فرهنگستان زبان و ادب فارسی
10.9K subscribers
1.41K photos
299 videos
14 files
1.2K links
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
The Academy of Persian Language and Literature

@theapll

وبگاه:
www.apll.ir

تلگرام:
https://telegram.me/theapll

اینستاگرام:
@theapll

توییتر
@the_apll

مدیر وبگاه/ کانال
@The_apll

روابط عمومی
Public Relations
@PR_APLL
Download Telegram
@theapll
شبکۀ یک سیما و فرهنگستان

شنبه، شانزدهم آذرماه ۱۳۹۸، مجید زین‌العابدین، مدیر شبکۀ یک، همراه با آقای فضل‌الله شریعت‌پناهی، مدیر گروه اجتماعی این شبکه، آقای داریوش دلیری، تهیه‌کنندۀ جدید برنامۀ «صبح به‌ خیر ایران» و آقای پدرام کریمی، مجری برنامه، در فرهنگستان حضور یافتند و با رئیس فرهنگستان، دکتر حداد عادل، دیدار کردند.

در این دیدار، خانم‌ مهنوش تهرانی، رئیس دفتر ارتباط با صداوسیما، و خانم آذین شهریاری، کارشناس دفتر، نیز حضور داشتند.

دکتر حداد عادل از اختصاص بخش ویژه به مسائل زبان و ادبیات در برنامۀ «صبح به‌ خیر ایران» در دو سال گذشته قدردانی کرد. همچنین طرفین در این دیدار دربارۀ نحوۀ گسترش همکاری شبکۀ یک و فرهنگستان گفت‌وگو کردند.
apll.ir/1398/09/17/شبکۀ-یک-سیما-و-فرهنگستان
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/X1709981-1200x675.jpg
@theapll
مرکز ادبی سمرقند در شاهراه تاریخ

سمرقند شهری باستانی است که قدمت آن از نظر تاریخی به بیش از سه‌هزار سال می‌رسد، اما بر اساس اسطوره‌ها قدمت آن از این هم دیرینه‌تر می‌نماید. در کتاب شهرستان‌های ایرانشهر که در زمان ساسانیان تألیف شده است،‌ نخستین شهری که از آن نام برده شده سمرقند است. در این کتاب آمده است که «سمرقند را کاووس، پسر قباد، بنیان گذاشت؛ سیاوش، پسر کاووس، آن را به به فرجام رسانید؛ کیخسرو، پسر سیاوش، آنجا زاده شد و او آتش بهرام ورجاوند را آنجا نشانید».

نخستین نمونه‌های شعر فارسی را شاعران سمرقندی چون ابوالینبغی عباس بن طرخان و ابوحفص سُغدی سروده‌اند. پدر شعر فارسی، ابوعبدالله رودکی هم سمرقندی است. بنابراین، سمرقندیان آغازگر و بنیادگر ادبیات فارسی بوده‌اند.

این کتاب، کتابی علمی و پژوهشی است که موضوع اساسی آن پیدایش و حضور و نقش ادبیات فارسی و شاعران فارسی‌گو در قلمرو سمرقند، از آغاز پیدایش شعر فارسی دری تا اوایل قرن بیستم میلادی است. این مجموعه بر پایۀ مطالعات بین‌رشته‌ای نگارش یافته است؛ بدین معنی که در آن از علوم و مباحث تاریخی، جامعه‌شناختی، سیاست‌شناختی، تاریخ‌ادبیاتی و نقد ادبی به بهترین وجه استفاده شده است.

همچنین در این کتاب دربارۀ طرز فکر و سیاست‌ورزی‌های حاکمان، نزاع‌ها و درگیری‌های آنان بر سر قدرت و حکومت، تعامل دولت‌مردان با شاعران و اهل ادب و فرهنگ سخن گفته شده است.
کتاب مرکز ادبی سمرقند در شاهراه تاریخ، نوشتۀ دکتر صدری سعدی،‌ استاد دانشگاه سمرقند، و به کوشش دکتر مصطفی باباخانی است که انتشارات آروَن آن را در ۵۲۴ صفحه و با شمارگان ۱۱۰۰ نسخه، به بهای ۹۵هزار تومان منتشر کرده است.

معرفی: علی‌رضا طیبی
apll.ir/1398/09/18/مرکز-ادبی-سمرقند-در-شاهراه-تاریخ
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/B180998-1200x675.jpg
@theapll
گزارش کارگاه تخصصی «واژه‏‌گزینی»
(با حضور دانشجویان کارشناس ارشد و استادان دانشگاه فرهنگیان)

چهارشنبه، سیزدهم آذرماه ۱۳۹۸، پیرو تفاهم‌نامۀ‌ میان فرهنگستان زبان و ادب فارسی و دانشگاه فرهنگیان، کارگاه تخصصی «واژه‏‌گزینی» در محل گروه واژه‏‌گزینی تشکیل شد.

در این کارگاه که به همت گروه‌های آموزش زبان و ادبیات فارسی، واژه‌گزینی فرهنگستان و دانشگاه فرهنگیان پردیس شهید مفتح شهر ری برگزار شد، استادان و دانشجویان کارشناسی ارشد رشتۀ آموزش زبان فارسی دانشگاه فرهنگیان حضور داشتند.

در این کارگاه دکتر علی‌اکبر کمالی‌نهاد، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فرهنگیان، به بیان ضرورت آشنایی و تعامل دانشجومعلمان و استادان دانشگاه فرهنگیان با فرهنگستان، و به‌ویژه گروه واژه‏‌گزینی، اشاره کرد و برخی زمینه‌‏های علمی و پژوهشی این حوزه را معرفی نمود.

بخش نخست کارگاه را دکتر رضا عطاریان، پژوهشگر ارشد گروه واژه‏‌گزینی، برگزار کرد. وی با اشاره به گونه‏‌های مختلف زبان، به تشریح زبان علم و اهمیت آن پرداخت و ارتباط آن با دیگر گونه‌های زبان و زبان طبیعی را بسیار مهم ارزیابی نمود.

