زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
وقتی نمکی هم سیاست افزایش جمعیت «آقا» را اجرا نمی‌کند

▫️زیتون ـ مهسا محمدی:
امروز، وزیر بهداشت، مشاور عالی خود را اخراج کرد. نمکی در نامه اخراج مشاور خود نوشت که این اخراج بر سر موضع‌گیری‌های اکبری در حوزه‌های مختلف سلامت به ویژه رشد جمعیت و شیوع کرونا است. نمکی  از کم و کیف این موضع‌گیری‌ها به روشنی سخن نگفت اما با توجه به اظهارات متعدد وزیر بهداشت مبنی بر ضرورت پیگیری سیاست‌های افزایش جمعیت مورد تایید رهبر جمهوری اسلامی در نگاه اول این تصور به وجود می‌آمد که  احتمالا محمد اسماعیل اکبری مخالفتی با این سیاست‌ها داشته است.

🔹اما این گمانه‌زنی دیری نپایید و خبرگزاری تسنیم نامه‌ای از «پروفسور اکبری» منتشر کرد که در آن او اتهام مشابهی را متوجه رئیس وزارت بهداشت کرد. به نوشته تسنیم  اخراج اکبری در حالی بود که عمده انتقاد او ناظر به رویه‌های غلط ضد جمعیتی در بخش‌های مختلف دولت از جمله در بدنه وزارت بهداشت بوده است.
این تلاش وزیر بهداشت و مشاور او برای اینکه هر کدام خود را هوادار و مجری سیاست افزایش جمعیت نشان دهند احتمالا به تاکید زیاد رهبر جمهوری بر این سیاست در سال‌های اخیر باز می‌گردد. اما قول وزیر در پیگیری سیاست‌های مد نظر آقا صادق است یا مشاورش؟ 

▫️اختلاف وزیر با «نماینده تام‌الاختیار وزیر در موضوع جمعیت»

نمکی در نامه بند بالای خود، مشاورش را بابت اظهاراتی چون «هیچکس بیش از من از مقوله جمعیت اطلاعاتی ندارد»  و «من کارشناس کارشناسانم»، قابل سرزنش دانست و گفت که این اظهاراتش «بی‌تردید فاصله می‌آفریند و به تحقیر حضار و بزرگ‌بینی خود تعبیر می‌شود».
سخنان نمکی با مشاور پیشین‌اش «در مقوله جمعیت»  مبهم و دو پهلو است. او در ابتدا تاکید می‌کند که نیازی نمی‌بیند تا «پایبندی به انقلاب و عزت نظام و پیروی از منویات مقام معظم رهبری» را برای او بیان کند اما می‌گوید که با وجود کرونا همواره سعی کرده سهم وزارت بهداشت را ادا کند و «بارها گفته‌ام مقوله جمعیت باید در سطح کلان و توسط همه دستگاه‌ها حمایت و هدایت شود و ما سهمی مشخص و سقفی معین داریم. جنابعالی سعی داشتید که ما و شخص جنابعالی محوریت همه چیز باشیم ولی اینجانب به عنوان عضوی از دولت محترم می‌دانم که محدوده جغرافیایی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ما در این وزارتخانه و حیطه تاثیر گذاری‌مان در امر جمعیت تا کجاست.»

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87785

©
@Zeitoons
امتداد خودسری‌ها و چالش‌‌هایی که برای «ناسا»ی خاتمی دست‌وپا می‌شود

📝رئوف طاهری


▫️از نویسندگان «راهبردی» مشفق و هماره اندیشناکِ منافع ملی مردم ایران می‌پرسم که از ایشان به واسطه‌ی کانال راهبرد چیزی بر تحلیل‌های‌ام افزوده‌ام و مورد ستایش‌ام بوده‌اند. و با بهزاد نبوی، عضو معدلت‌بخش و یکی از چهار انتخاب معنی‌دارِ سید محمد خاتمی برای راه‌اندازی نهاد اجماع‌ساز انتخاباتی ١۴٠٠ (ناسا)، در میان می‌گذارم که به دست‌های پاک‌تر و آستین‌های بی‌لک‌تر و خلع نعلین و چارتکبیر تمام‌عیارش ایمان دارم:

🔹مجموعه مباحثی که در حلقه‌های رسانه‌ای و بسترهای سایبری اصلاح‌طلبان ذیل ضیافت کلاب‌هاوسیِ آقای علی لاریجانی می‌چرخد؛ عموماً به لاریجانی، رئیسی و جهانگیری و از سوی اصحاب تحریم نیز به تاج‌زاده، به‌عنوان اقطاب برسازنده/واساز انتخابات، پرداختند، لیکن در غیاب یک نام دست‌کم هم‌طراز! و همین غیاب کار دست همه‌ی آنانی خواهد داد که به نام اصالت اصلاح‌طلبانه و به کام رادیکالیسم تحریمی لنگه‌به‌لنگه بر اریکه‌های تصمیم‌سازی نفوذ کردند و هر روز یک معرکه‌ی چالشی برای‌مان تدارک می‌بینند.

🔹هنوز جوهر احکام «ناسائی» خشک نشده بود که دو عضو حقیقی ناسا، عماد بهاور و محمدرضا جلائی پور، با جمع‌آوری امضاء از اصحاب جوان‌تر حزب اتحاد و معدودی سردبیر ماهنامه و عضو سابق تحکیم و یکی‌دو نفر از فرزندان اعضای نهضت آزادی یا سازمان مجاهدین انقلاب طی نامه‌ای خطاب به خاتمی نسبت به رویکرد وی در راه‌اندازی نهاد اجماع‌ساز اصلاح‌طلبان اعتراض کردند!

🔹مدتی بعد سید حسن خمینی را برای کاندیداتوری و نیز استمرار میراث جدشان برانگیختند. وی روانه‌ی استمزاج از رهبری شد و وقتی «بی‌موضعیِ» رهبر را شنید، بر درخواست‌اش اصرار فرزندی‌ـ‌پدری ورزید؛ پاسخ چنین بود: «به صلاح‌ات نمی‌بینم». بگذریم از این که جواد امام از این واقعه تحت عنوان «رد صلاحیت سید حسن توسط رهبری» نام برد!
چالش بعدی را خودبنیادیِ تاج‌زاده‌ای رقم زد که درعین‌حال و ظاهراً مدعی تعهد و وفاداری به مشی خاتمی بوده است و حاضر نیست از وی بکَنَد.

🔹نوبر این دوستان اخیراً روی میز سوراخ‌ سوراخ‌ شده‌ی جبهه‌ی اصلاح‌طلبان ایران گذاشته شد: با تأیید خبر اعلام رسمی پیوستن دو عضو حقیقی ناسا به ستاد اسحاق جهانگیری؛ نهادی که ادعا داشت خروجی آن مبتنی بر سازوکاری چندبعدی خواهد بود.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87786

©
@Zeitoons
🍃مصطفی تاجزاده: انتصابات رهبری به رای من نیاز ندارد

▫️مصطفی تاجزاده، از اصلاح‌طلبانی که در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ ردصلاحیت شده است، در بیانیه‌ای اعتراضی نوشت که شورای نگهبان به «حقوق ملت تجاوز می‌کند» و «کار از مهندسی انتخابات گذشته و به انتصابات رسیده است.»
🔹تاجزاده در این بیانیه‌ ردصلاحیت خود را «غیرقانونی» دانست و نوشت که «در جهت لغو نظارت استصوابی و پایان بخشیدن به مهندسی انتخابات توسط حزب پادگانی و آزادکردن انتخابات خواهم کوشید».

🔹در بخش دیگری از این بیانیه آمده است که «حاکمیت در انتخابات ۱۴۰۰ با رسواترین شکل ممکن درصدد یک‌دست‌کردن حکومت برآمده است. هدف، حکومت انحصاری اقلیت ۱۵ درصدی بر اکثریت در دوره انتقال رهبری است».
تاجزاده افزوده است: «آنچه امروز در تایید و ردصلاحیت نامزدها رخ داد، به هر چیزی شباهت دارد، جز یک انتخابات رقابتی و معنادار. همیشه گفته‌ام که در انتخابات شرکت می‌کنم. انتصابات رهبری به رای من نیاز ندارد.»
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «روشن است که من و هیچ شهروند مسئولی نباید تسلیم تفاسیر ساختارشکنانه شورای نگهبان از قانون اساسی و عملکرد مردم‌ستیز اعضایش شویم.»

