Эслаб қолинглар! ☝

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Республикамизнинг нуфузли ижтимоий-сиёсий газеталаридан бири-"Жамият" газетасининг расмий канали "Bong.uz" менинг бир постимни иқтибос қилиб келтирибди.

Канал, унинг раҳбарият ва ходимларига миннатдорчилик билдираман 👇👇👇

"Фалон иш қилинади, фалон нарса қурилади" деган хабарлар сабабли ўзбек тилидаги келаси замон феъли келмайдиган замон феълига айланиб кетди!

© Дониёр Рўзметов


⚡️⚡️📬 bong.uz телеграм каналини кузатиб боринг!

БУРГУТ ВА ҚАРҒА

Баъзан бургутга қарға ҳамла қилар экан. Бургутнинг бошига чиқиб, унинг бошини чўқишга, ортидан тирноқларини ботиришга ҳаракат қилар экан.

Аммо бургут қарға билан олишмас, унга тенг бўлишнинг ўрнига тепага қараб учар экан. Бургут қанча тепага учган сайин баланд парвозларга ўрганмаган, ердаги гўнгларни титиб кун кўрадиган қарғага ҳаво етишмай қолиб, миясига қон қуйилиб ўлиб, ерга қулар экан...

Агар бургут бўлсангиз, сизга ҳамла қиладиган қарғаларга эътибор қилманг ва вақт ажратманг. Парвозни давом эттириб, баландларга, осмонларга учинг. Сизни кўра олмайдиган қарғалар ўз-ўзларидан қулаб тушаверадилар.

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

ИЛЁС САФАРОВНИНГ МУАЛЛИФЛИК КАНАЛИГА ОБУНА БЎЛИНГ

Реклама алмашиш, каналларни реклама қилишни ёқтирмаслигимни биласизлар. Аммо ўзимга маъқул канал бўлса бажонидил тавсия қиламан.

Кун.уз жамоаси журналисти, Илёс Сафаров мен инсон ва ўз касбининг устаси сифатида ҳурмат қиладиган инсонлардан бири бўлади.

Илёсжон ўз фикрларини улашиб бориш учун канал очибди. Сизларга унинг муаллифлик каналига обуна бўлишни тавсия қиламан.

Каналга қўшилиш учун ҳавола: https://t.me/haqiqatdaIlyos

ҚОЗОҒИСТОН: ЭНДИ БУ ЁҒИГА БАРЧАСИ ШУБҲАЛИ

Қозоғистонда юз берган намойишлар, ҳукумат истеъфоси, Назарбоевлар ва бойларнинг мамлакатдан қочиши, ОДКБнинг ёрдамга келиши ва ниҳоят "террористлар"ни отиб, қамаб, вазиятнинг қўлга олинишигача барчаси тушунарсиз эди. Чунки барчаси кутилмаганда юз бериб, интернет ўчирилганлиги сабабли аниқ маълумот олишнинг имкони йўқ эди. Аслида ҳозир ҳам аниқ маълумот олиш имконсиз, аммо энди барчаси тушунарсиз эмас, барчаси шубҳали бўлади.

Бошида вазият устидан назоратни йўқотган Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Токаев Россия (ОДКБ) ёрдамида ғалабани қўлга киритганлиги сабабли энди барчасини ўзи хоҳлаган сценарий бўйича жой жойига қўйишга ҳаракат қилади. Зеро тарихни ғолиблар ёзадилар. Қиймати ва шакли қандай бўлишидан қатъий назар Токаев ғалаба қозонди (ҳар ҳолда ҳозирча шундай), намойишчилар ва намойишларни сиёсий ўзгаришларга айлантиришга интилганлар мағлуб бўлдилар.

ҚИСҚАЧА ТАРИХ ВА ОДКБ

Қозоғистонда Токаев ҳокимиятга келгач, у Назарбоевдан ва унинг катта оғаси Путиндан тўлиқ мустақил бўла олмаган бўлса ҳам Қозоғистон суверенитетини мустаҳкамлашга интилаётган эди. У бир томондан Россия ва унинг псевдо иттифоқлари, жумладан ЕОИИни очиқчасига танқид қилган бўлса, бошқа томондан дипломатик ҳамда ҳарбий алоқаларини кенгайтириб, Туркиядан дронлар, НАТОнинг бошқа давлатларидан бошқа ҳарбий ускуналарни сотиб олаётган эди. Қозоғистонда қозоқ тилининг мақомини мустаҳкамлаш давлат сиёсати даражасига кўтарилганлиги ва кирилл алифбосидан воз кечилаётганлиги Россия, хусусан империалист амбициялар эгаси Путиннинг ғазабини келтираётган эди.

