📢از مخاطبان عزیز و صبور کانال زبان‌شناسیک عذرخواهی می‌کنم. حیف است که وقت گران‌مایهٔ شما عزیزان صرف پرداختن به چنین مطالبی شود. به‌خوبی می‌دانید که در این کانال حتی از تبادل یا تبلیغ پرهیز کرد‌ه‌ام تا آسایش شما عزیزان فراهم باشد. خودم هم در این مدت بسیار سکوت و صبوری کردم، اما فایده نداشت. اکنون به شکیبایی و حمایت شما بزرگواران نیازمندم. برای نوشتن این مطالب گاهی روزها و هفته‌ها وقت می‌گذارم. برای یافتن بعضی مطالب به منابع متعدد مراجعه می‌کنم. گاهی از استادانِ بنام پرس‌وجو می‌کنم. گاهی مطالبی می‌نویسم و چون شواهد کافی برایش ندارم منتشر نمی‌کنم. گاهی برای پیدا کردن صفحهٔ یک کتاب که قرار است در کانال نقل‌قول کنم مجبور می‌شوم تمام یک کتاب را ورق بزنم تا شمارهٔ صفحه را پیدا کنم و با ارجاع‌دهی مطلبم را بیان کنم. از شما دوستان عزیز و فرهیخته انتظار دارم بیش از پیش امانتدار مطالب باشید.

📢دربارهٔ کانال‌های دیگر هم منتظر هستم تا یا مطالب من را از کانال خود حذف کنند یا نام منبع و نویسنده را درج کنند. بعضی استوری‌های اینستاگرامی نیز مطالب من را به گونه‌ای به اشتراک می‌گذارند که گویا خودشان این مطالب را نوشته‌اند. از آن‌ها نیز خواهشمندم اصلاح فرمایند.

سپاسگزارم

📢کانال بعدی

⚠️کانال «آیین‌ نگارش و مکاتبات» مطلبی از من به اشتراک گذاشته و ذکر منبع نکرده.

https://t.me/mokatebat2

📢از خبرگزاری ایسنا تشکر می‌کنم که دغدغهٔ زبان فارسی را دارد. ایسنا دو مطلب از کانال زبان‌شناسیک منتشر کرده. یکی مطلب «بغداد و بیدخت و بیستون»:

https://www.isna.ir/amp/1400102417520/

چندین وبگاه و خبرگزاریِ دیگر، به نقل از ایسنا، همین مطلب را کار کرده‌اند:

۱. شباب
۲. سرخط نیوز (همراه با اشکالات و به‌هم‌ریختگی‌های محتوایی)
۳. موکسو
۴. فینال خبر
۵. سی نیوز
۶. خواندنی‌ها
۷. خبر آنلاین
۸. قدیری نیوز
۹. نیوزین
۱۰. استاد بار خبری
۱۱. رویداد ایران
۱۲. اسکن‌ نیوز
۱۳. خبرکاوی
۱۴. و...

مطلب دیگری که ایسنا از زبان‌شناسیک منتشر کرده «چمدان» است:

https://www.isna.ir/amp/1400100805337/

این مطلب را هم چند وبگاه دیگر به نقل از ایسنا کار کرده‌اند:

۱. برخط نیوز
۲. تیتر آنلاین
۳. خطوط
۴. قطره
۵. پیام سپاهان
۶. و...

بسیار خوشحالم که به این یادداشت‌ها اقبال شده است و این را هم درک می‌کنم که خبرگزاری‌ها نمی‌توانند کانال تلگرامی را به‌عنوان منبع ذکر کنند، اما می‌توانند با نویسنده مشورتی داشته باشند یا کسب اجازه‌ای کنند. شاید لازم باشد بعضی مطالب برای خبرگزاری به گونه‌ای دیگر نوشته شود یا ملاحظاتی دیگر در میان باشد. برای نمونه، من تغییراتی ولو اندک در مطلب «چمدان» ایجاد کردم، اما خبرگزاری همان متن اولیه را منتشر کرد. امیدوارم خبرنگاران ایسنا این مطلب من را ببینند و از این پس برای انتشار مطالب با نویسنده هماهنگ باشند.

