زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
نرگس محمدی؛ چنانچه می‌شناسمش
نصرالله لشنی

نرگس مستحق‌ترین فعال حقوق‌بشر ایرانی برای دریافت جایزه‌ی نوبل صلح بود. اینکه در میان فعالانِ دیگر کشورها کسی مستحق‌تر از نرگس برای دریافت چنین جایزه‌ایی هست یا نه، اطلاعی ندارم و چیزی نمی‌گویم. اما چرا نرگس را مستحق‌ترین فعال حقوق‌بشر در ایران برای دریافت چنین جایزه‌ای می‌دانم؟
برای توضیح این موضوع به چند خاطره چنگ می‌زنم:

۱- روزی همراه همسر و فرزندم با نرگس و بچه‌ها به شمال می‌رفتیم. سفر ما بعد از دیداری بود که نرگس با کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، داشت. همان دیداری که در آن مادر ستار بهشتی را همراه خود برده بود و از دادخواهی بی‌امان این مادر برای نماینده‌ی اروپایی‌ها گفته بود. بعد از آن دیدار گروهی از فعالان سیاسی داخل ایران اقدام به نقد (البته بیشتر تخریب ) نرگس محمدی کردند، مبنی بر اینکه چرا با نماینده‌ی اروپا دیدار کرده و به چه عنوانی و در چه مقامی چنین عمل کرده و از طرف چه کسانی نمایندگی داشته تا با چنین شخصی حقوقی دیداری رسمی داشته باشد و …؟ از جمله کسانی که به نقادی نرگس پرداخته بودند، از موضع استقلال‌طلبی و اینکه نرگس با دیدارش ناقض اصل استقلال بوده به نقد او همت گمارده بودند. چنان هجمه‌ای علیه نرگس به راه افتاده بود که داشت موجب بازگشت و تشدید بیماری‌اش می‌شد. در راه که می‌رفتیم در میان گفتگوهای بسیارمان نرگس به این موضوع هم پرداخت و گفت من از هرکسی انتظار چنین برخوردی داشتم غیراز دوستان خودمان که نپرسیده و ندانسته آدم را محکوم به نقض اصول و پرنسیب‌ها می‌کنند. توضیح داد که یکی از گفتگوهای اساسی و مفصل من با خانم اشتون و همراهانش این بوده که ایران را مثل عراق و افغانستان نبینید تا برای خلاص شدن از شر جمهوری اسلامی و صدور دموکراسی اقدام به جنگ و حمله‌ی نظامی کنید. من اتفاقاً از منظر استقلال‌طلبی و برای تاکید بر عاملیت و محوریت جامعه‌ی مدنیِ ایران جهت ایجاد تحولات با اشتون صحبت کرده‌ام، اما دوستانمان من را به نقض استقلال محکوم می‌کنند و این دردآور است و …
این یک نمونه‌ است از تنگناها و محدودیت‌هایی که نرگس برای مبارزه‌اش با آنها درگیر بود. نه تنها جمهوری اسلامی که حتی اپوزسیون جمهوری اسلامی هم مانع فعالیت نرگس بود، با این وجود او به راه خود ادامه داد و همچنان در این مسیر استوار و سربلند گام برمی‌دارد.

۲-به شمال که رسیدیم با میزبانان مهربان‌مان به گردش و تفریح رفتیم. جایی که بساط چای و ناهار را پهن کرده بودیم بین دخترها و نرگس بر سر موضوع حجاب گفتگویی درگرفت. نرگس آن زمان هنوز حجاب برنداشته بود، اما برای دختران جوان توضیح می‌داد که شما به من نگاه نکنید و برای کسب استقلال فردی‌تان با حجاب اجباری مبارزه کنید و اگر باور ندارید حجاب‌تان را از سر بردارید. من به‌واسطه‌ی برخی مسائل محدودیت‌هایی دارم…

متن کامل در زیتون
👍35❤14👎2
پافشاری ایالات متحده بر ادامه نسل‌کشی اسرائیل در غزه را محکوم می‌کنیم؛
بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی

در حالی‌که وجدان جهانیان – از شمال تا جنوب -و – از شرق تا غرب- عالم، به بی‌سابقه‌ترین شکلی، از فجایع روزمره اسرائیل در غزه آزرده است، در شرایطی که روزانه صدها هزار تن از انسانها در اعتراض به تشدید جنایات اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی در سراسر جهان از جمله در خود آمریکا، به ‌پا می‌خیزند و خواهان توقف این ویرانی و کشتار وحشیانه می‌شوند، در جلسه اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد (۹ دسامبر ۲۰۲۳)، قطعنامه پیشنهادی امارات برای آتش‌بس فوری در غزه، و در واقع برای توقف کودک کشی و ویرانی و قحطی در غزه، با وتوی آمریکا رد شد! این در حالی است که این قطعنامه در میان ۱۵ عضو شورای امنیت، از ۱۳ رأی موافق و یک رأی ممتنع بریتانیا، یعنی کارگزار گوش بفرمان ایالات متحده، برخوردار بود.
این رای، با وجود اینکه بیانگر واقعیت شرم آور اراده قاطع آمریکا بر تداوم جنایات اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی است، همچون دهها مورد دیگر، از جانب جامعه سیاسی جهان دور از ذهن نبود، چرا که پیشتر نیز تمامی ۳۴ قطعنامه‌ شورای امنیت سازمان ملل علیه اسراییل توسط ایالات متحده وتو گردیده و ۳ نمونه از وتو در همین دو ماه گذشته اتفاق افتاده است. اما آیا خشم و نفرت را هم در افکار عمومی جهان دامن نزده است؟ آیا این موضع‌گیری آشکار علیه حقوق اولیه محرومترین مردم جهان، ترفندهای امپریالیسم رسانه‌ای‌ برای مغزشویی و گمراهی افکار عمومی را برملا نمی‌سازد؟ به گمان ما، دور نیست روزی که آمریکا و متحدان گوش بفرمان او – این صاحبان زر و زور اسلحه – در مقابل آگاهی یکپارچه بشریت، مستأصل و ناچار به عقب نشینی شوند. آمریکا خود را در مقام یک مدعی العموم برای جهان ما قرار داده است و برای حیات و ممات ملتها تصمیم می گیرد. از همین بابت است که امروز پس از ریختن بیش از ۵۰ هزار تن بمب روی مردم غزه و کشتار بیش از ۱۸ هزار تن، از جمله بیش از ۷۰۰۰ کودک، و به جای گذاشتن نزدیک به ۵۰ هزار مجروح، بدون هیچ شرمی ادامه آتشباران بر روی کودکان و مردم گرسنه، تشنه و محصور شده‌ی غزه را رقم می زند.
ما جمعی از ایرانیان حامی صلح، آزادی و عدالت اجتماعی و نیز پشتیبان استقلال ملی و حاکمیتی ملت‌های جهان، این رفتار ضدبشری ایالات متحده امریکا و استانداردهای دوگانه و چندگانه آن از یک سو و از سوی دیگر، عدم واکنش کافی سازمانهای بین المللی را محکوم می کنیم و معتقدیم تغییر این نظم ناعادلانه و لجام‌گسیخته، وظیفه وجدانهای بیدار تک تک انسانها و شهروندان ساکن این سیاره است. ما مردم ایران و جهان را به اعتراض و مخالفت بی‌وقفه با این تجاوز پیشگی دعوت می‌کنیم.»

متن کامل در زیتون
👎30👍26👏3
«خمینیسم محصول پهلویسم»؛ در حاشیه مستند پرویز ثابتی
احسان ابراهیمی