Шундай контекстда юз берган воқеалар Путин ва Россия учун айни муддао эди. Шу сабабдан, Қозоғистондаги воқеаларни Россия ташкил қилган деган таҳминлар ҳам ўртага чиқди. Зеро сиёсатда ўзлари тартибсизликларни келтириб чиқариб, ўзлари ёрдамга келиш баҳонасида "гапга кирмай қўйган ўзбошимча"нинг эсини киритиб қўйиш ҳолатлари доим учраб келган.

Ҳозиргача маълум бўлган маълумотлар бу таҳминни тасдиқлашга имкон бермайди. Нима бўлса ҳам ОДКБ давлатлари ҳарбийлари Қозоғистонга кириб келди.

Уларнинг келиши намойишчиларга руҳий зарба берганлигини эътироф этиш керак. Бутун бошли Қозоғистон давлатини титратаётган, сал бўлмаса ағдариб ташлашига оз қолган кучлар сон жиҳатдан кўп бўлмаса ҳам ОДКБ ташкилоти ҳарбийлари деган номдан қўрқиб тез орада вазиятни қўлдан бой бердилар.

Бу ҳолатни ОДКБ, хусусан Россия учун дастлабки ғалаба деб аташ мумкин. Эсласангиз ОДКБ ташкилоти шу пайтгача фақат мажлислар ўтказадиган самарасиз бир ташкилот эди. Қирғизистон ва Арманистондаги ҳарбий воқеаларда ҳам Россия ва ОДКБ "бу уларнинг ички иши" деб четта туришга мажбур бўлган эди. Қозоғистонда эса бу давлатнинг ички ишлари бўлишига қарамасдан "террорчиларга қарши курашиш" учун кирган ташкилот унинг аъзоларига келажак учун умидлар берди. Жумладан Қозоғистонга ўз ҳарбийларини юборишни дастлаб рад этган Қирғизистон раҳбарияти ўз депутатларини деярли мажбурлаб розиликларини олиб, охири ҳарбийларини юборди. Бу дегани, келажакда инқилоблар юз бериш эҳтимоли юзага келадиган бўлса, Қирғизистон президенти "Қозоғистон сценарийси"ни қўллашдан умидвор бўлса ажаб эмас.

Биз учун аҳамиятлиси, ЕОИИга ишқибоз бўлиб юрган Ўзбекистон раҳбарияти ҳам ОДКБга аъзо бўлишни хоҳлаб қолмаса бўлгани.

ВОҚЕАЛАР РИВОЖИ

Воқеалар бошида интернет ўчирилганлиги сабабли маълумотлар олиш имконсиз бўлган бўлса, воқеалар ривожида қайси маълумот тўғри, қайси бири нотўғри эканлигини билиш имконсиз бўлиб қолди. Юз бераётган воқеалар ривожи илгари собиқ совет республикаларида юз берган" терроризм сценарийси"га айланиб кетганлиги учун барчаси шубҳали бўлиб қолди.

Кимлардир бошлаган бўлса ҳам дастлаб намойишлар оддий халқ томонидан бошланганлиги, кейинчалик орага мафиялар, маҳаллий авторитетлар, нияти холис бўлмаган диний-мафкуравий-сиёсий кучлар вазиятдан фойдаланиб қолиш учун қўшилган бўлишлари мумкин.

Аммо ОДКБ кириб, давлат вазиятни қўлга ола бошлаши билан чет элдан кириб келган Дикий Арман қўлга тушиши, бошқа томондан президент кўчада қимирлаган жонзотни террорист деб атаб отишга рухсат бериши ва Қозоғистонга 4000, кейинчалик 20000 террорист кириб келганлиги айтилиши хоразмча айтганда "Мингтаяи шоғол бўладими?" мақолини эслатиб юборди.