@zabanshenasik

🔸مدتی پیش رادیو نمایش با من مصاحبه‌ای کرد و سپس ایبنا خبر آن را منتشر کرد. از رادیو نمایش و برنامهٔ «پرانتز خبر» و همچنین خبرگزاری ایبنا سپاسگزارم. موضوع مصاحبه پاسخ به این پرسش است: «آیا زبان فارسی یگانه زبان کلاسیک زندهٔ دنیاست؟»

https://www.ibna.ir/fa/shortint/317969/

@zabanshenasik

چند بپرسی که رخت زرد چیست؟
از غم تو ای بت گلرنگ من

دوش به زهره همه شب می‌رسید
زاریِ این قالبِ چون چنگ من

جان مرا از تن من بازخر
تا برهد جان من از ننگ من

ای شده از لطف لب لعل تو
کاسهٔ پر زر دل چون سنگ من

صلح بده جان مرا و مرا
کز جهت توست همه جنگ من

پای من از باد روان‌تر شود
گر تو بگویی که بیا لنگ من

ای تو ز من فارغ و من زارِ زار
وه چه شود چون کنی آهنگ من

#مولانا #ادبیات #شعر
@zabanshenasik

عارفان هر دمی دو عید کنند
عنکبوتان مگس قدید کنند

🔹استاد ما این بیت را زیاد می‌خواند. مولانا در این بیت می‌گوید عارفان در هر نفسی دو عید دارند. آن‌ها در لحظهٔ حال زندگی می‌کنند، اما عنکبوتان تار می‌بافند و مگس را طعمهٔ خود می‌کنند و نگه می‌دارند تا هنگام گرسنگی بخورند.

🔹اما چرا مولانا هر دم را «دو» عید به شمار می‌آورد؟ بعضی به نظرشان می‌رسد منظور از دو عید دم و بازدم است، چنان‌که سعدی می‌گوید «هر نفسی که فرو می‌رود ممد حیات است و چون برمی‌آید مفرح ذات».

🔹نظر دقیق‌تری وجود دارد که شاید به مراد مولانا نزدیک‌تر باشد. یک عیدِ عارفان این است که در هر نفس جهانشان تازه می‌شود و وارد جهانی جدید می‌شوند. از این جهت، عارفان و غیرعارفان به‌نوعی مشابه‌اند. عید دیگرِ عارفان این است که در هر دمی «حضور» دارند و با هر نفس سلوک تازه‌ای می‌کنند و یک قدم به آگاهی و معرفت نزدیک‌تر می‌شوند، به همین جهت است که عارفان هر دمی دو عید کنند، عید اول نفس تازه و عید دوم آگاهی همراه با هر نفس.

🔹امیدوارم در سال جدید و قرن جدید و تاریخ زیبای ۰۱/۱/۱ که یادآور روز پیدایش است با هر نفسی دو عید کنیم و در هر عید دو خوشی. به قول مولانا،

خوش باش که هر که راز داند
داند که خوشی خوشی کشاند

🪴سال نو و قرن نو مبارک. خیر و عشق و صلح و برکت و شادی را برای همگان آرزومندم.

@elahiatik

افسوس

🔸«افسوس» به معنای احساس تأسف و حسرت است. این واژه در قدیم معنای «تمسخر کردن» و «ریشخند کردن» می‌داده. حافظ می‌گوید:

زلف‌آشفته و خوی‌کرده و خندان‌لب و مست
پیرهن‌چاک و غزل‌خوان و صُراحی در دست

نرگسش عربده‌جوی و لبش افسوس‌کنان
نیم‌ شب دوش به بالین من آمد بنشست

معشوق، با حالت لب و دهانش، عاشق را، که در بیت بعد مشخص می‌شود خوابش برده، به سخره گرفته.