دکتر عطاریان با تبیین تمایز واژه و اصطلاح، وظیفۀ خطیر فرهنگستان را در اصطلاح‌گزینی بسیار مهم خواند و علت نابودی و مرگ برخی زبان‏‌ها را عدم تولید واژگان جدید و اصطلاحات علمی مؤثر دانست.

وی افزود: از مهم‏‌ترین ویژگی‏‌های ذکرشده برای تمایز واژه و اصطلاح این است که واژه در زبان عمومی مطرح است و به معنا توجه دارد و فاقد شبکۀ مفهومی است، ولی اصطلاحی که مربوط به زبان علم باشد، دارای شبکۀ مفهومی است و دانش تخصصی را مورد توجه خود قرار می‏‌دهد تا نیازهای متخصصان را در آن زمینه، در بیان مطالب و موضوعات نزدیک به هم ولی متفاوت، برآورده سازد.

دکتر علاءالدین طباطبایی، عضو وابستۀ فرهنگستان و سردبیر مجلۀ نامۀ فرهنگستان، با بیان مقدمه‌‏ای در روش‌‏های واژه‏‌گزینی، به تشریح روش‌های گسترش معنایی، وام‏‌گیری، گرته‏‌برداری، سرواژه‏‌سازی و غیره، و ویژگی‌های هرکدام پرداخت.

وی واژه‏‌سازی به روش ترکیبی را که همواره در گفتار و نوشتار با ساخت واژگان ترکیبی مورد استفاده قرار می‌گیرد، پربسامدترین روش در ساخت‌واژه دانست.

بخش پایانی کارگاه به پرسش‌های دانشجومعلمان از استادان دکتر طباطبایی و دکتر عطاریان اختصاص داشت.
apll.ir/1398/09/19/گزارش-کارگاه-تخصصی-واژه‌%e2%80%8fگزینی
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/X1809981-1200x675.jpg
@theapll
یادکردی از پروفسور فضل‌الله رضا

اشاره: پروفسور فضل‌الله رضا، دانشمند گیلانی و رئیس سابق دانشگاه تهران و سفیر سابق ایران در یونسکو و کانادا و عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود و به دلیل مشارکت در نظریۀ شبکه و اطلاعات، به‌عنوان عضو مادام‌العمر IEEE نیز برگزیده شده بود. از پروفسور رضا صدها مقالۀ علمی به زبان‌های فرانسه و انگلیسی در مجلات معتبر بین‌المللی به چاپ رسیده است و بیش از ۵۰ مقالۀ ادبی و فرهنگی به زبان فارسی در نشریات خارجی و داخلی از این دانشمند گران‌قدر منتشر شده است. وی چندی پیش در سن ۱۰۵سالگی و در کشور کانادا درگذشت. به همین مناسبت، استاد احمد سمیعی (گیلانی) در چهارصد و هفتاد و سومین نشست شورای فرهنگستان که در تاریخ چهارم آذرماه ۱۳۹۸ برگزار شد، به معرفی این شخصیت برجستۀ علمی و فرهنگی پرداخت. آنچه در ادامه آمده سخنان استاد سمیعی (گیلانی) است در باب مرحوم پروفسور فضل‌الله رضا.

برای مشاهدۀ متن کامل این یادداشت به وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پیوند زیر مراجعه کنید.
apll.ir/1398/09/20/یادکردی-از-پروفسور-فضل‌الله-رضا
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/11/X020998-1200x675.jpg
@theapll
نامۀ بایسنغر

هرات شهری است کشف نشده، هنوز بسیاری از متون و منابع مهم این شهر چاپ و منتشر نشده است. از طرفی محققان در گوشه و کنار دنیا این ویژگی هرات را کشف کرده و مشغول تحقیق در این حوزه هستند. به منظور اینکه بتوان این دست از آثار مربوط به هرات را برای پژوهشگران معرفی کرد و از پراکنده شدن بیشتر مباحث هرات‌پژوهی در مجلات مختلف دنیا کم کرد، سالنامۀ «نامۀ بایسنغر» بنیان گذاشته شده است.

نخستین شمارۀ مجلۀ «نامۀ بایسنغر» شامل پنج بخش اصلی است که عبارت‌اند از: جست‌وجو، هرات‌شناسی، هریوکان، عرضه‌داشت و تازه درگذشتگان.

بخش «جست‌‌وجو»، عنوانی است که برای بخش نخست مجله و مقالات آن انتخاب شده است. این بخش شامل این مقالات است: «سهم میرعلی‌شیر نوایی در رشد موسیقی علمی و عملی عهد تیموریان»، اسدالله شعور؛ «کتاب‌شناسی و مقاله‌شناسی جلال‌الدین صدیقی»، حبیب پنجشیری؛ «صدای جامی در هرات»، خلیل‌الله افضلی؛ «تاریخ وصّاف؛ نسخه‌ای ارزشمند از کتابخانۀ بایسنغر میرزا»، شیوا میهن؛ هرات‌پژوهی در شبه‌قاره، پیشینه و گستره»، عارف نوشاهی؛ «ریشه و پیشینۀ قوم جمشیدی»، عبدالعظیم صدیقی؛ «فولکلور هرات در آغاز سدۀ دهم هجری قمری»، محمد جعفری قنواتی؛ «لغات و اصطلاحات عوام در شعر ناظم هروی»، محمدآصف فکرت؛ «سبک‌شناسی نثر تذکرۀ میرزا محمدرضا برنابادی»، معروفه صدیقی؛ «ساختارشناسی و شناسایی سرچشمه‌های تألیف قصیدۀ تحفةالافکار میر علی‌شیر نوایی»، نورعلی نورزاد.

