زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
هم برق قطع شد و هم مازوت می‌سوزد
مروری بر نقد دکتر کدیور بر مقوله‌ «دین و قدرت»
عبدالکریم سروش

https://www.zeitoons.com/83985

آقای دکتر محسن کدیور، نقدی دنباله‌دار بر مقوله «دین و قدرت» این‌جانب آغازیده‌اند که تاکنون یک بخش آن منتشر شده است. ملاحظاتی بر این نقد دارم که به کوتاهی می‌نویسم تا طریق تفاهم گشوده‌تر گردد:

یکم ـ نقد ایشان با توصیفاتی از سخنان من آغاز می‌شود که گزندگی آن در چشم می‌زند: «پریشان، مشوّش، نامنسجم، غیرعلمی، غیرمنصفانه، فاقد موازین علمی…». به گمان من این‌ها داوری‌هایی است که خواننده خود باید به آن برسد، نه این‌که نویسنده پیشاپیش آن را به خواننده، آن هم با این نیش‌گویه‌ها القا کند. شاید مرا هم در باب نوشته آقای دکتر کدیور چنین داوری‌هایی باشد، امّا آن‌ها را نه در ابتدا می‌گویم، نه در انتها!
دوم ـ مقدمه نقد با دو نسبت ناروا آلوده می‌شود: یکی اینکه اسلام دین خشنی است (که گفته‌اند مدلول نظر من است) و دومی این‌که «سروش در جلسه دوم، خشونت منتسب به اسلام و پیامبر را پس گرفت»! نمی‌توانم باور کنم که آقای کدیور سخنان مرا شنیده و چنین گفته باشند! من کجا گفتم که اسلام و پیامبر خشن‌اند تا بعداً آن را پس بگیرم؟ از ایشان انتظار دقت بیشتری داشتم. واژه «خشونت» را من به عمد فرونهادم، نه به غفلت! و خوب است ایشان هم غفلت خود را به عمد جبران کنند.

سوم ـ اما نکته فربه و فرخنده کلام ایشان این است:
در سه گزاره با روشنفکر دینی محترم [عبدالکریم سروش] موافقم به این شرح: الف: متون دینی موجود (از تفسیر قرآن، کتب روایی، سیره پیامبر، فقه و کلام و عرفان)، سمت‌وسویی سلطه‌گرانه و قدرت‌طلبانه دارند. ب: این متون از پیامبر نیز چهره‌ای اقتدارگرا، سلطه‌گر و همان عارف مسلّح را ارائه کرده‌اند. ج: عمل مسلمانان، خصوصاً زمانی که در قدرت بوده‌اند، همین گرایش را نشان می‌دهد.
این تصدیق نیک و عالمانه آن‌گاه با جملاتی بدرقه می‌شود که وصله‌هایی ناسازند از قبیل اینکه سروش مدّعی است که «پیامبرِ تاریخی و واقعی، اقتدارگرا بوده است». و عجیب‌تر اینکه «علوم رایج اسلامی و تاریخ زندگی مسلمانان تناسبی با سوگیری قرآن و راه و روش پیامبر و خدایشان نداشته است…».

نکته کلیدی همین‌جاست و به گمان من ضعف اصلی تحلیل ناقد محترم هم در همین نکته نهفته است. سروش به چند زبان باید بگوید که اسلام واقعی و پیامبر واقعی و اسلام ناب محمّدی و … به چنگ نیامدنی است و هرچه در دست داریم همین تفسیرهایی‌ است که از اسلام می‌شود؟ اکنون سی سال از ظهور قبض و بسط تئوریک شریعت می‌‌گذرد و گویا هنوز آموزه‌های آن باید تکرار شوند که :اسلام چیزی نیست جز یک رشته تفسیرهای درست و نادرستی که از اسلام شده است. اسلام عریان و خالص و غیر تاریخی و تفسیرنشده نداریم. این امر بدیهی، گویی مغفول ناقد محترم افتاده است، و اگر خود آن را قبول ندارند (که آن هم خلاف بداهت است) دست کم آن را به صاحب قبض و بسط نسبت ندهند.

نه آقای کدیور عزیز!  مرا و شما را و هیچ‌کس را به اسلام واقعی دسترسی نیست. هم‌چنان‌که هیچ‌کس را به هیولای بی‌صورت دسترسی نیست. شما هم امروز تفسیری بر تفسیرهای پیشینیان می‌افزایید (آن هم در فضای لیبرال قرن بیستم و بیست‌ویکم و با استناد به روشنفکرانی که متعلق به همین دورانند)، نه اینکه اسلام ناب و واقعی را عرضه می‌کنید. تاریخ، صحنه جدال تفسیرها با یکدیگرست نه جدال تفسیرها با واقع. گذشتگان هم به قول شما تفسیرهایی را در فضای اموی و عبّاسی از اسلام عرضه کردند. اسلام، به قول شما ، اعمّ از علومش و سیاستش و چهره پیامبرش، در آینه تاریخ اقتدارگرا ظاهر شده‌اند، که دقیقا همین‌طورست. امّا به زعم شما، تاریخ حجاب چهره اسلام است و به زعم من، آینه اسلام! تا این مانع از میان برداشته نشود، گفت‌وگو و نقد به جایی نخواهد رسید.

راه بازسازی و نواندیشی دینی، انکار یا حذف تاریخ نیست. راهش این نیست که دلسوزان را دو دسته کنیم یکی آنها که اصلاح دین می‌کنند و دیگری آن‌ها که به زعم شما « قلب اسلام» می‌کنند،( قلب و قالب هم خود پس از تفسیر سر بر می‌آورند نه پیش از آن). راهش این نیست که تاریخ مسلمانان را یک‌سره با اسلام بیگانه بشماریم و بگوییم تا امروز مسلمانان سرگرم بازی بوده‌اند و اسلام واقعی فهمیده و پیاده نشده، و حالا ما می‌خواهیم آن را «سوار» کنیم! راهش حفّاری اسناد برای یافتن اسلام «واقعی» نیست. راهش قبول نقصان‌ها و فقدان‌ها و عزم بر جبران و درمان آن‌هاست. راهش بسط تجربه نبوی است؛ همان راهی که عارفان زیرک و آگاه رفتند و عشق را بر خوف افزودند و متاع دین را ماندگار و پُرخریدار کردند. امروز هم نیازمند آن زیرکانیم.
با درود بر آن عارف مسلح ، اشارت پر معنای عارف بلخ را پایان بخش کلام خود می‌کنم:

بگیر دامن لطفش که ناگهان بگریزد
ولی مَکِش تو چو تیرش که از کمان بگریزد


https://www.zeitoons.com/83985
گزارش یک نشست انتقادی در نسبت‌ «دین و قدرت»
محمد رسول‌الله؛ پیامبر رحمت یا «عارف مسلح»؟

https://www.zeitoons.com/83981

زیتون-  یکشنبه ۲۱ دی‌ماه ۱۳۹۹، سومین جلسه از سلسله نشست‌های «سرای گفت‌وشنود» در «حلقه‌ دیدگاه نو» پیرامون موضوع «دین و قدرت» با سخنرانی سه تن از  منتقدان و پاسخ صاحب نظریه برگزار شد. 

در این نشستِ مجازی که بیش از دوساعت به‌طول انجامید، عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و یاسر میردامادی هر کدام به مدت ۲۵ دقیقه نقدهای خود را به سخنان جلسات گذشته‌ی  سروش ارائه دادند و سپس  او نیز در مدت ۳۰ دقیقه به منتقدان پاسخ گفت.

در جلسه‌ی اول عبدالکریم سروش به تفصیل دیدگاه خود را در خصوص نسبت میان دین و قدرت و شیوه‌ی حکمرانی پیامبر اسلام ارائه کرد که گزارش آن پیش‌تر در
زیتون منتشر شد.