© @Zeitoons
زندگی در خیابان | ۳

جنبش دوم خرداد به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»

▫️زیتون-طاها پارسا
: در این روزنوشت‌ها، مفاهیم و مقدمات علمی جنبش‌های اجتماعی معرفی می‌شوند و جنبش‌های معاصر و نزدیک از جمله جنبش تنباکو، جنبش ۵۷، جنبش دوم خرداد، جنبش اصلاحات، جنبش سبز و… در مقام مثال و نمونه به صورت موردی مطالعه خواهند شد.
رویکرد این نوشته‌ها به جنبش‌های اجتماعی جامعه‌شناسانه است، زبان و مفاهیم پایه در بخش اول و دوم آمده‌اند. عنوان اصلی این مجموعه «زندگی‌ در خیابان» است اما عنوان فرعی هر بخش متفاوت خواهد بود.
***

▫️زندگی در خیابان | قسمت سوم
▫️جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»


در دهه‌های اخیر میزان ظهور و کارکردهای جنبش‌های اجتماعی به طرز معناداری  بیشتر شده و کارکردهای متفاوت و متنوعی  یافته‌اند و  به همین سبب،  ریشه‌ی پیدایش و کارکرد جنبش‌های اجتماعی رویکردهای مختلفی مطالعه شده است.
جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»
در یک رویکرد، جنبش‌های اجتماعی  به مثابه‌ یک رفتار جمعی مطالعه می‌شوند.«رفتار جمعی» فعالیتی است فراتر از هنجارهای اجتماعی و رفتارهای نهادی؛ این فعالیت هنگامی بروز می‌کند که نظام‌های سیاسی موجود، بستر مطمئنی برای رفتار نهادی و عمل اجتماعی ایجاد نکنند. به عبارتی دیگر رفتار جمعی، یک رفتار معطوف به بحران است و فعالیتی است جمعی به قصد ایجاد هنجار و یا ارزشی جدید، لذا رفتار جمعی از یک طرف بیان‌گر واکنش‌های جامعه  به وضعیت‌های بحرانی است و از طرفی نشان‌دهنده‌ی تنشی است که نهادها و مکانیزم‌های کنترل اجتماعی از مهار آن عاجزند.

🔹مثلاً : تحصن کارگران یک کارخانه که به قصد اصلاح دستمزد و یا افزایش رفاه در محیط کار شکل می گیرد، نشان‌دهنده بحران در یک سازمان است. این بحران ممکن است ریشه در منابع مالی کارخانه، دیدگاه‌های مدیریتی  یا سیاست‌های سازمانی داشته باشد. تحصن کارگران هنگامی رخ می‌دهد که شکایت‌های فردی و گروهی کارگران به هیات‌مدیره  نتوانسته است آن‌ها را قانع کند. لذا کارگران با یک رفتار جمعی دست از کار می‌کشند و با یک عمل مستقیم و یک روش نامتعارف(غیربوروکراتیک/غیرسازمانی) به رفتار سازمانی و ارزش‌های حاکم بر کارخانه اعتراض می‌کنند و خواستار تغییری در الگوی رفتاری  مدیران می‌شوند.

🔹رویکردِ رفتار جمعی بر این باور است که ریشه‌ی پیدایش جنبش‌های اجتماعی، هم‌زیستی نظام‌های ارزشی متعارض و گروه‌هایی است که با یکدیگر «برخورد» دارند. یعنی فرد حس می‌کند که باید نظم موجود را به چالش بکشد اما هنجارهای موجود نمی‌توانند یک الگوی رفتار رضایت‌بخش را برای او ارائه دهند. فراگیر شدن این احساس فردی، بانی رفتار جمعی می‌شود و به شکل‌گیری یک جنبش می‌انجامد. ظهور جنبش به‌خودی‌خود، با ظهور هنجارهای جدیدی همراه است و این هنجارهای توجیهی برای اقدام فراهم می‌کنند و پیروزی جنبش نیز منجر به اصلاح ارزش‌ها و هنجارهای قبلی و نهادینه شدن خواسته جنبش می‌شود. این اصلاح، جامعه/سازمان را به وضعیت تعادل برمی‌گرداند.

زندگی در خیابان | ۳: جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»
زندگی در خیابان | ۲: ساختارهای پایه و جنبش اجتماعی
زندگی در خیابان | ۱: معرفی زبان و مفاهیم پایه

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87853

#زندگی_در_خیابان

©
@Zeitoons
کلاب هاوس در زیتون | ۳۰

قدرت از آن چه کسانی است؟


▫️زیتون: «کلاب‌هاوس در زیتون» ستونی است روزانه که به اتاق‌های سیاسی این شبکه اجتماعی سرک می‌کشد…
***
▫️«سهم زنان از کشورداری»

روز گذشته اتاق‌های زیادی پس از اعلام خبر فارس در مورد تایید صلاحیت­‌ها به این موضوع اختصاص داشت. عده‌­ای نمی‌خواستند باور کنند این خبر واقعیت دارد و عده­‌ای دیگر کار را تمام شده می­‌دانستند در نظامی که دیگر جایی برای آنها ندارد. اما هنوز همه چیز در حد گمانه‌زنی بود و از طرفی این خبر باعث شد اتاق‌های موضوعی هم دقایقی درگیر این خبر شوند. اما سهم زنان از کشورداری یکی از اتاق‌های دیروز بود که سعی داشت این مساله را با حضور زنان فعال در حوزه سیاست پیش ببرد. زهرا شجاعی که تنها زنی از جریان اصلاحات بود که برای ثبت نام به وزارت کشور رفته بود، از این گفت که اگر رییس‌جمهوری شود بر اساس مطالعاتی که در دوره اصلاحات انجام داده‌­اند، بهترین مدل برای امور زنان یک مدیریت فرابخشی است که رییس آن بشود معاون زنان. و البته تاکید کرد که این معاونت با معاونت زنان کنونی متفاوت است و  این معاونت امروز فقط  به اسم معاونت است: «با توجه به اختیارات معاون رییس جمهوری و اینکه او نیاز به رای مجلس ندارد من معاونت زنان را ترجیح می دهم. من با قرار دادن عنوان خانواده کنار زنان هم مخالفم که این خلط مطلب است.»

🔹یکی از حاضران در اتاق هم معصومه ابتکار معاونت زنان ریاست جمهوری را مخاطب قرار داد و از او پرسید که چطور برای نسل‌های آینده کادرسازی می­‌کنند و استفاده از زنان جوان در پست‌­های مختلف را چگونه پیش می­برند؟

https://bit.ly/2T9di2o
[...]

▫️تفاوت‌های جنبش سبزی‌ها و دوم خردادی‌ها

دوشنبه‌های سبز روز گذشته هم به رسم هر روزه‌­اش برنامه داشت. از تقی رحمانی دعوت کرده بودند. سوال این هفته این اتاق این بود که آیا جنبش سبز را می‌توان در راستا و ادامه دوم خرداد دانست یا خیر؟
تقی رحمانی هم در ابتدا یادی کرد از ندا آقا سلطان٬ هاله سحابی و هدی صابر و پس از آن به سراغ محصورین و زندانی‌ها و تبعیدیان رفت. او از این گفت که به جنبش سبز تعلق دارد اما واقعیت این است که برای او دوم خرداد و اصلاحات یک امکان بود.

🔹از نظر او ٬ جریانش و به‌خصوص مهندس سحابی٬ همراهی انتقادی داشتند با جنبش سبز. او از این می‌گفت که آنان از جایگاه خودآگاه بودند و می‌دانستند که جایگاهشان کجاست: «ما جایگزین مهندس موسوی نبودیم٬ ریل گذار بودیم.»
🔹تقی رحمانی می‌گفت که دوم خرداد دیگر تکرار نمی‌شود. همانطور که هیچ وقت گذشته تکرار نمی‌شود. جنبش سبز هم به آن شکل دیگر تکرار نمی‌شود و دوم خرداد یک جنبشی بود که جنبش سبز آن را گسترش داد: «جنبش سبز متولد ۲۵ خرداد بود. زمانی که دیگر میرحسین موسوی خود را ملتزم به رعایت چهارچوب‌های نظام نمی‌دید. رهبران جنبش سبز «خودی و غیر خودی» را آرام آرام شکستند. این نوع نگاه‌ها جنبش سبز را متفاوت می‌کند با دوم خرداد. به واسطه وجود طبقه متوسط و موجود بودن رسانه‌ها جنبش سبز را متفاوت کرد.»

