TabrizLinks تبریز لینک

Forwarded from عکس نگار

‍ 🔸 نادرشاه از کدام ایل و تبار بود؟

. نادرشاه از تیره ترکان قرقلوی ایل افشار برخاست؛ ایلی که پیشینه حضورش در ایران، چندین سده پیش از تشکیل دولت افشاریه ثبت شده است. زادگاه و محیط رشد نادر در شمال خراسان بود، اما درباره مسیر کوچ نیاکان، وضعیت خانواده و جزئیات کودکی او روایت‌های یکسانی وجود ندارد.

. جواد مکاری یوردشاهی در معرفی کتاب «تاریخ افشار» نوشته میرزا رشید ادیب‌الشعرا توضیح می‌دهد، سرگذشت سیاسی این ایل در دوره‌های صفوی، افشاری، زند و قاجار دنبال می‌شود؛ بنابراین، پادشاهی نادر تنها بخشی از تاریخی طولانی‌تر است

. صریح‌ترین گزارش درباره وابستگی خانوادگی نادر در «عالم‌آرای نادری» دیده می‌شود. محمدکاظم مروی، مورخ روزگار نادرشاه، هنگام معرفی خانواده او از امامقلی‌بیگ نام می‌برد و تصریح می‌کند که وی «از تیره قرقلو» بود. مروی محل زندگی این خانواده را نواحی ابیورد و دره‌جز معرفی می‌کند و از دو برادر امامقلی‌بیگ، به نام‌های بیگتاش و بابر، نیز یاد می‌کند

. احمد کسروی در مقاله «ایل افشار» نیز نادرشاه را از طایفه قرخلو می‌داند. در منابع بررسی‌شده، «قرقلو» و «قرخلو» دو صورت نوشتاریِ نام شاخه‌ای هستند که نادر به آن تعلق داشت. ازاین‌رو، انتساب او به افشارها صرفاً نتیجه نام‌گذاری سلسله‌اش نیست؛ این وابستگی در گزارش‌های مربوط به خانواده و سال‌های پیش از سلطنت او نیز آمده است. [۳، ص ۶۰۱]

🔻افشارها تُرک بودند یا مغول؟

. در منابع مربوط به افشارها، تعبیرهای «ترک» و «ترکمان» تکرار می‌شود. علی کامرانی‌مقدم و پروین‌دخت جهان‌کهن نیز در پژوهش «نقش ایل افشار در دولت صفوی تا پایان قرن دهم هجری»، افشارها را از ترکان اُغوز یا ترکمان معرفی می‌کنند. این پژوهش، وابستگی ایلی آنان را در کنار پراکندگی جغرافیایی و نقش نظامی‌شان بررسی کرده است. [۴، ص ۱۹۱]

. لارنس لاکهارت بحث «اصل و نسب نادر» را با یک احتیاط آغاز می‌کند؛ تعیین منشأ قبایل ایران و آسیای مرکزی همواره آسان نیست. او با اشاره به اختلاف نظر مورخان درباره افشارها، دلایل مربوط به تورک‌ بودن این ایل را قوی‌تر می‌داند. بنابراین، لاکهارت اختلاف را پنهان نمی‌کند، اما وزن شواهد را نیز یکسان نمی‌گیرد. [۲، ص ۲۸]

. در تبارنامه‌های نقل‌شده، صورت «اوشار» نیز دیده می‌شود. لاکهارت و تعلیقات «تاریخ نادرشاهی» نوشته محمدشفیع تهرانی، به اهتمام رضا شعبانی، گزارشی را بازتاب می‌دهند که این نام را با انجام سریع کار پیوند می‌دهد. در همین سنت، نسب افشارها به ترکان اوغوز می‌رسد. [۲، ص ۲۸؛ ۶، ص ۲۶۱]

. تاریخ افشارها در ایران از روزگار نادر یا حتی از تشکیل دولت صفوی آغاز نمی‌شود. پژوهش کامرانی‌مقدم و جهان‌کهن، نام این ایل را در «دیوان لغات ترک» محمود کاشغری، متعلق به قرن پنجم هجری قمری، دنبال می‌کند و سپس به گزارش‌های مهاجرت و استقرار افشارها در ایران می‌پردازد. [۴، ص ۱۹۲]

. روایت دیگری که علی‌اکبر عنایتی در «مازندران در عصر وحشت» بازتاب داده، بر پیوند افشارها با ترکان غربی و مسیر قفقاز و شام تأکید دارد. این گزارش را نیز نباید بدون تفکیک شاخه‌ها و دوره‌ها به تمامی ایل تعمیم داد؛ به‌خصوص که شواهد خوزستان، حضور افشارها در ایرانِ پیش از حمله مغول را نشان می‌دهد. [۷، ص ۱۹]

🔻نیاکان نادر چه زمانی به خراسان رفتند؟

میرزامهدی‌خان استرآبادی، منشی نادرشاه، بنا بر نقلی که فرهاد مرندی علمداری در مقاله «ریشه و اصل ایل افشار و ظهور نادرشاه» آورده، افشارها را ترکمانانی می‌داند که از ترکستان به آذربایجان کوچ کردند و سپس در زمان شاه اسماعیل، در سرچشمه کوپکان از محال ابیورد خراسان جای گرفتند. [۵، صفحات ۲–۱ فایل]

اما محمدکاظم مروی در آغاز «عالم‌آرای نادری»، کوچ مورد بحث را به دوره شاه عباس پیوند می‌دهد. به روایت او، شاه عباس برای جلوگیری از تکرار تسلط ازبکان بر خراسان، گروه‌هایی از ایلات را به این منطقه منتقل کرد. مروی از کوچ حدود چهار هزار و پانصد خانوار افشار از نواحی ارومیه و اسکان آنان در ابیورد و دره‌جز سخن می‌گوید. او این جابه‌جایی را در کنار کوچ گروه‌هایی از کردها، قاجارها و بیات‌ها شرح می‌دهد. [۱، صص ۵–۴]

@tabrizlinks

❤7👍2

187 views16:52