۱- تحلیل دستگاه ساواک به عنوان مغز متفکر و هسته سخت پادشاهی پهلوی درباره تعیین و تشخیص تفکر چپ، مارکسیسم و حزب توده به عنوان خطر اصلی متوجه نظام پادشاهی و نیازش به بدیل فلسفی، کلامی و جمعی یعنی روحانیون و اسلام‌گرایان برای تضعیف تفکر چپ از یکسو، و از سوی دیگر، ساختار دیکتاتوری در نظام پهلوی به همراه روحیه استبدادی که در شخصیت هر دو پادشاه این سلسله جدی بود، حاصلی جز شکست و فروپاشی نظام پادشاهی و تداوم استبداد در شکل و شمایلی شدیدتر نداشت. به دیگر سخن هم از منظر نسبت مستقیم و هم غیرمستقیم، خمینیسم بدیل و محصول پهلویسم است و نمی توان این دو را مجزا و منفک تصور کرد. تلاش از پیش شکست‌خورده نوپهلویست‌های مدعی برای نادیده گرفتن این دیالکتیک غیرقابل انکار و مبرا کردن دستگاه تحلیلی ساواک از خطای هولناکی که در نه تنها نادیده گرفتن خطر اصلی بل در فضای بازی که برای تحرکات و برنامه های اسلامگرایان جوان شیفته روح الله خمینی ایجاد کرد، جز آشکار کردن چنته خالیشان از فهم درست تحولات تاریخی، نگرانی از تکرار اشتباهاتی ازین دست را در آینده سیاسی این جریان تشدید می کند. همان سرکوب تمام نیروهای مخالف جز اسلامگرایان، باعث شد فردای فروپاشی نظام سلطنت، هیچ نیرویی توان ایستادگی در برابر هیولای استبداد فقهی خمینیست‌های مسلط و مستبد را نداشته باشد و استبداد همه جانبه این جریان بتواند به سادگی و با حذف کم هزینه همه جریان‌های رقیب و مخالف به تمام اهداف خود برسد. (در خاطرات شاپور بختیار این نکته هست که وی دقیقا به شاه پهلوی این فاجعه را گوشزد کرده است که در برابر هیولای خمینیست‌ها، هیچ نیرویی یارای مقاومت ندارد و این ناتوانی ریشه در سرکوب حکومت پهلوی دارد) نمونه آشکار این فضادادن‌ها، دستور دربار برای توقف پیگیری پرونده ترور کسروی در دادگستری بود. قتلی که جریان افراطی و بنیادگرای فدائیان اسلام درآن آمریت و عاملیت تام داشت.

متن کامل در زیتون
👍36👎10❤2
بازدیدی از غربزدگی آل احمد
به مناسبت صدمین سال تولد او و شصتمین سال انتشار غربزدگی


زیتون-مهدی جامی*:

غرب فرهنگ مسلط دوران ما ست. دستاوردهای تکنولوژیک آن برایش جذابیت فوق العاده فراهم آورده است. بخش مهمی از دستاوردهای آن در حوزه پزشکی و مهندسی و بهبود حمل و نقل و ارتباطات و رسانه نیز امروز بخشی از تمدن معاصر است و در کشور ما نیز پذیرفته و گسترش یافته است. اما طبیعی است که میان چند کشور پیشتاز غربی و دیگر نقاط جهان -که خواه ناخواه به آن روی کرده اند یا اصلا تحت استعمار سیاسی و نظامی غرب بوده و به نوعی توسعه دستوری و محدود و حتی اجباری تن داده اند- فاصله بسیار است. روانشناسی گرایش به غرب در عین زندگی در کشوری بدون پیشرفت های غربی -از دانش و آموزش و مدیریت تا زیرساخت ها- به مشکلی دامن زده است که بسیاری از متفکران و روشنفکران معاصر به آن توجه داده اند و جلال آل احمد آن را غربزدگی نامیده است. در واقع، غربزدگی موقعیتی است که فرد و جامعه می‌خواهند بدون توجه به زمینه های اجتماعی غربی شوند. غرب بتدریج غرب شده است اما غربزدگی می‌خواهد یا ناچار است جهش کند و بدون طی مراحل به غربی برسد. غربزدگی نوعی مهاجرت ذهنی از خود به قلمرو دیگری است. و این مایه و پایه مهاجرت‌های عینی هم هست.

متن کامل در زیتون
👍11👎8🤬1
ستم مضاعف بر زنان ایران

زیتون- ۹ تن از فعالان سیاسی و روشنفکران سرشناس ایرانی در بیانیه‌‌ای «خواستار پایان‌دادن به کلیه سیاست‌های ستم‌گرانه علیه زنان در حوزه‌های گوناگون فردی و اجتماعی» شدند.

