زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
تکفیری اتفاق نیافتاده است
«هسته سخت اسلام‌شناسی» در گفت‌وگو با علیرضا علوی‌تبار

زیتون-طاها پارسا: علیرضا علوی‌تبار میان اسلام و اسلام‌شناسی فرق می‌نهد. اسلام‌شناسی را دارای یک هسته سخت می‌داند، آن‌ را معرفی می‌کند و نتیجه می‌گیرد انکار این هسته سخت مستلزمِ «خروج از دایره اسلام» (و نه خروج از اسلام‌شناسی) است.
‌
اساس این گفت‌وگوی انتقادی درباره‌ی «وجود این هسته سخت» و امکانِ منطقی این «نتیجه‌گیری» است؛ نتیجه‌ای که نزاع جاری و ساری عبدالکریم سروش و محسن‌ کدیور را هم شکل داده؛ تا در این میانه، کدیورْ، سروش را به «تجدید‌نظر طلبی» و «آوردن دینی متفاوت از اسلام» متهم ‌کند و سروش هم کدیور را به «قشری»بودن و «تکفیرگری»‌.

شواهدِ و مستندات وجود یک «هسته‌ سخت» در دین‌شناسی محسن کدیور و مدعیاتِ او  انکارناپذیر است و در استدلال‌های او نقشی بنیادی دارد. علیرضا علوی‌تبار، نواندیش دینی و سردبیر روزنامه توقیف‌شده‌ی صبح امروز، سال‌ها پیشتر، به‌ هنگام معرفی روشنفکری دینی در قالب یک برنامه پژوهشی، از این  هسته سخت نوشته بود و در این گفت‌وگو انتقادی، هم به‌سختی و تفصیل از اجزا و مدل خود دفاع می‌کند.

علوی‌تبار در این گفت‌وگو می‌گوید: موضوع برنامه پژوهشی، دین‌شناسی است و نه خودِ دین. دین‌داری و ایمان هم باید از دین‌شناسی جدا شود؛البته نباید تأثیرپذیری آن‌ها از یکدیگر را انکار کرد. پیوندی میان حضور در یک برنامه پژوهشی و دین‌باوری و دین‌داری افراد وجود دارد چون برشناخت انسان‌ها تأثیر می‌گذارد. مثلا «اگر ما پیامبر اسلام را پیامبر رحمت توصیف می‌کنیم به‌گونه‌ای روابط عاطفی با ایشان شکل می‌گیرد که کاملاً متمایز است از وقتی که او را قدرت‌طلبی که برای کسب قدرت از روش‌های خشن پرهیز نمی‌کرد، توصیف کنیم».

از نظر علوی‌تبار «اگر دین‌شناسیْ اعلام کرد که هسته سخت دین‌شناسی (ادیان ابراهیمی) را می‌پذیرد، اما به‌ علاوه تصور وحدت وجودی (باتعبیر بودایی) از خدا دارد، اضافه کردن این عنصر به‌معنای نفی عناصر دیگر بوده و به خروج از برنامه پژوهشی می‌انجامد. اما اگر مثلاً امام ترا نیز به این هسته سخت بیفزاید، سطح برنامه پژوهشی خود را خاص‌تر کرده و به مذهب‌شناسی پرداخته است». و نیز «مثلاً اگر ما باورداشته باشیم که پیام و دعوت خدا به‌طور کافی در منابع معتبر اسلامی به ما ارائه نشده است و به پیامبری دیگر احتیاج است تا آن را تکمیل کند، آیا باز هم تمایزی میان یک مسلمان و یک بهایی وجود خواهد داشت».

در بخش و سطح دیگری دیگر از گفت‌وگوی چالشی، علیرضا علوی‌تبار، به مواردی از ارزیابی انتقادی دیدگاه‌های دین‌شناسانه یک صاحب‌نظر[عبدالکریم سروش] از سوی برخی از صاحب‌نظران از جمله محسن کدیور اشاره می‌کند؛ «نقدهایی که متأسفانه نادیده گرفته شده و با تحقیراز کنارشان گذر شده است». با این‌حال علوی‌تبار می‌افزاید «تقلیل دادن دعوای نظری به دعوای شخصی را درست نمی‌دانم. این گفت‌و‌گوینظری اگر خوب مدیریت شود، نتایج بسیار نیکویی به بار خواهد آورد و نشان‌دهنده تولید نظری و فکری رو به رشد بخشی از نواندیشان خواهدبود».

علوی‌تبار از کسی نام نمی‌برد اما به‌زعم او «این روزها برخی از متهم‌شدن به خروج از دایره دین‌داری نگران نیستند. به‌نظر می‌رسد که برخیتلاش می‌کنند که با دریافت این «برچسب» بر محبوبیت خویش افزوده و نفوذ کلام بیشتری پیدا کنند. میان این گونه بحث با مباحث تکفیر فقهیباید فرق گذاشت».

این نواندیش دینی همچنین بر این‌باور است که «تکفیری اتفاق نیفتاده که از عواقب اجتماعی و یا مسئولیت‌های اخلاقی آن بهراسیم. پیوند دادنیک بحث نظری و کارشناسانه به مباحثی چون تکفیر و ارتداد، عمدی و با اهداف خاصی صورت می‌گیرد. طرح خطر تکفیر و بزرگ‌نمایی آنمی‌تواند مانعی روانی بر سر هرگونه نقد ایجاد کند. نقد البته تقدس‌شکن است».

او در پایان تأکید دارد که «ابراز وفاداری به حوزه فقه، که مسئول سامان دادن ظاهر رفتار مؤمنان است، بازمی‌گردد. مرجع رسمی برای اعلامحضور یا خروج از یک برنامه پژوهشی وجود ندارد. هرکس می‌تواند ادعای خروج یا حضور دیگری را در یک برنامه پژوهشی طرح کند و آندیگری نیز می‌تواند بپذیرد یا رد کند. مهم قوّت استدلال آن‌ها و اعتبار داده‌هایی است که از آن بهره می‌گیرند».

متن کامل این گفت‌وگو را در زیتون بخوانید:

https://www.zeitoons.com/104436
👍23👎1
تفسیری تازه از ذات‌انگاری و هسته سخت دین 
محمد منصورنژاد

در این نوشتار به بحث ذات‌انگاری یا هسته سخت دین دو گونه نگاه خواهیم داشت:
الف)نفی و سلب: در این قسمت برخی آرای دیگران در موضوع طرح و نقد و رد می شود
ب)اثبات و ایجاب: در این قسمت تز نگارنده طرح و شرح می گردد.

الف: نگاهی نفی و سلبی برخی با فرض وجود و یا عدم وجود ذات‌انگاری در دین، وارد منازعه‌ی جاری میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور در مورد تجدید‌نظرطلبی و تکفیر در دین شدند. نگارنده هر دوی این شیوه نگاه‌هت را غیر دقیق می‌پندارد. در ادامه از هر کدام تنها به ارایه شاهدی بسنده می گردد.

۱.مدافع ذات‌انگاری در دین: اندیشه دکتر کدیور به عنوان شاهد به برخی آرای دکتر «محسن کدیور» (مرداد ۱۴۰۰) در مقاله هسته سخت(hard core ) اسلام (مرداد ۱۴۰۰) که تعبیر دیگری از ذاتی و یا ضروری دین است، اشاره می گردد. او که از منظر درون دینی (در مقابل نگاه‌های برون دینی)، سخن می‌کند، معتقد است بحث از وجود حقیقی اسلام به مثابه دین الهی و حق است که تعیّن الهی دارد. نیز شناخت هسته سخت از این نگاه، دو شرط دارد: یکی تشخیص درست و نادرست این ذات، کار متخصص است و نه همگان و دیگری آنکه باید با کتاب و سنت معتبر سازگار باشد. در نهایت از نگاه او اجزای ده‌گانه هسته سخت اسلام، عبارتند از: ایمان به خدا؛ معاد؛ غیب؛ نبوت محمد؛ سنت معتبر نبوی؛ وحی و قرآن؛ اخلاق؛ عبادات؛ شبه مناسک و امور توقیفی (مثل احکام خوردن و آشامیدن و…) و سرخط برخی احکام و قواعد مطلوب.