🔹لینک متن در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87852

©
@Zeitoons
شکست زودهنگام کاندیداها از داوری

شورای نگهبان؛ بازگشت به اصل و تلاش برای سوریه‌ای کردن ایران

▫️زیتون- سولماز ایکدر:
غوغایی که از دوشنبه شب با خبر غیررسمی خبرگزاری فارس آغاز شد بود٬ ظهر روز گذشته (سه شنبه) و هم‌زمان با اعلام رسمی نتایج بررسی صلاحیت‌های شورای نگهبان به اوج خود رسید.
شورای نگهبان برای سیزدهمین دوره از انتخابات ریاست‌جمهوری در حمایت از «نامزد طراز جمهوری اسلامی» گذشته از ابراهیم رئیسی، چند یار کمکی‌ او و یکی دو رقیب نحیف٬ دیگر داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری را رد صلاحیت کرد.
رد صلاحیت شدن معاون اول دولت فعلی٬‌ اسحاق جهانگیری و مشاور رهبر جمهوری اسلامی و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام و علی لاریجانی بیش از دیگر نام‌ها در لیست طویل رد صلاحیت شدگان توجه برانگیخت؛ تو گویی «مرکز افتاد برون بس که شد این دایره تنگ»

🔹عملکرد شورای نگهبان اگر چه برای جوان‌تر‌ها شگفتی‌آور بود٬‌ اما سابقه‌ای تاریخی داشت. در اکثر ادوار انتخابات ریاست جمهوری٬ به جز دوره اول٬ «نامزد طراز نظام» به همت شورای نگهبان با یک یا چند «زینت المجالس» وارد رقابت می‌شد و طبیعتا پیروز بیرون می‌آمد.
در انتخابات ریاست جمهوری سال‌  ۶۴ علی خامنه‌ای به رقابت با علی‌اکبر پرورش٬ حسن غفوری‌فرد٬ رضا زواره‌ای پرداخت و در سال ۶۸ به رقابت با  عسگراولادی و محمود کاشانی.
سال ۶۸ تنها دو نفر از سد شورای نگهبان گذشتند؛ هاشمی رفسنجانی که آن زمان رییس مجلس بود و عباس شیبانی؛ شیبانی عملا برای رای دادن به رفسنجانی تبلیغ می‌کرد.
در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۷۲ ٬ ۱۲۸ نفر در انتخابات ثبت‌نام کرده بودند که شورای نگهبان تنها «صلاحیت» چهار نفر را تایید کرد؛ از این چهار نفر عبدالله جاسبی و رجبعلی طاهری از نزدیکان هاشمی به شمار می‌آمدند و با او وارد رقابت نمی‌شدند٬ احمد توکلی نیز رقیب قدری برای هاشمی نبود.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87872

©
@Zeitoons
فقه سنتی و جواز موافشانی زنان

📝محمد موسوی عقیقی

▫️بررسی فقه سنتی، در واجب نبودن پوشش موی سر

حجاب از دیرباز در میان جامعه ی مسلمانی، بهانه ای بوده، تا به زنانی که «موی» خود را نمی پوشاندند، اتهام بی عفتی زده شود. بعد از انقلاب اسلامی ایران توسط یک فقیه، این موضوع با شدت بیشتری ادامه پیدا کرد، به گونه ای که سازمان های فرهنگی و انقلابی در این زمینه ورود پیدا کردند و در نتیجه، حجاب زنان اجباری شد و برای کسانی که از قانون حجاب تخطی می کنند مجازات تعزیری در نظر گرفتند. اما به باور من، پوشاندن موی توسط زنان «واجب شرعی» نبوده و بر خلاف نظر احمد قابل «مستحب» هم نیست. برای اثبات این ادعا، بارها قلم زده‌ام و نیز مشغول نگارش کتاب مستقلی نیز هستم. اگر ما مهم ترین وجه بی حجابی زنان را در «موافشانی» آنان بدانیم، که همین هم هست؛ در این یادداشت بنا دارم جدای از آن همه استدلال درون دینی – فرادینی، یک دلیل درون دینیِ سنتی را ارائه کنم.
برای ارائه‌ی این دلیل، اطلاع از دو مقدمه مهم است:

🔹الف) فقیهان باور دارند که تمام بدن زن عورت است، و عورت را به چیزی معنا می‌کنند که انسان از نمایان شدن‌اش شرم دارد.(۱) به عبارتی زن عورت است چون جامعه از اینکه زنان در میان عموم ظاهر شوند، شرمگین و ناخرسند می‌شود. پس باید عورت پوشیده شود.

🔹ب) حجاب به طور کلی برای زنان کنیز واجب یا حتی مجاز نیست.(۲)

 اما دلیل:
پوشش شرعی در مرد و زن بر اساس «عورت» است. یعنی چه مرد و چه زن باید عورت خود را بپوشانند و هر عضوی که «عورت» محسوب نشود نیازی به پوشاندن‌اش نیست.(۳) بنا بر رأی تمام فقیهان شیعه، جسد/ بدن زن به کل، «عورت» است. ولی یک نکته ی مهم باقی می ماند؛ اینکه اگر در متون فقهی دقت کنید، فقیهان تنها «جسد» زن «آزاد» را عورت دانسته‌اند. یعنی آزاد بودن زن، خود یک استثناء است، اینکه فقیهان تنها «جسد : بدن» را عورت دانسته‌اند یک استثنای مهم‌تر. حسن بن یوسف حلی به صراحت می‌گوید که تنها: «جسد زن بالغِ آزاد، عورت است».(۴) بر اساس آرای فقهی، تمام بدن زن عورت محسوب شده و «عورت» باید پوشیده شود:

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87881

©
@Zeitoons
تحریم انتخابات؛ پی‌آمدِ یک «صحنه‌آرایی خطرناک»

▫️زیتون ـ یلدا امیری: رهبر جمهوری اسلامی صحنه انتخابات ۱۴۰۰ را به دقت آراسته است، آیت‌الله خامنه‌ای این بار تعارف را با همه طیف‌های سیاسی و مردم کنار گذاشته و به نظر می‌رسد قصد دارد انتخاباتی برگزار کند که نامزد مورد نظرش بی زحمت چندانی برنده آن باشد. اعلام اسامی نامزدهای مقبول و رد صلاحیت گسترده و نامتعارف توسط شورای نگهبان با اعتراض و تعجب افراد و احزاب و حتی دولت و خود اعضای شورای‌نگهبان مواجه شده است؛ شورایی که با تایید تلویحی رهبر جمهوری اسلامی نامزدهای انتخابات را برگزیده و تمامی اعضای آن مستقیم و غیرمستقیم منصوب او هستند.
صدای تحریم که همیشه در میان ایرانیان هواداران محدود اما پر و پا قرصی داشت، در انتخابات مجلس اسفند ۱۳۹۸ بلند و فراگیر شد، حال در این دوره از انتخابات ریاست جمهوری، به نظر می‌رسد تحریم، یا به تعبیر فاصله‌گذارانه عده‌ای «رای ندادن»، به عنوان گزینه‌ اصلی خودنمایی می‌کند.

🔹جدای از قهر رای‌دهندگان پیشین که از مجلس ۹۸ به صندوق‌ها پشت کردند، با کار شورای نگهبان در رد صلاحیت گسترده و میدان دادن به گروه خیلی کوچکی از خودی‌ها، به نظر می‌رسد بخشی از افرادی که پای ثابت رای دادن بودند هم دیگر دست و دلشان به برگه رای نرود.
البته در این دوره، برخلاف دفعات پیشین که لااقل در سخنرانی‌ها و پشت تریبون‌ها بر مشارکت حداکثری پافشاری می‌شد، برای حاکمیت هم عدم مشارکت بالا چندان اهمیتی ندارد. خامنه‌ای جملات انگیزاننده پیشین را خطاب به هوادارن و مخالفان نمی‌گوید و عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان هم ۲۹ اردیبهشت گفت که از منظر حقوقی مشارکت پایین تاثیری در مشروعیت انتخابات نخواهد گذاشت.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87917

©
@Zeitoons
زندگی در خیابان | ۴
جنبش اصلاح‌طلبِ سبز به مثابه‌ «بسیج منابع»

https://www.zeitoons.com/87933

▫️زیتون-طاها پارسا
: در این روزنوشت‌ها، مفاهیم و مقدمات علمی جنبش‌های اجتماعی معرفی می‌شوند و جنبش‌های معاصر و نزدیک از جمله جنبش تنباکو، جنبش ۵۷، جنبش دوم خرداد، جنبش اصلاحات، جنبش سبز و… در مقام مثال و نمونه به صورت موردی مطالعه خواهند شد. رویکرد این نوشته‌ها به جنبش‌های اجتماعی جامعه‌شناسانه است، زبان و مفاهیم پایه در بخش اول و دوم آمده‌اند. عنوان اصلی این مجموعه «زندگی‌ در خیابان» است اما عنوان فرعی هر بخش متفاوت خواهد بود.
***