Агар иблисга адвокатлик қилиб, ҳукуматга қарши гапираман деса бемалол Дикий Арман "крайный" бўлиб бериш учун юртга қайтган ва давлатнинг ўзи тинч намойишлар орасига бузғунчиларни киритиб, ўз аскарларини ўлдиртириб, уларни дискредитация қилиб, террористларга чиқариш учун барчасини ўзи ташкил қилган деб шубҳаланиш мумкин. Агар шундай бўлса ҳам энди буни исботлашнинг имкони йўқ, чунки воқеаларнинг расмий тафсилотларини ғолиблар ёзадилар.

Намойишчилар Токаевга эмас Назарбоев ва унинг оиласига қарши эканликларини барча кўрган эди. Аммо Токаев ўзи шубҳа билан қарайдиган ОДКБ ва Путинни жалб этиши Қозоғистонда ички сиёсий ўйинлар юз бераётган бўлиши мумкин деган таҳминларни юзага келтирди. Токаев намойишларни бемалол бостириши мумкин бўлган ўз армияси, махсус хизматлари ва полициясига ишонмаганлигига сабаб улар асосан Назарбоевнинг одамлари бошқарувида бўлганлиги деган шубҳаларни пайдо қилди. Шу сабабли, Токаев ўз номи, легитимлиги ва давлат суверенитетини қурбон қилиб бўлса-да намойишларни бостириш баҳонасида Путин ёрдамида Назарбоев чангалидан қутулаётган бўлиши мумкин деб ўйлаш мумкин. Ҳар ҳолда, давлатнинг "калит лавозимлари"даги мансабдорлар қўлга олиниб, уларнинг ўрниларига бошқа одамлар қўйилаётганлиги шундай хулосаларга шаъма қилади. Аммо бу таҳминларнинг исботини барчаси тугаб, Токаев сценарийни қандай давом эттиришига, Назарбоевларни қайта ҳокимиятга явинлаштириш яқинлаштирмаслигига қараб билиш мумкин бўлади.

Ҳар қандай ҳолатда ҳам Қозоғистонда юз бераётган воқеалардан Путин ва Россия ютганлиги бор гап. У бир ўқ билан қудратли Назарбоевдан қутуляпти, Токаевни ўз вассалига айлантиряпти, ОДКБни кўпчилик авторитар давлатларга керакли ташкилотга айлантиряпти. Аллақачон Байконурни рус ҳарбийлари қўриқлашга ўтганлиги улар Қозоғистоннинг стратегик жойларини ҳам қўлга олганлигини билдиради.

ОДКБ чиқиб кетадими? Чиқиб кетмаслиги эҳтимоли бор бўлса ҳам менимча улар чиқиб кетсалар керак. Чунки уларнинг қолишини биринчидан Ғарб хоҳламайди ва бунинг дипломатик ва молиявий оқибатлари ёмон бўлиши мумкин. Бундан ташқари, Путин дунёдаги кўплаб давлатлар, хусусан "Қани чиқиб кетармикан?" деб диққат билан кузатиб турган собиқ совет республикаларининг хавотирларини йўққа чиқариш учун ҳам чиқиб кетса керак деб ўйлаяпман. Аммо у чиқиб кетишдан олдин Токаевни "ҳарбий ҳамкорлик" доирасида ҳарбий база очилишига мажбурлаб кейинчалик қайтиб кириши ҳам мумкин.

Эсда борида яна бир гап. Токаев барчасини террористлар ташкил қилганлигини даъво қилиб, ҳатто четдан кириб келган 20 000 террорист ҳақида ёзиб, кейин твитини ўчириб ташлади. Бу орада ҳали биронта таррорист номи ва сурати кўрсатилмади.

Бу дегани энди Токаев ва ОДКБ биргаликда терророистларни "яратишлари"га тўғри келади деб ўйлаяпман. Бунинг учун улар асосан қўшни давлатлар, хусусан Қирғизистон, Ўзбекистон ва Тожикистон фуқароларини айблашлари эҳтимоли катта. Қозоғистонда нима кўп, санаб ўтилган давлатлардан бориб ишлаётган гастербайтерлар кўп. Анекдотдагидай, кенгуруни уриб қуёнман деб айттирадиган қозоқ (ва унинг маслаҳатчи оғалари) хизматлари хоҳлаганларича сонда "террористлар"ни қўлга олишлари, давлат телеканалида интервьюлар орқали иқрорларини тарқатиб, ўз версияларини "сотишлари" мумкин.

