲 پروردگارا. به مسئولین ما که با آرامش به دنبال کشف الگویی بومی برای توسعه هستند بصیرتی عنایت کن تا درک کنند سایر کشورها چگونه بسیار سریع در حال حاشیه‌نشین کردن ما در میدان توسعه‌یافتگی هستند!

🤲 خدایا. ما را از جهل سیاست‌مدارانی که شعار را جانشین شعور، خودکامه‌گی را جایگزین پاسخ‌گویی، و ایدئولوژی را جانشین کارآمدی ساخته‌اند مصون بدار!

🤲 پروردگارا. به شریعت‌مداران خاورمیانه یادآوری کن که گوهر معنویت پاس‌داشت انسانیت یعنی محترم شمردن جان آدمیان است تا شاید به ذبح انسان‌ها در پای آرمان‌ها خاتمه بخشند!

🤲 خدایا. به مسئولین ما یادآوری کن که ایرانیت، اسلامیت، و مدرنیت چنان در هم آمیخته‌اند که نمی‌توان بقیه را به نفع یکی مصادره کرد!

🤲 پروردگارا. به زنان این سرزمین که سال‌هاست برای کسب حقوق اولیه خود مبارزه کرده و هزینه می‌پردازند صبوری، حق‌طلبی، و آرمان‌خواهی عنایت کن!

🤲 خدایا. به مسئولین ما بیاموز که به‌جای "روایت"‌ها به "واقعیت"‌ها بنگرند تا بتوانند با آگاهی از تحولات جامعه راهی به‌ سوی توسعه‌یافتگی کشور بگشایند!

🤲 پروردگارا. به مردمی که بعد از گذشت یک‌صد سال هم‌چنان در پیچ و خم قانون، آزادی، و عدالت سرگردان‌اند، سعی، امید، و صبوری عنایت کن!

🤲 خدایا. به مسئولین ما قدرت درک پیچیدگی‌ های جهان امروز را عنایت کن تا دریابند که زیستن در انزوا نه نشانه استقلال است و نه پیشرفت!

🤲 پروردگارا. به کسانی که ما محرومان را به قناعت در مصرف کم‌ترین‌ها توصیه کرده و از نقش خود در مصائب ما چشم می‌پوشند فرصت خلوت‌کردن با وجدان خویش را عنایت کن!

🤲 خدایا. به سیاسیون ما حقیقت‌جویی، به روشنفکران ما واقع‌نگری، به مردم ما آینده، به نخبگان ما انگیزه، و به روحانیت ما توانایی درک پیچیدگی‌های زمانه را عنایت کن!

🤲 پروردگارا. قوت‌مان بخش تا دوگانه‌های فرساینده: امت/ ملت، پیشرفت/ عدالت، آزادی/ امنیت، مذاکره/ مقاومت، و شادی/ دین‌داری، را به تلفیقی کارآمد و موثر بدل سازیم!

@solati_mehran

#آمین
#دعا
#هفده_دعا

‍ 🔹 چرا روشنفکران در دهه پنجاه گند زدند؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


داریوش شایگان هفت سال پیش در چنین روزی درگذشت. او از تاثیر گذارترین روشنفکران پس از انقلاب بود که حتی پیش از عبدالکریم سروش (فربه تر از ایدئولوژی) درباره آفات ایدئولوژیک شدن سنت (انقلاب دینی چیست؟) هشدار و انذار داده بود. شایگان هم‌چنین از معدود روشنفکران برجسته ای است که از شجاعت داوری درباره کارنامه فکری اش برخوردار و از آن ابراز ندامت کرده بود.