بخش «هرات‌شناسی» به معرفی دست‌‌نویس‌های کتابت‌شده در هرات و کتاب‌های مرتبط با این شهر و سکه‌های ضرب‌شده اختصاص دارد.

بخش «هریوکان» در موضوع معرفی مشاهیر هرات و خاطرات آن‌هاست.

در بخش «عرضه‌داشت» گزارش‌های کاری، معرفی برنامه‌های فرهنگی و هنری و فعالیت‌های تحقیقی مؤسسه به چشم می‌خورد.
«تازه‌ درگذشتگان» نیز به درگذشت دکتر محمدحسین بهروز اختصاص دارد.

کتاب «نامۀ بایسنقر»، نوشتۀ دکتر خلیل الله افضلی است که از سوی مؤسسۀ تحقیقی ــ پژوهشی بایسنقر در ۳۴۶ صفحه و با شمارگان ۵۰۰ نسخه، منتشر شده است.
apll.ir/1398/09/25/نامۀ-بایسنغر
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/B250998.jpg
@theapll
گاه ‌نقد، شمارۀ ۱ ــ زبان فارسی و درست‌نویسی

ماهنامۀ گاه نقد، با هدف ایجاد نوعی حساسیت و نظارت عمومی بر تولیدات متنی در ایران، به‌صورت تخصصی به موضوع «نقد ویرایشی» کتاب‌های موجود در بازار نشر ایران می‌پردازد.

«گفتار»، «دیدار»، «هشدار»، «زنهار»، «نقدوار» و «رهیار» بخش‌های گوناگون این مجله را تشکیل می‌دهند که هریک با ایده‌ای محوری و به شکل‌های گوناگون، «نقد ویرایشی» را پی می‌گیرند.

در بخش «گفتار» سیدمحسن ملاباشی، سردبیر این شماره از «گاه نقد»، در باب تهدیدهایی که زبان فارسی را نشانه رفته‌اند و راه‌های نجات از آن‌ها و ضرورت وجود نظارتی عمومی و تخصصی بر متن‌های تولیدشده مطالبی را نگاشته است و از پیامدهای بی‌توجهی به این تهدیدها و دستاوردهای اقدام به‌موقع و سنجیده در برابر این تهدیدها سخن می‌گوید.

در بخش «دیدار» فاطمه هادی نگاهی گذرا به کتاب «امین زبان و ادب پارسی» می‌اندازد و جایگاه و ضرورت توجه جدی به آن را گوشزد می‌کند.

در بخش «هشدار» سید حمید حیدری‌ثانی کتاب‌های «دستور خط فارسی» و «فرهنگ املایی خط فارسی» فرهنگستان را به نقد می‌کشد و کاستی‌های آن‌ها را برمی‌شمرد. همچنین زمینه‌های برخی کاستی‌های این دو اثر ارزشمند را، مثل ساختار فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تحلیل می‌کند.

ترجمه‌های آثار جوجو مویز و شهید محمدباقر صدر به زبان فارسی موضوع پرونده‌های گوناگونی است که به‌ترتیب سیمین کاظمی و افسانه دهکامه و صفورا امین‌جواهری، ذیل عنوان «زنهار» نوشته‌اند.

«نقدوار» دربردارندۀ «نقد ویرایشی» کتاب‌هایی از احمد پاکتچی، محمدرضا حدادپور جهرمی، محسن زال و احمدعلی قانع، به‌ قلم راضیه حقیقت، سجاد محمدی، افسانه دهکامه و محمدمجید عمیدی مظاهری است.

«رهیار» نیز با هدف هموار کردن راه دوستداران ویرایش و درست‌نویسی زبان فارسی، مهم‌ترین و معتبرترین منابع موجود در این عرصه را معرفی می‌کند.

اولین شمارۀ ماهنامۀ «گاه نقد» در موضوع ویرایش و درست‌نویسی، به سردبیری سید محسن ملاباشی، در ۱۵۲ صفحه و به بهای ۳۰هزار تومان به چاپ رسیده است.
apll.ir/1398/09/25/گاه-‌نقد،-شمارۀ-۱-ــ-زبان-فارسی-و-درست‌
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/B2509981.jpg
@theapll
برنامک «فارسی شکر است» در سیما

برنامک «فارسی شکر است» با هدف افزایش دانش عمومی مخاطبان فارسی‌زبان دربارۀ زبان فارسی به سفارش حوزۀ ریاست سازمان صداوسیما و با حمایت ستاد حفظ و ترویج زبان فارسی سیما تولید شده ‌است که از اول آذرماه ۱۳۹۸ از شبکه‌های سیما پخش می‌شود.

در هر برنامک یک نکتۀ زبانی اعم از نگارشی، دستوری، واژگانی، زبان‌شناختی و یا آشنایی با بزرگان زبان و ادب فارسی مطرح می‌‌شود.

این برنامه با كارشناسي و اجراي دکتر بهروز محمودی بختیاری، تهیه‌کنندگی مهدی شاهرضایی و مشاورۀ دکتر فاطمه عظیمی فرد و عباس رجب‌سلمانی پخش می‌شود.