امضاء‌کنندگان بیانیه حجاب اجباری را «دست‌آویزی شده برای هتک حرمت و کرامت زن ایرانی و پایمال‌کردن حقوق او» خوانده و با اشاره به نامه‌ی محرمانه‌ی وزیر کشور که اخیراً توسط روزنامه اعتماد افشا شد آن‌را «نشان‌دهنده‌ی اتخاذ سیاست‌های پنهان‌کارانه‌ای» خوانده‌اند که «تصمیم‌گیرندگانِ آن، جرأت پذیرش مسئولیت مربوطه را ندارند».

این بیانیه به امضاء هاشم آقاجری، زهرا رهنورد، ناصر زرافشان، نسرین ستوده، عالیه مطلّب‌زاده، مصطفی ملکیان، فرهاد میثمی، لطف‌الله میثمی و صدیقه وسمقی رسیده است.

متن کامل این بیانیه که برای انتشار به زیتون ارسال شده در ادامه می‌آید.

سالیان درازی است که قانون حجاب و اقدامات حکومت برای تحمیل پوشش مورد نظر خود بر زنان به یک معضل بزرگ اجتماعی، سیاسی و حتی امنیتی تبدیل شده‌است. حجاب اجباری دست‌آویزی شده برای هتک حرمت و کرامت زن ایرانی و پایمال‌کردن حقوق او. در روزگاری که گفتمان برابری حقوق انسان‌ها صرف‌نظر از جنسیت، نژاد، قومیت، عقیده و دین به دالّ مرکزی گفتمان بشریت مترقی تبدیل شده، حکومت اسلامی موضوع حجاب را برای اعمال تبعیض مضاعف علیه زنان ابداع کرده‌است. آنان معتقدند هر زنی که حجاب موردنظر حکومت را رعایت نکند از اکثر حقوق انسانی و شهروندی خود مانند اشتغال، تحصیل و دریافت خدمات اجتماعی، اداری، درمانی و برخورداری از احترام و حتی امنیت اجتماعی باید محروم شود. این عقیده و روش افراطی تاکنون هزینه‌های سنگینی را بر کشور و ملت به‌ویژه زنان و دختران عزیز ایران تحمیل کرده و طی یک‌سال گذشته نیز خون‌هایی از مهسا تا آرمیتا را بر زمین ریخته‌است.

اقدامات غیرانسانی و خشونت‌بار به‌منظور اجرای سیاست حجاب اجباری، نه‌تنها برای زنان ناگوار بوده بلکه برای پدران، همسران و برادران آنان و به‌عبارتی مردان ایرانی نیز تحمل این‌همه ستم بر زنان، سخت بوده‌است. این ظلم‌ها که بر دل و وجدان اکثریت مردم زخم و جراحت بسیار وارد کرده، به‌آسانی التیام نخواهدیافت. حجاب تحمیلی نه‌تنها از نظر عقلی بلکه در چارچوب شریعت سنتی که حکومت اسلامی، خود را متعهد به آن می‌داند نیز هیچ‌گونه مبنا و وجاهتی ندارد. قابل توجه است که پیامدهای ناگوار این اجبار نیز حکایت از قبح چنین سیاستی دارد. شکست تجربه‌ی طولانی و پرهزینه‌ی تحمیل حجاب، انتظار معقول لغو قانون مربوطه را پررنگ‌تر از همیشه کرده اما با شگفتی ملاحظه می‌شود که حکومت بدون توجه به این خواسته‌ی اکثریت جامعه، اقدامات خشونت‌بار خود را علیه زنان افزایش داده و بدتر از آن با فریب‌کاری و دروغ‌گویی می‌کوشد از پذیرش مسئولیت پیامدهای این گونه اقدامات بگریزد.
نامه‌ی محرمانه‌ی وزیر کشور که اخیراً توسط روزنامه اعتماد افشا شد فقط دروغ‌گویی وزیر را برملا نمی‌کند بلکه نشان‌دهنده‌ی اتخاذ سیاست‌های پنهان‌کارانه‌ای است که تصمیم‌گیرندگانِ آن، جرأت پذیرش مسئولیت مربوطه را ندارند. هماهنگی نیروهای مراکز مختلف و نیز مکاتبات بینِ‌نهادی نشان می‌دهد که پدیده‌ی حجاب‌بانی، نه یک حرکت خودجوش و مردمی بلکه یک سیاست سازمان‌یافته‌ی حکومتی است. این سیاست مخاطره‌آمیز و غیرشفاف نه‌تنها جان شهروندان را تهدید می‌کند بلکه می‌تواند برای نیروهای بی‌نام‌ونشان حکومت که مجری آن هستند نیز خطرآفرین باشد. افزایش خشم، پراکندن نفرت، ایجاد تنش و دشمنی در جامعه و نهایتاً کاهش شدید امنیت از نتایج این‌گونه اقدامات است که به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند قابل اغماض باشد. استمرار چنین طرحی، بی‌تردید یک جرم است که تنها درصورت وجود دستگاه قضایی مستقل، رسیدگی به آن امکان‌پذیر است.