▫️زندگی در خیابان | قسمت چهارم
▫️جنبش اجتماعی به مثابه‌ «بسیج منابع»


دوستان به زندان به کار آیند
که بر سفره همه‌ی دشمنان دوست نمایند
( سعدی )

رویکردی به جنبش‌های اجتماعی آن‌ها را بستری برای بسیج منابع می‌بیند. «بسیج منابع» به معنای  فراهم‌کردن و گردآوری  منابع لازم، برای عمل جمعی (عمل مستقیم جمعی) است و این رویکرد بر این باور است که جنبش اجتماعی، عملی عقلانی، هدفمند و نسبتاً سازمان‌یافته است که بازیگران آن، در یک تعامل استراتژیک، منابع مادی و غیر مادی جنبش را تامین می‌کنند و از قابلیت‌های جنبش برای سازمان‌دهی‌، کاهش هزینه‌های عمل، ایجاد شبکه‌های همبستگی و تقسیم انگیزه‌ها  بهره می‌گیرند‌. یعنی وجود تنش‌ها و منازعات ساختاری برای ظهور جنبش اگر چه لازم است اما کافی نیست بلکه باید شرایط برای بسیج نارضایتی‌ها هم فراهم شود.
بر اساس رویکرد «بسیج منابع»، جنبش‌های اجتماعی بسط اَشکال متعارف عمل سیاسی هستند، و جنبش، انتخاب عقلانی بازیگرانی است که در این عمل وارد می‌شوند و منافعشان را در آن دنبال می‌کنند. با این رویکرد‌، جنبش‌هایی موفق می‌شوند که بازیگران آن به یک اجماع درونی برسند و توانایی بسیج منابع مادی و غیر مادیِ جنبش را داشته باشند و مهم‌تر از همه خواسته‌ی آنها «معقول» و «ممکن» باشد.
نمونه: هواداران و ستادهای حامی میرحسین موسوی، نامزد ریاست‌جمهوری، در انتخابات ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ از قابلیت جنبش‌های اجتماعی برای حمایت از او بهره بردند. این جنبش ذیل عنوان «جنبشِ  اصلاح‌طلبِ سبز» با رویکرد «بسیج منابع» قابل مطالعه است:

۴: جنبش اجتماعی به‌مثابه «بسیج منابع» 
۳: جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»
۲: ساختارهای پایه و جنبش اجتماعی
۱: معرفی زبان و مفاهیم پایه

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87933

#زندگی_در_خیابان

©
@Zeitoons
مطالبه‌محوری در خیابان به‌ جای صندوق رأی

📝کیوان صمیمی


▫️نزدیک به ۱۴ سال پیش و در نیمه‌های سال ۸۶، دو سال پس از آن‌که شاخه‌ا‌ی پوپولیست-امنیتی که در بخش افراطیِ جریان راست سنتی شکل گرفته‌ و به مدد اختلافات شدید بین اصلاح‌طلبان و تقسیم‌شدن رای آنان به سه قسمت، توانسته بود ریاست‌جمهوری را از آن خود کند، در شرایط پرفشار آن زمان که فعالان مدنی و دانشجویی هم محدودیت‌های زیادی را تحمل می‌کردند، گفتگوهایی پیرامون اشتباهات استراتژیک اصلاح‌طلبان در به‌میدان‌نکشاندن نیروهای لایزال مردمی انجام می‌شد. استمرار این گفتگوها و بعضاً مطالبی که در این زمینه تولید می‌شد، در اواخر سال ۸۶ چند کنش‌گر سیاسی را به این نتیجه رساند که لازم است هم‌فکری وسیع‌تری با فعالینی از سایر جریانات سیاسی و صنفی انجام شود. لذا از ابتدای سال ۸۷ مذاکرات با کنش‌گران طیف‌های متفاوت و جلساتی با آنان برای تبیین ضرورت توجه به نیروی مردم آغاز شد و نهایتاًٌ دغدغه‌مندانی از جریانات سیاسی و تشکل‌های صنفی که آمادگی مشارکت در گفتگوی جمعی و مستمر را داشتند، دعوت شدند و نشست‌هایی در طول سال ۸۷ و هر هفته در دفتر یک ماهنامه‌ی توقیف‌شده با حضور حدود ۱۵ نفر از چهره‌های شناخته‌شده که نام همگی محفوظ است، برگزار شد. پس از یک سال و نیم ایده‌پردازی، گفت‌وگو، برنامه‌ریزی، بحث‌های گروهی و نهایتاً نگارش شوراییِ تحلیل انتخاباتی، متن نسبتاً مفصلی تدوین شد. آن بیانیه‌ی تحلیلی که تحت عنوان انتخابات و گفتمان مطالبه‌محور در اسفند۸۷ با امضای حدود ۳۰۰ نفر از فعالان شناخته‌شده‌ی سیاسی، صنفی، دانشجویی، هنری و مطبوعاتی کشور منتشر شد، محصول آن نشست‌ها بود که تاثیری گفتمانی بر قبل و بعد از انتخابات ۸۸ گذاشت.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87918

©
@Zeitoons
کلاب هاوس در زیتون | ۳۱

انتخابات آزاد است، «اما»…


▫️زیتون: «کلاب‌هاوس در زیتون» ستونی است روزانه که به اتاق‌های سیاسی این شبکه اجتماعی سرک می‌کشد…
***

انتصاب غیرمستقیم رئیسی توسط شورای نگهبان، چیزی بود که نمی‌­شد در کلاب هاوس دیروز اتاقی را باز کنی و با آن روبرو نشوی. اول برای هضم‌اش تعداد زیادی گروه­‌های بسته و نیمه خصوصی به راه افتاد تا همه نشان بدهند از پیامد این اتفاق‌ها آگاهند و دیگر در این بازی که نقشی در آن ندارند کمی باید به فکر امنیت خودشان باشند. بعد که درد دل‌ها تمام شد و کم‌کم گروه‌­های عمومی هم فعالیتش را شروع کرد.

▫️خامنه‌ای، سلطانِ «اما»
یکی از اتاق‌های پرطرفدار شب گذشته در مورد «بازی چند وجهی خامنه‌­ای در انتخابات» بود. اتاقی که به میزبانی ایلیا جزایری و همراهی مهدی مهدوی آزاد و محمدجواد اکبرین برگزار می‌­شد و در آن هر کس تحلیل­‌هایش را در این باره می­‌گفت. محمد جواد اکبرین با مثال آوردن از چند سخنرانی آقای خامنه‌­ای در دوره­‌های مختلف در مورد سپاه و بسیج و فعالیت­‌های انتخاباتی­‌شان به این نتیجه رسید که خامنه‌­ای آنها را برای حضور در عرصه سیاست تشویق کرده است و مشکلی با حضور نظامیان در این عرصه ندارد و موانع را از سر راه آنها برداشت. او به عنوان اتاق هم اشاره کرد و از این گفت که آیا یکی از این چند وجه، وجه ایدئولوژیک است؟ سوالی که از سوی حاضرین در گروه هم پرسیده شده بود. اکبرین در پاسخ به آن به موضوعی اشاره کرد و از این گفت وقتی سه ماه به مرگ آیت الله خمینی مانده بود، در اسفند ۶۷ خمینی پیامی می­‌دهد و در فرازی از آن پیام می‌گوید که ترس من این است که ده سال دیگر حقوقدانان بنشینند و بگویند فتوای اعدام سلمان رشدی مطابق اصول بوده یا خیر؟ اکبرین بخش‌های دیگری از آن پیام را خواند و سپس گفت: «مردم در این پیام کجا هستند؟ هیچ اعتباری ندارند. اینکه بازار را از دست بدهیم و یا روابط خارجی را از دست بدهیم مهم نیست. حتی صراحتا می‌گوید هیچ نیازی نیست که ما به مناسبات خارجی‌ها توجه کنیم. همه را بریزیم دور برای باور ایدئولوژیک و چند ده میلیون ایرانی تاوانش را بدهند.»