🔸در ترجمهٔ تفسیر طبری نیز از واژهٔ افسوس با همان معنای قدیمی استفاده شده. برای نمونه، سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۴:

وَإِذَا لَقُواْ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوۡاْ إِلَىٰ شَيَٰطِينِهِمۡ قَالُوٓاْ إِنَّا مَعَكُمۡ إِنَّمَا نَحۡنُ مُسۡتَهۡزِءُونَ 

▪️فولادوند: چون با كسانى كه ايمان آورده‌اند برخورد كنند، می‌گويند: «ايمان آورديم»، و چون با شيطان‌هاى خود خلوت كنند، مى‌گويند: «در حقيقت ما با شماييم، ما فقط [آنان را] ريشخند مى‌كنيم».
▪️طبری: چون بينند آن كس‌ها كه بگرويدند، گويند بگرويديم، و چون به نهان گردند سوى ديوان، ايشان گويند ما با شماییم، ماييم ما افسوس‌كنان.

#واژه‌شناسی #واژگان
@zabanshenasik

پیام تبریک هیتلر به رضا شاه

🗞از آن اعلی‌حضرت خواهشمندم به مناسبت نوروز صمیمی‌ترین تبریکات و ادعیه‌ام را برای مزید ترقی و تعالی کشور ایران قبول فرمایند.

آدلف هیتلر
صدراعظم آلمان

🔸چند وقت پیش در یک کانال تلگرامی از قول فردی ناشناس مطلبی خواندم که ذهنم را به خود مشغول کرد:

«آیا تو زبان‌ها و فرهنگ‌های دیگه هم اصطلاحات و واژه‌هایی که مفهوم ارباب و رعیتی دارن تا این حد پرکاربرد هستن؟ خدمت می‌رسم، مزاحم می‌شم، منت به سر ما گذاشتید، کوچیک شما هستم و امثال این‌ها.
‏چرا مؤدبانهٔ 'گفتن' باید باشه 'خدمتِ کسی عرض کردن' و 'فرمودن'؟ چرا خودِ 'گفتن' نباید به اندازهٔ کافی مؤدبانه تلقی بشه؟ چرا در ذات زبان ما بندگی و چاکری و خاکساری هست؟»

🔸دریافتم که فقط ایرانیان نیستند که اهل تعارفات این‌چنینی‌اند. هیتلر نیز در پیام تبریکش لفظ‌پردازی می‌کند. پیش‌تر هم نوشته‌ای از کانت خطاب به یک مسئول سیاسی به اشتراک گذاشته بودم. فارغ از اینکه چه قضاوتی دربارهٔ این‌ گونه نثرها داشته باشیم و اینکه چقدر ترجمه‌ها شبیه متن اصلی باشند، خوب است که به امکانات زبان فارسی و گوناگونی‌های نثر آن و همچنین به مراتب زبانی توجه کنیم.

@zabanshenasik

جناب آقای یزدانی، مترجم و مدرس زبان‌ روسی، پیام زیر را برایم فرستادند. از ایشان بابت نکات ارزشمندشان تشکر می‌کنم‌.


سلام جناب سرگلی

در ارتباط با فرستهٔ آخر باید بگویم: هر جا نظام ارباب و رعیتی باشد، چنین عبارت‌ها و الفاظ و تعابیری هم هست و این‌ها منحصر به زبانی خاص نیست. واژه‌ها و تعابیر برای برآوردن نیازی از زبانوران به‌ وجود می‌آیند. در آن نظام وجود چنین عباراتی لازم بوده.

در روسیه هم چنین لفظ‌‌بازی‌هایی «وجود داشته‌ است». برای نمونه، نامه‌های تالستوی به تزارهای روس پر است از این چنین خاکساری‌ها و چاکری‌‌ها.

@zabanshenasik

جناب آقای تاجی، ساکن نروژ، پیام زیر را برایم فرستادند. از ایشان نیز برای مطالب ارزشمندی که بیان کردند سپاسگزارم.

سلام
در مورد پست آخرتان، در زبان نروژی قضیه به‌عکس هست. نه‌تنها چنین تعارفاتی را ندارند بلکه بسیاری کلمات عاطفی را هم ندارند. مثلاً لطفاً (please) در زبانشان کاربردی ندارد و کلمات بسیار کمی برای ابراز احساسات دارند.