Бунга яққол мисол, қирғизистонлик мусиқачи Викрам Рузахуновни уриб, юзларини моматалоқ қилиб, давлат телеканалида "200$ учун тўполон қилиш учун келдим" деб айттириб, террорист деб кўрсатишга уринганликлари бу эҳтимолнинг ҳақиқатга анча яқинлигини кўрсатади. Рузахунов воқеасида қирғиз махсус хизматлари раҳбари ўз ватандошини ҳимоя қилиб чиқди. Агар шундай ҳолатлар Ўзбекистон фуқаролари билан юз берадиган бўлса, бизнинг мутасаддилар ҳам жим турмасдан фуқароларимизни ҳимоя қилишлари керак.

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Қирғизистонга қойил. Қозоғистонга босим қилиб ўз фуқаросини қайтариб олди. Шу билан ўз фуқаролари олдида бир ишни қойиллатган бўлиб мақтаниб юришнинг ўрнига энди Қозоғистонда қийноқлар бўйича жиноий иш очишни талаб қилмоқда.

Бунинг устига улар ҳар бир қирғиз фуқароси учун шундай туриб беришларини таъкидламоқдалар ва қозоқ ҳукуматига қирғиз фуқароларидан террорист ясамасликни талаб қилмоқдалар.

Ғарб тараққиётининг сирларидан бири бу инсон қадри, ҳар бир фуқаронинг ҳаёти ва ҳуқуқлари таъминланганлиги бўлади. Қирғизлар биздан кўра анча демократик эканликларининг исботи шу бўлади.

Бизникилар Қозоғистондаги талабалар учун бир баёнот берганига хурсанд бўлиб юрибмиз. Зарурат бўлганида фуқароларимиз ҳимоясида ҳам туриб беришларига умид қиламиз.

Ҳавола: https://www.interfax.ru/world/814479?utm_source=twitter.com&utm_medium=social&utm_campaign=v-kazahstane-osvobodili-zaderzhannogo-kir

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Белорусчани билмайдиганлар учун таржима:

Лукашенко:

- Белоруссияда намойишларни ташкил қилиб, оқибатда мени ўзининг вассалига айлантирган ва Қозоғистондаги воқеаларни ҳам катта эҳтимол билан бошқариб, Токаевни ўз вассалига айлантирган энг ишончли манбага асосланиб айтишим мумкинки, навбатдаги мўлжал Ўзбекистон бўлади. Ҳозирда Ўзбекистон президенти давлатни ЕОИИга киритишга ҳаракат қиляпти, келажакда ОДКБга ҳам киритиши керак бўлади. Агар бу йўлда у сўзга кирмайдиган бўлса ёки Ўзбекистон халқи унинг гапига кирмайдиган бўлса, белорус ва қозоқ воқеалари Ўзбекистонда ҳам юз бериши мумкин.

ПС. Муаллиф Лукашенко белорус тилида гапирганлигига ва ўзбек тилидаги таржима тўғри эканлигига кафолат бермайди. Шунга қарамасдан, таржимонга комил ишонч билан бу таржимани бошқаларга улашишингиз мумкин.

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Баъзан ўзимнинг очилмаган хусусиятларимдан ҳавотирланиб қоламан.

Бугун эрталаб Қозоғистонда "Янги Қозоғистон" стратегияси эълон қилиниши ҳақида ёзган эдим Токаев нутқида "Янги Қозоғистон" ҳақида гапирибди.

Соҳани ўзгартириш ҳақида жиддий ўйлаб кўрмасам бўлмайди шекилли 🤘😜🤣

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

ҚОЗОҒИСТОН: КЎПЧИЛИК ЭЪТИБОР БЕРМАГАН БИР ЖИҲАТ

Кўпчилик Қозоғистондаги воқеаларнинг келиб чиқишидаги иқтисодий-сиёсий-ижтимоий муаммоларни, воқеалар ривожини, айбдорлар, ташкилотчилар ва қурбонлар ҳамда энди нима бўлиши ҳақида ўз фикрлари, таҳмин ёки таҳминларини билдирмоқдалар.

Баъзан сабаб ёки баҳона қандай бўлишидан қатъий назар бу воқеалар қандай қилиб Қозоғистондай давлатда юз берганлиги ҳақида ҳақли саволлар бердилар.