وی در آخرین سال‌های عمرش به صراحت بیان کرد: ایران در سال‌های دهه‌های چهل و پنجاه داشت جهش می‌کرد. ما از آسیای جنوب شرقی آن زمان جلوتر بودیم. علت عدم موفقیت ما این است که شتاب تغییرات را تحمل نکردیم. ما روشنفکران جایگاه خود را ندانستیم و جامعه را خراب کردیم. یکی دیگر از آسیب‌های جامعه ما در آن هنگام چپ زدگی شدید بود که با اتفاقات بیست و هشتم مرداد ۳۲ هم تشدید شد، و قهرمان‌گرایی بیش از پیش در جامعه فراگیر شد. باید اعتراف کنم شرمنده ام که نسل ما گند زد! اما چرا روشنفکران در دهه پنجاه چنین کردند؟

✅ چپ‌زدگی و غرب ستیزی: حزب توده فارغ از جدیت تشکیلاتی تاثیری ژرف بر جریان روشنفکری پیش از انقلاب به‌جا گذاشت و برخی از متنفذترین چهره ها هم‌چون آل احمد را در دوره ای مفتون خود ساخت. اثری ماندگار که با وجود جدایی سازمانی در پوشش غرب ستیزی و ضدیت با امپریالیسم در میان آن‌ها ادامه یافت. حتی روشنفکرانی مانند شریعتی هم در رقابت با چپ‌گرایان کوشیدند تا با وام گرفتن برخی از مولفه های مارکسیسم خوانشی مدرن، رادیکال و غرب ستیزانه از اسلام ارائه نمایند.

✅ جهان سوم گرایی و بومی زدگی: جهان در دهه ۱۹۶۰ متاثر از گفتمان تضاد و غلبه اراده گرایی بود. اوج گیری نهضت‌های ضد استعماری، شکاف خوردن جامعه امریکا به دنبال ظهور جنبش‌های زنان، جوانان، رنگین پوستان و مخالفان جنگ، معنویت گرایی و ایجاد تردید در محتوم بودن فرآیند سکولاریزاسیون، در کنار رونق رویکرد وابستگی در عرصه توسعه از جمله نشانه های تغییر پارادایم در عرصه جهانی بودند. روشنفکران ایران هم به مثابه نخبگان یک کشور پیرامونی با الهام گرفتن از این تحولات، ساز بومی گرایی و جمع میان مادیات و معنویات را کوک کردند.

✅ تجدد آمرانه در فقدان سیاست: پروژه هدایت ایران به سوی تمدن بزرگ که شاه سودای آن را داشت اگر چه در ظاهر حمایت بخش هایی از مردم را در میتینگ‌های تبلیغاتی به خود جلب می‌کرد ولی بیش از حدآمرانه و بیگانه ساز بود. از یک‌سو شتاب تحولات فرهنگی فراتر از تاب‌آوری جامعه متدین ایران بود و از سوی دیگر انسداد سیاسی، حاکمیت سانسور و در یک کلام فقدان سیاست به مثابه فرصتی برای ظهور و فعالیت نیروهای اجتماعی موجب احساس بیگانگی مردم از پروژه تجدد شد. بستری مناسب برای ظهور رادیکالیسم که خود را در قالب مبارزه مسلحانه پدیدار ساخت.

✅ فقدان فضای آزاد رسانه ای: حکومت‌های اقتدارگرا اگر چه در ابتدا از ایجاد محدودیت‌های رسانه ای احساس پیروزی می‌کنند ولی در ادامه از آن شکست سختی می‌خورند. انسداد فضای رسانه ای در حکومت شاه تاثیراتی چندگانه به دنبال داشت. از یک‌سو به دلیل بی اعتمادی عمیق جامعه درگذشت طبیعی بزرگانی مانند تختی، بهرنگی، آل احمد و شریعتی توطئه رژیم تلقی و از آن مشروعیت زدایی شد. از سوی دیگر برخی اقدامات توسعه‌محور حکومت نیز نتوانست از پشتیبانی روشنفکران در یک گفت‌و‌گوی آزاد با مخالفان برخوردار شود. فرجام این هر دو نوعی عوام‌زدگی روشنفکرانه و در نتیجه ساده دیدن قضایا را موجب شد.

🔹 نکته پایانی: خوش‌بینی برخی از روشنفکران نسبت به توانایی‌های خود از یک طرف و عدم توجه به جایگاه دیرینه روحانیت در ایران پیش از انقلاب آن‌‌ها را به سوی تز اسلام منهای روحانیت سوق داد. رنسانس وعده داده شده هم نه تنها در فردای انقلاب فرصت ظهور نیافت بلکه ایران در عمل به صدها سال پیشتر بازگشت. در طنزی تاریخی همان کسانی که با راندن منورالفکران عصر مشروطه، امید را در سیمای طلاب جوان جست‌و‌جو می کردند خیلی زود خود در فهرست حذف شدگان قرار گرفتند.