به‌ گزارش «زیتون» در جلسه‌ی دوم (شنبه ۱۳ دی‌ماه ۱۳۹۹) ، عبدالکریم سروش ضمن دسته‌بندی مطالب جلسه اول، توضیحاتی را در خصوص واکنش‌ها و گزارش‌های جلسه‌ی اول بر آن افزود. سروش از جمله به «خشونت‌گرا خوانده شدن پیامبر اسلام» واکنش نشان داد و گفت:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83981

پرونده ویژه‌ی زیتون در نسبت «دین و قدرت»


محمد رسول‌الله؛ پیامبر رحمت یا «عارف مسلح»؟ | گزارش یک نشست انتقادی
مروری بر نقد دکتر کدیور بر مقوله‌ «دین و قدرت» | عبدالکریم سروش
چگونگی مواجهه پیامبر اسلام با مخالفان | حسن یوسفی اشکوری
چالش اسلام و قدرت؛ نقد سروش | محسن کدیور
روحِ مصباح‌ یزدی و گلوی عبدالکریم سروش؟ | طاها پارسا
شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در باب نظریه‌ی «دین و قدرت» سروش | یاسر میردامادی
نقدِ نقد؛ منتقدانِ سروش و غفلت از سه اصل | صدرا معصوم‌زاده
نقدی بر نسبت «دین و قدرت» از منظر عبدالکریم سروش | مصطفی حسینی طباطبائی
دین و تجلیات تاریخی؛ نقدی بر سخنان سروش در نسبت «دین و قدرت» | عدنان فلّاحی
حسن یوسفی اشکوری
داستان فدک

اشاره:  به مناسبت رحلت دخت نبی و بانوی محتشم تاریخ اسلام حضرت فاطمه

سابقه فدک
طبق گزارش منابع عالم زاده  (از جمله ابن هشام و بلاذری در فتوح و یاقوت در معجم البلدان) پس از آن که پیامبر در خیبر فرود آمد و دژهای آن به دست مسلمانان گشوده شد، اهالی فدک بیمناک گشتند و با پیشنهاد واگذاری نیمی از اراضی خویش به پیامبر تقاضای صلح کردند.[۱] بدین سان، این بخش از اراضی فدک به دلیل آن که مسلمانان «اسبی و اشتری نتاخته بودند» (حشر، آیات ۶-۷) خالصه (فیء) پیامبر بود. بر پایه منابع شیعه، پیامبر پس از تسلیم اهالی فدک، علی را بدانجا فرستاد تا پیمان صلح را بنویسد و از سوی او امضا کند. سپس هنگامی که آیه «فأت ذالقربی حقه» (روم، آیه ۳۸) نازل شد، پیامبر خالصه فدک را به دخت خویش بخشید تا در معاش خود و فرزندانش به کار برد. از آن زمان به بعد این ملک در اختیار دخت پیامبر بود و کارگزار او سالانه عواید آنجا را نزد وی می فرستاد.[۲]

ماجرای مصادره فدک در زمان ابوبکر
در آغاز خلافت ابوبکر وی فدک تحت اختیار فاطمه را باز پس گرفت و در واقع به شکل خشن و قهرآلودی فدک را به سود حکومت مصادره کرد. او مدعی شد که این مال را به بیت­المال برگردانده تا صرف سلاح و تجهیزات جنگی مجاهدان مسلمان شود. اما این مصادره اموال با اعتراض سخت فاطمه مواجه شد. فاطمه در آغاز یک بار همراه عباس بن عبدالمطلب نزد ابوبکر آمد و با وی در این زمینه بحث و گفتگو کرد.[۳] ادعای فاطمه این بود که این ملک میراث پدر به فرزند است و نمی توان بدون اذن مالک در آن تصرف کرد. ابوبکر در برابر آن استدلال کرد که از پیامبر شنیدم که پیامبران چیزی به میراث نمی گذارند. در مسجد در حضور جمعی از بزرگان و مردم گفتگو و مناظره سختی بین فاطمه و ابوبکر در گرفت و دو طرف در این مورد احتجاج کردند. فاطمه در یکی از این احتجاجات خود در حضور مهاجر و انصار اظهار کرد که فدک هبه پیامبر است و علی، حسنین و ام ایمن را گواه آورد و آنگاه افزود که حدیث مورد استناد ابوبکر- یعنی «نحن معاشرالانبیاء لانورّث. . .»- را نه تنها کسی نشنیده که بر خلاف نصوص قرآنی (مریم، آیه ۵-۶؛ انبیاء، آیه ۸۹؛ نمل، آیه ۱۶) است.[۴] در نهایت هیچ کدام قانع و تسلیم نشدند و از این رو خواسته فاطمه عملی نشد و او بیش از پیش آزرده شد[۵] و گویند پس از آن سکوت پیشه کرد و با ابی بکر هرگز سخن نگفت و با آزردگی از خلیفه و حاکمان نورسیده چشم از جهان بر بست.[۶]حتی مادلونگ مدعی شده  که «رنج شدید حاصل از دسیسه ها و توطئه های سیاسی ابوبکر سبب مرگ زودهنگام یگانه دختر پیامبر شده است».[۷] علی نیز در یکی از کلماتش به غصب فدک اشاره کرده است.[۸]

تحلیلی از چرایی مصادره فدک
در باب چرایی اقدام ابوبکر در باب مصادره فدک، سخن محقق غربی مادلونگ در این زمینه می تواند تا حدودی روشنگر و جامع شمرده شود. او می نویسد:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84070
آغداشلو چگونه رکوردشکن شد؟
شکست جنبش «می‌تو» در حراج «تهران»

https://www.zeitoons.com/84057

زیتون ـ مهسا محمدی
: روز گذشته رکورد فروش اثر هنری در ایران شکست. تابلوی «خاطرات امید» آیدین آغداشلو با قیمت بی‌سابقه ۱۲ و نیم میلیارد تومان فروخته شد. اما به جز رقم آن، آنچه این «خبر» را  علاوه بر محافل هنری و اقتصادی، برای گروه‌های دیگر هم مهم کرد، نام صاحب اثر بود. 
نام آیدین آغداشلو، نقاش مشهور مدتهاست که در ایران با حاشیه‌های فراوانی پیوند خورده است. مهمترین آنها طی سال اخیر مطرح شدن نامش در میان «آزارگران جنسی» در جنبش می‌تو (me too) از سوی گروهی از کارآموزانش و خبرنگاران بود.

حاشیه دیگر این تابلوی رکوردشکن و صاحبش هم طرح شدن احتمال کپی بودن اثر از سوی بعضی از افراد بود. پیش از این نیز آغداشلو یکبار به کپی کردن اثری از سهراب سپهری در همین حراج تهران متهم شده بود.
اما و اگرهای دیگری هم حول خرید و فروش آثار هنری در ایران و احتمال پولشویی در آن، طی سال‌های اخیر وجود داشته است که لزوما به این اثر و آیدین آغداشلو مربوط نمی‌شود، اما با بالا رفتن ارقام بحث آن هم داغ‌تر شده است.

آیا اثر آغداشلو را گران خریدند؟
 «خاطرات امید» آغداشلو در حالی رکورد فروش یک اثر هنری در تاریخ ایران را شکست که پیش از این رکورد در اختیار اثری از سهراب سپهری و با قیمت  ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان در دوره نهم همین حراج بود.