می‌دانید که در انگلیسی ابتدای نامه‌های رسمی را با Dear آغاز می‌کنند. درست است خیلی بار عاطفی ندارد و از قبیلِ همین‌گونه تعارفات است، اما به‌هرحال رویکردی دوستانه دارد. در نروژی چنین چیزی هم نیست. آغاز نامه‌های رسمی با یک سلام خشک و خالی است نه کم و نه بیش.

@zabanshenasik

آیا اظهارنظر ژاله صامتی دربارهٔ لهجه توهین‌آمیز بود؟

🔸اخیراً اظهارنظر ژاله صامتی، بازیگر و داور عصر جدید، دربارهٔ لهجهٔ یک نوجوانِ شرکت‌کننده بسیار در رسانه‌ها جنجال‌برانگیز شد. صامتی در برنامهٔ عصر جدید به آن نوجوان خواننده می‌گوید: «باید لهجه‌ات فراموش بشه...». این جمله واکنش بسیاری از مردم را برانگیخت، به‌طوری‌که دکتر ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران، در کانال تلگرامی خود با عنوان «فاشیست‌ها کی دست از سر مردم ایران برمی‌دارند؟» نوشت:

«کاش به این خانم که 'شهرت'ش را ظاهرا مدیون بازی در چند سریال و فیلمفارسی سخیف و بی‌ارزش است، به‌جای تحقیر آن جوان، ده دقیقه فرصت داده می‌شد که برای ما بگوید فرق 'زبان'، 'گویش'، 'لهجه'، 'زبان میانجی'، 'زبان‌های محلی'، 'زبان قومی'، 'زبان ادبی' و 'زبان مردمی'، 'خانواده زبانی'، 'زبان‌های کرئولی' و... چیست. یا برایمان بگوید که از کجا باید 'فرهنگ موسیقی و ادبیات' آموخت و یا ساده‌تر، اسم چند کتاب و چند قطعه موسیقی‌ای را که در هفته گذشته خوانده یا شنیده صرفاً بر زبان بیاورد تا ما هم بتوانیم ایشان را قضاوت کنیم. وقتی شیخ اجل استاد سخن می‌گوید: 'این چه حرامزاده مردمان‌اند، سگ را گشاده‌اند و سنگ را بسته!' گویی چند صد سال پیش این برنامه را چندین بار تماشا کرده بوده است، برنامه‌ای که من به‌عنوان یک فرهنگ‌شناس یک‌بار دیدم، اما وقتی وقاحت یک‌سو و شرم سوی دیگر را می‌بینم و بلاهتی را که در فضا موج می‌زند، نه جسارت تماشای دوباره‌اش را دارم و نه پاسخی برای این پرسش که این خُرده‌فاشیست‌های از زیر بته بیرون خزیده چه زمانی قصد دارند دست از سر مردم بردارند و دست‌کم نمک بر زخمشان نپاشند؟»

🔸چند نکته در این ماجرا به نظرم رسید که بد نیست بیان کنم:

۱. فعلاً به اینکه عصر جدید برنامهٔ مفید و به‌دردبخوری است یا برنامه‌ای بی‌محتوا و بی‌مصرف کاری ندارم. (به این موضوع در کانال الهیاتیک خواهم پرداخت.)

۲. در اینکه بسیاری از چهره‌ها (سلبریتی‌ها)، چه هنری چه ورزشی، سواد درست و حسابی ندارند بحثی نداریم.

۳. فراموش نکنیم خانم ژاله صامتی استاد و بازیگر توانمندی است و این‌گونه نیست که با بازی در چهار تا سریال و فیلمفارسی به این جایگاه رسیده باشد. او جزء بازیگران باسواد به حساب می‌آید و طبیعتاً ارزش و اهمیت لهجه‌ها و گویش‌ها را درک می‌کند.