اما برخی اشکالات این برداشت: یک: همان‌گونه که در ادامه توضیح داده می‌شود، هسته سختی مطلقا لایغیّر، اصلا وجود خارجی ندارد. به همین جهت حتی در باب توحید و معاد (چه رسد به شبه مناسک و….!) که از نگاه او هسته سخت اسلام‌اند، نه تنها دیدگاه‌های متمایز، بلکه متعارض میان اندیشمندان اسلامی وجود داشته و دارد.

دو: در باب اینکه شرط فهم هسته سخت، وجود متخصص است، نیز می‌توان با الهام از «کارل پوپر»، گفت که در ایده‌پردازی، «مقام شکار»، اصلا اهمیت ندارد (مدعا می‌تواند از هر جایی و از سوی هر کسی طرح شود)؛ مهم، «مقام داوری» و ارزیابی است. بر این مبنا، مدعا می‌تواند «نقلی»، «عقلی» و یا «تجربی» باشد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104479
👍9
بسته‌بندی‌ دین یا واسازی‌ دین؛ مورد نزاع کدیور-سروش
حسن محدّثی‌ گیلوایی

از متن:

سروش به‌ویژه در حال واسازی‌ کلّ دین است. پروژه‌ی فکری‌ او زدودن تمامی‌ عناصر مخرّب از اسلام صدر است. بنابراین، کدیور و دیگر نواندیشان دینی به فکر بسته‌بندی‌ به‌اصطلاح «نواندیشانه»‌ی دین افتاده‌‌اند و از انواع تعابیر تند و هنجارین علیه امثال سروش نظیر «تجدید نظرطلبی» بهره گرفته‌ اند تا یک‌بار دیگر مرزکشی کنند. از این رو، ارائه‌ی سنخ‌شناسی‌ جدید از گرایش‌های اسلامی‌ معاصر در ایران توسّط کدیور به معنای کاری دانش‌پژوهانه نیست. او مثل یک محقّق رفتار نمی‌کند، بل‌که رفتار کدیور هم‌چون رفتار معتقدی است که در حال تعیین مرز و غیریّت‌سازی در درون اجتماع دینی‌ فارسی‌زبان است. کدیور اگر قرار بود تزی دانش‌پژوهانه ارایه کند، می‌بایست به‌نحو مستدل به نقد پروژه‌ی «واسازی‌ی دین» می‌‌پرداخت و مشکلات و مسأله‌داری‌ مسیر و پروژه‌ی فکری‌ی سروش و دیگر روشن‌فکران دینی را نشان می‌داد و معلوم می‌ساخت که بقای دین در عصر مدرن، حاجت به چنین اقداماتی ندارد. اما کدیور با انواع تعابیر هنجارین توسّل جسته تا از «رقیب» خود در قلمرو دینی اعتبارزدایی کند و همان ابزارهای کهن طرد دینی را یک‌بار دیگر به خدمت گرفته است. او در کار خود کوشیده است این غیریّت‌سازی را دانش‌پژوهانه و نقّادی جلوه دهد و به همین خاطر و نیز به خاطر مفروضاتی مسأله‌دار کسانی چون علوی‌تبار (۱۰ مرداد ۱۴۰۱ و ۴ شهریور ۱۴۰۱) و برخی دیگر (نظیر دوراندیش، ۱۴۰۱) نتوانسته‌ اند این رنگ و جلای ظاهری‌ دانش‌پژوهی در سخن کدیور را تشخیص دهند و کار او را «نقد» و «کارشناسی» تلقّی کرده‌اند. به همین دلیل هم هست که من از رفتار «شبه فقیهانه» کدیور سخن می‌گویم و رفتار او را «شبه‌تکفیر» روشن‌فکران دینی می‌نامم، زیرا او بین نقش یک فقیه و نقش یک اندیش‌مند دینی در رفت و آمد است و انجام هم‌زمان این دو نقش نیز تعارض‌آمیز است. او به جای مواجهه‌ی دانش‌پژوهانه و انتقادی‌اندیشانه، مواجهه‌ای اعتقادی‌اندیشانه انجام داده و به‌نحو جزمی به مدافعه‌گری روی آورده است، امّا با کمال شگفتی نام چنین کاری را نقد نهاده است (کدیور، ۱۴۰۱). دست

[…]
مصباح یزدی و کدیور به‌رغم این‌که دو موضع متضاد دارد، هر دو دست غربیان را برای تخریب اسلام در کار می‌بینند و نگاهی توطئه‌نگرانه را در باب جهاد بروز می‌دهند! از سوی دیگر، مصباح یزدی و  سروش کم و بیش در باره‌ی مکانت و جای‌گاه جهاد در اسلام سخن واحدی را می‌گویند، اما اوّلی از آن دفاع می‌کند و بدان می‌بالد و دومی آن را صرفاً به‌منزله‌ی واقعیتی گزارش می‌کند و آن را در حال حاضر از عناصر مخرّب ارتدوکسی‌ اسلامی می‌داند و می‌کوشد از این‌گونه عناصر برای همیشه اعتبارزدایی کند و اسلام را از این‌گونه محتوای به‌اصطلاح «مخرّب» بپیراید. پیامبرانه‌سازی‌ اسلام، این امکان را به سروش می‌دهد که ابدی بودن این‌گونه مؤلّفه‌های اسلام صدر را زیر سؤال ببرد و آن‌ها را به اموری زمان‌مند و زمینه‌مند و مرتبط با شخصیت و وضعیت پیامبر و به‌طور کلی مربوط به صورت‌مند شدن امر بی‌صورت در تجربه‌ی نبوی تلقی کند. در نظر او خدای اربابی (سروش، ۱۳۹۷: ۴۱۱) که این همه در تاریخ اسلامی «برای او و به نام او» اِعمال قدرت شده است، هم محصول اسلام پیامبرانه است: «خدای پیامبر هم کشف اوست هم‌ تراشیده و مخلوق ذهن و رؤیای او و کذا همه‌ی دین پیامبر» (همان: ۳۳۴). این فقط یک مثال از نحوه‌ی مواجهه‌ی نیروهای این سه گرایش اسلامی با میراث اسلامی و تاریخ اسلام است و من برای پرهیز از اطناب بیش‌تر، از ذکر مثال‌های دیگر خودداری می‌کنم.

کدیور به‌درستی قرابت بخشی از آرای کسانی چون سروش و محافظت‌گرایان دینی را در مواجهه با میراث اسلامی درمی‌یابد، اما از تبیین و درک آن ناتوان است، و از تفاوت آرای «نواندیشان دینی» با سه گروه کذایی زیر یاد می‌کند:

«پاره‌ای دیگر از سخنان مسلمانان تجدیدنظرطلب شباهت عجیبی با مسلمانان تندرو یا بنیادگرا دارد، مشخصاً آن دسته از آرائی که پیامبر را اقتدارطلب و خدا و قرآن را حامی و مدافع خشونت و تحمیل و زور معرفی کرده‌اند. مسلمانان نواندیش با هر دو نوع از آراء چه آراء اسلام‌ستیزان و مستشرقان یادشده از یکسو و آراء بنیادگرایانه مرزبندی مشخص دارند» (کدیور، ۱۴۰۰).

امّا او درنمی‌یابد که این تفاوت، ریشه در بزک کردن تاریخ اسلام و میراث اسلامی دارد و گروه‌های دیگر بدین نحو با این میراث مواجه نمی‌شوند. باری، بزک کردن میراث و تاریخ اسلامی در کار کسانی چون کدیور، فنایی، بازرگان، نراقی و کثیری دیگر از صاحب‌نظران دینی‌ ایرانی دیده می‌شود و متأسفانه در حال بدل شدن به شیوه‌‌ای جاافتاده و مردم‌پسند در اندیشه‌ی دینی‌ معاصر است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104459
👍12👎1😱1
پرونده‌ای برای «تجدیدنظرطلبی» و «تکفیر» در اسلام

حالا دیگر چند وقتی است که اختلاف نظری و گاه عملی دو تن از برجسته‌ترین نواندیشان دینی هم‌عصر با ما، داستانی است که بر هر سر بازاری هست. آن‌چه گاه به کنایه و اشاره و‌ گاه به صراحت و تفصیل در سال‌های اخیر میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور می‌رفت حالا در عرصه‌ی عمومی نمایان‌تر از همیشه شده. حالا همه می‌دانند که کدیور پروژه‌ی فکری جمعی از نواندیشانِ مسلمان از جمله سروش را «تجدیدنظر در اسلام» می‌داند، که چیزی از «بنیادهای اسلام» باقی نگذاشته‌‌، و سروش هم این ادعاها را «قشری» و کار کدیور را «تکفیرگری» می‌خواند که «باب نقد علمی را به‌روی خود و دیگری می‌بندد».

