چرا برخی از اعضای خاندان امام حسین در کربلا حضور نداشتند؟
حسن یوسفی‌اشکوری

درآمد

در ارتباط با قیام امام حسین و واقعه کربلا و عاشورا، از پرسش های قابل تأمل این است که چرا برخی از اعضای خاندان علوی و از جمله برادر کهتر حسین محمدبن حنفیه و یا عموزاده و دامادش عبدالله بن جعفر و حتی عبدالله بن عباس با حسین همراهی نکردند و در نهایت در کربلا حاضر نبودند؟ به ویژه شخصیتی چون محمد حنفیه نه تنها خود با عزیمت حسین به عراق مخالفت کرد، بلکه حتی فرزندش را پنهان کرد تا با حسین همراه نشود. این پرسش زمانی مهم تر می نماید که، دیدگاه کنونی شیعی مبنی بر وجوب شرعی حمایت از امام وقت در هر حال و شرایط به ویژه وجوب مشارکت در جهاد را معیار داوری باشد. از باب نمونه بنگرید به این روایت در لهوف ابن طاوس و مثیرالاحزان ابن نما که به نقل از شخصیتی چون امام صادق حسین در آستانه خروج به سوی عراق نوشت: هرکس با من همراه شود شهید خواهد شد و هر کس که تخلف کند، پیروز و رستگار نخواهد بود. در این صورت، چرا و به چه دلیل شخصیتی چون محمدبن حنفیه، شکست اخلاقی و عدم رستگاری را بر رستگاری ترجیح داده و از توصیه امام حسین (و اگر نگوییم فرمان ولایی امام) تن زده است؟[۱]

قابل توجه این که روایت یاد شده به گونه ای نقل شده که ملامت و سرزنش شخصیتی چون امام ششم شیعی (جعفربن محمد) در آن آشکار است. متن آن این است: روزی در محضر امام صادق سخن از چرایی عدم همراهی محمدبن حنفیه با حسین بن علی بود و او گفت: سخنی به شما بگویم که از این پس در این باب چیزی نپرسید. او سپس روایت کرد که «انّ الحسین لمّا توجه الی العراق دعا بقرطاس و کتب: بسم الله الرحمان الرحیم من الحسین بن علی الی بنی هاشم. اما بعد من لحق بی استشهد و من تخلّف عنی لم یبلغ الفتح والسلام».[۲]
https://tinyurl.com/y5v8ketu

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66851

ارزیابی نقادانۀ روش‌‌شناسی‌های آینده‌نگاری و آینده‌پژوهی
نوشته علی پایا | ترجمه علیرضا همتی

مقدمه

ژوزف وُروس[۱] در مقالۀ «در باب بنیان‌‌های فلسفی پژوهش‌های آینده»[۲] یادآوری می‌‌کند که «دانش‌پژوهی نمی‌‌تواند به شکلی مناسب یا کامل در غیاب فهم کارکرد فلسفه‌‌ای که زیربنای آن را تشکیل می‌‌دهد، تحقق یابد» (Voros, 2007: 70). درحالی‌‌که نقش چارچوب‌‌های فلسفی برای رشته‌‌‌هایی مانند فیزیک که تاریخی طولانی دارد تا حدودی از سوی نویسندگان مختلف مورد بررسی قرار گرفته است (Agassi, 1975; Meyerson, 1962; Mittelstaedt, 1963/1975; Redhead, 1995 )، مطالعات مشابه دیگری، شاید غیر از اثر اولیۀ وِندِل بِل (۱۹۹۷)، درزمینۀ آینده‌پژوهی صورت نگرفته است. باوجوداین، با توجه به این امر که تحقیقات آینده بنا به ماهیتشان، تکاپویی تجربی در مفهوم دقیق کلمه نیستند و نمی‌‌توانند باشند، یعنی آزمون تجربی نمی‌‌تواند دعاوی مربوط به آینده‌پژوهی (مطالعات آینده‌ها) را تقویت[۳] کند و بهترین کاری که پژوهش‌های آینده‌پژوهی می‌‌توانند انجام دهند، تکیه‌‌کردن به «آزمایش‌های فکری» و «شبیه‌‌سازی‌‌های کامپیوتری» برای ارزیابی سناریوهای پیشنهادی آینده است، نیاز به یک چارچوب فلسفی مناسب برای این رشته، بیش‌ازپیش آشکار می‌‌شود.

هرچند، فارغ از مسئله «چارچوب‌‌های فلسفی مناسب» برای آینده‌پژوهی، بسیاری از محققان، خواه در زمره آینده‌پژوهان و خواه غیر آنان وجود دارند که حتی در این خصوص که این‌ حوزه پژوهش، یک دیسیپلین درست‌عیار دانشگاهی یا علمی به شمار می‌آید، تردید دارند (Voros, 2007؛ مانوئل کاستلز[۴]).

بنابراین، به نظر می‌‌رسد که پژوهشگران رشتۀ آینده‌پژوهی با نابختیاری دوسویه‌ای مواجه‌‌اند: برایشان به‌درستی روشن نیست که مؤثرترین چارچوب فلسفی‌‌ای که می‌‌تواند جست‌وجوهای معرفتی آنان را تسهیل کند کدام است؛ و نیز برایشان به‌درستی روشن نیست که رشتۀ آینده‌پژوهی یک رشتۀ دانشگاهی معتبر به شمار می‌آید یا نه؟

هدف من در این مقاله آن است که تا جای ممکن جایگاه آینده‌پژوهی را به‌عنوان یک رشتۀ‌‌ پژوهشی روشن کنم و یک چارچوب فلسفی ارائه دهم که بتواند تا حد زیادی کارایی پژوهش در این زمینه را بهبود بخشد.
https://tinyurl.com/y3zzz633