[...]
https://bit.ly/3fKjsxO

▫️«انتحار» شورای نگهبان

یکی دیگر از اتاق‌های هضم و تحلیل عملکرد شورای نگهبان «رئیسی تک ستاره انتخابات» بود. حاضران در این اتاق از این می‌گفتند که دیگر کاندیدی در مقابل رییسی ندارند و رای منفی او با این اتفاق در نزد مردم افزایش پیدا کرده است. اما از طرف دیگر کاندیداهای مقابل او امکان استفاده از رای منفی رییسی را ندارند که آن را به سبد خود ببرند. یکی از این گفت که شاید محسن رضایی شانس کوچکی برای استفاده از این رای منفی داشته باشد، اما در نهایت او هم رای منفی خودش را دارد.

🔹دشواری یکی دیگر از کاربران این بود که «خیلی از ماها دوست داشتیم مشارکت کنیم و تبلیغ کنیم، اما حالا دیگر دستمان خالی است.»
یکی دیگر از اعضای این اتاق در دفاع از عملکرد شورای نگهبان گفت که کسانی که خودشان را کاندیدای ریاست جمهوری کرده بودند اساسا در قد و قواره آن نبودند و این مشکل افراد حاضر در شورای نگهبان نیست که آنها را رد صلاحیت می‌کنند: «فکر میکنید اگر به جای احمد خاتمی محقق داماد را بگذاریم فرقی می‌کند؟ الان در شورای نگهبان وضع از قبل بهتر است، میانگین سنی شورا از قبل کمتر است. اما مشکل این است که ما در پرورش آدمهای سیاسی غفلت کردیم و کسی را در قامت ریاست جمهوری نداشتیم، مثلا ببینید فاصله رییسی با نفر دوم به قدری است که قابل چشم پوشی نیست.»
آن وسط هم فرید مدرسی سخنانی را از خمینی پخش می‌کرد که در آن به آخوندهای سیاسی تاخته بود که ملت را می‌خواهد کنار بگذارد.

🔹لینک متن در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87910

©
@Zeitoons
👍1
حذف جمهوریت، احیای نظام پارلمانی و بازگشت به اسلام انقلابی

▫️گزینش سیاسی و محاسبه‌شده نهاد نظارتی (شورای استصوابی) و اعلان نامزدان ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰، انتخابی شوک‌آور و گیج‌کننده بود که هدف تغییر، در ساخت قدرت سیاسی را نشانه کرده است. از این نگاه، شعبده‌بازی نهاد نظارتی، تنها یک بیهوشی کوچک برای یک جراحی بزرگ است؛ حذف نهاد ریاست‌جمهوری، تغییر نظام ریاستی و احیای نظام پارلمانی که برخی از تحلیل‌گران سیاسی، پروژه‌ای همسو و مرتبط با انتخابات خردادماه ریاست‌جمهوری می‌دانند. پروژه‌ای که در مجلس یازدهم از سوی نایب رییس مجلس شورای اسلامی، عضو پیشین شورای مرکزی جبهه پایداری و البته نامزد کنونی انتخابات ریاست جمهوری، سید امیرحسین قاضی‌زاده مطرح شد. طرحی که بیش از آنکه مبنایی حقوقی و سازوکاری قانونی، برای پیشبرد مشکلات کشور و یا تلاشی برای بهره‌مندی بیشتر از ظرفیت‌های قانونی اداره کشور را نشان دهد، بازگشت به تحقق رویایی است که بخشی از محافظه‌کاران پیشین و اصول‌گرایان کنونی، همیشه در پی تعبیر آن بوده‌اند؛ طرحی که پیش‌تر، از سوی اعضای موتلفه اسلامی و در قالب حکومت عدل اسلامی، در دهه‌ی هفتاد بیان شده بود.

🔹دوم خرداد هفتاد وشش، این ایده را در حد یک نظریه‌ی درون گروهی و محفلی باقی نگه داشت، اما پس از پیروزی محمود احمدی نژاد، نماد دولت راست رادیکال، مجالی دوباره برای عرضه آن، مهیا گشت ولی در مجلس یازدهم بود که رونمایی از آن در نهاد قانون‌گذاری کشور، علنی شد.
این طرح هماهنگی و همسویی کامل با طراحی و نظم سامان سیاسی دارد. یعنی در عرصه سیاست خارجی و روابط بین‌الملل نزدیکی هرچه بیشتر به شرق در پی نومیدی و بی‌اعتمادی به غرب و البته دشمنی همیشگی با غربیان و امریکا و در حوزه سیاست داخلی، تمایل بیش‌تر به تحدید فضای سیاسی.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87971

©
@Zeitoons
آیت‌الله خامنه‌ای کار را تمام کرد

▫️زیتون– سخنرانی امروز علی خامنه‌ای٬ رهبر جمهوری اسلامی٬ به «امید» اصلاح طلبان در زمینه تغییر نتیجه «احراز صلاحیت» نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری پیش رو پایان داد.
رهبر جمهوری اسلامی٬ در دیداری مجازی با نمایندگان مجلس «ضمن حمایت قاطع از رویه قانونی شورای نگهبان»، عامل اصلی افزایش مشارکت آحاد مردم در انتخابات را حضور مدیران قوی و توانمند برای حل مشکلات اصلی مردم دانستند.
🔹شورای نگهبان از میان ۵۹۲ داوطلب ثبت‌نام کرده، تنها صلاحیت ابراهیم رئیسی، محسن رضایی، محسن مهرعلیزاده، سعید جلیلی، علیرضا زاکانی، عبدالناصر همتی و امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی را تایید کرده است.
🔹علی لاریجانی مشاور رهبر جمهوری اسلامی و رئیس پیشین مجلس، اسحاق جهانگیری معاون اول دولت روحانی، مصطفی تاجزاده از چهره‌های شاخص اصلاح طلبان، مسعود پزشکیان نایب رییس سابق مجلس و محمود احمدی‌نژاد رییس‌ جمهوری پیشین، از غایبان این فهرست هستند.
این فهرست هفت‌ نفره عینا تایید فهرستی است که خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، دوشنبه شب بر اساس یک منبع «مطلع» منتشر کرد و جنجال گسترده‌ای در فضای سیاسی ایران ایجاد کرد.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87960

©
@Zeitoons
کلاب هاوس در زیتون | ۳۲

از غم این ظلم جان دهی رواست آقای قاضی!


▫️زیتون: «کلاب‌هاوس در زیتون» ستونی است روزانه که به اتاق‌های سیاسی این شبکه اجتماعی سرک می‌کشد…
***
▫️یکی از اتاق‌­های شب گذشته، اتاق عجیبی بود. سخت بود تحمل اینکه ساعت­‌ها پای روایت‌های آن بنشینی و گوش کنی. اینطور نبود که وارد اتاق شوی و همینطور که به کارهایت می‌رسی بخشی از حواست را بدهی به آن و کج دار و مریز گوش کنی. میخ‌کوبت می‌کرد، ترا به تعجب وا می‌داشت و خشم و اندوه در درونت می‌جوشید. بعضی از فعالان سیاسی و اجتماعی زن ایران دور هم جمع شده بودند و از تجاوزها، تعرض‌ها و توهین و تحقیرهایی که جمهوری اسلامی طی ۴۰ سال اخیر در زندان‌ها به آنان روا داشته بود روایت می‌کردند و یا به آزارهایی که دیده بودند شهادت می‌دادند. اتاق «زندانیان سیاسی زن، از تحقیر و تعرض جنسی تا تنبیه بدنی» به پیشنهاد نرگس محمدی ساخته شد، بعد از اینکه بابت شکایت او از رییس زندان اوین به خاطر تعرض و آزار جنسی برای نرگس حکم شلاق و زندان صادر شد.

🔹بله درست خواندید، غلامرضا ضیایی، رییس زندان اوین طی انتقال غیرقانونی نرگس محمدی به زندان زنجان او را کتک زد، آزار جنسی و دشنام داد و حالا هم بابت شکایت نرگس بر سر ان اتفاق، دادگاه شاکی را به ۸۰ ضربه شلاق و ۳۰ ماه زندان محکوم کرده. حکمی که نرگس می‌گوید «قطعا» در برابر آن مقاومت خواهد کرد.