این دو تن هم در این راه تنها نیستند و هرکدام طیفی از هم‌فکران و دوستان و هم‌راهان و علاقه‌مندان را نمایندگی می‌کنند…

در زیتون بخوانید:

•  نوشته محسن کدیور در باره «تجدید‌نظر طلبانِ مسلمان»
•  پاسخ اولِ عبدالکریم سروش به سخنان محسن کدیور
• پاسخ اول محسن کدیور به عبدالکریم سروش
• پاسخ دوم عبدالکریم سروش به محسن کدیور 
• کدام اسلام؟ به بهانه‌ی مناقشاتِ سروش و کدیور | رضا رمضانی
• نقدی بر مرزبندی میان روشنکفری دینی و تجدید‌نظرطلبی دینی | جعفر نکونام
• مسلمانِ تجدیدنظرطلب یا نواندیش دینی رادیکال؟ | میثم بادامچی
• «هسته سخت اسلام» وجود ندارد | گفت‌وگو با سروش دباغ
• تفکری در تکفیر | محمد منصور‌نژاد 
• جریان نیمه‌روشنفکری تاریخ معاصر ایران | آرین رسولی
• فقها بیش از آنکه حکمِ تکفیر بدهند، مانع از آن شده‌اند | گفت‌وگو با هادی طباطبایی
• تفاوت بنیادی «تکفیرگری» با «نقد ساختاری» | محسن کدیور (میهمان) 
• تکفیری اتفاق نیافتاده است | گفت‌وگو با علیرضا علوی‌تبار
• بسته‌بندی‌ دین یا واسازی‌ دین؛ مورد نزاع کدیور-سروش | حسن محدثی گیلوایی
• تفسیری تازه از ذات‌انگاری و هسته سخت دین | محمد منصورنژاد
بررسی مبنای اختلاف فکری سروش و کدیور | احسان راستان
👍13👎1🤬1
مدلی پویا از استراتژی مقاومت ‌خشونت‌پرهیز 
نویسندگان: اریکا چنووت، اندرو هاکینگ، زوئی مارکس | مترجم: نصرالله لشنی

مقدمه پژوهش‌های پیشین در مورد انقلاب‌های مردمی نشان می‌دهند که اندازه‌ی مشارکت در یک کارزار رابطه‌ای قوی با موفقیت آن دارد. در بسیاری از این مطالعات استدلال شده است که وقتی تعداد زیادی از مردم علیه دولت‌های خود قیام می‌کنند، احتمال پیروزی جنبش‌ها بیشتر می‌شود [۱_۴]. همچنین گفته می‌شود که، شتاب جنبش – افزایش تعداد رویدادهای متوالی – می‌تواند به کمپین‌های کوچک‌تر کمک کند تا بر نتایج سیاسی در مقیاس بزرگ تاثیر بگذارند [۵]. مطالعاتی از این دست بر این گمانه استوارند که شتاب جنبش تاثیری فوق‌العاده دارد، زیرا فشار بر نیروهای امنیتی را برای رویگردانی از دولت افزایش می‌دهد [۶]. برای نمونه، در سودان یک جنبش انقلابی در سال ۲۰۱۹ تظاهرات، تحصن‌ها و اعتصابات توده‌ای را به سرعت بسیج کرد تا عمرالبشیرِ دیکتاتور را مجبور به کناره‌گیری کند، در نهایت هم توسط ارتشی که از او رویگردان شده بود سرنگون شد. رویگردانی ستون‌های کلیدیِ سیاسی و اجتماعی از هسته‌ی قدرت مکانیزمی کلیدی است که از طریق آن جنبش‌های توده‌ای به تغییر دست می‌یابند [۱]. جنبش‌ها اغلب از انواع تاکتیک‌ها برای القای رویگردانی، از جمله اعتراض، اعتصاب، بایکوت و سایر اشکال فشار عمومی استفاده می‌کنند [۶,۷]. تاکتیک‌هایی از این دست می‌توانند فشار مستقیمی بر ستون‌ها برای توقف همکاری با مقامات وارد کنند؛ تاکتیک‌هایی که برای القای رویگردانی و توقف همکاری به کار می‌روند اغلب عبارتند از درخواست‌های شخصیِ عمومی یا خصوصی، ایجاد فشار مالی بر کسب‌وکارها از طریق سازمان‌دهی اقدامات کارگری، بایکوت‌هایی که مصرف‌کنندگان سازمان می‌دهند، بالا بردن آگاهی سهامداران و کارمندان، یا توسل به هنجارهای مشترکی مانند میهن‌دوستی، تخصص‌گرایی، احساس مسئولیت، تعهد خانوادگی، هنجارهای جنسیتی، اصول مذهبی و سایر قوانین اخلاقی.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104510
👍3
سهم سپاه قدس در بحران عراق 
تا ظهر روز دوشنبه که بحران در عراق به اوج خود رسیده، وزارت امور خارجه‌ی ایران و مقامات جمهوری اسلامی، از اظهارنظر درباره‌ی تنش‌های جدید خوددرای کرده‌اند و جالب اینجاست که در ساعات آغازین بحران، فواد حسین وزیر امور خارجه‌ی عراق، مهمان تهران بود.
حالا سوال اینجاست: آیا موضوع عراق برای ایران بی‌اهمیت شده و احیانا به خاطر اهمیت فوقالعاده‌ی موضوع برجام، مسائل بغداد برای مقامات ایرانی مغفول مانده است؟
پاسخ آشکارا منفی است. پای میدان در میان است. در بخش ظاهری صحنه، این امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه است که با سران بغداد دیدار می‌کند، اما همه‌کاره و هماهنگ‌کننده‌ی اصلی، سردار اسماعیل قاآنی است و او هم اکنون، برای یافتن راهکاری به منظور پایان دادن به بحران عراق، در بغداد به سر می‌برد و قرار است به نجف و اربیل هم سفر کند.
در دو دهه‌ی گذشته و پس از حمله‌ی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی، کل پرونده‌ی عراق، سوریه، لبنان، یمن و قلمرو موسوم به جغرافیای مقاومت، از ید وزارت امور خارجه خارج شده و به سپاه قدس واگذار شده است. به همین خاطر، چهار فردی که تاکنون به عنوان سفیر ایران در عراق معرفی شده‌اند، از سرداران سپاه و منصوب فرماندهی سپاه قدس بوده‌اند. حسن کاظمی‌قمی، حسن دانایی‌فر، ایرج مسجدی و سفیر کنونی یعنی محمدکاظم آل‌صادق، همگی سپاه قدسی هستند. سه سفیر نخست به طور مستقیم توسط قاسم سلیمانی فرماندهی سابق سپاه قدس انتخاب شدند و ایرج مسجدی از مشاورین نزدیک خود او بود و سفیر جدید، توسط اسماعیل قاآنی فرماندهی کنونی قدس، انتخاب شده است.

متن‌کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104498
👍5❤1
خامنه‌ای و رئیسی در «ایرانِ موازی»
«چه‌کسی اطلاعات نادرست و باورنکردنی می‌دهد؟»

زیتون – علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، درباره‌ب میزان موفقیت و ویژگی‌های بارز دولت رئیسی، به ذکر مواردی پرداخت که تطابق آن با وضعیت واقعی زندگی مردم و کیفیت حکمرانی دولت، ناممکن است.

خامنه‌ای صبح روز سه‌شنبه در دیدار با رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت، اعلام کرد: «به نظر من مهمترین توفیق این دولت زنده کردن امید و اعتماد در مردم است، مجموع عملکرد دولت چه شخص رئیس‌جمهور محترم، چه مسئولین در بخشهای مختلف به مردم این احساس را داد که دولت وسط میدان است، مشغول کار است، دارد تلاش می‌کند.»
مشخص نیست که خامنه‌ای بر اساس چه معیار و با استناد به چه آمارهایی امید و اعتماد مردم ایران را، احیاء شده می‌بیند. اما آن چه که بر ارض واقع و در زندگی روزانه‌ی مردم ایران قابل لمس است، حاکی از گرانی و تورم بی‌سابقه، اوج گرفتن فساد مالی، افزایش آمار بیکاری و مهاجرت است. قیمت اغلب اقلام و مواد غذایی از روزی که رئیسی بر سر کار آمده، غالبا ۲ برابر شده، نرخ فروش و اجاره‌ب خانه و آپارتمان در سراسر ایران با افزایش ۸۰ تا ۱۲۰ درصد روبرو شده و حالا تب مهاجرت، نه فقط نخبگان و پزشکان، بلکه پرستاران، تکنیسین‌ها، کارگران و رانندگان را نیز فرا گرفته است.