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66638

رقص و آواز در جدال با تروریسم
ابوالفضل مظلوم‌زاده

امروزه، آن‌چه جامعه‌ی انسانی را به وحشت می‌اندازد و «جهانِ زندگی» را مختل می‌کند، مواجهه با شکل نگران‌کننده‌ای از کنش‌های معنادارِ نظام‌های ایدئولوژیک برای تزریق ترس، ناامنی و وحشت در میان مردم است. این نوع خشونت سازمان‌یافته‌ با پیروی از یک منطق عقلانی تا آن‌جا پیش می‌رود که بنای هرگونه عقلانیت، امنیت و آرمان فرو‌پاشد. در این حالت، صرفاً مشاهده‌ی تعداد کشته‌شدگان در شکل‌های مختلف خشونت سیاسی سبب بروز دلهره در میان مردم نمی‌شود، بلکه،‌ تجربه‌ی ترور روزمره برای رسیدن به اهداف سیاسی و سازمان‌دهی به جامعه‌ای منضبط و پیش‌بینی‌پذیر برای حفاظت از نظام سیاسی است. در این نوع تروریسمِ ایدئولوژیکْ که «ملَت»، هدف ترور مستمر قرار می‌گیرد، از طریق نمایش و بازنمایش ترس، به طور آگاهانه، پنهان و آشکار، ارعاب سیاسی نقش محوری می‌یابد و چنین به‌نظر می‌رسد که فقط صیانت از حکومت سبب ارضای کنترل‌کنندگان نمی‌شود، چون‌که هدف عالی، تسخیر «همه‌چیز» است. به این خاطر، حکومت، صدای هیچ مخالفی/منتقدی را تحمل نمی‌کند؛ به اعطای هیچ نوع آزادی تن نمی‌دهد و هیچ‌کس حق گذر از قوانین و فرامین و شکستن محدودیت‌های اجتماعی/سیاسی را ندارد. تجربه‌ی زیستن زیر سایه‌ی سرکوب در دوران‌های سیاه نازی‌ها در دهه‌ی ۱۹۳۰ یا فاشیست ایتالیا در دهه‌ی ۱۹۲۰ یا دوران تصفیه‌سازی در اروپای شرقی، نشان می‌دهد که چگونه ابراز رفتارهایی ساده و پیش‌پاافتاده در پوشش «قانون» به یک رؤیا تبدیل شده‌بود. نه‌تنها ساده‌ترین و پیش‌پاافتاده‌ترین رفتارها و کردارها به رؤیا تبدیل شده‌بود، بلکه، اعتقاد و تفکر درباره‌ی آن‌ها نیز جرم بود! زیرا به قول «ژیژک» راهبرد این است که مقررات حقوقی چنان سخت‌گیرانه تدوین شود که اگر نص آن را در نظر بگیریم، همگان مجرم‌اند. «بدین ترتیب رژیم می‌تواند با گذشت بودن خودش را به رخ بکشد:«می‌بینید، اگر می‌خواستیم، می‌توانستیم همه‌تان را دستگیر و محکوم کنیم، ولی نترسید، ما اهل مدارا و آسان‌گیری هستیم…»؛ در عین حال رژیم همواره اتباع خود را تهدید به تنبیه می‌کند:«بیش‌ازحد با ما بازی در نیاورید، یادتان باشد که هر لحظه می‌توانیم …»[۱]. و این یعنی زیستن زیر سایه‌یِ نحسِ تروریسم.
@zeitoons
این‌ها همه، بهایی برای پاسداشت جهان ساختگی و ایدئولوژیک نظام سیاسی است. این نوع تروریسمِ مبتنی بر ایدئولوژی بیش‌تر از جانب مردمِ خود احساس خطر می‌کند تا ملت و دولتی دیگر. و موعدِ سرکوب و خفقان را زمانی می‌بیند که خود را در تهاجم و محاصره می‌یابد؛ البته این توهم برای آنان همیشگی است.
این خشونت سیستمی، رمز و راز اعمال زور را خوب حفظ است: تلفیق ماهرانه‌ای از تروریسم سنتی‌ـ‌البته در سطح بسیار کم که دارندگان قدرت سیاسی را هدف قرار داده نه مردم عادی‌ـ و تروریسم جدید که به صورت تصادفی جامعه‌ی مخاطب خود را انتخاب می‌کند تا به اعمال وحشت مشغول شود. و همین‌طور آمیزه‌ای از صورت پراگماتیستی تروریسمْ از طریق نمایش و بازنمایش ترس برای استیلا بر زیست سیاسی/اجتماعی مردم، مثل سرکوب گسترده در اعتراض‌ها و بازداشت اقشار مختلف جامعه. و صورت نمادین از تروریسم که می‌تواند شامل بلایی باشد که بر سر یک «گذشته»، «تاریخ» و راویانِ تاریخِ شکوهمند می‌آورد. پس هدف تروریسم در شکل «نمادین» می‌تواند شامل: حمله به «نهادها و سازمان‌های دموکراتیک»، «تاریخِ مورد علاقه و آثار برجامانده» و «فرهنگ» باشد؛ که هر کدام پیام خاصی را به جامعه مخابره می‌کنند.
https://tinyurl.com/y2ugdsvy

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66635

آیا ایران از اروپا قطع امید کرده است؟
از کاهش تعهدات برجامی تا تحویل نفت به سوریه

زیتون ـ یلدا امیری: روز شنبه ۱۶ شهریور بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران در نشستی خبری گفت که ایران در گام سوم کاهش تعهداتش چهار اقدام را در دستور کار خود قرار داده است که با بررسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آنان بر این موضوع صحه خواهند گذاشت.