@solati_mehran

#روشنفکران
#شایگان
#چپ_زدگی
#بومی_گرایی

🔹 چرا با رشد گرایش‌های سلطنت‌طلبانه مواجه هستیم؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


لحظات تحویل سال ۱۴۰۴ در آرام‌گاه‌های خیام و حافظ، و تخت جمشید با شعارهایی در حمایت از خاندان پهلوی همراه بود که از سوی تعدادی از حاضران در این تجمعات فریاد شد. پرسه‌زنی‌های مجازی هم به روشنی یادآوری می‌کنند که ما اکنون با رشد فراینده گرایش به سلطنت در میان بخش‌هایی از ایرانیان و به‌ویژه جوانان روبرو هستیم. از همین رو به عنوان یک جمهوری‌خواه مایل‌ام در این یادداشت به برخی از علل گسترش این ایده در ایران امروز بپردازم:

✅ نوستالژی دوران پهلوی: در سال‌های اخیر رسانه‌های جذابی هم‌چون تلویزیون manoto نقش مهمی در ایده‌آلیزه کردن دوران پهلوی دوم و ایجاد یک نوستالژی عمیق در میان ایرانیان ایفا نموده‌اند. این در حالی‌است که اگر دهه چهل و پنجاه خورشیدی را به ترتیب واجد توسعه تکنوکراتیک و توسعه نفتی در نظر بگیریم اتفاقا کژکارکردی‌های افزایش ناگهانی قیمت نفت در سال ۵۳ را می‌توان برباددهنده دستاوردهای درخشان دهه چهل و عامل مهمی در ایجاد نارضایتی‌های منجر به انقلاب ۵۷ دانست. نارسایی‌های سال‌های واپسین حکومت پهلوی دوم اما در بازنمایی‌های رسانه‌‌ای کاملا پنهان مانده است.

✅ تجربه ناکام جمهوریت: جمهوری اسلامی به رغم آن‌که در آغاز نوید پایان استبداد ۲۵۰۰ ساله و جلب مشارکت فزاینده مردم در تعیین سرنوشت خود را می‌داد تنها پس از دو دهه از وقوع خود در دام اندک‌سالاری افتاد و مشارکت مردمی شمایلی تزئینی یافت. به موازات تنگناهای سیاسی، جمهوری اسلامی حتی نتوانست با تمهید بسترهایی برای فعالیت موثر بخش‌خصوصی موجبات شکل‌گیری توسعه اقتصادی را فراهم آورد. حاصل آن‌که ناکامی تجربه جمهوریت به دلیل بحران دستاوردهای سیاسی - اقتصادی در چهاردهه گذشته در اقبال قشرهایی از مردم به ایده سلطنت کاملا موثر بوده است.

✅ پیامدهای یک درمانده‌گی تاریخی: ایرانیان به دنبال دو سده آشنایی جدی با غرب هم‌چنان از تغییر جدی در آیین حکم‌رانی خود بازمانده‌اند. این در حالی‌است که کشورهایی با تاریخ کوتاه‌تر در منطقه و آسیا توانسته‌اند گام‌های بسیار بلندی در مسیر توسعه‌یافتگی بردارند. شاید گرفتار آمدن در وضعیت تردمیلی بتواند توصیف مناسبی برای تلاش‌های ناکام ولی پرهزینه ما در دو قرن اخیر محسوب شود. در این‌میان آگاهی یافتن نسبت به پیشرفت‌های شگرف کشورهای همسایه در کنار ناکامی فضاحت‌گونه در تحقق آرزوهای سند چشم‌انداز ۲۰ ساله کشور هم در دمیدن روح یک درماندگی تاریخی در میان مردم بسیار موثر بوده است.