آقای رئیسی، ایرانِ شما کجاست؟ دیدار رئیسی و اعضای کابینه‌ی او با رهبر، تنها یک روز پس از نشست مطبوعاتی رئیس دولت صورت گرفت؛ همان نشستی که چند ساعت طول کشید اما از دل آن، چیزی بیرون نیامد و رئیسی، به جای آن که تریبون را به خبرنگاران بسپارد، در آغاز، نیم ساعت صحبت کرد و آمار و ارقام و اطلاعاتی درباره‌ی توسعه‌ی کشور و روند مبارزه با تورم ارائه داد که مورد انتقاد قرار گرفت.

بسیاری از کاربران فضای مجازی، سخنان رئیسی در مورد بهبود اقتصادی ایران را این‌گونه تعبیر کردند که در یک ایران موازی همه چیز سر جای خودش است و اتفاقا رئیسی هم، رئیس جمهورِ آن ایرانِ موازی است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104528
👍10
صفِ کشتنِ گورباچف خلوت شد

زیتون-یلدا امیری: میخائیل گورباچف، مردی بود که جهان را تغییر داد و رفت. او شامگاه ۳۰ اوت ۲۰۲۲/ ۸ شهریور ۱۴۰۱ پس از یک دوره بیماری سخت و مزمن در سن ۹۱ سالگی در مسکو درگذشت.

گورباچف ۱۵ دسامبر ۱۹۹۱ به روزنامه آبزرور گفت: «کاری که در زندگی داشتم کامل شده است. تمام کاری را که می توانستم انجام دادم.»

تعداد سیاستمدارانی که توانسته‌اند همانند گورباچف به تغییری این‌چنینی در جهان شکل دهند، اندک است؛ برخی در قالب فرشته و گروهی در هیبت شیطان.

آدولف هیتلر در سپتامبر ۱۹۳۹ در قامت شیطان ظاهر شد و اروپا را به جهنم روی زمین تبدیل کرد. اما پایان جنگ جهانی دوم، پایان دوزخ نبود،. جنگ سردی که پس از آن آغاز شد، به تمامی دنیا گسترش یافت و سخت‌ترین منازعات تاریخ مدرن را رقم زد. میخائیل گورباچف بود که تیتراژ پایانی این کابوس را ساخت.

گورباچف پس از آنکه رهبر اتحاد جماهیر شوروی شد، قراردادهای کاهش تسلیحات اتمی و موشکی را با ایالات متحده آمریکا منعقد کرد، به جنگ سرد پایان داد و با کشورهای غربی برای فروریختن دیوار آهنینی که اروپا را از جنگ جهانی دوم به دو نیم تقسیم کرده بود همراه شد، او مهمترین عامل اتحاد مجدد آلمان بود.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104550
👍9
تبارشناسی دانش فقه در بستر مناسبات قدرت-دانش سده میانه اسلامی 
محمد عثمانی

چکیده: قانون یکی از مؤلفه‌های بنیادین در حکومت‌اندیشی بوده، که از زاویه آن مناسبات انسانی و قدرت تنظیم می‌شده است. در حکومت پیامبر اسلام نیز با توجه به شرایط حاکم بر شهر یثرب که توده‌های انسانی با تنوع دینی زندگی می‌کردند؛ قانون به مثابه ابزار تنظیم مناسبات، عینیت می‌یابد. سؤال این است که حکومت‌اندیشی پیامبر و الگوی قانون‌گذاری او در تنظیم مناسبات اجتماعی بر چه الگویی استوار بود؟در پاسخ به این پرسش‌ها باید اظهار داشت که هیچ دانشی در خلاء برساخته نمی‌شود؛ مگر آن‌که از تجربه‌ای پیروی نماید. در مناسبات فرهنگی میان مردمان حجاز و ایرانشهر در بستر تجارت، الگویی حکومتی متکی به قانون را در اختیار پیامبر می‌گذارد که بر پایه آن امکان برسازی حکومتی قانون‌مند می‌دهد. در این نوشتار با بررسی تبارشناسانه دانش فقه از سده میانه به قبل، واکاوی بسترهای اجتماعی و ضرورت‌های سیاسی تدوین کننده دانش فقه پی می‌جویم.


متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104555
👍2
دین یا معرفت دینی؟ بررسی مبنای اختلافِ فکری سروش و کدیور 
احسان راستان

از متن:

کدیور در برابر رأی سروش – که گفته بود «اسلام عریان و خالص و غیرتاریخی و تفسیرنشده نداریم» – می‌نویسد: «اولا اسلام منحصر به تفاسیر درست و غلط آن نیست؛ ثانیا قرآن (کلام الله) و سنت معتبر پیامبر اسلام تفسیرنشده و خالص است؛ ثالثا این امر برخلاف نظر ایشان بدیهی نیست و دلایل اقامه شده توان اثبات مقصود وی را ندارند؛ رابعا امکان تقرب به اسلام واقعی با رعایت موازین مسلم اسلام (همان هسته سخت اسلام) منتفی نیست.»[۱۳]

از این‌جا روشن می‌شود که کدیور بسیاری از آرای مطرح‌شده در قبض و بسط را نیز قبول ندارد و خود را، به تعبیری، «پیشا-قبض‌وبسطی» می‌داند. حال آن‌که اغلب افرادی که او «نواندیش دینی» می‌خواند (در برابر «روشنفکر دینی»)، و از هم‌نسلان وی هستند، پس از قبض و بسط و متأثر از آن به جرگه‌ی روشنفکران یا نواندیشان دینی درآمده‌اند.[۱۴]

[…]

به نظر می‌رسد که رویکردِ کدیور، در برابر دگراندیشان، تفاوت چندانی با موضع سنت‌گرایان و بنیادگرایان نداشته باشد. گیریم دایره‌ی آن‌چه را که سنتی‌ها و تندروها «بنیادها» و «اساس» و «هسته‌ی سختِ» اسلام می‌دانند وسیع‌تر از چیزی باشد که کدیور در نظر دارد؛ نتیجه اما یکی است: هر دو محدوده‌ای ممنوعه برای تفکر می‌سازند و خطوطی قرمز ترسیم می‌کنند که گذشتن از آن‌ها به معنی ارتداد است. کدیور البته قائل به مجازاتی دنیوی برای ارتداد نیست، اما قدرت و تیغ از قضا در دست کسانی است که به این مجازات دنیوی باور دارند!

از این گذشته، به یاد داشته باشیم که «بنیادها» و «اساس» و «هسته‌ی سختِ» اسلام همواره مفاهیمی مناقشه‌انگیز بوده‌اند. اگر گمان کنیم که همه‌ی مسلمانان در طول تاریخ بر سر این مفاهیم متّفق‌القول بوده‌اند، سخت در اشتباه ایم. اساساً مذاهب و فرقه‌ها و نحله‌ها در هر دینی به این علت پدید می‌آیند که پیروان ادیان تعریف و تصوّر یکسانی از بنیادها و اساس دین‌شان ندارند. مگر نه این است که دعواهای کلامی، و ازجمله دعوای معتزله و اشاعره، بر سر فهم همین بنیادها و اساس‌ها بوده است؟ از این رو، این حکم کدیور که می‌گوید، «تجدیدنظر در بنیادهای اسلام ارائه دینی متفاوت با اسلام است»، نتیجه‌ای جز این ندارد که مفاهیمی را از دایره‌ی اندیشه – و در حقیقت، بیان اندیشه –  بیرون بگذارد و، به تعبیر محمد ارکون (۲۰۱۰ – ۱۹۲۸)، آن‌ها را «نیندیشیدنی»[۴۲] سازد.
[…]