درباره کم و کیف خرید و فروش آثار آغداشلو در سال‌های اخیر، خبرگزاری امتداد نوشته است، اثر دیگری از آغداشلو که پیش از آن در اختیار صادق خرازی، سیاستمدار فعال در عرصه مجموعه‌داری بود، توسط  عباس ایروانی خریداری شده بود. ایروانی مالک هلدینگ عظام و مجموعه هزار و یک شهر نیز هست، او پیش از این به واسطه اتهامات وارده مبنی بر قاچاق قطعات خودرو به ارزش ۷۰۰ میلیون دلار و همچنین سه هزار میلیارد بدهی بانکی، بازداشت و به فاصله کوتاهی آزاد شد.
 «خاطرات امید» آغداشلو در حالی رکورد فروش یک اثر هنری در تاریخ ایران را شکست که پیش از این رکورد در اختیار اثری از سهراب سپهری و با قیمت  ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان بود.
تابلوی مذکور در حراج دوره یازدهم با قیمت پایه یک میلیارد و پانصد میلیون تومان به فروش گذاشته بود و در نهایت در نبود خریدار، خود ایروانی اثر در اختیار خود را، مجددا صد میلیون تومان بالاتر از قیمت پایه یعنی یک میلیارد و ششصد میلیون تومان خرید.
بنابر همین گزارش، در حراج دوازدهم نیز شباهت تابلو ۸۵۰ میلیونی‌ آغداشلو با دو تابلویی که در سال‌های ۹۶ و ۹۷ در همین حراجی به فروش رسیده بودند، حاشیه‌ساز شد.
 در مورد تابلوی رکوردشکن ۱۲ و نیم میلیاردی هم اما و اگرهایی مطرح است و شباهت این تابلو به اثر دوک و دوشس اوربینو، اثر پیه‌رو دلافرانچسکو مسئله‌ساز شده است. البته نه برای خریدار یا خریداران، برای ناظران.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84057
پرونده ویژه | شلیک به آسمان 6
از «زنجیره خطاهای انسانی» تا «عملیات تروریستی»

زیتون ـ محمدرضا سرداری
: سالگرد ساقط شدن پرواز پی اس ۷۵۲ اوکراین در حالی گذشت که ابهامات این پرونده نه تنها کمتر نشده که افزایش یافته است.

سخنانی که پیشتر با لحن احتیاط آمیزی بیان می‌شد؛ پس از برگزاری مراسم سالگرد در ایران، اوکراین و کانادا قاطعیت بیشتری یافت. این در حالی است که انتظارات برای دریافت گزارش فنی جمهوری اسلامی سرانجام به پایان رسید و کشورهای ذینفع در این پرونده تایید کردند که بالاخره آن را دریافت کرده‌اند. گرچه این گزارش هنوز برای عموم منتشر نشده، اما از بیانات مقامات اوکراینی می‌توان حدس زد که محور آن همچنان بر بروز «زنجیره‌ای از خطاهای انسانی» قرار دارد. متن کامل گزارش جمهوری اسلامی حداکثر تا دو ماه در اختیار کشورهای درگیر در پرونده قرار دارد و انتظار نمی‌رود  طبق ضوابط سازمان ایکائو تا آن موقع علنی شود.

اوکراین: خطای انسانی نبود، حمله تروریستی بود
الکسی دانیلوف، دبیر شورای عالی امنیت ملی اوکراین طی هفته گذشته و بعد از برگزاری سالگرد این فاجعه به خبرنگاران گفت که ایران حقیقت را کتمان می‌کند و در تحقیقات مانع از شفافیت شده است. این مقام اوکراینی اصابت موشک به هواپیمای این کشور را عملی «تروریستی» توصیف کرد. او با قاطعیت اعلام کرده که مقامات اوکراینی می دانند چه اتفاقی افتاده، مسئول آن کیست و با چه قصدی این کار صورت گرفته است.

رئیس جمهوری اوکراین نیز در اظهارات دیگری گفته است از این که سپاه می‌دانسته موشک به سمت هدفی غیرنظامی پرتاب می‌شود اطمینان دارد. اظهارات اخیر این دو مقام عالی رتبه اوکراینی نشان از اطلاعات دقیقی دارد که این کشور در اختیار دارد اما تاکنون از علنی کردن آن سرباز زده است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84090
👍1
تکامل خداو مسئله شر
صدیقه وسمقی

زندگی انسان با درد و رنج درآمیخته است؛ دردها و رنج هایی که گاه علت آن بر انسان معلوم است و گاه، نامعلوم. گاه علت این درد و رنج ها به عملکرد خود انسان و انتخاب او بازمی گردد و گاه، به عملکرد دیگر انسان ها، گاه به نظام اجتماعی، گاه به عملکرد طبیعت و گاه، علامت سؤال بزرگی در مقابل این پرسش وجود دارد که علت این درد چیست ؟ انسان درد و رنج و هر آنچه را که خوشی و سعادت و آرامش او را بر هم می زند، شر می داند و با آن مبارزه می کند تا خیر را که با آرزوها ، برنامه ها و خوشی و سعادت او در زندگی سازگار است، حاکم سازد؛ اما این تلاش همواره به نتیجه نمی رسد و انسان ناگزیر است با آنچه که شر می داند کنار بیاید و رنج تحمل آن شر را بر خویش هموار سازد.

واقعیت این است که انسان تاکنون نتوانسته بر این رنج ها یا شرها فائق آمده، آنها را از زندگی خود بیرون کند. وجود شر در زندگی انسان، الهی دانان و فلاسفه را که حوزه ی فعالیتشان حوزه ی اندیشه است، واداشته تا به این موضوع مهم فکر کنند و به پرسش هایی که در این زمینه مطرح می گردد پاسخ گویند.

الهیات ادیان گوناگون مانند اسلام، مسیحیت، یهودیت و آیین زرتشتی، خداوند را منبع خیر و او را کمال مطلق، خالق، قادر و عالم می دانند. وجود شر به طور ملموس و انکارناپذیر در زندگی انسان، او را در برابر یک پارادوکس و تضاد بزرگ قرار داده است و آن تضاد این است که اگر خدای خالق این جهان منبع خیر است، پس این همه شر و درد و رنج در زندگی انسان چرا وجود دارد و منبع آن چیست؟ مگر نه اینکه خداوند قادر، خالق همه چیز است؟ پس آیا شر نیز مخلوق خداوند، یعنی مخلوق همان منبع خیر است؟ چگونه منبع فیاض خیر می تواند آفریننده ی شر باشد؟

سی اس لوئیس در کتاب «مسئله ی درد و رنج» می گوید اگر خدا خیرخواه بود، خوشبختی کامل مخلوقات خویش را می خواست و اگر قادر مطلق بود، می توانست آنچه را که می خواست عملی سازد؛ اما مخلوقات وی سعادتمند نیستند، پس خدا یا خیرخواه نیست، یا قادر نیست یا هر دو. مسئله ی درد و رنج در ساده ترین صورت بندی آن چنین است.(مک گراث، ۱۳۹۳، ۴۱۹).

پاسخ هایی به پرسش از شر
الهی دانان و فلاسفه پاسخ های گوناگونی را برای پرسش مهم یاد شده تدارک دیده و هر یک کوشیده اند تضاد پیش آمده را به گونه ای حل و فصل و یا توجیه کنند. برخی از پاسخ های مطرح در این زمینه اختصارا به شرح زیر است:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84139
مغالطه‌ی تعمیم در استدلال ظریف درباره‌ی تشییع سلیمانی
ع.ایماگر

تعمیم (Generalization) یکی از نمونه‌های آشنای مغالطه است که در آن بخشی از نمونه‌های یک جامعه‌ی آماری به عنوان همه یا اکثریّت قاطع آن معرّفی می‌شود. نمونه‌ی پیش‌پاافتاده‌ی آن به ارائه‌ی چند نمونه محدود می‌شود که به نام «تعمیم شتاب‌زده» معروف است. مثلاً برنامه‌ها خبری صداوسیما گفتگوهایی با مردم در سطح شهر پخش می‌کنند درباره‌ی موضوعات مختلف که با مصاحبه با چند شهروند این‌گونه القا می‌شود که گویی بیشتر مردم چنین می‌اندیشند.