✅ تجربه تلخ اراده‌گرایی: این‌که به‌‌ندرت  می‌توان کشوری را یافت که طی کمتر از یک‌صد سال سه نهضت و انقلاب را در ابعادی جهانی تجربه کرده باشد، نشانی از خواست عظیم  تحول‌خواهی در وجدان جمعی ملتی است که مترصد جوشش و فوران در بزنگاه‌های مناسب تاریخی بوده است. در همه این رویدادها ساکنان این سرزمین تصور می‌کرده‌اند که صرف اراده ایجاد تغییر می‌تواند برای آن‌ها ترقی، پیشرفت، و بهروزی به ارمغان آورد. اما تاریخ نشان داد آن‌ها که بدون توجه به زمینه‌های جدی بازتولید استبداد در این دیار خود را فاتح نبرد اراده‌ها دانسته بودند زودتر از بقیه در زمره ناکامان جای گرفته‌اند.

🔹 نکته پایانی: بخشی از مردمی که خود را بازندگان یک تاریخ دویست ساله در نیل به وضعیت بهتر یافته‌اند اکنون دیگر توش و توانی در خویش برای ساختن راهی جدید نمی‌یابند، لذا به روی ایده سلطنت آغوش گشوده‌اند تا شاید این دوران حسرت و ناکامی در چشم‌برهم‌زدنی به برخورداری و کامیابی تبدیل شود. برای داوری در مورد نتیجه‌بخش بودن این تحول تاریخی باید به انتظار نشست!

@solati_mehran

#سلطنت
#جمهوریت

🔹 یادمان: استاد علی رضا‌قلی هشتم فروردین ۱۴۰۱ دیده از جهان فروبست. او نویسنده آثار پرخواننده ای مانند؛ جامعه‌شناسی نخبه‌کشی و جامعه‌شناسی خودکامه‌گی، و از نظریه پردازان نقش فرهنگ غارتی- غنیمتی متاثر از مناسبات قبیله ای در توسعه نیافتگی ایران بود.

‍ این اشک‌ها، این بغض‌ها ، این ایستادن قلبی که برای آزادی ایران می‌تپید. قلبی که دوست داشت ایران به دور از جهل و نخبه کشی باشد، با ارزش آزادی زیست کند و مثل چراغی روشن در منطقه ای از خون و آتش برای والاترین ارزش‌های انسانی بدرخشد.

رویای ایران آزاد، ایران شهروند مدار که تاج و تخت‌اش از آن شهروندان منتقد و جست‌و‌جو گر باشد هنوز زنده است.

قلب رضاقلی ایستاد اما چه بسیار قلب‌هایی که به عشق وطن می‌تپد. وطنی به دور از جهل، با حاکمیت ملی و رها از هر گونه سلطه.

ایران شهروندان آزاد، شکّاک، پرسش.گر، توسعه محور. ایران آزاد یعنی حاکمیت ملی شهروندان بر سرنوشت‌شان. بدون رویا و تخیل هیچ کنش جمعی پیشرویی به ثمر نمی‌نشیند. رویای "ایران مدنی" را باید زنده نگاه داشت.

به یاد قلب‌هایی که برای آزادی ایران قلم زدند. قلم‌هایی که بر زمین افتادند و قلم هایی که خلق می شوند تا مسیر جهل ستیزی تداوم یابد.

✍ مجتبی نجفی

@solati_mehran

🔹 وجود فرهنگ غارتی- غنیمتی باعث عقب ماندگی ایران شده است!

🔸 شرح و نقد نظریه استاد رضا قلی درباره علل توسعه نیافتگی ایران!

🎤 مهران صولتی در ششمین اپیزود از مجموعه پادکست های توسعه ایران به شرح کوتاه نظریه رضا قلی و ارائه نقدهای خود نسبت به آن پرداخته است!