Марказий Осиёда намойишлар ва ҳатто инқилоблар Қирғизистонда юз бериши одат тусига айланган ва улар яна юз берса ҳам ҳеч ким ажабланмайди. Аммо авторитар шаклда қаттиқ усулда бошқариладиган Қозоғистонда бу қандай юз берди? Қозоқлар ўзбеклар, туркманлар ва тожикларга қараганда қўрқмас ва жасурроқмилар? Ёки улар жонларидан тўйган аҳмоқмилар? Улар муаммолардан норози бўлиб ўзларидан ўзлари кўчаларга чиқиб кетиб шунча воқеаларни ташкил қилдимилар? Тағин Қозоғистон минтақадаги энг бой давлат бўлиб, намойишлар қилиш учун қозоқ халқида қўшниларига нисбатан сабаблар камроқ эди дейиш мумкин.

Бу воқеаларни юзага келишида, воқеалар ривожида ва унинг келажагида муҳим бир жиҳат бор. Бу қозоқ халқининг сиёсий ва ҳуқуқий савияси!

Мустақиллик йилларида, Қозоғистон давлати барча муаммоларидан қатъий назар амалга оширган (мукаммал бўлмаса-да қўшнилардан анча яхшироқ) яхши иши бу таълим соҳасини ривожлантирганлигидир. 2000 йиллар бошидаёқ Ўзбекистонда маоши ўзига етмай Қозоғистон университетларига бориб дарс бериб юрган ўзбек профессорларини эслайман. Қозоғистон нафақат "миялар"ни қадрлаб, уларни жалб этиб, давлат тараққиёти хизматига сафарбар этди, балки у жаҳон стандартларига мос келадиган олий таълим муассасаларини яратиб, ўз аҳолисининг барча соҳалардаги саводхонлиги ошишига урғу берди.

Иқтисодий фаровонлик туфайли қўлларига пул тушган қозоқ оилалари хоҳласалар фарзандларини Қозоғистонда, хоҳласалар дунёнинг нуфузли олийгоҳларида ўқитдилар. 30 йил бу ўртача 3 авлод алмашинуви деганидир. Ўзбекистон ОВИР, "суҳбатлар" ва таъқиқлар билан ўз ёшларини чет элларга чиқармай юрган йилларда қозоқ талабалари ва тадқиқотчилари ривожланган давлатларда сифатли таълим ва илғор дунёқарашларни кашф қилдилар. Улар орасида чет элларда карьера қилиб юрганлари ва ўз юртига қайтиб, жамиятнинг савияси ортишига ўз ҳиссаларини қўшиб юрганлари етарли.

Сиёсий воқеа ва ҳодисаларни юзага келтириш ва ташкиллаштириш учун жамият вакилларидан (бир инсондан эмас, маълум сондаги инсонлар йиғиндисидан) минимум сиёсий савия, ҳуқуқий саводхонлик, таҳлилий онг ва дунёқараш талаб этилади. Аҳволи қўшнилариникидан яхши бўлса-да, бир оила ёки клан уларнинг чўнтакларидан мтллиардларни ўмараётганлигини кўра олиш учун очиқ кўзлар ва уларга биргаликда йўқ дея олиш учун ақл-идрок керак бўлади.

Кейинчалик манфаатдор кучлар томонидан саботаж қилинган бўлса-да қозоқ халқи бир эмас, географик жиҳатдан минглаб километр узоқликдаги шаҳарларда бир хил талаблар билан тинч намойишлар таклиф қилди. Тинч намойишларни саботаж қилиш деган нарсалар ҳар куни намойишлар юз берадигвн энг демократик давлатлар Франция, Германия, Англия ва АҚШда ҳам юр бериб туради. Ҳали бу борада тажрибасиз қозоқларни воқеалар ривожида айблаш нотўғри бўлади. Аксинча Қозоғистонда интернет ўчириб қўйилгач, бутун дунёдаги таҳсил олаётган ва истиқомат қилаётган қозоқлар маданиятли йўллар билан воқеаларга ўз муносабатларини билдирдилар. Россия ва бошқа айрим давлатлардаги "ақллилар" қозоқларни қолоқликда айблаганларида юксак савия билан жавоблар бердилар.