۴. نمی‌دانم چرا وقتی می‌خواهیم کسی را نقد کنیم، باید او را لجن‌مال کنیم‌ تا حق مطلبمان ادا شود.

۵. دکتر ناصر فکوهی، در کنار بسیاری از مردم کشورمان، بنابر دغدغه‌های ارزشمندشان، از اظهارنظر خانم صامتی رنجیده‌خاطر شده‌اند. اما آیا ضرورتاً باید با رفتارهای شبه‌فاشیستی به‌سراغ مبارزه با فاشیسم برویم؟

۶. نمی‌خواهم نیت‌خوانی کنم، اما پیش از حمله‌ور شدن به داور مسابقه، یک احتمال، آن هم بنابر بافت کلام و سابقهٔ گویندهٔ کلام، باز کنیم که شاید منظور او را درست درنیافته‌ایم.

۷. با توجه به بافت موقعیت و بافت کلام، بسیار بعید است که منظور ژاله صامتی این باشد که کسی با لهجه حرف نزند. توصیهٔ او به آن نوجوان باصفا این است که باید فن بیان یاد بگیری و قابلیت بدون لهجه صحبت کردن را، آن هم به‌اقتضای کار هنری، یاد بگیری. درواقع، داور برنامه داشت اقتضائات زیست جدید مهمان برنامه را پیش رویش ترسیم می‌کرد تا نتیجه‌‌ای از این مطالب حاصل شود.

۸. فراموش نکنیم که رسانه‌های خبری در بزرگ‌ کردن یک اتفاق نقش دارند. حساس بودن به مسائل زبانی خوب است، اما کاش جانب اعتدال را رعایت کنیم.

۹. به این هم توجه کنیم که بعضی‌ هموطنان منتظر جرقه‌ای بودند تا به رفتارهای علیه لهجه بتازند و این اتفاق بهانه‌ای شد برای دیده شدن آتشی که زیر خاکستر مانده بود.

۱۰. درنهایت بسیار خوشحالم که مردم ما این‌قدر به زبان‌ها و گویش‌ها و لهجه‌های کشورمان اهمیت می‌دهند و حساسیت می‌ورزند و حواس‌جمع‌اند و درود بر کسانی که لهجهٔ خود را کنار نمی‌گذارند و فراموش نمی‌کنند. کسی که لهجه دارد یک زبان یا گویش، یا دست‌کم یک فرهنگ، بیشتر از ما می‌داند.

#زبان #گویش #لهجه #فرهنگ
@zabanshenasik

🔸خبرگزاری ایسنا یادداشتِ دیروز من را دربارهٔ اظهارنظر داور عصر جدید منتشر کرده است. از خبرنگار کوشا و دغدعه‌مند و همچنین دبیر محترم ایسنا تشکر می‌کنم.

https://www.isna.ir/news/1401011104557/

@zabanshenasik

«نقدی بر عصر جدید» را، که وعده داده بودم به نوشتنش، ایسنا و چند خبرگزاری دیگر به نقل از ایسنا منتشر کرده‌اند:

https://www.isna.ir/news/1401011305543/

اصل مطلب را می‌توانید در کانال بخوانید:

https://t.me/elahiatik/233

نکته‌ای به مسائل پیش اضافه کنم: لازم است به تفاوت میان استعداد (talent) و مهارت (skill) نیز توجه کنیم. مهارت نوعی توانمندی است که معمولاً با تمرین و آموزش همراه است، اما استعداد، در ابتدای امر، قابلیت و ظرفیتی است که با آموزش و تمرین فراوان همراه نیست. با این تعریف، در برنامهٔ عصر جدید، بسیاری از نمایش‌ها، با اینکه رأی می‌آورند و صعود می‌کنند، استعداد نیستند، بلکه محصول تمرین‌های سخت و فراوان‌اند، اما از آنجا که نمایش‌پذیر و سرگرم‌کننده‌اند، در این برنامه حضور می‌یابند.