@solati_mehran

#پادکست_توسعه_ایران
#اپیزود_ششم
#علی_رضا_قلی

🔹 پروژه رضاقلی؛ مولفه ها، و کاستی ها

✍ مهران صولتی

علی رضاقلی در طول حیات پربرکت خویش کوشید تا با نقب زدن به تاریخ بلند این سرزمین اعم از شیوه تولید، زیست اجتماعی و اساطیر تاریخی، فهم خود از علل جامعه شناختی توسعه نیافتگی را تدوین و تنظیم نماید. مزیت رضا قلی در این مسیر عبارت از پایبندی به یک برنامه پژوهشی بود که تلاش های تئوریک او را از پراکندگی خارج می ساخت. در کل به نظر می رسد می توان درباره پروژه رضاقلی این چنین اظهار نظر کرد:

✅ اهمیت نظریه رضاقلی

۱-رضاقلی فارغ از نگاه های سیاست زده، اقتصاد محور، فرهنگ گرا و توطئه اندیش که بر تحلیل های توسعه در ایران چیره شده بودند کوشید تا با اتخاذ یک نگرش سیستمی به تاریخ تحولات اجتماعی ایران از در غلتیدن به یک سویه نگری اجتناب نماید

۲- رضاقلی با تاثیر پذیری جدی از آموزه های اقتصاددان برنده جایزه نوبل یعنی داگلاس نورث، رویکرد نهاد گرایی را به نحوی جدی تر برای تحلیل تحولات تاریخی جامعه ایران برگزید و کوشید تا نقش نهادهای تاریخی این سرزمین در توسعه نیافتگی ایران را توضیح دهد

۳- رضاقلی در طول حیات پربار خود به مثابه یک  کنش گر مرزی فعالیت می کرد یعنی پایی در حکومت و پایی در جامعه داشت و می کوشید از تجربیات حضور خود در بطن نظام اداری برای تحلیل دقیق تر تحولات اجتناعی ایران بهره جوید

✅ مولفه های اصلی نظریه رضاقلی

۱- حضور طولانی شیوه زیست عشیره ای - ایلیاتی مبتنی بر عناصری مانند تبار، خویشاوندی، بیعت،  وفاداری و اطاعت پذیری

۲- تاثیر مناسبات قبیله ای و فرهنگ غارتی - غنیمتی بر ابعاد مختلف زندگی اجتماعی ایرانیان

۳- محدودیت ناشی از وجود تاریخ بلند این سرزمین در مسیر توسعه یافتگی؛ تاریخ به مثابه ترمز نه چراغ

۴- حاکمیت نهادهای غارتی در فقدان نهادهای رقابتی (به بیان نورث؛ وجود نظام های دسترسی بسته در فقدان نظام های دسترسی باز )

۵- وجود فرهنگ تقدیر گرا به مثابه عاملی برای تشدید تعهد ناپذیری و مسئولیت گریزی

۶- تنهایی و انزوای نخبگان مصلح در تاریخ بلند ایران که در کتاب جامعه شناسی نخبه کشی به برخی از اخیرترین آن ها اشاره شد

✅ کاستی های نظریه رضاقلی

۱-نظریه رضاقلی در حفظ توازن میان عاملیت و ساختار ناکام مانده به طوری که تاکید فزاینده بر نقش ساختار مانع از رویت پذیری عاملیت های پراکنده شده است

۲- نظریه رضاقلی ایستا بوده و از توجه به پویایی های موجود در تاریخ و فرهنگ ایران بازمانده است

۳- دغدغه رضاقلی جهت نظریه پردازی کلان برای  تاریخ پر فراز و فرود این سرزمین مانع از دیده شدن تحولات ریز و درشت در دوره ایران معاصر شده است (مشابه نظریه کاتوزیان)

۴- غلظت تاریخی گری و فرهنگ گرایی در نظریه رضاقلی موجب غفلت وی از توجه به سهم و نقش سیاست و اقتصاد بر تحولات عرصه فرهنگ شده است

۵- نظریه رضاقلی به دلیل غفلت از رعایت توازن در رابطه میان جامعه و حکومت، از توجه به اندک پویایی های این رابطه در ایران معاصر بازمانده است

🔹 نکته پایانی: رضاقلی به ما آموخت بدون کاوش در لایه های پنهان تاریخ، فرهنگ و ادبیات این سرزمین نمی توان راهی برای برون رفت از وضعیت اسف بار کنونی و حرکت به سوی توسعه یافتگی گشود. آموزه ای گران سنگ که می تواند سرلوحه تلاش های تئوریک سایر پژوهش گران قرار گیرد.

@solati_mehran

#رضا_قلی