Воқеалар бостирилиб, президент Тўқаев янги ҳукумат эълон қилди. Эътибор берган бўлсангиз ҳукуматнинг аксарияти ёш кадрлардан иборат бўлди. Умуман олганда воқеалар ривожида қандай сиёсий хатолар қилган бўлса ҳам Тўқаевнинг ўзи ҳам дунё кўрган, бир нечта тилларда сўзлаша оладиган кучли кадр ҳисобланади. Шу сабабли, қозоқ жамтяти ва дунёдаги қозоқ диаспораси қисқа муддатларда тинчликка қайтиб, янги саргузаштлар сари отланмоқда. Ишончим комилки, бундан бу ёғига ҳам қозоқ жамиятининг сиёсий савияси олдинга интилишга, шу билан бирга амалдаги ҳокимиятни ҳаддидан ошиб кетмаслигига ҳисса қўшишда давом этади.

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

​​КАРЛА БРУНИ ВА УНИНГ ЭРКАКЛАРИ

Билмаганлар учун Карла Бруни Франция собиқ президенти Никола Саркозининг аёли бўлади. У президент аёли ва ҳонанда сифатида таниқли бўлиш билан бирга унинг ҳаётидаги эркаклар рўйхати билан ҳам машҳурдир.

Рўйхат барибир тўлиқ бўлмаслигини билган ҳолда унинг сал узоқроқ давом этган ва ОАВларга маълум бўлган ишқий алоқалари қуйидагилар:

- Луи Вертингак, маникен
- Эрик Клаптон, ҳонанда
- Мик Жагер, маникен
- Винсент Перез, актёр (Мик Жагер билан бўлган пайтда актёр билан ҳам юришни бошлаган)
- Жан Пол Энтовен, ношир
- Рафаэл Энтовен, файласуф (отаси билан бирга бўлган пайтларида ўғлини севиб қолиб, унга ўтиб кетган)
- Жан Жак Голдман, ҳонанда, бастакор
- Шарль Берлинг, актёр
- Никола Саркози, Франция собиқ президенти

Бу рўйхатдагилардан ташқари Мадам Бруни Дени Оливен, Доналд Трамп, Лоран Фабиус, Кевин Костнер, Флоран Панги, Арно Класферлд ва бошқалар билан ҳам ишқий муносабатларда ёки алоқаларда бўлган деб айтадилар.

Карла Брунининг ўзи интервьюларидан бирида биргина эркак билан бўлиш унинг учун зерикарли эканлигини, ҳатто бир вақтнинг ўзида бир неча эркаклар билан бўлиш қизиқроқ эканлигини айтган.

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Эркак ва аёллигидан қатъий назар Ўзбекистонни Ватан деб билган ҳар бир инсон ватан ҳимоячисидир.
Барчага байрам муборак !
🇺🇿🇺🇿🇺🇿🇺🇿🇺🇿🇺🇿

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Мажбурий ҳарбий хизматга муносабатингиз қандай ?
public poll

Яхши, мажбурий ҳарбий хизмат 1 йил бўлса етади – 49
👍👍👍👍👍👍👍 39%

Ҳарбий хизмат мажбурий бўлмагани яхши. – 45
👍👍👍👍👍👍 36%

Яхши, мажбурий ҳарбий хизмат камида 2-3 йил бўлиши керак – 17
👍👍 13%

Бўлади, бир ойлик ҳарбий хизмат етарли – 15
👍👍 12%

👥 126 people voted so far.

ҲАРБИЙ ХИЗМАТ: МАЖБУРИЙ, ИХТИЁРИЙ, КАСБИЙ ВА ЙЎҚ ХИЗМАТ

ҚИСҚАЧА ТАРИХ

Қадим замонлардан бери ҳарбий хизмат турли шаклларда ташкил қилиниб келган. Масалан, қадимий Греция, Спарта, Рим империяси ва бошқаларда мажбурий ҳарбий хизмат ташкил қилинганлиги ҳақида маълумот мавжуд бўлса, давлатлар, тузумлар, сулолаларнинг барқарор бўлмаганлиги, давлатлар бошқалари томонидан босиб олиниб, йўқолиб кетиб турганлиги сабабли мунтазам мажбурий хизмат жорий этиш мураккаб ёки имконсиз бўлган. Шу сабабли, қудратга келган давлатлар ёки сулолалар асосан ёлланма аскарлардан иборат армиялар ташкил қилганлар. Улар ёлланган аскарларининг садоқатларини сақлаш ва қудратда қолиш учун янги ҳудудларни босиб олиш, талаш ва аскарларни моддий рағбатлантиришларига тўғри келган.