کاهش تعهدات برجامی؛ مجموعه اقداماتی است که جمهوری اسلامی برای تحت فشار قرار دادن اروپا و تهدید آمریکا از ۱۸ اردیبهشت امسال و در سالگرد خروج آمریکا از برجام آغاز کرد. این کاهش تعهدات به صورت مرحله ای و گام به گام انجام می‌شود و روز جمعه ۱۵ شهریور گام سوم آن آغاز شد.

به نظر می‌رسد که این روزها سیاست‌ورزی پیرامون مسائل ایران از هیچ منطق خاصی پیروی نمی کند. برای آمریکا اختلاف با ایران دیگر محدود به پرونده هسته ای نیست، اما اروپایی‌ها ترجیح می‌دهند توافق هسته‌ای با ایران را حفظ کنند. در این میان آمریکا همزمان با دعوت ایران به مذاکره، تحریم‌ها را افزایش می‎دهد و ایران در حالی که درگیر مذاکره با اروپا است، تعهدات برجامی را کاهش می دهد.

طرفین به یکدیگر هشدار می‌دهند و تهدید می‌کنند، اما روشن است که تحولات به سود ایران پیش نمی‌رود، نه آمریکا تصمیم دارد که از تحریم‌های خود بکاهد و نه اروپا قادر است که کانالی برای تجارت با ایران ایجاد کند. کاهش تعهدات برجامی نیز به ناامیدی بیشتر اروپا دامن می‌زند.
https://tinyurl.com/y6dkp4yx

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66884

دادِ بی‌داد

در سالگرد اعدام لقمان و زانیار مرادی

‍ لقمان مرادی و زانیار مرادی مثل مازیار ابراهیمی بودند، درست مثل او زیر شکنجه مجبور به اعتراف شدند، آن‌ها به ترور پسر امام‌جمعه مریوان اعتراف کردند و مازیار به ترور دانشمند هسته‌ای، هرسه هم مصاحبه تلویزیونی کردند، احتمالاً شکنجه‌هایی هم که منجر به اعتراف اجباری‌شان شد شبیه به هم بود، اما سرنوشتشان اصلاً شبیه به هم نبود. مازیار این شانس را آورد که از اعدام و زندان برهد، حتی این شانس را پیدا کرد که علیه شکنجه گرانش شکایت کند و این روزها در رسانه‌ها علیه شان مصاحبه کند.پرونده لقمان و زانیار مرادی هم ممکن بود پایان خوبی پیدا کند، خودشان به این پایان خوب ایمان آورده بودند، مخصوصاً وقتی‌که دیوان عالی کشور پرونده‌شان را به دلیل نواقص جدی برای رسیدگی مجدد به دادگاهی دیگر فرستاد، آن‌قدر امیدوار شدند که قرار بود به هم‌بندی‌هایشان شیرینی بدهند، شیرینی رهایی از اعدام و شاید هم آزادی.

پر از امید بودند که در یک عصر معمولی شهریور به سراغشان آمدند و آن‌ها را به انفرادی بردند. اولش اصلاً نگران نشدند، هم‌بندی‌هایشان هم نگران نشدند، چراکه می‌دانستند پرونده‌شان برای رسیدگی مجدد به دادگاهی دیگر رفته، دادگاهی که امیدوار بودند قاضی‌اش مثل صلواتی بر پایه اعترافات اجباری حکم ندهد.

به گفته دکتر صالح نیکبخت، وکیل پرونده زانیار و لقمان:«این پرونده پر از نقص بود، نه‌فقط هیچ مدرک جدی وجود نداشت که لقمان و زانیار قاتل پسر امام‌جمعه مریوان هستند که ادله محکمی مبنی بر بی‌گناهی‌شان در دست بود، همین ادله هم باعث شد که دیوان عالی کشور به پرونده ایرادات جدی وارد کند و دستور رسیدگی مجدد بدهد.»

شاید خیلی‌ها باور نکنند اما در حالی‌ زانیار و لقمان را به‌طرف چوبه‌های دارشان بردند که آن‌ها منتظر رسیدگی به پرونده‌شان بودند، منتظر آزادی بودند اما در شبی تاریک اعدامشان کردند .
https://tinyurl.com/y6a39mvk

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66952

عاشورا فلسفه حیات؛ حماسه حسینی از نگاه اقبال لاهوری
محمدباقر تلغری‌زاده

پیش از ورود به بحث درباره دیدگاه اقبال برای فهم بهتر مطلب یادآوری مقدماتی چند ضروری می‌نماید:

از هنگامی که اندیشمندان و روشنفکران مسلمان، بویژه اندیشمندان و روشنفکران اهل تشیع، با رویکردی تحلیلی به بررسی قیام حسینی و علت یابی آن آغازیدند، ده ها سال گذشته است. شاید بتوان ریشه های نخستین چنین رویکردی را در آغاز نهضت بیداری مسلمانان سراغ گرفت، که چنانکه می دانیم بذر نخستین آن بدست سید جمال الدین اسد آبادی در سرزمین های مختلف اسلامی افشا نده شد. تا پیش از این تاریخ می توان گفت که ما هیچ تحلیل علمی تاریخی از این نهضت عظیم که خاصه برای شیعیان سرنوشت ساز بوده است، سراغ نداریم.