به نظر می‌رسد که دین، از دید کدیور، پیش از آن‌که به جامه‌ی معرفت درآید، همان «بنیادها»یی است که برشمرده است (یعنی وحی به‌مثابه‌ی امر فرابشری، قرآن به‌مثابه‌ی کلام الله، تبعیت پیامبر از وحی، وثاقت تاریخی قرآن، و رحمانی بودن اسلام). از این رو ست که کدیور بازاندیشی درباره‌ی این مقولات را نه «اصلاح معرفت دینی»، که «اصلاح اصل دین» می‌داند. اما روشن نیست که چرا این «بنیادها» را باید پیشا-معرفتی بدانیم. به بیان دیگر، چرا این‌ها «اصل دین» اند و بیرون از دایره‌ی معرفت؟ چگونه می‌توان، پیش از شناخت کتاب و سنّت، به «رحمانی» یا «نارحمانی» بودنِ اسلام حکم داد؟ یا بدون بررسی تاریخی قرآن (کاری که محمدعلی امیرمعزّی و همکاران‌اش در قرآنِ مورّخان کرده‌اند)، به «وثاقت تاریخی قرآن» رسید؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104577
👍14
جمهوری اسلامی، «عباس معروفی» و ادبای تبعید 

زیتون – درگذشت نویسنده‌ی نامدار ایرانی عباس معروفی، رویداد تلخی بود که ادبیات فارسی را سوگوار کرد.
عباس معروفی، ادیب و هنرمندی با چندین کارکرد و توانایی ویژه بود. او خالق رمان‌های ماندگاری همچون «سال بلوا» و «سمفونی مردگان» است. اما داستان‌نویسی، تنها بخشی از دغدغه‌ی او بود و در چندین رشته‌ی دیگر نیز نام خود را به عنوان یک چهره‌ی اثرگذار، ثبت کرد.

عباس، تنها ۲۴ سال داشت که در کانون نویسندگان ایران، رفیق فابریک بزرگانی همچون احمد شاملو، هوشنگ گلشیری، باقر پرهام، محمد محمدعلی، و محمد مختاری شد. او در سال ۱۳۶۰ بدون توجه به تبعات، پلمپی را که دادستانی تهران بر ساختمان کانون نویسندگان زده بود، شکست. سپس اسناد این کانون را به جای امن منتقل کرد.

وقتی که آوینی، گردون را سیبل کرد معروفی، سال‌های سال در ایران با «گردون» شناخته می‌شد. همان مجله جریان‌ساز و مهمی که به شکل ماهنامه‌ای فرهنگی و ادبی و اجتماعی، از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۴ به سردبیری عبّاس معروفی در تهران منتشر ‌شد و آثار صدها شاعر، داستان‌نویس، مترجم و منتقد را به ایرانیان معرفی کرد و در کنار مجلاتی همچون آدینه، دنیای سخن و تکاپو، نقش مهمی در تحولات ادبی و مطبوعاتی ایران ایفا کرد. گردون، آن‌قدر اثرگذار بود که مرتضی آوینی، نویسنده‌ی ایدئولوگ مورد حمایت جمهوری اسلامی، بارها به آن حمله کرد و با زدن برچسب لیبرال و غربی، باعث شکل‌گیری یک موج علیه عباس معروفی و گردون شد. قوه‌ی قضائیه جمهوری اسلامی در سال ۱۳۷۴ برای همیشه درِ گردون را تخته کرد و معروفی، دل‌شکسته و آزرده خاطر، راهی پاکستان شد و از آنجا به آلمان رفت.


متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104612
👍8😢4
هشت صحنه از دو زندگی؛ درباره عباس معروفی و رفتنش
ابراهیم نبوی

صحنه اول: من بودم و حسین و عباس من بودم و حسین و عباس، من تازه از گزارش فیلم توقیف شده رفته بودم به گل‌آقا و تازه آنجا کار می‌کردم، حسین که همان حسین پاکدل باشد، تازه از یک مجری معمولی تلویزیون تبدیل شده بود به مدیر پخش تلویزیون و گاهی اوقات سری به حوزه هنر می‌زد و راههای هنرمند شدن و سلبریتی شدن را داشت یاد می‌گرفت و عباس که همان عباس معروفی باشد، تازه ۳۳ ساله شده بود و اولین رمانش یعنی همان «سمفونی مردگان» را درآورده بود. مهمان بودیم خانه حسین. شب با حسین و عباس تا دیر وقت حرف زدیم، حسین مثل همیشه همچون مجسمه داوود میکل آنژ به آدم نگاه می‌کرد و یک جوری حرف می‌زد که انگار برتراندراسل با دیپلم ردی‌های ابهر حرف می‌زند. عباس در مورد رمانش حرف می‌زد و در حالی که حرف می‌زد، چشمهایش به همه جای زمین و آسمان نگاه می‌کرد و آن بیقراری که در تمام عمرش زیر پوستش نشسته بود، بیداد می‌کرد. عشق ادبیات در وجودش بود. و انگار هیچ چیز جز ادبیات وجود نداشت. آن شب عباس نماند و رفت خانه خودش و من و عیال و فرزندان در خانه حسین پاکدل ماندیم. رمان سمفونی مردگان را دست گرفتم و از همان صدای « برف برف» اول رمان احساس کردم اتفاق تازه‌ای در رمان فارسی افتاده است. خوشم آمد، نه اینکه شیفته شده بودم. مثل همیشه که وقتی رمانی را دوست داشته باشم، آن را یک نفس می‌خوانم سمفونی مردگان را یک نفس خواندم. عباس را سه چهار سال قبل از آن وقتی در حوزه موسیقی پشت تالاری که هنوز وحدت بود و رودکی هنوز به رسمیت شناخته نشده بود، در دفتر کارش، یک بار دیده بودم و مرا برده بود و تالار را نشانم داده بود. از آن دوره که هنوز اثر انقلاب روی همه ماها بود، عباس مدتی را به انتشار چند اثری در حوزه گذرانده بود و بعد ادبیات و بخصوص رمان مثل آهنربایی او را بطرف خودش کشیده بود. وقتی گردون را راه انداخت این موضوع بیشتر و بیشتر عمیق شد. سالهای وبایی فرهنگ بود. مهدی نصیری در کیهان تازه جاخوش کرده بود و یوسف میرشکاک در آنجا علیه شاملو و دولت آبادی و معروفی و حتی صابری هم چیز می‌نوشت. و از همین رو بود که چند سالی پس از آن یک باری یکی دو تا از عفیفه خانم‌های مخلص رهبری حمله کرده بودند به دفتر گردون و نزدیک بود که دفتر را بکلی تعطیل کنند و کار بیخ پیدا کرده بود.

صحنه دوم: چاغاله بادوم و گوجه سبز در میدان امام حسین رفاقت‌مان بیخ پیدا کرد. وقتی رفتم گزارش فیلم خودم هم تمام زندگی‌ام را گذاشتم برای ادبیات و روزنامه‌نگاری. هنوز طنز زیر پوستم بود و تنم را می‌خاراند و نمی‌دانستم با آن باید چه کنم. یک باری فکر کردم بروم با عباس و گردون کار کنم.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104600
👍21❤3👎1🤬1
«رستم خان! شفاف‌سازی کن»؛ قاسم‌مکارم شیرازی کیست؟


زیتون– بازداشت یک «مدیر جوان انقلابی» حالا پای رستم قاسمی، وزیر راه و شهرسازی را نیز به میان کشیده است.
اردشیر مطهری، نماینده گرمسار در مجلس با انتشار رشته توییتی از وزیر راه جمهوری اسلامی خواست که نسبت به اتهام رشوه‌خواری مشاور بازداشت شده و پسرش پاسخگو باشد.

«قاسم مکارم شیرازی» بازرس ویژه و مشاور عالی وزیر راه و شهرسازی است که هفته گذشته گزارش‌های تاییدنشده‌ای از بازداشت او به دلیل دریافت رشوه، منتشر شد.
همزمان برخی از کابران شبکه‌های اجتماعی نوشتند که رستم قاسمی در اعتراض به بازداشت مشاورش در محل کار خود حاضر نمی‌شود.

خبرگزاری‌های حکومتی، روز ۷ تیر خبر دادند که بهادری جهرمی، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت به عیادت وزیر راه رفته و مدعی شدند که رستم قاسمی در پی بروز حادثه تحت عمل جراحی دیسک کمر قرار گرفته است.

روز ۹ شهریور محمد حسینی، معاون پارلمانی ابراهیم رئیسی بدون این که نام قاسم مکارم شیرازی را مطرح کند تلویحا بازداشت یکی از مسئولان وزارت راه و شهرسازی را تایید کرد.