هر قدر محدوده‌ی نمونه‌های ارائه شده بیشتر باشد،‌ شناخت این مغالطه دشوارتر می‌شود. مثلاً:
الف. راهپیمایی‌های بیست‌ودو بهمنِ هر سال، باقی‌ماندن مردم ایران را بر دفاع از آرمان‌های انقلاب ثابت می‌کند.
ب. آوردن ۷۵ میلیون رأی میزان محبوبیّت استثنایی ترامپ را در آمریکا به‌ خوبی نشان می‌دهد.
ج. حمایت ملّت لبنان از حزب‌الله، از گردهم‌آیی‌های چندصدهزارنفری مردمی حامیان این گروه به خوبی آشکار است.

در تمام موارد فوق، شق دیگرِ، یعنی کسانی که به راهپیمایی‌های حکومتی در ایران نمی‌آیند، رأی‌دهندگان بیشتر به بایدن و گردهم‌آیی‌های مشابه گروه‌های رقیب حزب‌الله نادیده گرفته می‌شوند و نمونه‌های ارائه شده به عنوان همه یا اکثریّت مردم نشان داده می‌شوند.

جواد ظریف در گفتگویش با روزنامه‌ی همدلی (۹۹/۱۰/۲۷)‌ درباره‌ی شکایت‌های برخی افراد از جمله‌ی «ما خودمان انتخاب کردیم که این‌طور زندگی کنیم»، گفته است: «هنوز این سؤال من را کسی جواب نداده است؛ اگر شما با روش مقاومت جمهوری اسلامی مخالف هستید، ‌چرا در مراسم تشییع پیکر کسی که بزرگترین نماد این روش است (قاسم سلیمانی) حضور پیدا کردید و نشان دادید که طرفدار این روش هستید؟ این معضل را برای من حل کنید.»


خیلی بعید است که جواد ظریف سست‌بودن استدلال خودش را متوجّه نباشد. بدون توجّه به دیگر جوانب این استدلال -مثل بزرگ‌نمایی رسانه‌های رسمی از تشییع سلیمانی و این‌که بسیاری از تشییع‌کنندگان الزاماً مدافع به‌اصطلاح «محور مقاومت» نبودند- فرض را بر این می‌گذاریم که میلیون‌ها نفر مدافع محور مقاومت به خیابان آمدند. از جواد ظریف می‌توان پرسید که در آخرین انتخاباتی که دولت فعلی روی کار آمد، رقیب این دولت یعنی ابراهیم رئیسی چقدر رأی آورد؟ حدود ۱۶ میلیون رأی. اگر یک‌دهم این افراد به خیابان بیایند،‌ جمعیّتی انبوه خواهند بود؛ حالا می‌توان پرسید که اگر کسی بگوید که مردم ایران طرفدار رئیسی بودند نه روحانی، چه جوابی دارد؟ لابد می‌گوید که رأی ۲۳ و اندی میلیونی روحانی را چرا نمی‌بینید؟ اینجا هم مگر کسی جرأت دارد در مخالفت با محور مقاومت رهبرنظام و سپاهیان طرفدارش به خیابان بیاید یا اظهار وجود کند؟ آن هم وقتی حتّی یک انتقاد ساده از حضور ایران در سوریه حتی از زبان شخصی همچون کرباسچی با مجازات زندان روبه‌رو می‌شود.

زمانی می‌توان گفت که چقدر از مردم طرفدار روش نظام حاکم بر ایران در منطقه‌اند که هر دو طرف موافق و مخالف مجال ابراز نظرات خود را داشته باشند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84134
تکمله‌ای بر بحث کدیور درباره‌ی خبر واحد «اُمرتُ أن اُقاتِلَ الناس…»
عدنان فلاحی

https://www.zeitoons.com/84162

دکتر محسن کدیور در جلسه‌ی دوم نقد بحث «دین و قدرت» دکتر سروش،  متوجه خبر واحد «اُمرتُ أن اقاتِلَ الناس…» شده و آن را به دلیل تضاد با محکمات قرآنی، فاقد اعتبار و استناد خوانده است. خالی از لطف ندیدم پاره‌ای توضیحات تکمیلی را در این باره مکتوب کنم و ادامه نیز در میان دیدگاه متقدمان اهل حدیث درباره‌ی ادله‌ی «قتل مرتد»، به نمونه‌ی شافعی بپردازم.

اولاً) روایت مذکور که دکتر سروش آن را متواتر خوانده است در قدیمی‌ترین نسخه‌های موطأ مالک بن انس (۱۷۹هـ) موجود نیست. یعنی تمام راویان الموطأ ـ به مثابه قدیمی‌ترین و به روایت محدثینی چون ابن عبدالبر، معتبرترین کتب روایی اهل سنت ـ بر نقل چنین حدیثی از مالک متفق نیستند. خاصه دو راوی اصلی الموطأ یعنی محمد بن الحسن الشیبانی و یحیی بن یحیی اللیثی چنین روایتی را از مالک نقل نکرده‌اند. این روایت را فقط ابن وهب و ابن القاسم از مالک نقل کرده‌اند[۱]. گفتنی است یکی از دلایل تفاوت نسخه‌های گوناگون الموطأ این است که بنابر گفته‌ی فقهای مالکی، مالک هر سال الموطأ را ویرایش می‌کرد و با حذف احادیث ضعیف‌تر، از تعداد احادیث آن می‌کاست تا جایی که برخی گفته‌اند اگر مالک هم‌چنان عمر می‌کرد چیزی از الموطأ باقی نمی‌ماند[۲].

ثانیاً) این روایت در آثار نخستین فقهای حنفی هم دیده نمی‌شود. با اینکه قاضی ابویوسف و قاضی شیبانی آثار متعددی در باب مسائل جنگ و اصطلاحاً «السیر» تألیف کرده‌اند اما در هیچ‌یک از این آثار سخنی از این حدیث نرفته است و چنان‌که در بالا آوردیم اساساً خود الشیبانی یکی از دو راوی مشهور کتاب الموطأ نیز هست که در الموطأ به روایت او، چنین حدیثی یافت نمی‌شود. ضمن اینکه ابن هشام هم در سیره نبوی مشهور خود به چنین روایتی اشاره نکرده است.

ثالثاً) مضمون این روایت اگر حمل بر این شود که پیامبر (ص) وظیفه داشته با تمام مردم به صرف عقیده‌شان ـ و نه رفتار تجاوزکارانه‌شان ـ بجنگد، با برخی احادیث متضاد خواهد بود. از جمله حدیث صحیح بخاری از ابن عباس که می‌گوید: «مشرکین، دو موضع در قبال نبی (ص) و مسلمانان داشتند: [دسته‌ای] مشرکان جنگ‌طلب بودند که پیامبر با آنها جنگید و آنها با پیامبر جنگیدند و [دسته‌ای] مشرکین عهدطلب [= صلح‌طلب] بودند که پیامبر با آنها نجنگید و آنها نیز با پیامبر نجنگیدند»[۳]. و یا حدیث صحیح بخاری از عبدالله بن عمر که در تفسیر آیه «قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَکُونَ فِتْنَهٌ» می‌گوید: «ما در زمان رسول الله (ص) جهاد می‌کردیم در حالی‌که اسلامْ قلیل بود، پس شخص به سبب دینش دچار فتنه می‌شد: [یعنی به سبب دینش] یا او را می‌کشتند و یا شکنجه‌اش می‌کردند. تا اینکه اسلام فزونی یافت و فتنه‌ای نماند»[۴].

رابعاً) این خبر به دلیل الفاظ گوناگون‌اش محدثان را نیز در شرح آن به دردسر انداخته است.