تا آن زمان نگاه غالب در میان شیعیان نگاهی «شفاعت محورانه» بود. براساس چنین دیدگاهی تقدیر الهی چنین خواسته بود که امام حسین (ع) و یاران با وفایش شهید شوند تا در پیشگاه الهی واسطه بخشایش پیروان خویش، یعنی شیعیان گردند، در این خصوص با ذکر گفته ای از مرحوم ملا مهدی نراقی، یکی از علمای معروف عصر قاجار، به عنوان نمونه ای از بسیار بسنده می کنم: «احادیث موثقی وارد است که حکایت دارد که اگر حضرت پیامبر می خواست فاجعه کربلا را از سر امام حسین (ع) برگرداند می توانست. ولی این کار را به دلایلی که بعضی بر ما مکشوف است، و بعضی را فقط خدا و رسول می دانند و عقل از درک آنها عاجز است، بعمل در نیاوردند. قطعا منافع شهادت لاتعد و لاتحصی است: از جمله حقانیت طریق آل محمد و بطلان طریقه مخالفانشان را مبرهن می دارد … علاوه بر این، بسیاری از گنهکاران پریشان روزگار با گریه بر مصائب امام حسین (ع) نائل به رستگاری می گردند.»۱]
@zeitoons
خب، خویشاوندی چنین «نظریه »ای با نظریه رایج در میان مسیحیان که بنابر آن تقدیر الهی چنین مقرر شده بود تا مسیح (ع) با فدا کردن جان خویش سبب رهایی پیروان خود از زیر بار گناه نخستین و رستگاری آنان گردد، روشن تر از آن است که نیازی به توضیح داشته باشد. و البته با یک تامل ساده هم می توان دریافت که چنین دیدگاهی تن به تحلیل علمی – تاریخی نمی دهد، چرا که صاحبان و حاملان آن اساسا نیازی به مراجعه به تاریخ برای پی جویی و یافتن عوامل و انگیزه های سازنده این رویداد نمی بینند.

و اما در رویکرد تحلیلی به واقعه عاشورا هر بار بسته به زمان و زمینه تحلیل و گفتمان مسلط بر هر دوره و نیز جهان بینی و روحیه شخص تحلیل گر بعد یا ابعادی از آن برجستگی و محوریت می یابد؛ گاهی عنصر شهادت مرکز توجه قرار می گیرد و زمانی نقش عامل «عدم بیعت» و یا انگیزه «بر پایی حکومت و نظام اسلامی» بر جسته می شود.
https://tinyurl.com/y6e8ke7x

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66957

همه‌ی نقش‌های رییسی در دستگاه قضا
«رأفت اسلامی» از سوی «قاضی مرگ»

زیتون ـ سولماز ایکدر: نام ابراهیم رئیسی٬ رییس قوه قضاییه٬ این روزها پرتکرارترین نام در رسانه‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی‌ در اخبار مربوط به داخل ایران است.

او هرچه که می‌کند٬ یا نمی‌کند٬ بری از حاشیه‌نیست؛ حواشی که بعضا به نظر می‌رسد٬ خودش به آن دامن می‌زند تا نامش از ذهن خوانندگان رسانه‌ها پاک نشود.

ابراهیم رئیسی٬ در کسوت کلیددار آستان قدس رضوی به حدی از امکانات این نهاد برای مطرح کردن خودش به عنوان «نامزد اصلح» انتخابات ریاست جمهوری استفاده کرد که حتی اعتراض بخش‌های رقیب اصولگرایان را نیز برانگیخت.

او حال که جبه قاضی القضاتی را بر تن کرده٬ با امکاناتی بیشتر سعی در آن دارد که خاطره «قاضی مرگ» بودن را تبدیل به «قاضی عادل» کند.
@zeitoons
دوران ریاست ابراهیم رئیسی بر دستگاه قضا٬ با مشت آهنین آغاز شد. طی شش ماه گذشته٬ دادگاه‌های انقلاب زیر نظر او٬ دست به صدور احکامی سخت و طویل‌المدت برای فعالین سیاسی ـ اجتماعی زدند.

در طول این مدت روزنامه‌نگاران٬ فعالان کارگری٬ مخالفان حجاب اجباری و فعالان اجتماعی به زندان‌های طویل المدت محکوم شدند؛ تا جایی که قوه قضاییه زیر نظر ابراهیم رئیسی٬ یادآور دادگاه‌های مرگ دهه شصت شد.

با این حال اما شیخ بلندپرواز از جایگاه جدیدش تنها برای بستن آخرین روزنه‌های تنفس جامعه مدنی استفاده نکرد. او سخت در تلاش است تا در کنار سرکوب٬ عدالت‌خواه و آزادی‌طلب نیز شناخته شود.

برای درک شیوه‌های ابراهیم رئیسی برای اجتماع نقیضین باید نگاهی به روند بررسی پرونده و صدور رای فعالان کارگری انداخت.
https://tinyurl.com/y63otvx8

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66905

پرونده‌ی ویژه‌ی زیتون به مناسبت چهلمین سالگرد درگذشت آیت‌الله طالقانی
اگر طالقانی زنده می‌ماند

زیتون– شرطی‌های خلاف واقع هر پاسخی که داشته باشند، نتیجه درست می‌نماید چون امکان راستی‌آزمایی ندارند و ابطال‌ناپذیرند. اما گاهی بهانه‌ی طرح آن‌ها، کشف پاسخ نیست، بلکه پرداختن و تحلیل موضوعاتی است که در عالم واقع وجود دارند. ما نیز در زیتون، چهلمین سالگرد درگذشت آیت‌الله محمود طالقانی، از رهبران انقلاب ۵۷ و موسسان نهضت آزادی ایران، را بهانه‌ قرار دادیم تا بپرسیم  «اگر» طالقانی زنده می‌ماند آیا سرنوشت انقلاب ۵۷ تغییر می‌کرد؟ و یا اگر طالقانی خیلی زود از میان انقلابیان نمی‌رفت، به چه سرنوشتی دچار می‌شد؟
از سوی دیگر چهلمین سالگرد درگذشت این «پدر» روحانی، فرصتی برای معرفی و بازخوانی آثار او مخصوصا تفسیر «پرتویی از قرآن» بود. برخی از نوشته‌های این ویژه‌نامه به این موضوع اختصاص یافته است.
گزارش‌های زیتون و آثار و گفتگوهایی را  از محمدجواد اکبرین، عبدالعلی بازرگان، محمد توسلی، محمدمهدی جعفری، علی‌رضا رجایی، اعظم طالقانی و حسن یوسفی اشکوری در این پرونده‌ی ویژه می‌خوانید.