فرهنگستان همواره مشوق ساخت و تولید برنامه‌های شایسته دربارۀ زبان و ادبیات فارسی بوده ‌است.
apll.ir/1398/10/01/برنامک-فارسی-شکر-است-در-سیما
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7.jpg
@theapll
خبرنامۀ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی ـ شمارۀ ۶۴

شصت و چهارمین شمارۀ خبرنامۀ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان (آذر ۱۳۹۸) منتشر شد. فهرست مندرجات این شماره از خبرنامۀ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی بدین شرح است: سخن نخست: کتاب‌های درسی زبان و ادبیات فارسی مدارس سند هویت زبانی و ادبی ملی (دکتر حسن ذوالفقاری)؛ گزارش نشست دوروزۀ سرگروه‌های استانی درس ادبیات متوسطۀ اول کشور با گروه آموزش زبان و ادبیات فرهنگستان زبان و ادب فارسی (گیتی قریب)؛ گزارش برگزاری چهارمین همایش ملی نگاهی نو به زبان و ادب عامه (دکتر سید علی کرامتی مقدم)؛ معرفی کتاب‏های آموزش زبان فارسی در خارج از ایران (۱۸): ازهار گلستان (دکتر سیده ‏زیبا بهروز)؛ آشنايي با دانشگاه‌هاي ايران و جهان (۳۹): دانشگاه کراچی (مینا گلستانی)؛ نقد و تحليل متون درسي (۳۳): درس «سی‌مرغ و سیمرغ» سال دوازدهم (عبدالحسین موحد)؛ برگزاری کارگاه تخصصی واژه‌گزینی؛ برگزاری همایش بین‌المللی همایون در هند و ایران؛ یادکردی از پروفسور فضل‌الله رضا؛ پیام تسلیت فرهنگستان به مناسبت درگذشت پروفسور فضل‌الله رضا؛ اهدای کتاب‌های درسی قدیمی سرکار خانم هما افضل به فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ بنیاد پژوهشی شهریار به روایت تصویر؛ معرفی کتاب درسی ــ کتاب سوم ابتدایی + حساب(۱۳۲۹ش) (محدثه طاهری)؛ روزشمار رویدادهای ادبی آبان ۱۳۹۸ (فاطمه نیک‌خواه)؛ شعر پایانی: شاد بودن هنر است (ژاله اصفهانی).

علاقه‌مندان می‌توانند شصت و چهارمین شمارۀ خبرنامۀ گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی را از پیوند زیر بارگیری کنند.
apll.ir/1398/10/01/خبرنامۀ-گروه-آموزش-زبان-و-ادبیات-فارس-2
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/B011098.jpg
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/khabarname64.pdf
@theapll
کارگاه نگارش و ویرایش

پیرو همکاری‌های فرهنگستان‌های جمهوری اسلامی ایران، فرهنگستان علوم پزشکی از فرهنگستان زبان و ادب فارسی درخواست کرد تا، به‌منظور ارتقای سطح دانش زبانی و افزایش مهارت‌های نوشتاری، کارگاهی با موضوع نگارش و ویرایش برگزار شود.

پس از برنامه‌ریزی‌های لازم و با نظارت معاونت علمی و پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کارگاه آموزش «نگارش و ویرایش» در ۱۰ ساعت در فرهنگستان علوم پزشکی، ویژۀ اعضای هیئت‌علمی، پژوهشگران و کارشناسان آن فرهنگستان، در آبان و آذر سال ۱۳۹۸برگزار شد.

مدرسان این کارگاه آقایان هومن عباسپور و مهدی قنواتی بودند که به نشانه‌گذاری، نگارش همزه در خط فارسی، چگونگی کاربرد انواع نشانه‌ها و مقوله‌های جمع در زبان فارسی، نکاتی دربارۀ نگارش متون دیوانی و اداری، و اصول و ضوابط پیوسته‌نویسی و جدانویسی واژه‌ها و ترکیبات در زبان فارسی پرداختند.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی آمادگی دارد در صورت تمایل و درخواست مؤسسه‌ها، نهادها، سازمان‌ها و وزراتخانه‌ها کارگاه‌های نگارش، ویرایش و درست‌نویسی را برگزار کند. علاقه‌مندان می‌توانند با شمارۀ ۸۸۶۴۲۴۵۸ (پژوهشکدۀ مطالعات واژه‌گزینی) تماس برقرار کنند.

apll.ir/1398/10/04/کارگاه-نگارش-و-ویرایش
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/X041098.jpg
دوشنبه، دوم دی‌ماه ۱۳۹۸، چهارصد و هفتاد و چهارمین نشست شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با حضور اعضای پیوسته و وابستۀ شورای فرهنگستان، مدیران گروه‌های علمی، پژوهشگران و همکاران کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به ریاست دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان، در تالار دکتر شهیدی برگزار شد.

در این جلسه که با حضور دکتر جلال خالقی مطلق، پژوهشگر و شاهنامه‌پژوه و عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزارشد، دکتر خالقی مطلق از وضعیت زبان فارسی و فعالیت‌های خود در آلمان گزارش داد. پس از آن، طی مراسمی حکم عضویت افتخاری دکتر خالقی مطلق به ایشان تقدیم شد.

تودیع دکتر ناهید بنی‌اقبال، رئیس سابق کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و معارفۀ آقای ایرج فرجی به عنوان رئیس جدید کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گزارش آقایان مهندس مهدی فیروزان، مدیرعامل موسسۀ شهر کتاب، و علی‌اصغر محمدخانی، معاون فرهنگی و بین‌الملل مؤسسۀ شهر کتاب، از فعالیت‌های فرهنگی و ادبی این مؤسسه، دستور جلسۀ این نشست بود.
در این جلسه، دکتر حداد عادل، ضمن قدردانی از زحمات و خدمات و تلاش طولانی دکتر بنی‌اقبال در زمان ریاست کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و اهدای لوح تقدیر به وی، ایشان را به سمت مشاور رئیس فرهنگستان در امور کتابخانه و آقای ایرج فرجی را به‌عنوان رئیس جدید کتابخانه به حضور اعضای فرهنگستان معرفی کرد. سپس طی مراسمی احکام خانم دکتر ناهید بنی‌اقبال و آقای ایرج فرجی به ایشان تقدیم شد.