حسینی در مورد بازداشت یکی از مسوولان وزارت راه گفت: «با هر فرد متخلفی در هر وزارتخانه‌ و دستگاهی برخورد خواهد شد. افراد دیگری هم بوده‌اند که وقتی تخلف آنها برای دولت مشخص شده، برکنار شده‌اند و دستگیری این فرد ربطی به اینکه رستم قاسمی در محل کار حاضر نشده، ندارد.»

اردشیر مطهری روز جمعه ۱۱ شهریور در توییتر با لحنی استهزاآمیز نوشت: «شنیدید میگن مشاور عالی و بازرس ویژه رستم قاسمی بازداشت شد؟!»

این نماینده مجلس افزود که «ماموران وزارت اطلاعات، قاسم مکارم شیرازی را دقیقا سر قراری که برای دریافت رشوه به صورت یورو ترتیب داده بود، دستگیر کرده‌اند.»

مطهری در ادامه با کنایه به وزیر راه نوشت: «از آن روز هم رستم قاسمی کمردرد گرفته، بستری شده. حالا کجا بستری شده نمی‌دونم. میگن دیگه، ما نمی‌گیم.»

نماینده گرمسار مستقیما وزیر راه را خطاب قرار داد و اضافه کرد: «رستم خان، شفاف سازی کن لطفا! از آقازاده چه خبر؟»

مطهری اسم افراد دیگری را نیز مطرح کرد و از رستم قاسمی پرسید: «از جعفری و درویش‌زاده چه خبر؟ از تربتی و یوسف پورآذر درخصوص زمین‌های پردیس بومهن چه خبر؟»

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104637
👍16❤1
«زبانِ‌شان لال»
«مگر مردم با امام مجتبی بعد از امیرالمؤمنین بیعت نکردند؟»


زیتون-محمدرضا سرداری: «گفته‌اند که می‌خواهند رهبری را موروثی کنند، اگر فرزند رهبری مدظله را خبرگان رهبری به عنوان رهبر آینده انتخاب کند، آیا این حکومت موروثی است؟ ابدا و أصلا» « آیامنعی داره اگر یک همچین اتفاقی افتاد؟ منعی در قانون هست؟ اصلا و ابدا»، « در قانون شرایط رهبری فرزند رعبر سابق بودن نیست، شرایط ذکر شده برای رهبری؛ باید فقیه باشد. باید مدیر و مدبر باشد، مخالفا لهواه و صائنا لنفسه و غیره باشد. حالا اگر مجلس خبرگان رهبری این شرایط را به‌فرض در فرزند مقام معظم رهبری، آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای پیدا بکند، خوب چه مانعی دارد معظم‌له را بعنوان رهبر جامعه اسلامی ذُرِّیَّهً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ‌.»«مگر مردم با امام مجتبی بعد از امیرالمؤمنین بیعت نکردند؟ » «دشمن آیت‌الله مجتبی را هدف حمله قرار داده، اینکه رسانه‌های استعماری مدتهاست به این شخصیت عالم فقیه، متقی، زاهد، مدیر، مدبر. اینها می‌ترسند. خوف دارند که راه امامین انقلاب توسط مثلا ایشان استمرار پیدا کند»

این بخش‌هایی از خطبه‌های امام جمعه بهارستان ِ اصفهان است که در شبکه‌های اجتماعی و نیز از سوی کانال اکبر اعلمی، نماینده سابق مجلس، منتشر شده است.‌

امام جمعه بهارستان در ادامه این سخنان که گاهی به‌نظر می‌رسد از روی نوشته‌ای خوانده می‌شود، از مجلس خبرگان و دبیرخانه آن می‌خواهد که «به این شبهه‌افکنی‌ها پاسخی در خور دهد» و اعلام کند که «ما انتخاب می‌کنیم و ما منتخب مردم هستیم».

میرحسین موسوی ،نخست‌وزیر سابق  و رهبر در حصر «جنبش سبز»، چندی پیش در بیانیه ای هشدار داد که قرار است رهبری در جمهوری اسلامی موروثی شود: «بوی ستم‌شاهی به مشام می‌رسد. می‌گویند اگر سایه آقا نباشد بحمدالله فرزندانی تربیت کرده‌اند که با رای اکثریت خبرگان رهبری شیعیان جهان را به عهده خواهند گرفت. زبان‌شان  لال!، مگر سلسله‌های ۲۵۰۰ ساله بازگشته‌اند که فرزندی پس از پدرش به حکومت برسد».

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104642
👍32👎4👏1
«داعش همان‌قدر اسلامی است که مسلمانانِ لیبرال»
«اساسِ اسلام» و «هسته سخت دین» در گفت‌وگو با ‌حسن محدثی

زیتون-طاها پارسا:
حسن محدثی می‌گوید: «دین همان تاریخِ سنت دینی است». از نظر او اسلام نه «ذات» دارد و نه «هسته سخت». او پرسش از چیستی اسلام و «اساسِ اسلام» را مشکلی در ذهن و زبان ما می‌داند. رفتار محسن کدیور را از «سنخ تکفیر» می‌خواند و از ضرورت حساست و مقاومت در برابر بازتولید ساز و کارهای «طرد دینی »می‌گوید.

این یک گفت‌وگوی انتقادی درباره‌ی وجود یا عدمِ وجود یک «هسته سخت» در اسلام، مفهومِ «مسلمان بودن» و «اساسِ اسلام» است. ‌بهانه‌‌ی این گفت‌وگو مواضع و نوشته‌های اخیر حسن محدثی درباره نزاع جاری و ساری میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور است؛ نزاعی که در آن، کدیورْ، سروش را به «تجدید‌نظر طلبی» و «آوردن دینی متفاوت از اسلام» متهم ‌کند و سروش هم کدیور را به «قشری»بودن و «تکفیرگری»‌.

حسن محدثی گیلوایی، جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد،‌ پیش‌تر از «بسته‌بندی و واسازی دین» نوشته بود و از نزاع «اسلام ناب» و «اسلام رحمانی»؛ از نزاعی که میان نواندیشان دینی بر سر «ترمیم یا بازسازی ساختمان دین» در جریان است و از رفتار و گفتار «شبه‌فقیهانه» و «شبه‌تکفیری».

در ابتدای این گفت‌وگو از برساخته‌های حسن محدثی پرسیدم و این‌که «شبه‌تکفیر» به چه‌معناست و چه گفتاری را نمایندگی می‌کند. محدثی در ابتدا «رفتار آقای کدیور را از سنخ تکفیر» خواند، اگرچه «خود بدان تصریح نمی‌کند یا به‌خاطر زیستن در شرایط مدرن آن را انکار می‌کند».‌ به باور او «کدیور از موضع فقهی در باره‌ی نواندیشان دینی داوری کرده است نه از موضع یک اندیش‌مند دینی».

وقتی از حسن محدثی درباره‌ی «هزینه»‌ای که این تعابیر بر محسن کدیور تحمیل می‌کند و «قیود اخلاقی» آن می‌پرسم ، به لزوم «حسّاسیت» و «مقاومت» در برابر «بازتولید ساز و کارهای طرد دینی در حوزه‌ی تفکر اسلامی مدرن» اشاره می‌کند و می‌گوید«مشکل ایشان[کدیور] اصرار بر مشی‌ای خطا بوده است که چندین سال بدان ادامه داده اند تا سرانجام به این نقطه‌ی حاد منتهی شده است. […] بنابراین، در این‌جا ما با یک مسأله‌ی شخصی مواجه نیستیم بل‌که مسأله، نوعی از الگوی رفتاری در میان کارگزاران دینی است.»

محدثی در بخشی دیگر از این گفت‌وگو  با تأکید بر این‌که «دین ذات ندارد» می‌گوید «در هر اجتماع دینی یک بیناسوبژکتیویته‌ی دینی شکل می‌گیرد و بر اساس آن تعریفی بیناسوبژکتیو از دین پدید می‌آید و اقتدار دینی نیز آن را تقویت و تثبیت می‌کند و به تعریفی هنجارین بدل‌اش می‌سازد».

از نظر حسن محدثی، «عمل بر باور تفوق دارد» چون «دین‌داری الزاماً امری شناختی نیست. صرفاً باورمندی برای دین‌دار بودن کافی نیست و باورمندی از نظر من مهم‌ترین عنصر دین‌داری نیست. به ویژه در نوعی از اسلام به نام اسلام انتقادی، عمل بر باور تفوّق دارد و عنصر اصلی در این نوع از اسلام نه باور است و نه ایمان بل‌که عمل است. اما از نظر من نیز آن‌چه در دین‌داری از همه مهم‌تر است درگیری‌ دینی است. بنابراین، مگر دین‌داری صرفاً قائم به برداشت‌ها و باورها است که اگر کسی مثل ما باور نداشته باشد، از سنّت دینی بیرون بیافتد».