https://zeitoons.com/67035

محمدمهدی جعفری در گفت‌وگو با «زیتون»
اگر طالقانی زنده می‌ماند به سرنوشت منتظری گرفتار می‌شد

زیتون ـ آیت‌الله طالقانی، احتمالاً تنها روحانی تاریخ معاصر ایران بوده که محبوب همه اقشار ملت بود و محبوبیتش را از دست نداد. اینکه افکار و شخصیت طالقانی چه آبشخورهایی داشت، سلوکش در برخورد با مخالفان چگونه بود، چه نگاهی به «کفار» داشت، در دعوای مطهری با شریعتی کجا ایستاده بود، تفاوت‌هایش با مهندس بازرگان چه بود، تفسیرش از قرآن تا چه حد وزین بود، رویکرد انقلابی‌اش به رژیم شاه تا چه حد منصفانه بود، انقلابی‌گری‌اش چقدر مقبول و موجه بود، چرا در بهمن ۱۳۵۷ تشخیص نداد که از تنور انقلاب نان آزادی بیرون نمی‌آید، اگر بیشتر زنده می‌ماند آیا کارش به تقابل با آیت‌الله خمینی کشیده می‌شد و در این صورت سرنوشت سیاسی‌اش چه می‌شد، و نهایتاً آیا به مرگ طبیعی مرد یا نه، سوالاتی است که «زیتون» در گفت‌وگو با محمدمهدی جعفری مطرح کرده است. محمدمهدی جعفری از یاران و دوستداران آیت‌الله طالقانی است و در شناختن و شناساندن او سعی وافری به خرج داده است. وی همچنین سرویراستار و رئیس کمیته علمی نشر مجموعه آثار آیت‌الله طالقانی است. متن کامل این گفتگو از پی می‌آید . ادامه …

دبیرکل نهضت آزادی در گفت‌وگو با «زیتون»:
طالقانی اگر زنده می‌ماند، در برابر آیت‌الله خمینی می‌ایستاد

زیتون: بخش عمده حیات سیاسی آیت‌الله طالقانی صرف مبارزه با رژیم شاه شد. اینکه ماهیت مبارزه او با رژیم شاه اصلاح‌طلبانه بود یا انقلابی، و اینکه اگر طالقانی بیشتر عمر می‌کرد چه موضعی علیه حکومتی می‌گرفت که برآمده از انقلابی بود که او خودش یکی از رهبران اصلی آن انقلاب به شمار می‌رفت، و نیز اینکه طالقانی در زندگی سیاسی و اجتماعی‌اش چه تفاوت‌هایی با مهندس بازرگان داشت، محورهای اصلی این گفت‌وگو با محمد توسلی، دبیر کل نهضت آزادی، است. آقای توسلی ضمن تاکید بر اشتراکات راهبردی طالقانی و بازرگان، در مجموع معتقد است مهندس بازرگان عمق فکری و بینش عمیق‌تری نسبت به آیت‌الله طالقانی داشت؛ اگرچه مشی شخصی طالقانی، با سعه صدر و پذیرندگی بیشتری توام بود. متن کامل این گفت‌وگو از پی می‌آید. ادامه…

اعظم طالقانی در گفت‌وگو با «زیتون»:
طالقانی از راه دین ارتزاق نمی‌کرد

زیتون ـ اعظم طالقانی، مشهورترین و سیاسی‌ترین فرزند آیت‌الله طالقانی است و بخش بزرگی از عمرش را صرف مبارزات سیاسی و فرهنگی کرده است. با این حال این مصاحبه با خانم طالقانی، درباره ابعاد غیر سیاسی‌تر زندگی آیت‌الله طالقانی است. موضوعاتی چون منبع ارتزاق آیت‌الله و نگاهش به صنف روحانیت و ارتزاق از راه دین و مواردی از این دست. با این حال مصاحبه یکسره خالی از موضوعات سیاسی نیست. اعظم طالقانی معتقد است حتی اگر رهبری انقلاب اسلامی در اختیار آیت‌الله طالقانی قرار می‌گرفت، نظام سیاسی ایران دموکراتیک نمی‌شد. متن این گفت‌وگو پیش روی شماست. ادامه…

اگر طالقانی رهبر انقلاب بود
از مستندات تا «خیالبافی تاریخی»

زیتون ـ محمدرضا سرداری: سال گذشته دو تن از فرزندان آیت‌الله محمود طالقانی در گفت و گویی مفصل با رسانه‌های داخل کشور نکاتی را درباره جایگاه پدرشان در انقلاب بازگو کردند که بازتاب وسیعی داشت. اصل ادعا این بود که اگر آیت‌الله طالقانی در قید حیات بود حادثه گروگانگیری رخ نمی‌داد و جنگی نیز میان ایران و عراق به وقوع نمی‌پیوست. اما اگر طالقانی رهبر انقلاب بود، انقلاب اسلامی ایران در مجموع به کدام سو می‌رفت؟ کوشیدم این پرسش را با تعدادی از صاحب‌نظران و اندیشمندان حوزه سیاست در میان بگذارم اما برخی به بهانه‌ وقت از پاسخ عذر خواستند و برخی نیز فرصت تأمل. اما آیا چنین پرسشی مجالی برای طرح یا تأمل دارد؟ یا پاسخی برای آن می‌توان یافت؟ یا همچنان که یکی از پرسش‌شوندگان گفت پاسخ به چنین سؤالی کار کاهنان و منجمان است. ادامه…