تبریک به دکتر فتح‌الله مجتبائی، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به‌جهت تقدیر دانشگاه تهران از ایشان به‌عنوان استاد پیش‌کسوت دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی دانشگاه؛ تبریک به دکتر ژاله آموزگار، عضو وابستۀ فرهنگستان، به‌جهت تقدیر دانشگاه تهران از ایشان به‌عنوان استاد پیش‌کسوت دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران؛ گزارش دکتر غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان، از دیدار با دکتر دراگو اشتامبوک، سفیر کشور کرواسی؛ گزارش همایش بین‌المللی «همایون در هند و ایران»؛ گزارش مراسم رونمایی کتاب «زبان ملت، هستی ملت» تألیف امامعلی رحمان، رئیس‌جمهوریِ تاجیکستان؛ گزارش کارگاه تخصصی «واژه‌‏گزینی»؛ گزارش دکتر محمدجعفر یاحقی، عضو پیوستۀ فرهنگستان، از مراسم هفتادمین سالگرد تأسیس دانشگاه فردوسی مشهد و تجلیل از دکتر علی رواقی به‌عنوان فارغ‌التحصیل پیش‌کسوت این دانشگاه، از مباحث پیش از دستور این نشست بود.
apll.ir/1398/09/11/چهارصد-و-هفتاد-و-سومین-نشست-شورا
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/02/arm-akhbar.jpg
@theapll
ادبیات ایران زمین در سده‌های ۸ و ۹ میلادی

ادبیات هر ملت در مسیر موجودیت خویش اساساً در قالب زبان آن ملت ظاهر می‌شود. به این معنی، زبان ملی بهترین واسطۀ حفظ و ادامۀ اصول و سنت‌های ادبی و بدیعی و مؤثرترین مایۀ رشد و تکامل ادبیات و فرهنگ ملی محسوب می‌شود. ادبیات فارس و تاجیک نیز در درازای تاریخ طولانی خویش غالباً در قالب زبان‌های بومی پرداخته شده و با پربار گشتن از این گنجینه‌های معنوی در هر مرحله از تکوین خویش، با رنگ‌آمیزی‌های تازه، جلوه نموده است. اما تجربۀ ادبیات جهانی دلیلی بر آن است که در تاریخ ملل گوناگون دوره‌هایی بوده‌ است که ادیبان آن ملل، به‌مقتضای شرایط تاریخی، آثار خود را نه به زبان قوم خود، بلکه به زبان بیگانه تألیف کرده‌اند.

در تاریخ ادبیات فارس و تاجیک نیز چنین مرحله‌ای وجود داشت. این دوره پس از استیلای عرب آغاز شد و تا پیدایش ادبیات فارسی دری در زمان سامانیان ادامه یافت. در طول این دوره، یعنی سده‌های ۸ و ۹ میلادی، زبان عربی، زبان استیلاگران در ایران‌زمین، به‌عنوان یگانه زبان ادبی تسلط پیدا کرد و ادبیان محلی آثار خود را در قالب آن آفریدند.

در این کتاب، ادبیات عربی‌زبان سده‌های ۸ و ۹ میلادی، که ماحصل قلم شاعران و نویسندگان ایرانی‌نژاد و بیانگر حسن توجه آن‌ها به اصول و سنت‌های ادبیات پیش از اسلامِ ایران است، به‌عنوان یک بخش ترکیبی از ادبیات ایران‌زمین، مورد بررسی قرار گرفته است.

در باب‌ها و بخش‌های این کتاب، مؤلف کوشش نموده که در زمینۀ تحقیق ادبیات عربی‌زبان سده‌های مذکور، جنبه‌های مختلف حیات ادبی اقوام ایرانی را در شرایط استیلای عرب و تسلط زبان عربی به تصویر کشد.

کتاب ادبیات ایران زمین در سده‌های ۸ و ۹ میلادی (دورۀ عربی‌زبانی)، نوشتۀ دکتر نظام‌الدین زاهدی، سفیر جمهوری تاجیکستان در ایران، و ویراستاری حسن قریبی است که انتشارات آروَن آن را در ۵۸۰ صفحه و با شمارگان ۱۱۰۰ نسخه، به بهای ۹۲هزار تومان منتشر کرده است.
معرفی: علی‌رضا طیبی
apll.ir/1398/10/09/ادبیات-ایران-زمین-در-سده%e2%80%8cهای-۸-و-۹-میلا
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/B091098.jpg
@theapll
بخشی از گزارش دورۀ آموزشی شش‌ماهۀ «نظریه‌های نوین در ادبیات تطبیقی»


کلاس‌های نظریه‌های نوین در ادبیات تطبیقی از روز چهارشنبه، هفدهم مهرماه ۱۳۹۸، در فرهنگستان زبان و ادب فارسی آغاز شد. از آن زمان تا کنون کلاس‌های زیر در این مجموعه برگزار شده است:

«نظریات ژان ــ ‌مارک مورا در حوزۀ مطالعات پسااستعماری و متن‌های ادبی کشورهای مستعمره در گذشته و حال»، دکتر ایلمیرا دادور، مدیر گروه ادبیات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و استاد گروه زبان و ادبیات فرانسه در دانشگاه تهران؛
«تأثیر و تأثر متون بر هم و انواع بینامتنیت از نظر ژرار ژنت»، دکتر بهمن نامورمطلق، استاد گروه زبان و ادبیات فرانسه در دانشگاه شهید بهشتی؛
«روابط فرهنگی و ادبی ایران و انگلیس با تأکید بر اسطوره در ادبیات انگلیس»، دکتر مریم بیاد، استاد گروه زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه تهران؛
«روابط ادبی و فرهنگی بین ایران و کشورهای عرب زبان (مصر، سوریه، لبنان و کویت) در دوران پیش از اسلام، پس از اسلام و دوران معاصر»، دکتر خلیل پروینی، استاد زبان و ادبیات عرب در دانشگاه تربیت مدرس؛
«ادبیات تطبیقی در مکتب فرانسه و امریکا: موضوع‌ها و روش پژوهش»، دکتر ناهید حجازی، عضو هیئت علمی گروه ادبیات تطبیقی فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛

«نظریۀ ادبیات تطبیقی نزد آلکساندر ویسیلوفسکی و ویکتور ژیرمونسکی با تأکید بر درون‌مایۀ حماسه، قصه‌ها و اسطوره»، دکتر آبتین گلکار، استاد زبان و ادبیات روسی در دانشگاه تربیت مدرس؛
«تأثیرپذیری ادبیات آلمان از ادبیات فارسی در دیوان غربی ــ شرقی»، دکتر رضوانی، استاد زبان و ادبیات آلمانی دانشگاه شهید بهشتی؛
«روابط ادبی و فرهنگی ایران با همسایگان در دوران باستان، میانه و معاصر»، دکتر جعفری دهقی، استاد و مدیر گروه ایران‌شناسی دانشگاه تهران؛

همچنین دکتر رحمت‌جو «نقد محیط‌ زیستی، مؤلفه‌ها و روش‌های تحقیق» در این حوزه را تدریس کرد و تفاوت آن را با نقد جغرافیایی توضیح داد.

این کلاس‌ها تا بیست‌ و یکم اسفندماه ۱۳۹۸ ادامه خواهد داشت و درس‌های دیگری مانند نقد ادبی معاصر در ادبیات تطبیقی، ترجمه و نظریۀ دریافت، تصویرشناسی، نشانه‌شناسی و ارتباط ادبیات با نقاشی، موسیقی و هنرهای نمایشی تدریس خواهد شد.

apll.ir/1398/10/09/بخشی-از-گزارش-دورۀ-آموزشی-شش%e2%80%8cماهۀ-نظ
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/X091098.jpg
@theapll
تقدیر سفیر سابق ایران در روسیه از فرهنگستان زبان و ادب فارسی

مهدی سنائی، سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه، در پایان دورۀ خدمت خود در این کشور، طی نامه‌ای از حمایت‌ها و همکاری‌های دکتر غلامعلی حداد عادل و فرهنگستان زبان و ادب فارسی تشکر کرد.
متن نامۀ مذکور به این شرح است:

جناب آقای دکتر حداد عادل
رئیس محترم فرهنگستان زبان و ادب فارسی

با سلام،
در پایان دورۀ خدمتم به‌عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو، مراتب سپاسگزاری خود را از حمایت‌ها و همکاری‌های بی‌دریغ جناب‌عالی و همکارانتان با این‌جانب و سفارت در جهت توسعۀ روابط جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه اعلام می‌نمایم. گسترش روابط ایران و روسیه طی سال‌های اخیر در همۀ زمینه‌ها نتیجۀ همکاری‌ و هم‌افزایی دستگاه‌ها و نهادهای مختلف کشور بوده است. امیدوارم در آینده نیز شاهد توسعۀ بیشتر همکاری‌های دو کشور باشیم.
برای جناب‌عالی آرزوی سلامتی و توفیق دارم.
مهدی سنائی
سفیر
apll.ir/1398/10/10/تقدیر-سفیر-سابق-ایران-در-روسیه-از-فرهنگ
https://apll.ir/wp-content/uploads/2019/12/X101098.jpg
@theapll
انتصاب ایرج فرجی به‌ ریاست کتابخانۀ فرهنگستان

آقای ایرج فرجی با حکمی از طرف دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان، به ریاست کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی منصوب شد. متن حکم مذکور چنین است:
بسمه‌تعالی
جناب آقای ایرج فرجی
اکنون که سرکار خانم دکتر ناهید بنی‌اقبال از ریاست کتابخانۀ فرهنگستان کناره‌گیری کرده‌اند، با اظهار تشکر از خدمات طولانی ایشان، جناب‌عالی به موجب این حکم به ریاست کتابخانۀ فرهنگستان منصوب می‌شوید. امیدوارم با استفاده از دانش و تجربۀ خود و بهره‌مندی از همکاری همکاران در ایفای وظایف و ادارۀ کتابخانه موفق باشید.
غلامعلی حداد عادل
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی
apll.ir/1398/10/14/انتصاب-ایرج-فرجی-به%e2%80%8c-ریاست-کتابخانۀ-ف
@theapll
ای رفته‌های رفته