Сўнгги асрларда давлатлар барқарорлашиб, халқаро миқёсда ҳудудлар борасида келишувлар шакллангач давлатларда ўз ҳудудларини мудофаа қилиш учун мунтазам "миллий" армия яратиш зарурати туғилган.

Миллий армия бўлгач, унинг мудофааси ўзларини мазкур миллатга даҳлдор деб билувчи барча инсонларга, тўғрироғи барча эркакларга мажбурий қилиш амалиёти шаклланган.


ҲОЗИРГИ ҲОЛАТ

Ҳозирга келиб дунёда турли хил ҳарбий хизматлар мавжуд. Авваламбор, бир неча ўнлаб давлатларда армия мавжуд эмас ва пировардида ҳарбий хизмат ҳам мавжуд эмас.

Ундан кейин ҳарбий хизмат тарихий мерос сабабли (масалан Россия, Ўзбекистон каби) ёки мудофаа зарурати сабабли (Исроил) мажбурий бўлган давлатлар бор.

Аммо дунёда энг кўп тарқалган, 100 дан ортиқ давлатлар, хусусан тараққий қилган бой давлатларда амал қиладиган ҳарбий хизмат тури ихтиёрий ёки касбий хизмат тури ҳисобланади.

Масалан АҚШ, Англия каби давлатлар икки жаҳон уруши ёки бошқа уруш даврларида мажбурий ҳарбий хизмат чақирувига мурожаат қилган бўлсалар ҳам 20 асрда тўлиқ касбий ҳарбий хизмат турига ўтганлар. Франция 1997 йилда тўлиқ ҳарбий хизмат турига ўтган ва барча ўқувчилар мактабни битираётганларида бир кун давомида мудофаа ва фуқаролик бурчи дарсларида иштирок этишлари керак бўлади. Дунёнинг 5 қитъасида бор бўлган француз армиясида 270 000 ҳарбийлар, жумладан 9000 чет элликлар (француз легиони) хизмат қиладилар.

Касбий ҳарбий хизмат ва мажбурий ҳарбий хизматнинг фарқи, мажбурий ҳарбий хизматда давлат хоҳласа хоҳламаса, яроқли ва яроқсиз бўлса ҳам (қоғозда яроқли бўлса ҳам) барча эркакларни хизмат қилишга мажбур қилади. Энг асосийси, уларни ҳарбий хизмат давомида боқади, уст-бош билан таъминлайди ва бошқа моддий ҳаражатларни кўтаради.

Касбий ҳарбий хизматда эса хизмат бошқа касблар каби маош тўланадиган касб тури, бунинг устига мураккаблиги ва яраланиш-ўлиш хавфи мавжудлиги сабабли маоши юқори касб тури ҳисобланади. Унга фақатгина хоҳловчилар, яроқлилар, жисмонан ва руҳан жанг қилишга, зарур бўлса ўлишга тайёрларгина даъвогар бўладилар. Ўқитувчилик, шифокорлик, милиционерлик, прокурорлик ёки бошқа давлат хизматларидагидек бу хизматга кириш учун ҳужжат топширган номзодлар бу ишни қила олиш олмасликлари, муносиб ёки муносиб эмасликлари жиддий ўрганиб чиқилиб, фақатгина арзийдиган номзодлар ишга олинади. Ишга олинган ҳарбийларга яхши маош тўланганлиги сабабли улардан ҳар қандай вазиятларда садоқатли хизмат талаб этилади.

Мажбурий ҳарбий хизматда эса чақирув юборилган 100 000 йигитдан 25%и хоҳламасдан, 25%и қўрқиб, яна 25%и фақатгина мажбур бўлганлиги учун бесабаб борадиган армияда армиянинг самарадорлиги юқори бўлиши мураккаб иш ҳисобланади. Аксинча, бундай хизмат турида армияга бориш ёки бормаслик учун пора беришлар, маъмурий қоғозбозликлар юзага келиб, хизмат даврида ҳам фақат номигагина вақтини ўтказиб келиш эҳтимоли юқори бўлади.

