فرهنگستان زبان و ادب فارسی
10.9K subscribers
1.41K photos
299 videos
14 files
1.2K links
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
The Academy of Persian Language and Literature

@theapll

وبگاه:
www.apll.ir

تلگرام:
https://telegram.me/theapll

اینستاگرام:
@theapll

توییتر
@the_apll

مدیر وبگاه/ کانال
@The_apll

روابط عمومی
Public Relations
@PR_APLL
Download Telegram
به مناسبت هفتۀ نکوداشت حکیم نظامی گنجوی، نمونه‌هایی از دست‌خط استادِ زنده‌یاد جلال‌الدّین همایی را در حاشیۀ صفحۀ عنوان سه دفتر از خمسۀ نظامی (شرف‌نامه، مخزن‌ الاسرار و هفت‌پیکر) ببینید:
[شیوۀ نگارش استاد همایی رعایت شده است]

شرف‌نامه
در طهران بتوسط جناب آقای حاج اسمعیل آقا امیرخیزی رئیس دارالفنون خریداری شد. و اکنون تمام خمسۀ نظامی چاپ آقای وحید دستگردی در کتابخانۀ ناچیز من موجود است
بتاریخ آذرماه ۱۳۱۶
(جلال همائی)

مخزن‌ الاسرار
از کتابخانۀ طهران واقع در خیابان لاله‌زار خریده شده بتاریخ ۳۰ بهمن‌ماه ۱۳۱۳ شمسی هجری مطابق ۱۳۵۳ قمری هجری
(جلال همائی)

هفت‌پیکر
بسمه تعالی
عجب است که با سی نسخۀ کهن‌سال و اینهمه ادّعا و تشکیل یک انجمن برای تصحیح نظامی باز این اندازه مغلوط درآمده است و از متن مغلوط‌تر حواشی عجیب و غریب است
بتاریخ۲۳/ اسفند ۱۳۱۵ شمسی هجری
(جلال همائی)
@theapll
شمارۀ هشتاد و ششم نامۀ فرهنگستان، ویژۀ تحقیقات ادبی، منتشر شد

عنوان مقالات و نویسندگان تازه‌ترین شمارۀ مجلۀ تحقیقات ادبی به این شرح است:
«صد سال دانایی (سرمقاله: مروری بر زندگانی شادروان احمد سمیعی)»: غلامعلی حدّاد عادل؛ «سره‌گرایی: کوششی ذوقی یا واکنشی اجتماعی؟»: یداللّه جلالی پندری؛ «از اضطراب متن تا تحوّل «ـیذ»: بررسی و تحلیل دو نمونه از تصرّفات میبدی و کاتبان کشف الأسرار در تفسیر خواجه‌ عبدالله انصاری»: سیّد محمّد عمادی حائری؛ «طبقه‌بندی الفبای فارسی براساس ساختار نوشتاری»: فرزین غفوری؛ «فرهنگ بسامدی فارسی؛ اثری نیازمند ویرایش یا تألیف دوباره؟»: غلامرضا مستعلی پارسا و سیّد حمید حسنی؛ «راحة الصّدور راوندی از نگرگاه فواید ادبی آن»: مجاهد غلامی؛ «مولانا و ابن‌جوزی»: حسن حیدرزادۀ سردرود؛ «ولایت‌نامه؛ گونه‌ای برجسته در ادبّیات شیعیِ قرن نهم»: حمزه کفّاش.

علاقه‌مندان می‌توانند نسخهٔ رایگان این شماره از مجلۀ تحقیقات ادبی را از اینجا بارگیری کنند.

@theapll
دربارۀ گرده‌برداری

گرده‌برداری (ترجمۀ قرضی) به معنی ترجمۀ هریک از تکواژهای واژه یا عبارت زبان مبدأ به زبان مقصد است. گرده‌برداری یکی از رایج‌ترین روش‌های واژه‌سازی در زبان‌هاست و برای نمونه، زبان آلمانی به داشتن شمار انبوهی واژه و عبارت گرده‌برداری‌شده نامبردار است.
در کتاب‌های ویرایش زبانی به ده بیست واژه یا عبارتی که براساس فرایند گرده‌برداری ساخته شده‌اند اشاره شده و آن‌ها را غلط دانسته‌اند. همین موجب شده برخی ویراستاران گرده‌برداری را نادرست بپندارند. اگر برخی واژه‌ها یا عبارت‌های ذکرشده در کتاب‌های آموزش ویرایش را نادیده بگیریم، در فارسی هزاران واژه و عبارت گرده‌برداری‌شده وجود دارد. بیشترِ این واژه‌ها و عبارت‌ها به قدری برای ما طبیعی‌اند که معمولاً متوجه نمی‌شویم از زبانی دیگر به فارسی ترجمه شده‌اند.
@theapll
نوزدهم اسفند، زادروز حسن انوشه (۱۳۲۳-۱۳۹۹)
بیست و یکم اسفند، روز بزرگداشت نظامی گنجوی
بیست و دوم اسفند، سالگرد درگذشت حسین گل‌گلاب (۱۲۷۶-۱۳۶۳)