دکتر فتح‌الله مجتبائی در سال ۱۳۰۶ در تهران به دنیا آمد و مقدمات ادبیات و علوم رسمی را در فراهان اراک فراگرفت. پدر و اجداد وی از مستوفیان دوران قاجار بودند و جد و نیای او از بزرگان صوفیۀ طریقت نعمت‌اللهی.
مجتبائی در چنین خانواده‌ای تعلیمات مقدماتی را پشت سر گذاشت و همین زمینه نیز مطالعات او را به تاریخ ادیان و فلسفه شرق و هند کشاند. در سال ۱۳۳۲ از دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران و دانش‌سرای عالی درجۀ کارشناسی گرفت و از آن سال تا ۱۳۳۸ در دبیرستان‌های اراک و تهران و دانش‌سرای عالی به تدریس ادبیات و زبان‌های خارجی اشتغال داشت. در ۱۳۳۹ از طرف وزارت فرهنگ برای آشنایی با روش‌های جدید تألیف کتاب‌های درسی به خارج از کشور اعزام شد و پس از یک دوره مطالعه و تحقیق در این زمینه در ایالات متحدۀ امریکا (دانشگاه کلمبیا، نیویورک) به کشور بازگشت و مأمور تهیه و تدوین کتاب‌های درسی در ادبیات برای دبیرستان‌ها شد.
دکتر مجتبائی در دوران تحصیل خود از محضر استادان بزرگی در داخل و خارج از کشور استفاده نمود و برای آشنایی با عرفان هندی مسافرت‌های متعددی به هند و پاکستان داشت. وی درجۀ دکتری تاریخ ادیان و فلسفۀ شرق را از دانشگاه هاروارد امریکا در سال ۱۳۵۰ اخذ نمود و در مرکز مطالعات ادیان جهان امریکا، تاریخ تطبیقی ادیان را تحصیل نمود. دکتر مجتبائی هم‌اکنون عضو هیئت علمی بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی و همچنین عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. از دکتر فتح‌الله مجتبائی تاکنون بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب و مقاله و شعر و نقد کتاب به‌صورت تألیف و ترجمه و تصحیح به زبان‌های فارسی و انگلیسی در ایران و خارج از ایران منتشر شده ‌است.
بخشی از سخنان وی دربارۀ این کتاب به شرح زیر است:
آنچه در این مجموعه به نظر می‌رسد گزیدۀ اشعاری است که آغاز دوران نوجوانی تا این اواخر،گاهی در پی انگیزش‌هایی که از ناکجاهای وجودم سر برمی‌داشت و شکل موزون به خود می‌گرفت ــ یا قالب‌های عروضی مرسوم یا در پاره‌های به‌هم‌پیوسته در معنا و وزن.
برخی از سروده‌ها در مجلات و نشریات ادبی روزگار خود منتشر می‌شد، ولی من هرگز قصد انتشار آن‌ها را در یک مجموعۀ جداگانه نداشتم. چندی پیش آقای حسن قریبی برخی از این اشعار پراکنده را از نشریات سال‌های ۱۳۳۰ به بعد گردآوری و در مقاله‌ای زیر عنوان «مجتبائی شاعر» در یکی از نشریات فرهنگستان منتشر کرد و ظاهراً استقبالی که از این مقاله شد او را برانگیخت تا با جست‌وجوی بیشتر، نمونه‌های دیگری را از نشریات گذشته بیابد و همه را به‌صورت کتابی درآورد.
شعر موهبتی است آمدنی، نه آموختنی. گرچه باید اصول و مقدمات بیان آن را آموخت، اما جوهر شعر آموختنی نیست. شعر نوعی نیاز یا ضرورت است، مثل ضرورت زاییدن پس از بارور شدن. زایش بی بارور شدن و بی درد زایمان ممکن نیست. پشت هر شعر یا هر هنر ماندگار باید انگیزه‌ای ضرورت‌آور، مانند ضرورت زایش بعد از بارور شدن وجود داشته باشد.
کتاب ای رفته‌های رفته، نوشتۀ حسن قریبی است که انتشارات ثالث آن را در ۱۰۴ صفحه و با شمارگان ۵۵۰ نسخه، به بهای ۲۰هزار تومان منتشر کرده است.
معرفی: علی‌رضا طیبی
apll.ir/1398/10/21/ای-رفته%e2%80%8cهای-رفته
https://apll.ir/wp-content/uploads/2020/01/B211098.jpg
@theapll
حضور سرگروه‌های کشوری درس زبان وادبیات فارسی متوسطۀ دو در فرهنگستان زبان و ادب فارسی

در تاریخ‌های بیست و یکم و بیست و دوم دی‌ماه، نشست آموزشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای سرگروه‌های کشوری درس زبان و ادبیات فارسی متوسطۀ دو به کوشش گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان و همراهی دبیرخانۀ راهبری درس زبان و ادبیات فارسی آموزش‌و‌پرورش برگزار شد.
https://apll.ir/1398/10/24/8806/
https://apll.ir/wp-content/uploads/2020/01/X241098.jpg
@theapll
دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره ـ جلد پنجم

فرهنگستان زبان و ادب فارسی پنجمین جلد دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره را منتشر کرد. این مجلد از دانشنامۀ زبان و ادب فارسی درشبه‌قاره شامل ۲۳۱ مدخل از «شجاع‌الدّوله» تا «عبدالحق محدّث دهلوی»، در حدود ۴۶۰ صفحه، در گروه دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره و به سرپرستی دکتر محمدرضا نصیری منتشر شده است.

گروه دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره، در چند سال گذشته، با ایجاد تغییر در برنامه‌های خود، تحولی را در ساختار این گروه به وجود آورد که لازمۀ آن اصلاح و روشمند کردن پژوهش در حوزۀ شبه‌قاره بود. به همین منظور تلاش‌هایی در جهت جمع‌آوری منابع دست‌اول مورد نیاز گروه آغاز شد که نتیجۀ آن تشکیل کتابخانه‌ای رقمی (دیجیتال) بود که شامل نسخه‌های خطی بسیاری از منابع مذکور و نیز لوح فشردۀ شمار زیادی از دست‌نویس‌های مورد نیاز می‌شود. همچنین فهرست مقالات فارسی، اردو، انگلیسی در هند و پاکستان (فهرست مقالات تألیف‌شده از سال ۱۹۵۰م تا کنون)، با همکاری سه گروه پژوهشی در ایران و هند و پاکستان تهیه شد تا ابزار دست پژوهشگران این حوزه باشد. بررسی مقالات در بخش ویرایش، تصحیح شیوۀ ارجاع‌دهی، اصلاح شیوه‌نامۀ گروه، تهیۀ فهرست نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه‌های شبه‌قاره و بهره‌گیری از آن‌ها، انتشار ۹ شماره از مجلۀ تخصصی شبه‌قاره و … از دیگر اقداماتی است که در گروه دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره صورت گرفته است.