متن کامل در زیتون:


https://www.zeitoons.com/84162
روایت دو انقلاب
پیمان عارف
سال‌روز درگذشت مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولتِ موقت، و روزهایی که در حال پشت سر نهادن آن هستیم یادآور انقلابی تمام‌عیار است به معنای کاملاٴ کلاسیک کلمه؛ انقلابی جمهوری‌خواهانه که توانست به تاریخ ۲۵۰۰ ساله سلطنت در ایران پایان دهد و گرچه نظم سیاسی که از دل انقلاب درآمد را نمی توان نظام جمهوری به معنای محتوایی اش دانست ، لیکن با پایان نظام سلطنتی در ایران آنچه شکل گرفت احتمالا نامی نداشت جز «جمهوریت ناتمام»!
این نوشتار در پی آن است تا با خوانشی از انقلاب ضد سلطنتی ، روایتی از جمهوری‌خواهی ناتمام ایرانیان در چهار دهه اخیر ارائه نماید و توضیحی بر آنچه گذشت به دست دهد.
۱-فرجام جمهوری‌خواهی انقلابی ایرانیان بهتر از مشروطه‌خواهی‌شان نبود. اگر چه هر دو جنبش در مرحله انقلاب خوش درخشیدند، لیکن در مرحله سامان سیاسی و آفرینش نظم جدید عمیقاٴ نافرجام بودند. اولی به اقتدارگرایی نوساز-باستان گرای پهلوی و دومی به اقتدارگرایی شیعی-ایدئولوژیک منتهی گردید.
یکی از رهیافت‌هایی که می توان به بحث انقلاب‌ها پرداخت، منظری است خطی مبتنی بر منطق «صنوف نیروهای انقلاب کننده» در خط زمانی انقلاب که از جمله کرین برینتون در کالبد شکافی چهار انقلاب از چنین فهم و منظری سود می‌برد.
در هر دو انقلاب، نیروهای نخستین و متقدم انقلابی عملا در چارچوب وضعیت گفتاری همسان تعریف می شوند. هم در انقلاب مشروطه و هم در انقلاب ۵۷، این لیبرال-ناسیونالیست‌های ایران بودند که موسس گفتاری- عملیاتی انقلاب محسوب می‌شوند.
روشنفکران لیبرال-ناسیونالیست قرن ۱۹ ایران ، نخست انقلاب را مفهوم سازی و عملیاتی می‌کنند. در پاسداشت‌ آن نیز حتی تا جنگ اول جهانی می‌ایستند ، تن به مهاجرت می‌دهند ، سالیانی را در فرار از اشغال گران ایران در اروپا می‌گذرانند تا همانطور که کرین برینتون می‌گوید جای انقلابیون لیبرال را انقلابیون رادیکال گرفته ، میراث داران رادیکال اما راست‌گرای یک انقلاب ناسیونالیستی جای موسسین لیبرال‌ را بستانند و از دل آن محافظه کاری رادیکال معطوف به دولت مطلقه نوساز در سالهای پس از جنگ اول جهانی بیرون آید.
در این روایت پهلوی اول را می‌توان به عنوان‌‌ همان دوره سرکوب و وحشت در مدل کرین برینتون برای توضیح انقلاب مشروطه در نظر گرفت.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84168
گفت‌وگو با مهدی نوربخش
ایرانی که ترامپ بر جای گذاشت

زیتون ـ مهسا محمدی
: دونالد ترامپ، چهل و پنجمین رییس‌جمهور ایالات متحده، ظهر امروز، ۲۰ ژانویه، کار خود را به عنوان رییس‌جمهور این کشور پایان می‌دهد.
یک دوره‌ای شدن دوره ریاست‌جمهوری‌‌اش بر این رییس‌جمهور جنجالی بسیار سنگین آمده و از این رو قصد دارد نارضایتی‌اش را با عدم شرکت در مراسم تحلیف جو بایدن، رییس‌جمهور دمکرات منتخب دوره چهل ششم نشان دهد.

به نظر می‌رسد رفتن دونالد ترامپ، با توجه به پایگاه رای ۷۵ میلیون نفری‌اش در ایالات متحده، با نارضایتی و ناامیدی تعداد زیادی از آمریکاییان همراه خواهد بود، همان کسانی که برای نشان دادن اعتراضشان به نتیجه انتخابات، روز ۶ ژانویه ساختمان کنگره آمریکا را هم در نوردیدند، اما در نهایت کاری از پیش نبردند.
اما این رییس‌جمهور پرحاشیه و رفتن و ماندن او به جز در داخل ایالات متحده، در کشورهای دیگر هم ذهن سیاست‌مداران و افکار عمومی را به خود مشغول کرده بود.
تصمیمات این سیاستمدار تاجرپیشه طی ۴ سال اخیر تاثیرات عمیق و وسیعی بر زندگی مردم ایران بر جای گذاشت و از این بابت بود که در روزهای انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده، ایران بعد از کوبا و ایرلند، سومین کشور دنبال کننده اخبار این انتخابات بود و روز اول با پیش افتادن ترامپ قیمت ارز در ایران افزایش یافت و در ادامه با بالا آمدن بایدن دلار تا مرز ۲۲ هزار تومان پایین آمده بود.

خروج ایالات متحده و یا به عبارت بهتر دونالد ترامپ از معاهده برجام، هم جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار داد و هم در ادامه مردم ایران را در داخل و خارج کشور با مشکلات عدیده‌ای روبرو کرد. فرمان اجرایی ترامپ درباره ممنوعیت سفر از کشورهای اسلامی هم سنگی دیگر پیش پای صدها هزار مهاجر ایرانی در ایالات متحده انداخت. ترور قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس جمهوری اسلامی در عراق هم از دیگر اقدامات ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ بود که تنش نظامی را میان دو کشور به بالاترین سطح رساند. در تمام سال‌های بعد از خروج از برجام تا روز آخر ریاست جمهوری ترامپ، سیاست موسوم به «فشار حداکثری» از طریق اعمال تحریم‌ بر نهادها و افراد مرتبط با جمهوری اسلامی و ایران در راس سیاست‌های دونالد ترامپ قرار داشت.

ترامپ با ایران و جمهوری اسلامی چه کرد؟
اگر نگوییم بی‌سابقه اما قطعا این کم سابقه است که رییس‌جمهور کشوری در یک قاره دیگر تا این اندازه موجب بیم و امید مردمانی در سوی دیگر دنیا باشد. «ترامپ»، نه تنها محل اختلاف و شکاف میان شهروندان ایالات متحده بلکه یکی از عوامل صف‌آرایی بسیاری از ایرانیان در مقابل یکدیگر شد

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84161
«اصل چاریتی» و نواندیشان دینی
طاها پارسا

نهاد کاریتاس، در بسیاری از کشورهای جهان یک نهاد شناخته شده است. این نهاد(کاریتاس اینترنشنال) یک شبکه‌ی گسترده‌ی تامین اجتماعی است که به کلیسای کاتولیک وابسته است. این شبکه‌ی سازمانی به بی‌پناهان پناه می‌دهد،‌ گرسنگان را سیر می‌کند، برهنگان را لباس می‌پوشاند، بیماران را درمان می‌کند، به ملاقات زندانیان بی‌کس و کار می‌رود، مرده‌ها را دفن می‌کند و خلاصه این‌که می‌کوشد در حد توان، واسطه‌ای برای رساندن کمک‌های خیریه به دست نیازمندان باشد.