در خاتمه ما امضاکنندگان این بیانیه خواستار پایان‌دادن به کلیه سیاست‌های ستم‌گرانه علیه زنان در حوزه‌های گوناگون فردی و اجتماعی هستیم.
ما مجدّانه از مطالبه‌ی آنان در امر حجاب اختیاری پشتیبانی می‌کنیم.
ما ستم مضاعفی که از طریق تحمیل حجاب اجباری بر نیمی از جامعه اِعمال می‌شود را محکوم می‌کنیم.

۲۷ آذر ۱۴۰۲

هاشم آقاجری، زهرا رهنورد، ناصر زرافشان، نسرین ستوده، عالیه مطلّب‌زاده، مصطفی ملکیان، فرهاد میثمی، لطف‌الله میثمی، صدیقه وسمقی.

https://www.zeitoons.com/113100
👍36❤6👏2
حبس ابد برای حمید نوری به اتهام «جنایت جنگی از نوع بین‌المللی» و «قتل عمد»

دادگاه تجدیدنظر در سوئد رأی نهایی خود در پرونده حمید نوری، دادیار سابق زندان گوهردشت، را عصر روز سه‌شنبه ۲۸ آذر، اعلام و حکم حبس ابد او را تایید کرد.

حمید نوری معروف به «حمید عباسی»، دادیار سابق زندان گوهردشت، به دو اتهام اصلی «جنایت جنگی از نوع بین‌المللی» و «قتل عمد» در سوئد به مدت ۹ ماه محاکمه شد.

او سرانجام در تیرماه سال ۱۴۰۱ به‌دلیل مشارکت در اعدام دسته‌جمعی زندانیان سیاسی در تابستان سال ۶۷ به حبس ابد محکوم شد؛ حکمی که وکلای او در سوئد برایش درخواست تجدیدنظر دادند.

در همین حال، بیانیه‌ای که به امضای ۴۵۲ فعال مدنی و سیاسی رسیده است، با اشاره به تایید حکم حبس ابد حمید نوری، تاکید شد که «اين رويداد، بی هيچ مبالغه، نه تنها پيروزی بزرگی را برای جنبش دادخواهی در ايران رقم می‌زند، بلکه راه پيشبرد اهداف این جنبش را هموارتر می‌کند».

*رادیو فردا
👏45👍13👎1
علی خامنه‌ای و جمهوری اسلامی با موجودیت ایران و ملّت ایران در تناقض‌اند
ابوالفضل قدیانی

مستبد قدرت‌پرست و خون‌ریز ایران و اعوان و انصار سرکوبگرش رذیلانه فرصت را غنیمت شمرده با سوء استفاده از توجه افکار عمومی جهان به جنگ اسراییل با فلسطین و نسل کشی وحشیانه حکومت اسراییلِ نژاد پرست و بمب باردمان‌های ویرانگر و بی‌سابقه علیه مردم غزه، دست به سرکوب و جنایات بیشتر گشوده و در همین دو سه هفته‌ی اخیر تعداد زیادی از بی‌پناهانِ مظلوم زندانی را به بهانه محکوم به اعدام بودن به قتل رسانده است .
این جنایات در راستای استراتژی رسوای النّصر بالرعب و بازتاب رعب و وحشت ماشین سرکوب علی خامنه‌ای، جبّار دشمنِ ملّت ایران، از سقوط نظام فاسد جمهوری اسلامی است که کابوس شبانه آنان و تمامی جباران ضد بشر است.
این آدم‌کشی‌ها برای تشفّی کینه‌توزی‌ها و انتقام‌جویی‌های جبّار ستم پیشه ایران علی خامنه‌ای و طولانی‌تر کردن حکومت سیاه و ننگین او و اعوان و انصار سرکوب‌گرش انجام می‌گیرد که جملگی دل پر کینه‌ای نسبت به اکثریت قریب به اتّفاق ملتی دارند که خواهان رفتن این نظام فاسد هستند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113140
👍55👏6❤2👎1
بیانیه تحلیلی۱۷۰ نفر از فعالان سیاسی و اجتماعی و فرهنگی در باره راهبرد خروج از بحران