جلد پنجم دانشنامۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره، به سرپرستی دکتر محمدرضا نصیری، عضو وابسته و مدیر گروه شبه‌قارۀ فرهنگستان، گرد آمده که انتشارات فرهنگستان آن را در ۴۶۰ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه، به بهای ۱۲۰هزار تومان منتشر کرده است.
apll.ir/1398/10/21/دانشنامهٔ-زبان-و-ادب-فارسی-در-شبه-قاره
https://apll.ir/wp-content/uploads/2020/01/B2110981.jpg
@theapll
خطوط و نظام‌های نوشتاری در ایران باستان

با توجه به تحولات فرهنگی در جامعۀ امروز، نیاز همۀ ایرانیان به بررسی‌های جدید علمی و مستمر دربارۀ تاریح پرفرازونشیب ایران زمین و دیانت و فرهنگ و تمدن آن، بیش از گذشته نمودار شده است. ازاین‌رو، دفتر پژوهش‌های فرهنگی با شناخت این امر و در جهت گسترش دیدگاه‌های همه‌جانبه و عمیق فرهنگی، تلاش مستمری را آغاز کرده و بر آن است تا با انتشار مجموعۀ «از ایران چه می‌دانیم؟» آگاهی‌های مهم و دقیق و سودمندی را در حوزه‌های گوناگون ایران‌پژوهی در دسترس همۀ دوستداران ایران و جوانان علاقه‌مند کشور قرار دهد.

مجموعۀ حاضر صد و چهل و سومین کتاب از سلسله انتشارات این دفتر است که به بررسی خطوط و نظام‌های نوشتاری در ایران باستان اختصاص یافته است. مؤلف این کتاب آن را در چهار فصل تدوین کرده و در هر یک از این فصل‌ها کوشیده است تا کلیات و مهم‌ترین مطالب مربوط به آن فصل را بررسی کند.

در فصل نخست به‌صورت موجز به نوشتارشناسی و مباحث مربوط به آن در زبان‌شناسی پرداخته شده است. در فصل دوم، به خط و نوشتار در ایران باستان اشاره شده است. فصل سوم به کلیاتی دربارۀ زبان‌های ایرانی میانه اشاره می‌کند و به شناخته‌شده‌ترین خطوط زبان‌های ایرانی میانۀ غربی (پارتی و فارسی میانه) می‌پردازد. در فصل پایانی، شناخته‌شده‌ترین خطوط زبان‌های ایرانی میانۀ شرقی بررسی شده است.

کتاب خطوط و نظام‌های نوشتاری در ایران باستان، نوشتۀ دکتر مجید طامه، عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که دفتر پژوهش‌های فرهنگی آن را در ۱۳۶ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه، به بهای ۲۵هزار تومان منتشر کرده است.

apll.ir/1398/10/30/خطوط-و-نظام%e2%80%8cهای-نوشتاری-در-ایران-باست
https://apll.ir/wp-content/uploads/2020/01/B301098.jpg
@theapll
گزارش شروع سه‌ماهۀ دوم دورۀ آموزشی «نظریه‌های نوین در ادبیات تطبیقی»

دورۀ دوم کلاس‌های نظریه‌های نوین در ادبیات تطبیقی از روز چهارشنبه، بیست و پنجم دی‌ماه ۱۳۹۸، در فرهنگستان زبان و ادب فارسی آغاز شد.

شروع این دوره با تدریس دکتر فریده پورگیو، استاد بازنشستۀ دانشگاه شیراز، در موضوع «اسطوره در ادبیات تطبیقی» بود.

وی عناصر جاودانگی، خلقت جهان، روئین‌تنی و باروری در اساطیر ایران را با همین مضامین در میان‌رودان و یونان و روم باستان، با توجه به دیدگاه‌های کمبل، سیگال و استراوس، بررسی کرد. تحلیل سریال‌ها و فیلم‌های تولیدی دو دهۀ اخیر در هالیوود، با تکیه بر اسطوره‌سازی‌های جدید، بخش دیگری از تدریس دکتر پورگیو را تشکیل می‌داد.

در ادامۀ این دوره کلاس‌های زیر برگزار خواهد شد:

ترجمه و نظریۀ دریافت، دکتر آذین حسین زاده، استاد دانشگاه سبزوار؛
تصویرشناسی، دکتر ایلمیرا دادور، استاد دانشگاه تهران؛
نشانه‌شناسی، دکتر عباسی، استاد دانشگاه شهید بهشتی؛
ادبیات و سینما، دکتر قطب‌الدین صادقی، استاد دانشگاه آزاد اسلامی؛
ادبیات و موسیقی، دکتر آبتین گلکار، استاد دانشگاه تربیت مدرس؛
ادبیات و هنرهای نمایشی، دکتر بهروز بختیاری، استاد دانشگاه تهران؛
ادبیات کودک در ادبیات تطبیقی، دکتر مریم جلالی، استاد دانشگاه شهید بهشتی.
apll.ir/1398/10/30/گزارش-شروع-سه%e2%80%8cماهۀ-دوم-دورۀ-آموزشی-ن
https://apll.ir/wp-content/uploads/2020/01/X301098.jpg
@theapll
سه‌شنبه، اول بهمن‌ماه ۱۳۹۸، اولین نشست گروه زبان و رایانه «زبان فارسی در فضای مجازی: پدیده‌شناسی و آسیب‌شناسی» در محل فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار می‌شود.

در این نشست دکتر غلامعلی حداد عادل، دکتر مهرنـوش شمـس‌فرد، دکتر امید طبیب‌زاده، دکتر مریم مسگرخویی، مهدی صالحی عبدالعزیز تاتار، دکتر عباس بگ‌جانی و دکتر علی‌اصغر قهرمانی مقبل سخنرانی خواهند کرد.

این نشست از ساعت ۰۹:۰۰ تا ۱۳:۰۰ در فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار خواهد شد. شرکت در این سلسله نشست‌ها برای عموم آزاد است.

نشانی: تهران، بزرگراه شهید حقانی، بعد از ایستگاه مترو، خروجی کتابخانۀ ملّی، بلوار دکتر حسن حبیبی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تالار دکتر شهیدی.
apll.ir/1398/10/30/زبان-فارسی-در-فضای-مجازی-پدیده%e2%80%8cشناسی