کاریتاس یک کلمه‌ی لاتین است. معادل فارسی آن «محبت» یا «عشق» است. عبارت لاتینی « DEUS CARITAS EST» یعنی «خدا محبت است». این عبارت هم به شکل «خدا همان محبت است» و یا «خدا محبتِ خالص است»، می‌تواند تعبیر شود. محبت در الهیات مسیحی، در کنار ایمان و امید، یکی از سه فضیلت بزرگ شمرده می‌شود.
«کاریتاس Caritas» در زبان انگلیسی به «چاریتی Charity» تغییر شکل می‌دهد.‌ چاریتی اگرچه یک اصطلاح دینی‌ست اما در فلسفه، کلام و علوم انسانی هم اصلی به نام «اصل چاریتی» وجود دارد. فلاسفه‌ی تحلیلی مشهوری درباره‌ی شرح و بسط این اصل کار‌هایی جدی کرده‌اند؛ از جمله ویلسن، کواین و دیویدسون.

«اصل چاریتی Principle of charity» در زبان فارسی با «اصل احسان»، «اصلِ  حملِ  بر احسن» و «اصلِ همدلی» معادل‌سازی شده است. به‌نظر می‌رسد «اصلِ احسان»، بیشترین تطابق معنایی و عملی را با چاریتی یا کاریتاس دارد. چون «احسان» هم به معنای رساندنِ خیرخواهانه و بدون چشم‌داشتِ  چیزی به کسی است.

اصل چاریتی معنای ساده‌ای دارد و نسبتا بدیهی می‌نماید. بر اساس این اصل «برای فهم سخن دیگری، بهترین تدبیر این است که سخن او را به گونه‌ای معنا کنیم که تعداد گزاره‌های درست او به حداکثر برسد و سخنش کمترین تناقض‌را داشته باشد». به تعبیری دیگر هنگامی که می‌خواهیم سخنی یا گزاره‌ای یا فرضیه‌ای را بفهمیم، نقل کنیم یا به نقد بکشیم، عاقلانه‌ترین کار این است که قوی‌ترین و درست‌ترین تعبیرِ آن را در نظر بگیریم و با «آن» دست و پنجه نرم کنیم. یعنی تا حد امکان نقاطِ ضعف نظریه را بپوشانیم؛ خطاهای احتمالی سخن را به صفر برسانیم،؛ گوینده‌ی‌ سخن را عاقل فرض کنیم؛ عیب‌ها و ایرادی‌های ممکن در حواشی سخن او را نادیده بگیریم و بر آن‌ها جامه‌ی عقلانیت بپوشانیم. و در یک کلام، پیش از نقد، همان کاری را با فرضیه انجام دهیم که نهادِ کاریتاس با نیازمندان انجام می‌دهد.

در میان فلاسفه‌ای که نامشان آمد، کواین تعابیر متنوع و متعددی را از اصل چاریتی به‌دست داده است. در یکی از آن‌ها، کواین قاعده‌ی ساده و کوتاهی را برای رعایتِ اصل چاریتی پیشنهاد می‌دهد. او می‌گوید «امر بدیهی را حفظ کن». منظور کواین این است که «نباید گوینده را چنان تصویر کنیم که بدیهیات را انکار می‌کند». مثلا اگر داریم نظریه‌‌ای را در مورد جهان‌بینی حافظ شیرازی نقد می‌کنیم نباید بگوییم «هر کس که یک‌بار دیوان حافظ را خوانده باشد متوجه می‌شود که این نظریه اشتباه است»، چون با طرح این ادعا ما صاحب نظریه را به انکار یک اصل بدیهی متهم کرده‌‌ایم و یا او را و یا خوانندگان را نادان/احمق دانسته‌ایم.

متاسفانه بی‌توجهی به اصل چاریتی، علیرغم وضوح و سادگی،  در فضای روشنفکری ایران نسبتا رایج است. بگذارید چند مثال دیگر بزنم:

فرض کنید  کسی در سخنانش می‌گوید «اکثر مسلمانان ترکیه، اصلا ۹۹ درصد مردم ترکیه، اهل سنت هستند». بر اساس اصل چاریتی، اکر بخواهیم این ادعا را «بفهمیم» و یا نقد کنیم، نباید روی عدد «۹۹ درصد» متمرکز شویم و مثلا در  بخشی از نقد آن بگوییم «مطابق نظرسنجیِ نهادهای رسمی سال ۲۰۲۰، که در کتاب جغرافیای انسانی ترکیه از سوی اداره‌ی آمار ترکیه منتشر شده، در صفحه ۲۱۷ پاراگراف دوم آمده است که مسلمانان  ترکیه ۹۷/۹۷ درصد جمعیت آن را تشکیل می‌دهند  و جمعیت شیعیان رو به گسترش است و لذا ادعای فلانی در خصوص تعداد مسلمانان ترکیه خطا دارد یا نادرست است». اصل چاریتی می‌گوید که برای فهم این گزاره، باید به همان بخش که می‌گوید «اکثر مسلمانان ترکیه  اهل سنت هستند» تمرکز کنیم تا پیش از هرچیز ادعای گوینده را بفهمیم. و اگر می‌خواهیم این ادعا را هم نقد کنیم باید همین نسخه‌ی اخیر گزاره  را نقد کنیم و نه آن بخش ضعیفش را.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84101
به یاد زنده دکتر محمد ملکی؛ عاشقی نوشش ۲
علی کلائی

https://www.zeitoons.com/84242

بخش نخست این نوشته، روایت زندگی دکتر محمد ملکی بود. اما آدمهایی چون محمد ملکی علاوه بر روایت زندگی و مجموعه ای از رویدادها و تاریخ، سیر، مشخصه ها و آموزه هایی دارند که بیش از مسیر زندگی آنها در نسل های بعدی و تاریخ ماندگار می شود. در بخش دوم، در خصوص آن نکات، مسیر او، مشخصه ها و آموزه هایش نوشته ام. آنچه میخوانید دکتر محمد ملکی است، ورای زندگینامه اش.

از ملی مذهبی تا ملی توحیدی
دکتر ملکی از همان آغاز همراه و فرزند جریانی بود که میتوان آن را روشنفکری (نواندیشی) دینی در ایران نامید. مرادم از روشنفکری دینی، حلقه ای که در دهه ۷۰ به نام روشنفکران دینی شناخته شدند، نیست. بلکهمیراثی است از سید جمال تا اقبال و طالقانی و بازرگان و سحابی و نخشب و شریعتی و حنیف نژاد. میراث و جریانی که به مراتب از جریانی که از دهه ۷۰ به این نام شناخته شد، با سابقه تر است و پرمایه تر. برای این جریان، توحید نه تنها یک اصل اعتقادی که اصل راهنمای عمل است. توحید و باور به یگانگی خدا برای اینان استبداد شکن است. الله اکبر برای اینان بدین معناست که تنها قابل کُرنش، خداست و نه هیچ فرعون، قارون و یا بلعم باعورایی. در واقع در فهم دکتر ملکی و کسانی چون او، توحید به عنوان اصل راهنما و مبنای فهم جهان، همراهی با رفیق اعلی و رهگشاست که هیچ استبداد، استعمار و استثمار و استحماری را بر نمی تابد. دکتر ملکی همواره با بسم الحق کلام و نوشته هایش را آغاز می کرد. این آغازگری با بسم الحق، ریشه اش در باور او به این کلام و فهم ویژه اش از آن بود. اتفاقا مصر هم بود که این بسم الحق را تنها خودش از آن استفاده کند و می گفت که این کلام از زبان من، با توجه به تجربه من معنی مشخصی دارد.