محدثی هم‌چنین وجود یک هسته سخت در اسلام را رد می‌کند و می‌گوید کسانی که به وجود این هسته سخت معتقد هستند، این استعاره  را «از بحث فرانظری در باره‌ی برنامه‌های پژوهشی در علم، به پدیده‌ها منتقل کرده‌اند» و لذا انواع خطاها در بحث‌هایشان رخ داده است: «یکی از آن خطاهای بزرگی هم که در این انتقال رخ داده همین است که دین را به‌منزله‌ی یک موجودیت و کلیت یک‌پارچه گرفته‌اند و بعد برای آن به‌نحو ذهنی قائل به هسته‌ی سخت شده‌اند، در حالی که دین یعنی تاریخ یک سنت دینی».

حسن محدثی در پاسخ به سوألی درباره «پیام/متن دین» و این‌که «اگر همه‌چیز تابع شناخت باشد و برساخته باشد آیا به نسبی‌گرایی منتهی نخواهد شد» گفت : «برساخت‌گرایی انواع و اقسام دارد. برساخت‌گرایی معتدل یا غیررادیکال و برساخت‌گرایی رادیکال یا به قول برخی افراطی. برساخت‌گرایی رادیکال به نسبی‌گرایی می‌انجامد، اما برساخت‌گرایی معتدل خیر. نگاه من به برساخت‌گرای معتدل یا غیر رادیکال تعلق دارد که عنصر سلطه و تضاد نیز در آن نقش مهمی ایفا می‌کند.».

گفت‌وگو با آقای محدثی به تعبیر خودِ او «لذت‌بخش» بود و پُر نکته. پاسخ‌هایش به سؤالات اگر مخاطب را قانع نکند، راضی نگه می‌دارد. او غالبا از منظر جامعه‌شناسانه جواب می‌دهد و تلاش می‌کند چیزی را ناگفته نگذارد و هر بار برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های انتقادی مشتاق‌تر و متواضع‌تر می‌شود. می‌شود با او‌ موافق نبود اما نمی‌شود حرّیت فکری او را نستود. پاسخ‌هایش هم خالی از طعنه و کنایه بود؛ خلاف‌آمدِ عادتِ این روزها؛ و البته گاهی طولانی‌تر از حد انتظار. خواننده‌ی این گفت‌وگو باشید.

https://www.zeitoons.com/104674
👍19
مسئله جانشینی در خیال‌اندیشی ایرانی؛  
تحلیلی بر جانشینی در ولایت فقیه


مقدمه:
ذهنیت انسان ایرانی در طول تاریخ در چارچوب مفاهیم دینی و اسطوره‌ای برساخته شده است؛ بدین معنا که پاسخ به بسیاری از نادانسته‌ها را از زاویه امری دینی یا مؤلفه‌های اسطوره‌ای عرضه می‌داشت. این چارچوب ذهنی در مناسبات اجتماعی، پدیدار نخبگی را در جامعه نهادینه کرده بود. چرا که بسیاری از مسائل دینی و اسطوره‌ای در اختیار مفسرانی قرار گرفته بود که خود را با نام‌های چون دین‌یار، موبد، روحانی و آخوند عرضه می‌شد. لذا فرد انسانی در کسب دانایی نیاز به تلاش فردی نداشت؛ بلکه افرادی در قامت راهنما، هدایت را در پیش می‌گرفتند تا در مسیر دانایی برای رسیدن سعادت سوق دهند. این ذهنیت‌ مناسبات فکری انسانی را شکل می‌‌دهد که ما در اینجا آن را با کلمه خیال‌اندیشی اجتماعی یا پندار اجتماعی آن را معرفی می‌کنیم. در حوزه خیال‌اندیشی انسان از زاوایه امر متعالی که بر هر نام می‌توان آن را بازشناخت، پاسخ بسیاری از پرسش‌ها را در قالب اموری عینی، تاریخی، اسطوره‌ای و در فرآیند شعائر و مناسک پاسخ دریافت می‌کرد. در این پاسخ، جایی برای شک و ترددید وجود ندارد. امر قدسی که از منبع متعالی الهی به انسان از طریق واسطه‌ها که نخبگان دین‌مدار هستند به اثر می‌رسد. هرگونه شک و تردید، مواجهه نفی و غیر دینی با مبدأ برسازنده وجود تلقی می‌شد. این امر حوزه خیال‌اندیشی ایرانی را در فرآیند تبعی قرار داده بود. او (انسان ایرانی) برای رسیدن به سعادت در هستی مادی و اخروی، خود و فکرش را در اختیار دیگری قرار می‌داد که دانا به امر متعالی قلمداد می‌کرد. انسان ایرانی در این رابطه از خود در عرصه اندیشیدن و تفکر سلب مسؤلیت می‌رد؛ اما در مقابل در عرصه عملی خود و هستیش را در اختیار استنباط‌ها و تفسیرات دین‌یاران قرار می‌دهد تا با ایمان به حقانیت وجودی و موقعیت اجتماعی آنان، سعادت را به کامل در امری اوخروی برای خود تضمین کنند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104721
👍9🤬2
سکوت علامت رضاست؟ 
«شبهه‌افکنی» در «سابقه این مجلس وزین»

زیتون-یلدا امیری:
روز سه شنبه ۱۵ شهریور، دهمین اجلاس رسمی مجلس خبرگان رهبری با حضور ۵۰ نفر از اعضای این مجلس برگزار شد. از ۸۸ نفر عضو مجلس خبرگان رهبری ۳ نفر (محمد ری‌شهری، محمد فقیه و محمد فیض سرابی) فوت شده‌اند، اما ۳۰ نفر از اعضای این مجلس در اجلاس اخیر شرکت نکردند.

غایبین سرشناس این جلسه، صادق آملی لاریجانی، محمدعلی موسوی جزایری، احمدرضا شاهرخی، هاشم هاشم‌زاده هریسی و عباسعلی اختری بودند.

خبرگان رهبری،  در بیانیه‌ی پایانی دهمین اجلاس رسمی خود در دوره پنجم،  از خود با عنوان «معتمدان ملت» یاد‌کرد که « بر حسب وظیفه ذاتی، قانونی و شرعی» «شبهه پراکنی ها را بی معنا دانسته و اعلام می دارد سابقه این مجلس وزین حاکی از توجه به شایسته‌گزینی و انتخاب اصلح بوده است».

به‌نظر می‌رسد مراد از «شبهه‌پراکنی‌ها» با تاکید بر «شایستهگزینی و انتخاب اصلح» اشاره به نوشته اخیر میرحسین موسوی باشد.

چند هفته پیش میرحسین موسوی، رهبر محصور جنبش سبز،  در یادداشتی نسبت به جانشینی موروثی رهبری در حکومت جمهوری اسلامی هشدار داد و نوشت: «زبانشان لال! مگر سلسله‌های ۲۵۰۰ ساله بازگشته‌اند که فرزندی پس از پدرش به حکومت برسد؟»

موسوی در ادامه  با اشاره به این‌که ۱۳ سال است اخبار این توطئه به گوش می‌خورد پرسیده بود که «اگر به راستی در پی آن نیستند چرا  یک بار چنین نیتی را تکذیب نمی‌کنند؟»

تکذیبیه‌ای که به‌نظر می‌رسد مجلس خبرگان نیز ترجیح داده در خصوص آن سکوت کند و به‌جای آن از شبهه‌افکنی در «سابقه این مجلس وزین حاکی از توجه به شایسته‌گزینی و انتخاب اصلح‌» بگوید؛ مجلسی که در سال ۱۳۶۸ حجت‌السلام خامنه‌ای را برخلاف ضوابط و شرایط قانون اساسی به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب کرد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104729
👍15👏4🤬3
تجربه پادشاهی انگلیس و پادشاهی ایران؛ سلطنت یا جمهوریت؟! 
حسن یوسفی اشکوری

ملکه الیزابت آخرین پادشاه بریتانیا درگذشت. او ۹۶ عمر کرد و حدود ۷۱ سال بر تخت سلطنت بود. به راستی شگفت‌انگیز است! تا آنجا که به یاد می آورم در تاریخ ایران تنها یک پادشاه (شاپور دوم ساسانی) است که هفتاد سال سلطنت داشته (۳۰۹-۳۷۹ میلادی) و آن هم پادشاهی او (به دلایلی) از لحظه تولد آغاز شده بود. ملکه تازه درگذشته‌ی انگلیس وفق سنت دیرین هم‌زمان پادشاه ۱۶ کشور دیگر تحت عنوان (کشورهای مشترک‌المنافع) بوده است. کانادا و استرالیا از این شمارند. نکته آن است که وفق شواهد مردمان زیسته در این قلمرو گسترده از ملکه خود راضی بوده و از او و نقش مثبتش در صیرورت و سرنوشت کشورشان رضایت داشته و حداقل شکایت نداشته‌اند. طبعا مردم انگلیس از او بدرقه مناسبی خواهند کرد.