طالقانی از اقتصاد چه می‌خواست
نه مارکسیسم، نه سرمایه‌داری

زیتون ـ جلیل فقیهی: در دهه ۲۰ و ۳۰ خورشیدی، و به ویژه بعد از سرنگونی دولت ملی‌گرای محمد مصدق، گفتمان چپ و عدالت‌خواهی گفتمان غالب جریان روشنفکری در ایران بود. هویتِ «بخشی» از گروه‌های سیاسی مسلمان نیز، احتمالا تحت تاثیر چنین فضایی، و البته برگرفته از تحولات جهانی، رنگ و بوی سوسیالیستی به خود گرفته بود. به عنوان نمونه می‌توان به تاسیس «نهضت خداپرستان سوسیالیست» در سال ۱۳۲۲ توسط گروهی از جوانان مذهبی به رهبری محمد نخشب، و کمی بعدتر از آن به سخنرانی‌های پرشور علی شریعتی در حسینیه ارشاد اشاره کرد که رگه‌های مشخصی از سوسیالیسم و عدالت‌خواهی داشتند. ادامه…

عبدالعلی بازرگان
سه مفسر موثرِ معاصر

در سه شهر و روستای دور از هم؛ تبریز، خراسان(مزینانِ) و طالقان (گیلیردِ)، ظرف هشت سال در سده پیش سه نوزاد با استعداد به دنیا آمدند که بعدها هرکدام با نقد آموزش‌های‌ سنتی حوزه‌های علمیه و بازگشت به قرآن نقش بسیار موثری در دوران سلطنت محمد رضا شاه و تحولات دینی جامعه ما ایفا کردند؛ محمد حسین طباطبایی، مفسر المیزان ( متولد ۱۲۸۱ ه ش)، محمد تقی شریعتی، صاحب تفسیر نوین ( متولد ۱۲۸۶) و سید محمود طالقانی مفسر پرتوی از قرآن ( متولد ۱۲۸۹).چهلمین سالگرد رحلت مرحوم آیت‌الله طالقانی بهانه‌ای است برای یادآوری نام و خاطره این بزرگان و مقایسه نگاه قرآنی و نحوه برخوردشان با تحولات سیاسی اجتماعی و نیز دستاورد گرانقدرشان و شاگردانی که تربیت کردند ادامه…

حسن یوسفی اشکوری
طالقانی و «بازگشت به قرآن»

امسال (۱۳۹۸) چهلمین سالگشت درگذشت زنده یاد آیت­الله سید محمود علایی طالقانی است. او در نوزدهم شهریور ۱۳۵۸ از این جهان فانی به جهان باقی رخت کشید. مرگ وی در سپیده دم پس از پیروزی انقلاب ایران و در آغاز شکل گیری نظام نوپای جمهوری اسلامی و تأسیس نهادهای آن، ضایعه بزرگ و جبران ناپذیری برای انقلاب و مردم ایران بود. زیرا، با توجه به مجموعه ویژگی های فردی و منش و روش کم و بیش آزموده طالقانی، اگر او چند سالی هم زنده می ماند، احتمالا می توانست به سهم خود مسیر انقلاب و نظام برآمده از آن را در مسیری متفاوت راهنمایی کند و حداقل در سیر تحولات به گونه ای نقش ایفا کند که حوادث تلخ و زیانبار بعدی یا رخ ندهد و یا از شدت و حجم و میزان تخریب آنها کاسته شود. ادامه…

محمدجواد اکبرین
نگرانی‌های یک مفسّر

در سال ۱۳۵۸ تلویزیون ایران مجموعه گفتارهایی را از آیت‌الله طالقانی پخش کرد که محور آن تفسیر قرآن بود. او در این مجموعه ضمن اینکه الگوی فهم خود از قرآن را شرح می‌دهد سوره‌ای را که برای تفسیر انتخاب می‌کند سوره «نازعات» است. مراد از این یادداشت کوتاه، تأمل در دو نکته است؛ نخست اینکه چرا سوره نازعات را برای تفسیر برگزید و دیگر اینکه در الگوی فهم از قرآن بر کدام نکته تاکید کرد؟ ادامه…

علی‌رضا رجایی
طالقانی و نظریه‌ی دینی قدرت‌ستیز

در‌حالی که طی سال‌های اخیر درباره‌ی آیت‌الله سیدمحمود طالقانی کتاب‌ها و مقاله‌های چندی نوشته شده‌است، نسبت به توضیح این موضوع که چگونه از دل نظام روحانیت و ساختار دانشِ اجتهادیِ مسلط، کسانی نظیر طالقانی با آن ویژگی‌های سیاسی و فکری بروز پیدا کرده‌اند، تلاش کمتری صورت گرفته‌است. مجتهدان تراز اوّلی نظیر برادران زنجانی یعنی سیدابوالفضل و سیدرضا زنجانی یا سیّدمحمود طالقانی مبیّن جریان غالب حوزه‌های دینی نبوده‌اند و این سوال را ناگزیر در مقابل ما قرار می‌دهند که آن‌ها چگونه مسیر متفاوتی را طی کرده‌اند. البتّه در سال‌های اخیر توجّه به اهمیّت تفکیک خطوط فکریِ حوزه‌های اسلامی-شیعی به دلیل تجربه‌ی جمهوری اسلامی تا حدودی جلب شده‌ است و با اتّکاءِ به همین نوشته‌ها و آثار است که شاید گفته شود تفاوت مشیِ فکری-سیاسیِ طالقانی یا سیدابوالفضل یا سیدرضا زنجانی به دلیل تعلّقِ آنها به آن رگه‌ی مهم اندیشه‌ی اجتهادی است که از آخوند خراسانی منشاء می‌گیرد. ادامه…

پدر «دختر آبی» چه کسانی را حلال نمی‌کند؟
مرگِ «آبی»

زیتون ـ پدر سحر خدایاری، روبه دوربین صدا و سیما، با لباسی سراسر مشکی و در حالی که معلوم نیست در دقیقا در چه وضعیتی قرار دارد، از کسانی می‌گوید که از خون دخترش سوء استفاده کردند و هیچ وقت آن‌ها را حلال نمی‌کند؛ کسانی که معلوم نیست دقیقا کیستند و کجای این ماجرای غم‌انگیز ایستاده‌اند.