دکتر ملکی از مذهبی در ملی مذهبی هم همین فهم توحیدی را داشت. یعنی به باور من اگر دکتر ملکی، باورهای خود را ملی توحیدی معرفی می کند، نافی دیدگاه ملی مذهبی اش نیست. دکتر ملکی در بیانیه ای در دی ماه ۱۳۹۱ خود می نویسد که: “آنچه تاکنون گفته ام و نوشته ام و خواهم گفت و خواهم نوشت چیزی جز انجام وظیفه انسانی، اخلاقی، ملی و دینی که شرع و عرف بر عهده ام نهاده، نبوده و نیست. معتقدم نقد حاکمان وظیفه هر انسانی با باورهای «ملی-توحیدی» است چرا که خداوند میفرماید: «باید از میان شما افرادیباشند که دیگران را به نیکویی فراخوانند و به رفتار شایسته فرمان دهند و از ناپسند بازدارند و آنان رستگارانند» و امامی که من معنای آزادگی و عدالت را از او آموختم توصیه میکند که « نیکوترین امر به معروف و نهی از منکر، گفتن سخن حق و درست است نزد حاکمی ستمکار». من همانند دکتر محمد مصدق ـ که همواره الگوی آزادیخواهی ملی برایم بوده است ـ بر این باورم که: «چه زنده باشم و چه نباشم امیدوارم و بلکه یقین دارم که این آتش خاموش نخواهد شد. زنان و مردان بیدار این کشور مبارزه ملی را آنقدر دنبال می کنند تا به نتیجه برسد».” ملی مذهبی ها هم در تبیین دیدگاه های توحیدی خود، کمابیش همین دیدگاه را نسبت به اصل توحید داشتند. فراموش نکنیم که مهندس سحابی فقید هم با همین دیدگاه توحیدی، ولایت فقیه را شرک می دانست.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84242
پیامبر اسلام، رهبر اقتدارگرا یا رهبر فرهمند؟
حسن محدثی گیلوایی

مقدمه

نظریه‌ی دین و قدرت استاد ارجمند‌ دکتر عبدالکریم سروش در هفته های اخیر واکنش‌های متعددی را به‌دنبال داشته است. من نیز می‌کوشم نکات خود را در باره‌ی این نظریه قلمی ‌کنم. برخی از نقدها را خوانده و شنیده‌ام (مشخصاً نقدهای صاحب‌نظران محترم و ارجمند‌ آقایان عبدالعلی بازرگان، یوسفی اشکوری، و یاسر میردامادی) و می‌کوشم نظر شخصی خود را قلمی کنم و تا جایی‌که مقدور است، نقدهای دیگر را تکرار نکنم. اگرچه، من بیش‌تر نقدهای وارده را نخوانده یا نشنیده‌ام و ممکن است برخی صاحب‌نظران دیگر نیز به این نکات اشاره کرده باشند.

چارچوب نظری
نخستین نکته در بررسی نظریه‌ی جدید استاد عبدالکریم سروش (از این پس سروش) که بسیار مبنایی است، این است که در دست‌گاه فکری ایشان، خداشناسی (شناخت الله) و قرآن‌شناسی (شناخت قرآن)، موکول و منوط است به پیامبرشناسی (شناخت شخصیت پیامبر و شناخت احوال و اقوال و افعال حضرت محمد ص). اما در تفکر دینی سنتی، این ترتیب دگرگونه است: به ترتیب خداشناسی، قرآن‌شناسی، و پیامبرشناسی. از این رو، نخست به بحثی در باره‌ی شخصیت پیامبر می‌پردازم و سپس تفاوت تیپ اجتماعی پیامبر و تیپ اجتماعی عارف را به اجمالِ تمام، در میراث جامعه‌شناسی دین شرح می دهم. این هر دو مفهوم برای بحث از آرای سروش ضرورت دارد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84245
👎1
روح اجتماعی دین؛ از احضار روح مصباح تا احضار روح شریعتی
سینا موحد

خلاصه

بحث‌های اخیر درباره رابطه دین و قدرت، علاوه بر نقد دین، امکان ارزیابی انتقادی پروژه روشنفکری دینی را نیز میسر کرده است. یک آفت آشکار در سال‌های اخیر تقلیل دین به روان‌شناسی است. در اینجا این فرضیه مطرح می‌شود که زمین بازی جدیدی که روشنفکری دینی از سال‌ها پیش در آن افتاده است لاجرم بازیگر را به سمت این مسیر سوق می‌دهد. لذا استدلال می‌شود که به جای، یا در کنار، نقدهای درجه اول بر بحث دین و قدرت، تحلیلی درجه دوم از سیر تطور روشنفکری دینی در سال‌های پس از انقلاب ضروری است.

مساله این‌گونه صورت‌بندی می‌شود: (۱) تعین تاریخی روشنفکری دینی در شکل پس از انقلاب آن متاثر از واکنش آن به اسلام سیاسی حاکم بر جامعه بوده است. (۲) این واکنش اصلاح دینی را به تلاش برای بازسازی روایتی حداقلی از دین به منظور کوتاه کردن دست آن از حیات بشری فروکاسته است. (۳) فرمول اصلی برای این بازسازی دوگانه ذاتی و عرضی بوده است: زدودن جنبه‌های نامطلوب حکومت دینی با عرضی و قشری خواندن آن‌ها، و حفظ هم‌زمان جنبه‌های مطلوب با توسل به گوهر(های) ذاتی دین. (۴) در عمل اما، گوهر دین به جنبه‌های شخصی و معنوی آن فروکاسته شده، چیزی که در طول زمان ماهیت روشنفکری دینی را غیراجتماعی، غیرسیاسی و غیراقتصادی کرده است.
در یادداشت حاضر، استدلال می‌شود که روند کلی روان‌شناسانه شدن تحقیق و جستجوی روشنفکری دینی در سال‌های اخیر (از قرآن کلام محمد تا دین و قدرت) معلول این تقلیل نظری و فقر عملی است. تساوی دوگانه «ذاتی-عرضی» با «امر شخصی-امر اجتماعی» عملا روشنفکری دینی را از ریشه‌های تاریخی شکل گیری آن بر محور امر اجتماعی دور کرده و به انسداد نظری-عملی آن می‌انجامد. به زعم نگارنده، می‌توان کاربست بدیلی از فرمول ذاتی-عرضی داشت که به این انسداد منجر نشود: نسخه ای که روح و کارکرد اجتماعی دین را به اندازه گوهر شخصی و معنوی آن زنده می‌دارد. تبعات این نسخه دوم برای بحث دین و قدرت به طور خاص، و به طور کلی‌تر برای بازسازی ایجابی آینده روشنفکری دینی و نسبت آن با امر اجتماعی بررسی می‌شود.

مقدمه
اخیرا بحث رابطه «دین و قدرت» در اسلام به واسطه سخنرانی‌های اخیر سروش و بحث‌های متعاقب آن بالا گرفته است. انتقادهای زیادی به سروش در این موضوع شده است، از نقد این که آیا فکت‌های تاریخی این بحث درست است تا ارزیابی روش‌شناسی این تحقیق و قوت استدلالی آن. بعضی از این نقدها چنان ساده و بدیهی است که خواننده آشنا با سروش و آثار او را به تعجب وامی‌دارد: مثلا آیا سروشی که خود مبدع استفاده از ذاتی-عرضی برای اصلاح دین از پیرایه‌های تاریخی آن بود نمی‌بیند که چگونه به دام خلط ذاتی و عرضی افتاده، مقتضیات زمینه و زمانه را فراموش کرده و گرفتار زمان‌پریشی شده است؟ یا سروشی که خود مبلغ و مفسر پوپر بود نمی‌بیند که نحوه ارائه نظریه اش چه طور به ابطال‌ناپذیری متافیزیکی تنه می‌زند؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84258
پای منقل‌هم به ادبیات سیاسی باز شد
دخانیات و مقامات در جمهوری اسلامی

https://www.zeitoons.com/84268

زیتون ـ یلدا امیری
: استعمال دخانیات از قدیم الایام در میان روحانیون مرسوم بوده است. حتی برخی از مواد مخدر مانند تریاک هم به دلیل نداشتن حرمت شرعی در میان بسیاری از روحانیون رواج داشته است. آیت‌الله خامنه‌ای در استفتائات خود در پاسخ به سوالی در مورد خواص درمانی مواد مخدر می‌گوید: اگر درمان و معالجه به نحوی متوقف بر استعمال مواد مخدر باشد و این امر هم با تجویز پزشک مورد اطمینان صورت گیرد، اشکال ندارد.