🔹نرگس محمدی پیش از این و از درون زندان خبر این ضرب و شتم را داده بود، اما دیشب جزئیات بیشتری از آزار جنسی‌اش در زمان انتقال گفت. از لحظه­‌ای گفت که پس از اینکه پایین تنه‌اش را گرفته بودند و به داخل ماشین پرتش کردند، ضیایی سرش را در موهای نرگس فرو برد و گفت:«نرگس سیگار روشن کن!» و وقتی نرگس گفت سیگار نمی‌کشد گفت «خودت نمیکشی، برای من روشن کن!»  نرگس محمدی هم که سیگار را مچاله کرد و دور انداخت بابت آن کتک خورد و حالا هم به علت تمرد از دستور رئیس زندان برایش ۳۰ ماه حبس و ۸۰ ضربه شلاق بریده‌­اند. نرگس از این گفت که از عکس‌های خصوصی‌اش در بازجویی برای تحقیر جنسی‌اش استفاده کردند. از این گفت که از زندانیان امنیتی زن تست بکارت می‌­گیرند و برای پریسا رفیعی که این اتفاق را افشا کرده بود ۱۵ ماه حبس بیشتر از آن هفت سال قبل بریدند. از این حرف زد که وقتی او را با فریب به دفتر رییس زندان بردند و به رییس زندان گفت که یک لحظه با او تنها نمی­‌ماند، رییس زندان از پشت سر به او حمله‌ کرد و تعرض‌ها و توهین‌ها خشن‌تر شد.

[...]
https://bit.ly/3bTRnD1

▫️خط و نشان تاجزاده برای نظام

روز گذشته خبرهای دیگری هم در کلاب هاوس بود مصطفی تاجزاده اعلام کرد که ساعت ده شب به وقت ایران به کلاب هاوس خواهد آمد. با شروع برنامه­‌اش اتاق خیلی زود و قبل از اینکه نوبت به سوال پرسیدن‌ها برسد هشت هزار نفر را پر کرد. این بار هم خبری از خبرنگاران و شخصیت‌ها نبود. طبق اعلام قبلی قرار بر این بود که باز هم شهروندان و یا مخالفان تاجزاده به اتاق بیایند. تاجزاده طوفانی شروع کرد و مخاطبش در دقایقی رهبری بود و معتقد بود که انتصابات رهبری به رای او نیازی ندارد. او از این گفت که از سال ۹۶ با شروع بحث جانشینی اعلام کرده بود دیگر انتخابات ریاست جمهوری ۴۰ ساله است. نه فقط ریاست جمهوری که دیگر نهادهای انتخاباتی مثل مجلس و خبرگان رهبری که این نهادها در روز واقعه همانطور عمل کنند که رهبری می‌خواهد.

🔹او می‌گفت که جمهوری اسلامی معتقد است مشارکت حداکثری امنیت ملی را به خطر می ندازد و این را اطلاعات سپاه به شدت دنبال می­کند که جامعه ظرفیت مشارکت حداکثری ندارد و چون بعد از مشارکت حداکثری ممکن است اتفاقاتی از دست ۸۸ بیافتد بهتر است که مشارکت حداکثری نباشد: «خط دومی که دنبال شد و بعد از دخالت های ایران در سوریه پررنگ شد٬ این است که ایران را باید نظامیان اداره کنند چون که امنیت چیزی نیست که دست غیر نظامیان باشد. البته در این زمینه با فشار افکار عمومی کوتاه امدند.»


🔹لینک متن در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/87983

©
@Zeitoons
زندگی در خیابان | ۵

جنبش اصلاحات به مثابه «ساختار فرصت سیاسی»

▫️زیتون-طاها پارسا
: در این روزنوشت‌ها، مفاهیم و مقدمات علمی جنبش‌های اجتماعی معرفی می‌شوند و جنبش‌های معاصر و نزدیک از جمله جنبش تنباکو، جنبش ۵۷، جنبش دوم خرداد، جنبش اصلاحات، جنبش سبز و… در مقام مثال و نمونه به صورت موردی مطالعه خواهند شد. رویکرد این نوشته‌ها به جنبش‌های اجتماعی جامعه‌شناسانه است، عنوان اصلی این مجموعه «زندگی‌ در خیابان» است اما عنوان فرعی هر بخش متفاوت خواهد بود. زبان و مفاهیم پایه در قسمت اول و دوم آمده‌اند. در قسمت سوم جنبش اجتماعی به مثابه «رفتار جمعی» و در قسمت چهارم جنبش اجتماعی به‌مثابه «بسیج منابع» معرفی شده‌اند. این قسمت به رویکرد سوم به جنبش‌های اجتماعی می‌پردازد.
***
▫️زندگی در خیابان | قسمت پنجم
▫️جنبش اجتماعی به مثابه‌ «ساختار فرصت سیاسی»

رویکرد سوم بر این باور است که جنبش‌های اجتماعی می‌توانند یک قالب برای  فعالیت سیاسی باشند. این رویکرد جنبش را  به شکل «‌ساختار فرصت سیاسی» ‌می بیند که امکان تعاملات سیاسی و دسترسی به متحدان بالقوه را فراهم می‌کند. نگرش سیاسی در این رویکرد غالب است و  به ماهیت سیاسی جنبش ها نظر دارد و ناظر به متغییرهایی است که میزان مشارکت سیاسی افراد و آستانه تحمل نظام سیاسی را بالا می‌برند. در این نگاه جنبش‌ها فقط واکنش‌های حاشیه‌ای و ضدِ نهادی نیستند و محصول ناتوانی و ضعف هنجارهای یک نظام/نهاد محسوب نمی‌شوند، بلکه ساختاری برای استفاده‌ی حداکثری از فرصت‌های سیاسی به شمار می‌روند. بی‌ثباتی‌های انتخاباتی، اختلافات و رقابت نخبگان ، و حوادث و بزنگاه‌های سیاسی نمونه‌هایی از وی‍ژگی‌های منعطف و تغییرپذیر نظام سیاسی هستند که امکان ظهور و حضور جنبش‌های اجتماعی را فراهم می کنند. در چنین وضعیت‌هایی است که جنبش‌های اجتماعی (فراتر از جبهه‌بندی سیاسی) در حین به چالش‌کشیدن نظم سیاسی با بازیگران نهادی و رسمی  به تعامل می‌پردازند.
نمونه:«جنبش اصلاحات» که در ۲۵ سال اخیر منجر به هویت‌یابی بخشی از فعالیت‌ها و فعالان سیاسی شده است، با رویکرد «ساختار فرصت سیاسی» قابل مطالعه است:

۶: دولتِ بی‌وجدان و حقِ اعتراض
۵: جنبش اجتماعی به‌مثابه «ساختار فرصت سیاسی»
۴: جنبش اجتماعی به‌مثابه «بسیج منابع» 
۳: جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»
۲: ساختارهای پایه و جنبش اجتماعی
۱: معرفی زبان و مفاهیم پایه

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/88006

©
@Zeitoons
👍1
وقتی مشروعیت آسمانی جای مشروعیت مردمی را می‌گیرد

جدال «حق» و «تکلیف»

▫️زیتون ـ مهسا محمدی
: نظام جمهوری اسلامی ایران همواره دغدغه مشروعیت داشته است. شاید تنها بتوان دهه اول بعد از انقلاب ۵۷ را در این باره استثنا کرد. زمانی که «نظام» هنوز از عواید انقلاب بهره‌مند بود و به عبارتی از جیب می‌خورد و بیشتر از مشروعیت نگران «ثبات» و گذاشتن سنگ بنای حکومت اسلامی بود. «ثباتی» که بخشی از آن در زندان‌ها و با اعدام مخالفان به دست آمد و قسمتی از طریق بیعت گرفتن تلویحی از ایرانیان در جبهه‌های جنگ با عراق.
 در همان زمان هم اما «رای» برای نظام مهم بود. آنقدر مهم که حکومت نوپا با همه خامی و جوانی می‌دانست که تا هنوز عرق انقلاب گرم است و  مردم او را پس نمی‌زنند باید دست بجنباند و نهال «جمهوری اسلامی» را بجز از منبع «مشروعیت‌بخش» اسلام از آبشخور «جمهوریت» هم آب بدهد و تناورش کند. نگاهی به نتیجه آرا و شکل برگزاری همه‌پرسی ۱۲ فرودین به وضوح نشان می‌دهد که «مشارکت بالا» در آن میان چقدر مهم و اساسی بود، جوری که حتی همه‌پرسی را به نفع خواست برگزار کننده برای دریافت یک پاسخ مشخص از ریخت بیاندازد.