دختر آبی، جان باخت. آرزوهایش اما به نظر می‌رسد که همچنان در حصار قوانین نانوشته محبوس‌اند.

بنابر گزارش‌های رسیده از ایران، سحر خدایاری، دختر ۲۹ ساله قمی هوادار تیم فوتبال استقلال، در پی دستگیری به دلیل تلاش برای ورود به استادیوم آزادی تهران، اقدام به خودسوزی کرد و بعد از چند روز جانش را از دست داد.‏
@zeitoons
داستان خودسوزی سحر خدایاری، ملقب به «دختر آبی» که تا پیش از مرگش در رسانه‌ها با نام مستعار «سارا» شناخته می‌شد، حالا توجه جهان فوتبال را به خود جلب کرده است. از این رو به نظر می‌رسد که تبعات خودسوزی او در مقابل ساختمان دادگاه انقلاب در تهران تا مدت‌ها گریبان مسئولان فوتبال ایران را رها نکند .

برای فعالان اجتماعی و حقوق بشر و حتی بسیاری از رسانه‌های دنیا جای سوال است که چرا چنین اتفاقی برای «دختر آبی» افتاده ؟چه عواملی کار را بدین جا رسانده و چرا او چنین واکنش شدید و تراژیکی نشان داده است. چندین روایت در حال حاضر شنیده می‌شود، که افراد بیشتر متناسب با خطوط فکری سیاسی خود آنان را پذیرفته یا رد می‌کنند.

همه روایت‎های موجود

رسانه‌ها و اشخاص زیادی در خبرها و پیام‌های تسلیت‌شان به حکم ۶ ماه حبس اشاره می‌کنند، در حالی که خبرگزاری رسمی قوه قضاییه، چنین موضوعی را رد و اعلام کرد که برای پرونده سحر خدایاری در روز مراجعه وی به دادگاه به دلیل عدم حضور قاضی که یکی از اقوامش فوت کرده بود، حکمی صادر نشده است.

میزان، خبرگزاری رسمی قوه قضاییه، تاکید دارد که دلیل تشکیل پرونده برای سحر خدایاری ربطی به ورزشگاه نداشته و پرونده او مربوط به «هتک حرمت ماموران و عفاف و حجاب » بوده است. با این وجود این خبرگزاری از وقایع منجر به درگیری و «هتک حرمت» سخنی به میان نیاورده است.

با وجود این خواهرِ سحر در مصاحبه‌ای با روزنامه شهروند گفته است که او در اسفند سال ۹۷ بعد از تلاش ناموفق برای ورود به ورزشگاه و تماشای مسابقه استقلال و العین در لیگ قهرمانان آسیا، دستگیر شده است. او می‌گوید خواهرش بعد از دستگیری، با ماموران درگیر می‌شود چرا که به گفته او خواهرش به خاطر عقاید مذهبی‌اش، اجازه نداده بود مامور نیروی انتظامی او را تفتیش بدنی کند و درگیری او از همین جا شروع می‌شود. ماموران به او می‌گویند پوشش مناسب ندارد و به همین دلیل در پرونده‌اش مسأله عفاف و حجاب دیده می‌شود.
https://tinyurl.com/y2l6zs5l

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/67067

به احترام «دختر آبی» نماد خشم اعتراضی
حسن یوسفی اشکوری

اخیرا دختری جوان و عزیز به دلیل اعتراض به بیدادگاه نظام ضد بشری حاکم در جلو دادگاه در تهران خود را به آتش کشید و در آتش آن سوخت و چون پروانه پرپر شد. در این ستم آبادی که هر روزش همراه با ظلم و بیداد و تجاوز به حقوق مردم است، شنیدن خبری از این دست دیگر عادی شده و این عادی شدنها، ظاهرا همه ما را چنان دچار کرختی و بی تفاوتی کرده است که «وای جغدی هم نمی آید به گوش».

با شنیدن این خبر اندوهبار، غمی بزرگ بر جانم نشست؛ چنان که هنوز به حال عادی بازنگشته ام. البته اگر بتوان به حالت عادی بازگشت! از آنجا که رویداد خودسوزی اعتراضی مطرح بود، به یاد احساسی مشابه خود افتادم که زمانی در زندان داشتم و آن را در نامه ای مفصل که در تاریخ ۲۸ / ۸ / ۸۳ از زندان اوین برای آقای خاتمی (رئیس جمهور وقت) نوشتم. این نامه در جلد دوم خاطرات زندان من با عنوان «از برلین تا اوین» آمده است.
اینک برای ادای دین به این دختر عزیز و بیان این نکته که تا استبداد و ظلم هست، باید منتظر شعله ورتر شدن چنین آتش هایی و احیانا ستاندن جانهای پاک بود. با این همه، امیدوارم که این غم، غم آخرین باشد.