البته گفته می‌شود که پس از پیروزی انقلاب مشروطه، سران مشروطه به مبارزه با تریاک پرداختند، اگر چه این مبارزه تداوم نداشت. آیت‌الله میرزا رضا کرمانی، روحانی مشروطه‌خواه، در وقفنامه‌ای که برای بیمارستان نوریه کرمان تنظیم کرد یکی از شروط استخدامِ پزشکان را معتاد نبودن آنان به مصرف تریاک قرار داده بود.
اما دیدن سیگار پیش از انقلاب ایران یا حتی پس از آن، در دست یک روحانی موضوع عجیبی نبود و استعمال دخانیات سنتی رایج در میان روحانیون و حتی مراجع تقلید بود. عکس‌های آیت الله طالقانی، عکس مشهور امام موسی صدر در کنار صادق طباطبایی، صادق قطب‌زاده، فاطمه صدرعاملی و یک زن دیگر که همگی سیگار در دست دارند هم موید همین داستان است.

سخنان احمد جهان‌بزرگی، عضو هیات‌ علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در مناظره شبکه چهار در مورد حسن روحانی اما بی‌سابقه بود، او رئیس‌جمهوری را مسئولی پای منقل‌نشین (معتاد) معرفی کرد که به وظایفش عمل نمی‌کند.

از منقل تا شیرِخر
احمد جهان‌بزرگی چهارشنبه شب، اول بهمن در برنامه زاویه در شبکه چهار با حضور عماد افروغ، نماینده سابق مجلس گفت: «مسئولی که در خانه نشسته و شاید پای منقل هم باشد، جایی سر نمی‌زند و وزرایش نمی‌توانند با او تماس بگیرند، این مسئول است؟»
او تاکید کرد: «مسئولین در جمهوری اسلامی خیلی خیانت کرده‌اند»

متن کامل در زیتون: https://www.zeitoons.com/84268
طرف «نظام»

زیتون ـ احسان نادرپور:
عدم دریافت هرگونه وام، ممنوعیت خروج از کشور و دریافت پاسپورت، ممنوعیت دریافت گواهینامه، عدم تحویل مدارک تحصیلی دیپلم و بالاتر، عدم صدور پروانه کسب و اجازه اشتغال، عضویت در شرکت‌های تعاونی و ممنوعیت ثبت و تاسیس شرکت و ممنوعیت استخدام بخشی از عواقبی است که گریبانگیر پسران سربازی نرفته در ایران می‌شود؛ مجازات­‌‌گونه‌هایی که شامل خیلی از اختلاس­‌گران و دیگر متخلفان نیز نمی‌شود.

اما گویی همه این مجازات‌ها کافی نیست و «سربازان وظیفه» باید هر روز به دلایل و بهانه‌های مختلف «تحقیر» هم بشوند؛ هرچند در دنیای امروز مواردی از «برخوردهای تحقیر آمیز» با سربازان به لطف شبکه‌های اجتماعی پوشیده نمی‌ماند.

روز گذشته  خبر سیلی خوردن سرباز راهور از نماینده مجلس در حضور رانندگان و عابران به خبر اول روز بدل شد. حامد اکبری٬ سرباز وظیفه راهور٬ روز گذشته٬ شنبه٬ به دلیل ممانعت از ورود خودروی نماینده مجلس به خط ویژه سیلی خورد تا داغ این سیلی دوباره موضوع «سربازی اجباری» را در ایران به سرخط خبرها بیاورد.

چوب نظام بر سر سربازان 
حدودا دو ماه پیش بود که برخورد مشابهی در بابل، بار دیگر سربازان را بدون اینکه جنگی در کار باشد به سر خط خبرها برد.  ماجرا از این قرار بود که سرباز مستقر در دادسرای بابل در حال نگهبانی بوده که یکی از بازپرسان دادسرا با ماسک وارد می‌شود. سرباز چون بازپرس را نمی‌شناسد، از او می‌خواهد که کارت شناسایی ارایه کند. همین درخواست ساده سرباز با برخورد شدید از جانب بازپرس روبه‌رو می‌شود و به دستور او، سرباز را با دستبند به اتاق او می‌برند و در آن‌جا به صندلی بسته و بازپرس او را مورد ضرب و شتم و شکنجه قرار می‌دهد و به گفته کانال­‌های خبری محلی شهر بابل، محمد امامی مقام ارشد این سرباز وظیفه که در صدد دفاع از او برآمده بود نیز از کار برکنار شد. تلاش رسانه‌ها برای گفتگو با امامی در روزهای بعد از آن هم به نتیجه‌ای نرسید.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84282
بایدن، فرصتی برای گذار
محمدرضا سرداری

اگر «ال گور» در سال ۲۰۰۰ به جای «جرج بوش پسر» به کاخ سفید راه می یافت؛ آیا احمدی نژاد با پشتوانه سپاه به ریاست جمهوری می رسید؟ شاید این سئوال با یک بار خواندن بی ربط به نظر رسد؛ اما با نگاهی مقایسه ای به تحولات سیاسی، اجتماعی ایران و سیاست خارجی آمریکا از دوره مصدق تا کنون می توان دریافت که تحولات سیاسی و اجتماعی در ایران با روی کار آمدن متناوب دولت های دموکرات و جمهوری خواه در آمریکا نسبت محسوسی دارد.

جنبش ملی شدن صنعت نفت در دوره ریاست جمهوری ترومن دمکرات شکل گرفت. کودتای ۲۸ مرداد و برکناری مصدق از قدرت در دوره ریاست جمهوری آیزنهاور جمهوری خواه رخ داد. در دوره ریاست جمهوری کندی، دولت علی امینی از اعضای جبهه ملی روی کار آمد و برنامه هایی چون اصلاحات ارضی، انقلاب سفید و اعطای حق رای به زنان در آن دوره تحقق یافت. اما پس به قتل رسیدن کندی، شاه دیگر امینی را تحمل نکرد و سرانجام با به ریاست جمهوری نیکسون روزنه امید برای رسیدن آزادی سیاسی نیز کور و نتیجه به مبارزه مسلحانه ختم شد.

دوره هشت ساله ریاست جمهوری نیکسون و جرالد فورد فصل دیگری از تصلب فضای سیاسی در ایران و افزایش فعالیت های زیر زمینی علیه حاکمیت وقت بود تا این که جیمی کارتر دموکرات در سال ۵۶ به کاخ سفید راه یافت. دوره ای که در آن یکی مهمترین تحولات سیاسی قرن در ایران یعنی انقلاب اسلامی شکل گرفت.

تاثیرپذیری اوضاع داخلی ایران از اوضاع داخلی آمریکا پیش از انقلاب مستندات زیادی دارد. حمایت و کمک دولت جمهوریخواه آمریکا برای بازگشت شاه به قدرت در پی کودتای ۲۸ مرداد و همچنین کمک های شاه به ستاد انتخاباتی ریچارد نیکسون شواهدی تاریخی از این دست تاثیرپذیری ها است. در واقع شاه همواره روابط نزدیکی با جمهوریخواهان داشت و شاید اگر دموکرات ها در سال ۵۶ روی کار نمی آمدند؛ سلطنت وی با انقلاب ۵۷ از بین نمی رفت و نهایتا به فرزندش به ارث می رسید.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84320