🔹انتخابات در همه دهه‌های بعد از آن، برای جمهوری اسلامی محل بیم و امید بود. بیم پس زده شدن‌اش و رو شدن اینکه بخش قابل توجهی از جامعه او را نمی‌خواهند و امید به اینکه با اتکا به رای هوادارانش و امدادهای پیدا و پنهان نهادهایی که طی سالیان به منظور کانالیزه کردن و مهندسی انتخابات ساخته شد، بتوانند یک «درصد» دهان پر کن و یا حداقل قابل ارائه از مشارکت  به دست بیاورند و آن را به رخ مخالفان داخلی و خارجی بکشد. بالاخص از زمانی که بازی مشروعیت در مجامع بین‌المللی آغاز شد و نظام خود را نه آن «جزیره» پیشین، که کشوری ناگزیر از رابطه با دنیا دید کسب این مشروعیت و «زدن مشت محکم بر دهان دشمنان» به واسطه آن اهمیت خاصی پیدا کرد.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/88025

©
@Zeitoons
زندگی در خیابان | ۶

دولتِ بی‌وجدان و حقِ اعتراض

▫️زیتون-طاها پارسا: 
در این روزنوشت‌ها، مفاهیم و مقدمات علمی جنبش‌های اجتماعی معرفی می‌شوند و جنبش‌های معاصر و نزدیک از جمله جنبش تنباکو، جنبش ۵۷، جنبش دوم خرداد، جنبش اصلاحات، جنبش سبز و… در مقام مثال و نمونه به صورت موردی مطالعه خواهند شد. رویکرد این نوشته‌ها به جنبش‌های اجتماعی جامعه‌شناسانه است، عنوان اصلی این مجموعه «زندگی‌ در خیابان» است اما عنوان فرعی هر بخش متفاوت خواهد بود. زبان و مفاهیم پایه در قسمت اول و دوم آمده‌اند. در قسمت سوم جنبش اجتماعی به مثابه «رفتار جمعی» و در قسمت چهارم جنبش اجتماعی به‌مثابه «بسیج منابع» معرفی شده‌اند و قسمت پنجم به جنش‌‌ اجتماعی به‌مانند «ساختار فرصت سیاسی» پرداخته است.
اما جنبش‌های اجتماعی اعتبار بنیادین خود را از فلسفه‌ی سیاسی می‌گیرند. «فلسفه‌ی سیاست»، صرفاً با اتکا به دلایل عقلی ، به سیاست می‌نگرد و با رویکردی فلسفی به سرشت و ماهیت قدرت، حکومت و جامعه می‌پردازد. چند قسمتی را با این رویکرد به اعتبار فلسفی/عقلی  حقِ اعتراض (عملِ  مستقیم) و جنبش‌های اجتماعی اختصاص می‌دهیم و سپس به رویکرد مدرن به جنبش‌های اجتماعی بر می‌گردیم.
***

🔹آن لطیفه‌ی مشهور را شنیده‌اید که می‌گوید: محققان اجتماعی پس از سال‌ها تحقیق به این نتیجه رسیده‌اند که اصلی‌ترین عامل طلاق، ازدواج است!؟ لبخندی که با شنیدن این لطیفه بر لبان شما سبز می شود، در حقیقت، تلخندی است بر یک واقعیت در علوم اجتماعی؛ یک ناتوانی در دانش سیاست و یک تناقض در علم حقوق!

▫️قانون، قانون موضوعه، حقوق مدنی

هر جا که قانون وجود دارد، رفتار قانون‌شکنانه هم وجود دارد. این رفتار هم‌زاد قانون است. «قانون»‌ها هنجارهایی هستند که توسط  حکومت‌ها وضع می‌شوند تا رفتار مدنی افراد بر اساس آن صورت گیرد. قانون‌هایی که توسط حکومت‌ها وضع می‌شوند «قوانین موضوعه» هستند و به حقوقی که بر اساس قوانین موضوعه به شهروندان تعلق می‌گیرد، «حقوق مدنی» گفته می‌شود. هر گاه شهروندی یکی از هنجار‌های وضع‌شده از سوی حکومت را به هر علتی نقض کند، می‌گویند رفتار او قانون‌شکنانه بوده است.
🔹مثلا: قوانین راهنمایی‌ورانندگی و قانون انتخابات نمونه‌های از هنجاریی هستند که از سوی حکومت وضع می‌شوند و هر لحظه ممکن است تغییر کنند. قانون حقِ تقدم هنگام رانندگی، حق کاندیدا شدن در انتخابات و حق رئیس‌جمهور شدن، نمونه‌هایی از حقوق مدنی هستند. عبور از چراغ قرمز یک رقتار قانون‌شکنانه است. همه حقوق سیاسی و حقوق اجتماعی دسته‌های کلی از حقوق مدنی هستند.

▫️حقوق طبیعی/ حقوق اساسی/ حقوق اولیه

انسان موجود عاقلی است که هستی او مستقل از جامعه‌ای است که در آن زندگی می‌کند. یعنی در غیاب جامعه این هستی (انسان) وجود دارد. این وجودِ مستقل، برای هر فرد، حقوقی را به همراه ‌دارد که ارتباطی به جامعه ندارند و پیش از تشکیل جوامع و یا ورود به جامعه وجود دارند. این حق‌های اولیه را حقوق طبیعی/ حقوق اساسی/ حقوق ذاتی/حقوق اولیه و یا حقوق فردی می‌گویند.
است:

۶: دولتِ بی‌وجدان و حقِ اعتراض
۵: جنبش اجتماعی به‌مثابه «ساختار فرصت سیاسی»
۴: جنبش اجتماعی به‌مثابه «بسیج منابع» 
۳: جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»
۲: ساختارهای پایه و جنبش اجتماعی
۱: معرفی زبان و مفاهیم پایه

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/88019

©
@Zeitoons
نیمه پنهانِ «ردصلاحیت»

📝حامد وکیلی


▫️انتشار لیست تایید صلاحیت‌شدگان داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری توسط‌ شورای نگهبان، ابهام و اعتراض گسترده‌ای را برانگیخته است. پیش‌تر شخصی مهم‌تر از ردصلاحیت شدگانِ امروز، هم ردصلاحیت شده بود (می‌دانم که میان رد صلاحیت و عدم احراز صلاحیت تفاوت مفهومی وجود دارد؛ اما به سبب اینکه نتیجه عملی هر دو یکی است، تمام تایید صلاحیت‌نشدگان را، ردصلاحیت شدگان می‌نامم). ردصلاحیت مرحوم هاشمی، هرچند معترضان مردمی بسیاری داشت، اما ردصلاحیت امروز دامنه وسیع‌تری از جریان‌ها را دربر می‌گیرد. بسیاری از اصولگرایان به این امر اعتراض کردند. گذشته از برخی تاکتیک‌های انتخاباتی، پاره‌ای از اصولگرایان، خصوصاً جوان‌ترها، به صورت واقعی انگشت به دهان ماندند.
در این باره، اجمالاً و عجالتاً چند نکته قابل بیان است.

🔹۱– اینگونه ردصلاحیت نه تنها در سال۹۸ تجربه شد، بلکه در سال۹۲ نیز همین اتفاق افتاد. به نظرم سال۹۲ درست روایت نشد. مطابق آمار غیر رسمی، در آن انتخابات نیز، گزارش‌های نهادهای امنیتی نسبت به رای بالای هاشمی و تضعیف رهبری با این رای (با توجه به اختلاف نظر مقام رهبری و هاشمی در آن روزها)، باعث ردصلاحیت او شد. روایتی غیر رسمی، که امروز با توجه به روایت آملی لاریجانی از دخالت امنیتی‌ها، درجه وثاقتش بالا رفت. اینکه در سال‌های۹۴ و۹۶، پروژه ۹۲ را به آن شدت ادامه ندادند، به علت آثار انتخابات۹۲ بود. لذا می‌توان گفت، اتفاقات امروز، به یک معنا ادامه همان پروژه۹۲ است؛ پروژه‌ای که با حضور مردم، در آن مقطع ناکام مانده بود.

🔹۲– یکی دیگر از مولفه‌های موثر بر تصمیمِ امروزِ شورای نگهبان، وضع خاص کشور است. ما وارد دوره‌ای شده‌ایم که «مسئله جانشینی» بیش از هر زمانی مهم شده است و قدرت‌ها برای آن نقشه‌هایی کشیده‌اند. اینکه رفتار کودتاگونه رخ می‌دهد، از آثار دوره‌های انتقال قدرت است. هرقدر قدرت عاقله نظم موجود کمتر باشد، مدلِ انتقال قدرت در آن، پرخشونت‌تر است. از همین روی اعتقاد دارم روزهای خشونت‌بارتری پیش‌رو داریم. ردصلاحیت، آغاز و مقدمه خشونت‌های سخت‌تر و جدی‌تری است!