@elahiatik
@zabanshenasik

آزادی

🔸یکی از معانی «آزادی» در قدیم «شُکر و سپاس» بوده‌ است. «آزادی کردن» عموماً در متون قدیم به معنای «سپاسگزاری کردن» است. فردوسی می‌گوید:

هم آزادیِ تو به یزدان کنیم
دگر پیش آزادمردان کنیم

مولانا نیز می‌گوید:

ای گروه مؤمنان شادی کنید
همچو سرو و سوسن آزادی کنید

لیک می‌گویید هر دم شکر آب
بی‌زبان چون گلستان خوش‌خضاب

بی‌زبان گویند سرو و سبزه‌زار
شکر آب و شکر عدل نوبهار

🔸«آزادی کردن» در شعر مولانا نیز به احتمال زیاد، خصوصاً با توجه به ابیات بعد، به معنای «شکر کردن» است.

🔸شاید سؤال پیش بیاید که این معنای آزادی از کجا آمده است. ریشهٔ این معنا به فارسی میانه (پهلوی) بازمی‌گردد. کلمهٔ āzādīh در فارسی میانه به معنای «شکر و سپاس» است.

#واژگان #واژه‌شناسی
@zabanshenasik

باشِش

🔸پیش از این دربارهٔ «می‌باشد» نکاتی نوشته بودم:
۱. می‌باشد
۲. شاهد از فروغی و خانلری

🔸دیشب، وقتی در منزل استادم بودم و او جملاتی از بایزید بسطامی می‌خواند، کلمهٔ «باشِش» به گوشم خورد:

پس صفاتِ من صفاتِ ربوبیت گشت
و زبانِ من زبانِ توحید
و صفاتِ من اینکه: او، او، لا اله الّا هو.
پس بود آنچه بود به بودِ خویش از آنچه بود
و آنچه باشد به «باششِ» خویش، باشد آنچه باشد.
صفاتِ من صفاتِ ربوبی
و اشاراتِ من اشاراتِ ازلی
و زبانم زبانِ توحید.

📚دفتر روشنایی؛ از میراثِ عرفانیِ بایزید بسطامی. سهلگی، محمد بن علی. ترجمهٔ محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن، ۱۳۸۴.

باشِش: باش (ستاک حال) + -ِش (پسوند)

🔸پسوند «-ِش» عموماً به ستاک حال می‌پیوندد و اسم مصدر می‌سازد. بعضی دستوریان به این نوع اسم مصدر «مصدر شینی» می‌گویند‌. بینش، پرش، چینش، دانش، روش، کشش، کنش، کوشش، گردش، گویش نمونه‌هایی از مصدر شینی‌اند. بیش از ۲۰۰ کلمه با این پسوند ساخته شده است. برای مطالعهٔ بیشتر، به کتاب فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی، نوشتهٔ دکتر علاءالدین طباطبایی، مدخل «مصدر شینی» مراجعه کنید.

#ویرایش #می‌باشد #مصدر_شینی
@zabanshenasik

ناله زدن

🔸یکی از دوستانم پیام داد و از من پرسید که چرا روضه‌خوان‌ها، به‌جای اینکه بگویند «ناله کنید»، می‌گویند «ناله بزنید»؟ بعد هم گفت این تشویق به شیون را نمی‌فهمم؛ اگر کسی گریه‌اش بیاید گریه می‌کند دیگر.

🔸با باورهایی که از او سراغ داشتم، کمی سربه‌سرش گذاشتم که در مراسم روضه‌خوانی چه می‌کرده. گفت تلویزیون روشن بوده و از آنجا شنیده. دربارهٔ پیام دومش جواب خاصی نداشتم و گفتم شاید به‌خاطر مجلس گرم کردن باشد. اما دربارهٔ «ناله زدن» به‌جای «ناله کردن» گفتم احتمالاً تحت تأثیر «ضجه زدن» و «سینه زدن» و به قیاسِ از آن‌ها باشد. چند فعل دیگر هم در این فضاها با «زدن» بیان می‌شود، مانند «زنجیر زدن» و «لطمه زدن» و «قمه زدن».