Бундан келиб чиқадики, 100 минг хоҳлаган, хоҳламаган йигитларни мажбур қилиб хизматга чақириб, уларни боқиб, самарали армияга эга бўлмагандан кўра, шу пулни ўзлари хоҳлаб сидқидилдан хизмат қиладиган 50 минг кишига маош қилиб тўлаган маъқулроқ бўлади деб ўйлайман.

Мана шу сабабларга кўра, собиқ совет республикалари орасида Қозоғистон, Молдавия, Украина каби давлатлар касбий ҳарбий хизматга ўтишни режалаштирмоқдалар.

Ўзбекистонда ҳам сўнгги йилларда шартнома асосида ҳарбий хизматга ишга кириш амалиёти қўлланмоқда. Бу худди ривожланган давлатлардаги амалиёт каби самарали усул ҳисобланади. Менимча ҳаммани ёппасига чақириб, хоҳламаганларни жалб этиш учун уларга олийгоҳларга киришга имтиёзлар бериб жамиятда дискриминацияни шакллантиргандан кўра тинчгина касбий ҳарбий хизматга ўтиладиган бўлса, бу ҳам ҳарбий, ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий томондан фойдалироқ бўлади деб ўйлайман.

"Уч замон" каналига ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

Сизда ҳам шундайми? 😜

"Уч замон" каналига обуна бўлиш учун ҳавола👉 https://t.me/uchzamon

​​"КАРТОШКА БИЗНИКИ ЭМАС"

Баъзан "Фалон байрам бизники эмас" деб жонингизга тегганларида уларга "Сиз ишлатаётган Айфон ва Самсунг телефонлар, ишлатаётган интернет, Фейсбук ва Твиттер каби ижтимоий тармоқлар, эгнингиздаги кўйлак, шимлар ҳам бизники эмас, аммо уларни ишлатяпсиз ва кийяпсиз" деб ҳақли ва мантиқли жавоб берилади.

Бу жавобни қуйидаги қизиқарли аргумент билан тўлдириш мумкин. Ўзбекистонда биз ейдиган махсулотларнинг деярли ҳеч бири бизники эмас. Бугунги кунда ўзбек ошхонасининг асосини ташкил қиладиган картошка, помидор, қалампир, гуруч, карам ва ҳоказоларнинг барчаси Америка қитъаси ёки бошқа жойлардан кириб келган.


Маълумот учун, картошка Ўзбекистон ҳудудларига 19 аср охирларида кириб келади ва ўша давр диндорлари картошкани харом ва ғайридинлар таоми деб эълон қиладилар. Кимки картошка еганлигини билиб қолишса, ҳозирда айрим диндорлар чўчка гўшти еган одамга қандай қарашса, ўшандай қараганлар ва қарғаганлар.

Айтмоқчи бўлганим, "бизники эмас", "биздан эмас", "мумкин эмас", "харом" ва ҳоказо деган гаплар барчаси нисбий гаплар. Агар ниманидир емаслик, киймаслик, ишлатмаслик, минмаслик, кўрмаслик учун баҳона қидирилса, уни асоссиз ва мантиқсиз йўллар билан бўлса-да албатта топилади. Аксинча, инсонларнинг дунёқараши кенг, билимлари юксак бўлса, майда полемикалар билан жамият тараққиётининг оёғидан тортмайди.

Сўз якунида, биз истеъмол қиладиган айрим махсулотларнинг келиб чиққан жойларининг қисқа рўйхатини келтираман:

Помидор-Перу
Картошка-Боливия
Пиёз-Марказий ва Жанубий Осиё
Сабзи-Марказий ва Жанубий Осиё
Карам-Европа
Қалампир-Экуатор
Болгар қалапири-Мексика
Маккажўхори-Мексика
Ловия-Жанубий ва марказий Америка
Қовоқ-Мексика
Бодринг-Ҳиндистон
Бақлажон-Яқин шарқ
Узум-Яқин шарқ ва Кавказ, Шимолий Америка
Қовун-Африка ва Осиё
Тарвуз-Ғарбий Африка
Гуруч-Жанубий ва шарқий Осиё

"Уч замон" каналига обуна бўлиш учун ҳавола👉 https://t.me/uchzamon