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/88048

©
@Zeitoons
«هاله» لاله شد

📝رضا عابد

▫️سابقه‌ی دیدار و آشنایی با مهندس سحابی به سال‌های دیر و دور برمی‌گردد، اما این‌که آن دیدارها چقدر برای من توفیق گپ‌و‌گفت به همراه داشت، باید بگویم تقریباً هیچ. در حد معارفه بود و بس. بعدها در مجلس ختم همسر دکتر انور خامه‌ای، از گروه ۵۳ نفر، فرصتی دست داد برای آشنایی بیشتر. این بار پرویز بابایی مبارز قدیمی، مورخ و مترجم آثار تاریخی و فلسفی موجبات آشنایی بیشتر ما را فراهم آورد و گپ‌وگفتی بین ما رد و بدل شد در وقت خروج از مسجد در میدان هفت تیر تهران. برای دقایقی نبش همان کوچه‌ای که دفتر مهندس در انتهای آن بود، ایستادیم و از هر دری سخن به میان آمد و بعدش هم خداحافظی او بود و نگاه من که او را تا انتهای کوچه برد و کلام پرویز بابایی: «عجب دل شیری دارد این مرد … هیچ واهمه‌ای ندارد از این همه گزند زمانه و …».
https://bit.ly/3p0qIJT

🔹بیم‌ناکی پرویز بدون دلیل نبود. آن روزها از زمین و آسمان تیر غیب می‌رسید. روزهای قتل‌های زنجیره‌ای بود و برچیدن فاسدها؟! به تعبیر آقایان از ام‌القرای اسلام. جلوتر که آمدیم زمین‌ لرزه‌ی بم بر این ملت رنج‌دیده حادث شد و تلاش دسته‌جمعی رفقا که در قالب کمپینی مبشر یک سری از اقدام‌های انسانی شدند و … در همان فضای مودت و دوستی‌ها بود که برای کودکان بی‌سرپرست بم فضاهای آموزشی و اِسکان متعدد ساخته شد و … . علیرضا ثفقی خراسانی، فریبرز رئیس‌دانا و چند تای دیگر که «ان.جی.او سیب» را راه انداخته بودند برای افتتاح چند پروژه‌ی عمرانی از دوستانی و از جمله ما ـ پاره‌ای از اعضای کانون نویسندگان ـ دعوت کردند که سفری به بم داشته باشیم. در این سفر دخترم صدف هم همراهی‌ام می‌کرد و چند روزی به طول انجامید. از مزیت‌های سفر قرار گرفتن در کنار دوستانی چون سیمین بهبهانی، پرویز بابایی، سید علی صالحی، علیرضا بابایی، جاهد جهانشاهی و … بود همراه با سعادت دیدار مجدد با مهندس سحابی. دیداری که یکی از ثمره‌های آن برای من زدودن تتمه رسوبات باقی‌مانده در ذهن و زبانم از گذشته‌ها بود و مرزبندی‌های نه چندان علمی که از کنه بینش سحابی و دیگر ملی‌مذهبی‌ها داشتم.

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/88051

©
@Zeitoons
زندگی در خیابان | ۷
چگونه می‌توان به «شورای نگهبان رهبری» اعتراض کرد؟

▫️زیتون-طاها پارسا: 
براساس یک استدلال فلسفی، حکومتِ قانون نه‌تنها باید از مشروعیت برخوردار باشد، بلکه همواره به مشروعیت نیازمند است‌، اما قاعده‌ای که مشروعیتِ دائم  قانون را تضمین کند، وجود ندارد. یعنی قواعد قانونی هم ممکن است در طول زمان یا در شرایطی خاص به قواعد نامشروع تبدیل شوند. هم‌چنین امکان خطا در تنظیم قواعد قانونی  وجود دارد. پس امکان اعتراض  فراقانونی هم باید وجود داشته باشد. فعالیت فراقانونی (عمل مستقیم) همان رفتاری است که جنبش‌های اجتماعی اغلب از آن بهره می‌گیرند.

به بیانی دیگر، قوانین موضوعه هر چقدر  پاک و خالص و درست و کارآمد باشند، فاقد وجدان‌اند (هم چنان که گفته شد حتی شورای ِآدم‌های باوجدان، یک نهاد بی‌وجدان است). مادامی که چنین است، نباید قانون به تمامی عرصه را بر وجدان و انصاف  تنگ کند، یعنی رفتار فراقانونی (عمل مستقیم) هم باید در شرایط لازم  مجال کنش‌گری پیدا کنند.

نمونه: در اصل‏ ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است: «هر گاه‏ رهبر از انجام‏ وظایف‏ قانونی‏ خود ناتوان‏ شود یا فاقد یکی‏ از شرایط مذکور در اصول‏ ۵‏ و ۱۰۹‏ گردد، یا معلوم‏ شود از آغاز فاقد بعضی‏ از شرایط بوده‏ است‏، از مقام‏ خود بر کنار خواهد شد. تشخیص‏ این‏ امر به‏ عهده‏ خبرگان‏ مذکور در اصل‏ ۱۰۸‏ می‏ باشد». از طرفی دیگر مطابق اصل ۱۰۸ قانون اساسی «قانون مربوط به‏ تعداد و شرایط خبرگان‏، کیفیت‏ انتخاب‏ آنها و آیین‏ نامه‏ داخلی‏ جلسات‏ آنان‏ و هر گونه‏ تغییر و تجدید نظر در این‏ قانون‏ و تصویب‏ سایر مقررات‏ مربوط به‏ وظایف‏ خبرگان‏ در صلاحیت‏ خود آنان‏ است‏».

مجلس خبرگان در یکی مصوبات از خود بخشی از اختیاراتش را در خصوص «شرایط خبرگان و کیفیت انتخاب آن‌ها» به شورای نگهبان سپرد. یعنی در وضعیت فعلی، شورای نگهبان صلاحیت یا عدم صلاحیت ورود به مجلس خبرگان را تعیین می‌کند. از طرفی دیگر اکثریت تعیین‌کننده‌ی اعضای شورای نگهبان، منصوب مستقیم یا غیرمستقیم رهبری هستند. به‌خاطر این دورِ قانونی، در وضعیت فعلی قوانین و قواعد نظارت بر رهبری کارکرد و مشروعیت خود را از دست داده‌اند و نظارت بر رهبر ناممکن و شورای نگهبان قانون اساسی به شورای نگهبان رهبری و یعنی یک قانونِ مشروع به یک قانونِ نامشروع تبدیل شده است. در این شرایط است که «تنها» راهکار کنترل رهبر و شرایط رهبری، اعتراض فراقانونی(عملِ مستقیم) و جنبش اجتماعی است. طُرفه آن‌که قانون اساسی در اصل۲۷ حقِ اعتراض را به‌رسمیت شناخته است و می‌گوید «تشکیل‏ اجتماعات‏ و راه‏ پیمایی‏ ها، بدون‏ حمل‏ سلاح‏، به‏ شرط
آن‏ که‏ مخل‏ به‏ مبانی‏ اسلام‏ نباشد آزاد است»‏ اما همین قانون هم به‌خاطر آن‌که باید از سوی شورای نگهبانی تفسیر شود که در آن دورِ قانونی مبتلاست، کارکردِ خود را از دست داده است و باز هم راهی جز اعتراضِ فراقانونی (عملِ مستقیم) برای تغییر آن باقی نمانده است.

یک استدلال فلسفی دیگر، با استناد به حقوق طبیعی و ماهیتِ دولت، رفتار اعتراض‌آمیز و تمردِ از قانون دفاع می‌کند. بر اساس این استدلال؛ دولت(حکومت) تنها نهادی است که حق اعمالِ قدرت را دارد. هر فردی(یا نهادی) که بخواهد قدرت عالیه دولت را محدود کند، لاجرم باید قدرتی بیش از قدرت دولت داشته باشد. این فرد برای بسیجِ شهروندان، باید صلاحیت، تشخیص و قدرت مشروع را داشته باشد تا بتواند فرمان سرپیچی از قانون را بدهد. اما در این صورت قدرت عالیه با چنین کسی خواهد بود نه با دولت! و این مستلزم تناقض است، یعنی حق تمرد با مفهوم دولت منافات دارد و در جامعه نمی‌توان هیچکدام را به نفع دیگری واگذاشت.

۷: قانونِ بی‌وجدان و حقِ اعتراض
۶: دولتِ بی‌وجدان و حقِ اعتراض
۵: جنبش اجتماعی به‌مثابه «ساختار فرصت سیاسی»
۴: جنبش اجتماعی به‌مثابه «بسیج منابع» 
۳: جنبش اجتماعی به مثابه‌ «یک رفتار جمعی»
۲: ساختارهای پایه و جنبش اجتماعی
۱: معرفی زبان و مفاهیم پایه

🔹متن کامل در وب‌سایت زیتون:

https://www.zeitoons.com/88076

©
@Zeitoons