«. . . مى دانم که از رنج مردم و نخبگان و فعالان فرهنگى و سیاسى دگراندیش آگاهید و قطعاً متأثرید، اما برادر! شنیدن و دانستن کجا بود مانند دیدن و تجربه کردن. نمى توانم از آن چه بر من و امثال من و خانوادههایمان گذشته است گزارش بدهم، اما باور کنید فعالان عرصه اندیشه و سیاست در این سالها بسیار رنج برده اند. بالاترین رنج، توهین و تحقیرى است که به این فرزانگان وارد آمده است. به جرئت مى توان گفت در این سالها هیچ دگراندیش حتى کم اثرى نیست که در معرض انواع آزارها از جمله تهدید، احضار، بازداشت، محاکمه، محکومیت، زندان، آزار جسمى و حتى اعدام نباشد. هیچ اصلاح طلب شناخته شده و اثرگذارى نیست که در ناامنى مطلق به سر نبرد. این برخوردها و آراى صادرشده درباره مطبوعات و دانشجویان و نیز جریان مظلوم ملى ـ مذهبى در تاریخ ایران بى سابقه است. روشن است که شما مخالف بودید و مخالفت خود را هم بارها اظهار کرده اید و از این رفتار پیوسته تبرى جسته اید که صدالبته بسیار باارزش است، اما باور بفرمایید این کارها هرگز از عمق فاجعه نمى کاهد و دواى درد عمیق ستمدیدگان نیست. آقاى خاتمى! به اشاره مى گویم جامعه و نخبگان ایران زمین زخمدار است و عمیقا احساس توهین و تحقیر مى کند و این همه آزارش مى دهد. در شگفتم چرا تاکنون خشم و بیزارى خود را به گونه اى آشکارتر نشان نداده است. آن دانشجو گفت خداوند خاتمى را آفرید تا صبر ملت ایران را به نمایش بگذارد اما این حرف در باره بسیارى دیگر نیز صادق است. آن خشمى که شما از دور در آن جلسه دیدید [اشارتی است به آخرین سخنرانی خاتمی در دانشکده فنی دانشگاه تهران در پائیز ۸۳]، شعله اى کوچک از آتش نهفته در دلهاى شکسته و خونرنگ است. من خود گاهى مى اندیشم که چگونه توانسته ام این همه رنج و تلخى و ستم را تحمل کنم و چگونه قلب بیمارم این همه فشار را تاب آورده است. گاهى مى گویم خودم را مانند آن راهب بودایى در برابر دادگسترى آتش بزنم ولى متأسفانه شهامت آن را ندارم. اگر نبود تعلق خاطرم به این سرزمین و تعهدم به مردم، باور کنید به خارج از کشور مى رفتم تا شاید در برهوت سرزمین بیگانه اما آزاد براى اعتراض هر چه در توان دارم فریاد بزنم و حداقل اندکى سبک شوم اما دریغ در برابر طایفه اى که من شناخته ام، این کارها نیز بى ثمر است».
https://tinyurl.com/y3pv9nbv

در زیتون بخوانید:
https://zeitoons.com/67105

آیت‌الله طالقانی روشنفکر دینی بود
محسن غرویان در گفت‌وگو با «زیتون»:

زیتون ـ  محسن غرویان، استاد حوزه علمیه قم، معتقد است آیت‌الله طالقانی اگر در حوزه علمیه باقی می‌ماند، یک مرجع تقلید نواندیش و به‌روز می‌شد. غرویان اسلام سیاسی طالقانی را چندان هم از اسلام آیت‌الله خمینی دور نمی‌داند و بر این باور است که اگر طالقانی زنده می‌ماند، در کنار آیت‌الله خمینی به پیشبرد انقلاب اسلامی کمک می‌کرد. آقای غرویان که سال‌ها شاگرد آیت‌الله مصباح یزدی بوده، طالقانی را یک روشنفکر دینی می‌داند که از حیث برخورداری از نگاه روشنفکرانه به دین، پیشگام سایر روحانیون قائل به اسلام سیاسی بود و از این حیث بر چهره‌هایی چون دکتر بهشتی و هاشمی رفسنجانی و آیت‌الله خامنه‌ای، اقدم است.
متن کامل این گفتگو را در ادامه می‌خوانید:
https://zeitoons.com/67125

پرونده‌ی ویژه‌ی زیتون به مناسبت چهلمین سالگرد درگذشت آیت‌الله طالقانی
اگر طالقانی زنده می‌ماند

زیتون– شرطی‌های خلاف واقع هر پاسخی که داشته باشند، نتیجه درست می‌نماید چون امکان راستی‌آزمایی ندارند و ابطال‌ناپذیرند. اما گاهی بهانه‌ی طرح آن‌ها، کشف پاسخ نیست، بلکه پرداختن و تحلیل موضوعاتی است که در عالم واقع وجود دارند. ما نیز در زیتون، چهلمین سالگرد درگذشت آیت‌الله محمود طالقانی، از رهبران انقلاب ۵۷ و موسسان نهضت آزادی ایران، را بهانه‌ قرار دادیم تا بپرسیم  «اگر» طالقانی زنده می‌ماند آیا سرنوشت انقلاب ۵۷ تغییر می‌کرد؟ و یا اگر طالقانی خیلی زود از میان انقلابیان نمی‌رفت، به چه سرنوشتی دچار می‌شد؟
از سوی دیگر چهلمین سالگرد درگذشت این «پدر» روحانی، فرصتی برای معرفی و بازخوانی آثار او مخصوصا تفسیر «پرتویی از قرآن» بود. برخی از نوشته‌های این ویژه‌نامه به این موضوع اختصاص یافته است.

گزارش‌های زیتون و آثار و گفتگوهایی را  از محمدجواد اکبرین، عبدالعلی بازرگان، محمد توسلی، محمدمهدی جعفری، علی‌رضا رجایی، اعظم طالقانی، محسن غرویان و حسن یوسفی اشکوری در این پرونده‌ی ویژه می‌خوانید.

https://zeitoons.com/67035