گروهی چنین می‌پندارند که برگزیدن واژه‌های نو و به کار بردن آن‌ها در دانش‌های نوین، زبان را تباه می‌کند و کوشش مردمی میهن‌دوست را که در این کار کمر بسته و بدین کار پرداخته‌اند زیان‌آور می‌شمارند... آنان نمی‌دانند که پیشرفت برق‌آسای دانش‌های نوین چنان خیره‌کننده است که اگر هرچه زودتر به ‌خود نیایند و چاره‌ای نیندیشند آب از سر گذشته است. واژه‌های بیگانه چون موج‌های سهمگین سراسر زبان را فراخواهد گرفت و ریشه‌های آن را روزبه‌روز سست خواهد ساخت.

«گزارشی دربارۀ فرهنگستان ایران»، حسین گل‌گلاب، فرهنگستان ایران و فرهنگستان زبان ایران، ۱۳۵۵، انتشارات فرهنگستان زبان ایران، ص ۱۳.

@theapll
نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

فاصله‌‏گذاری پیشوندها و پیشوندواره‏‌ها (۱)

ــ پیشوندها و پیشوندواره‌‏هایی که امکان پیوستن به جزء پس‌از خود را دارند با نیم‌فاصله نوشته می‌‏شوند:
برون-، بوم-، تک-، درون-، زیست-، میان-، نیم-

برون‏‌مرزی، بوم‌‏شناسی، تک‌‏درس، درون‏‌مداری، زیست‌‏فنّاوری، میان‌‏‌واکه‌ای، نیم‌بند

ــ پیشوندواره‌‌های پس- و پیش- با نیم‌فاصله از کلمۀ پس‌از خود نوشته می‌‌شوند، ولی کاربرد این پیشوندواره‌‌ها به‌‌صورت پیوسته در برخی از ترکیب‌‌ها رایج‌‌تر است:
پیشاب، پیشامد، پیشاهنگ، پیشایند، پیشباز/ پیشواز، پیشبرد، پیشتاز، پیشدار، پیشرفت، پیشرفته، پیشرو، پیشروی، پیشکار، پیشکوه، پیشگاه، پیشگو، پیشگیری، پیشنهاد، پیشوا، پیشوند، پساب، پسرفت، پسماند، پسوند

@theapll
بیست و پنجم اسفند، زادروز پروین اعتصامی (۱۲۸۵-۱۳۲۰)
بیست و پنجم اسفند، زادروز هوشنگ گلشیری (۱۳۱۶-۱۳۷۹)
فاصله‌‏گذاری پیشوندها و پیشوندواره‏‌ها (۲)

🔸پیشوندها و پیشوندواره‏‌هایی که امکان پیوستن به جزء پس‌از خود را ندارند بی‌فاصله نوشته می‌‏شوند: اَبَر-، اَرتا-، با-، باز-، بَر-، بِینا-، پاد-، پَرا-، پسا-، پیرا-، پیشا-، تَرا-، چند-، در-، دگر-، رایا-، زیر-، فر-، فرا-، فرو-، نا-، وا-، ور-

اَبَررسانا، اَرتادندان‏پزشکی، باقاعده، بازآفرینی، برآورد، بینارشته‏ای، پادزهر، پَراشنوی، پساتحریم، پیراپزشکی، پیشاتولّدی، تَراکنش، چندمنظوره، درخواست، دگردیسی، رایانامه، زیرمجموعه، فراجناحی، فرایند، فرومایه، ناخودآگاه، واکنش، وردست

🔸 برخی از پیشوندهای لاتین به زبان گفتار و نوشتار فارسی راه یافته‌اند: آنتی- (anti-): آنتی‌بیوتیک، پارا- (para-): پاراالمپیک/ پارالمپیک، پان- (Pan-): پان‌‌هِلنیسم، تِله- (tele-): تله‌کابین، مولتی- (multi-): مولتی‌میلیونر، مولتی‌ویتامین، میکرو- (micro-): میکروفیلم.
🔸پسوندواره‌های -گرا و -گرایی، که به‌‌عنوان یکی از برابرنهادهای -ist و -ism در زبان فارسی به کار می‌‌روند، با نیم‌فاصله/ بی‌فاصله از کلمۀ پیش‌از خود نوشته می‌‏شوند: نقش‌گرا، نقش‌‌گرایی، آرمان‌گرا، آرمان‌گرایی.
@theapll
بیست و هفتم اسفند، زادروز مهدی آذریزدی (۱۳۰۰-۱۳۸۸)