🔸دوستم در پاسخ گفت تو هم که برای هر چیزی یک توجیه زبانی داری. خندیدم ولی دیگر برایش نگفتم که همکردِ «زدن» با «کردن» تفاوت‌های معنایی هم دارد. برایش از تفاوت‌ میان «جارو زدن» و «جارو کردن» و «جارو کشیدن» نگفتم که چه‌بسا «جارو زدن» از نظر زمانی کوتاه‌تر از «جارو کشیدن» باشد. در اینجا هم ممکن است «ناله زدن» کوتاه‌تر از «ناله کردن» باشد.

🔸«ناله زدن» تازه نیست و در قدیم هم به کار می‌رفته. نظامی می‌گوید:

ریگ زند ناله که خون خورده‌ایم
دیگ مریزید که خون کرده‌ایم

📎پیش‌تر در فرستهٔ «پیامک» دربارهٔ «پیامک دادن» و «پیامک زدن» و «پیامک کردن» طرح مسئله کرده بودم و مقاله‌ای، برای مطالعهٔ بیشتر، در کانال قرار داده بودم.

#واژگان
@zabanshenasik

ویتگنشتاین و زبان

🔸ویتگنشتاین فیلسوفی است که آرا و آثار او بیشتر بر محور زبان استوار است. هنگام ورق زدن و مطالعهٔ سرسری دو اثر از او به این جملات برخوردم:

🗞فلسفه سراسر «سنجش [=نقد/نقادی] زبان» است.

📚رساله‌ی منطقی–فلسفی. ویتگنشتاین، لودویگ. ترجمهٔ میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی. تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۶. [کروشه‌ افزودهٔ من است.]

🗞فلسفه نبردی است علیه جادو شدن شعور [/عقل/ذهن] ما به‌وسیلهٔ زبان.

📚پژوهش‌های فلسفی. ویتگنشتاین، لودویگ. ترجمهٔ فریدون فاطمی. تهران: مرکز، ۱۳۸۰. [کروشه افزودهٔ من است.]

🗞فلسفه به هیچ رو نمی‌تواند در کاربرد بالفعل زبان دخالت کند؛ در آخر فقط می‌تواند آن را توصیف کند.

📚همان.

#فلسفه_زبان
@zabanshenasik

باران

🔸انس ما با بعضی واژه‌ها به قدری زیاد است که معمولاً توجهمان به شیوهٔ ساخت و اجزای سازنده‌شان جلب نمی‌شود. کافی است تأمل و توجه کوتاهی کنیم تا برایمان آشکار و شفاف شوند.

🔸«باران» یکی از همین واژه‌هاست. به قدری دیده‌ایمش که حواسمان کمتر درگیر ساخت‌واژه‌اش شده.

باران: «بار» (ستاک حال از «باریدن») + «-ان» (پسوند اشتقاقی)

🔸این واژه، اگرچه اسم‌ است، با همان روشی ساخته شده که صفت‌های ناپایدار یا صفت‌های حالیه ساخته می‌شوند. کلمات زیر نمونه‌هایی از صفات‌ ناپایدار یا حالیه هستند:
آویزان (آویز+-ان)،
پرسان (پرس+-ان)،
تابان (تاب+-ان)،
جوشان (جوش+-ان)،
خندان (خند+-ان)،
درخشان (درخش+-ان)،
روان (رو+-ان)،
سوزان (سوز+-ان)،
گریان (گری+-ان)،
لرزان (لرز+-ان)،
هراسان (هراس+-ان).

🔸این صفت‌ها معمولاً به کیفیتی زودگذر اشاره می‌کنند، همچنان‌که باران نیز در بیشتر شهرها زودگذر و موقتی است. «باران» من را یاد این شعر قیصر امین‌پور می‌اندازد:

دیشب باران قرار با پنجره داشت
روبوسی آبدار با پنجره داشت
یک‌ریز به گوش پنجره پچ‌ پچ کرد
چک چک... چک چک... چکار با پنجره داشت؟

#واژگان #ساخت‌واژه
@zabanshenasik