اما من در این میان به یاد پادشاهان ایران و برفرجامی‌شان افتادم. فعلا از گذشته‌های دور می‌گذرم ولی به سرنوشت و پایان کار چهار پادشاه آخرین ایران اشاره می‌کنم؛ دو تن از قاجار و دو تن از پهلوی.
این هر چهار پادشاه از ایران به شکلی رانده شده و در نهایت در غربت و دور از وطن درگذشتند. محمدعلی‌شاه پس از الغای مشروطیت و مقابله نظامی با مردم معترض از ایران تبعید شد و در بیرون درگذشت. پسرش احمدشاه به دست رقیب و جانشین‌اش عملا از کشور تبعید شد و پس از سال‌ها در تبعید درگذشت. پس از او سلسله‌ای تازه نفس تأسیس شد. پهلوی اول (رضا شاه) پس از ۱۶ سال سلطنت به دست اشغال‌گران خارجی از ایران تبعید شد و پس از چند سال در مکانی دور افتاده درگذشت؛ هرچند پس از چند سال کالبدش به ایران آورده شد و طی تشریفات رسمی در پایتخت مدفون گردید. اما مردم ایران عموما، هرچند در تبعید رضا شاه نقشی نداشتند، ولی غالبا از رفتنش استقبال کرده و در واقع اظهار رضایت کرده و خرسند بودند. در این میان حتی اقدامات مثبت و تغییرات مهمی که به دست پهلوی انجام شده بود، دیده نشد و در هرحال افاقه نکرد. پهلوی دوم (محمدرضا شاه) نیز وضعیتش روشن است. همه می‌دانیم که وی در جریان مردمی‌ترین انقلاب تاریخ معاصر جهان، از ایران اخراج شد و در غربت درگذشت.

اکنون جای پرداختن به کارنامه این و آن نیست ولی فقط می‌خواهم اشاره کنم که چرا در انگلستان پادشاه، به رغم دموکراتیزه بودن دیرپای آن کشور، هنوز می‌تواند نقش ملی اثرگذاری داشته باشد و تا کنون حتی فعالیت‌های علنی و آشکار جمهوری‌خواهان نیز به جایی نرسیده ، ولی در ایران ما چهار پادشاه آخرین، به چنان سرنوشت شگفت و غیر عادی دچار می‌شوند؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104763
👍14👎1😱1🤬1
آزادی قلم و اخلاق رسانه‌ای 
عبدالعلی بازرگان

از متن:
ما در فرهنگی شفاهی زیسته‌ و سوای خواص، اکثرا یک قرنی بیش نیست به مدرسه یا دانشگاه رفته و سوادی اندوخته‌ایم، با این‌حال هنوز به ملازمات اخلاقی و مناسبات فرهنگ کتبی پای‌بند و پایدار نگشته‌ایم. عارفان و ادیبان ما نیز گرچه فراوان از فضیلت کم‌گویی و سکوت سخن گفته‌اند، اما به دلیل کم یا بی‌سوادی بیشتر مردم، کمتر به قلمرو اخلاق در قلم وارد شده‌اند.

توصیه‌های اخلاقی قرآن هم به تناسب فرهنگ شفاهی معاصران زمان نزول، بیشتر ناظر به لغزش‌های زبانی در: غیبت، سخن‌چینی، توهین، تهمت، دروغ، دشنام و مانند آن است، هرچند آسیب‌رسانی همه این موارد در فرهنگی کتبی به مراتب بیشتر است؛ خشونت کلام کجا و خشونت قلم که قوام جمعی را به سستی می‌کشاند کجا؟

اگر در جوامع استبدادزده برخی ناراضیان برای خالی‌کردن دق دل خود از حاکمان، و نیز برخی جوانان بی‌فرهنگ برای گشودن عقده‌ نیازهای ارضاء نشده، مکانی جز آب‌ریزگاه‌های عمومی نمی‌یافتند، کامنت‌های لجن‌مال‌کننده نویسندگان بی‌نام و نشان و آدرسی که پای برخی نوشته‌ها و نظریات در شبکه‌های اجتماعی گذاشته می‌شود، تداعی‌کننده همان فرهنگ لجام گسیخته به نام آزادی بیان است.

قرآن برای فهم عمیق‌تر آثار تخریبی «غیبت»، صرف‌نظر از صورت فردی، جمعی و جنسیتی، آن را به ترور برادر و تغذیه از آن (برای بالابردن خود) تشبیه کرده است(۴)، آیا رسانه‌ها و وب‌سایت‌های مجازی امروز که بُرد و بُعد زمانی و مکانی «غیبت» را هزاران بار وسعت بخشیده‌اند، مشمول این ضوابط اخلاقی نمی‌شوند؟

سخن‌‌چینی در فرهنگ ملی و دینی ما بسیار زشت و نکوهیده تلقی می‌شود و در قرآن نیز، در همان سوره قلم، از خط مشی سخن‌چینی تفرقه‌افکنانه (هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ) مذمت سختی کرده است، با این‌حال اگر حداکثر بُرد سخن‌چینی در گذشته از حد همسایه و خانواده و خویشان و اهل محل تجاوز نمی‌کرد، در دنیای بی در و پیکر رسانه‌ای امروز آثار تخریبی و تفرقه‌افکنانه این روش بُردی جهانی پیدا کرده است.

نام سوره‌ای در قرآن «هُمَزَه» است. هُمزه همان دفع و طرد کننده دیگران‌‌اند. اصل کلمه همز شکستن است، برای شکستن وحدت یک جمع عاملی مهم‌تر از بدگویی وجود ندارد. قرآن با فریاد وای! بر سرعیب‌جویان و طعنه‌زنان «وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَهٍ لُمَزَهٍ»، ناپسندی چنین شیوه‌ای را به روشنی نشان داده است. در آیه فوق«لُمَزهَ»، خرده‌گیر عیب‌جویی است که دیگری را با برچسب تحقیرآمیز فرومی‌کاهد.

امید است اندیشمندان ما در فرهنگ رسانه‌ای امروز، به جای آرش‌های کمانگیر افسانه‌ای دیروز، با قلم خود مرزهای اخلاقی ایران را در دنیای به هم پیوسته تعیین نمایند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104780
👍3
هرمِ وارونه قدرت 
مدل جدیدی برای حکم‌رانی دموکراتیک در گفت‌وگو با مهدی جامی

زیتون-محمدرضا سرداری: آیا می‌توان سیاست محلی و سیاست ملی را با هم جمع کرد به نحوی که «سیاست کلان» برآمده از «سیاست خرد» شود؟ یا سیاست ملی را بر پایه و اساس سیاست محلی چید و سیاست ملی را تابع سیاست محلی کرد؟

مهدی جامی، پژوهش‌گر ادب و فرهنگ ایران، اخیرا در کتاب خویش با عنوان«دموکراسی انجمنی، یا نظام خادمان محلی» این نظریه را بسط داده است. وی از مولفان و ویراستاران دایره‌المعارف بزرگ اسلامی است و پس از اقامت در اروپا عمدتا به کارهای رسانه‌ای، ترجمه و ویرایش مشغول بوده است.از دید او می‌توان ساختار اداری و حکومتی در ایران را طوری چیدمان کرد که قدرت از پایین به بالا اعمال شود. در ادامه پرونده‌ی «سیاست محلی در ایران»و درباره ابهامات این نظریه و چگونگی اجرای آن در ایران امروز با او به گفت‌و‌گو نشستم.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104769
👍3