زیتون- ۱۷۰ نفر از فعالان سیاسی و مدنی در بیانیه‌ای  ضمن محکوم کردن «مسببانِ مصائب تحمیل شده به مردم ایران»، راه برون‌رفت از بن‌بست بحران‌ها را «تغییرات بنیادین فکری و ساختاری، در راستای تفکیک و استقلال دو نهاد دین و حکومت» دانسته‌اند.

به باور امضا کنندگان بیانیه «برای این تغییر و تحول، ظرفیت‌ها و سرمایه‌های ملّیِ کنش‌گر، نیاز به هم‌گرایی و انسجامِ سازمان‌یافته دارند» و «در این مسیر گذار، اعتراض سازمان‌یافته‌، منضبط و خشونت‌پرهیز و نیز نافرمانی مدنی ضرورت می‌یابد زیرا تنها روش بن‌بست‌شکن و راه‌گشا همبستگی اجتماعی و سامان‌یابی مقاومت و قوام مدنی است».

متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار زیتون قرار گرفته در ادامه می‌آید.

https://www.zeitoons.com/113151
👍30
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
آقای ظریف کاملا درست می‌گوید که ادراک در سیاست خارجی ایران کاملا نادرست است. وقتی پوتین به تهران آمد، رهبر جمهوری اسلامی او را «رهبری استثنایی» خواند. در سفر بعدی پوتین به تهران، سراب ۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری روس‌ها در ایران بسیاری را خوشحال کرد. روس‌ها برای پشت پا زدن به حق حاکمیت ملی اکراین در این کشور دخالت نظامی کردند و رهبر جمهوری اسلامی گفت که در سطح روابط بین الملل تغییرات بنیادینی در حال شکل گیریست که باید برای آن آماده بود. او به‌فکر جنگ سرد دیگری بود. همه سراب بودند زیرا با ادراک بی‌خردانه به‌سراغ تحلیل وقایع دنیا رفته بودند. اما در کنار این ادراک غلط پدیده دیگری هم در حال شکل‌گیری بود که نظام ایران از آن غافل مانده است. کشورهای عربی دریافتند که در دنیای چند قطبی فعلی می‌توان با ابزارهای مختلف از قدرت‌های بزرگ امتیاز گرفت. عربستان سعودی و کشورهای عربی با ایجاد ثروت و ابزارهای دیگر هم از روسیه و هم از چین در مورد جزایر سه‌گانه امتیازاتی گرفته‌اند. روابط آنها با چین و روسیه بر اساس همین ابزارها استوار بوده و پابرجا مانده است. ایران با کدام ابزار بدنبال امتیاز‌گیری‌ست؟

مهدی نوربخش
👍54😢2🔥1
چگونه سوسیال دموکرات شدم
سروش دباغ

در دهه های هفتاد و هشتاد شمسیِ سدۀ پیشین، سخت دلبستۀ آموزه های مکتب لیبرالیسم و نظام حکمرانیِ لیبرال دموکراسی بودم. نقاط قوت و رهگشایی در آن می دیدم که در مکاتب رقیب، آنها را نمی یافتم. خواندنِ آثار متفکران و فیلسوفان لیبرالی نظیر جان لاک، جان استوارت میل، کارل پوپر، آیزایا برلین… و دفاع تمام قد اخلاقی و انسانی آنها از «حقوق طبیعی»، «حقوق اقلیت ها»، «جامعۀ باز»، « آزادی منفی/ آزادی مثبت»، « جامعۀ مدنی».. و پس زدنِ  «توتالیتاریسم»، « دیکتاتوری اکثریت» و …  مِهر آموزه های لیبرالی را در دلم نشانده بود؛ آموزه هایی که دائر مدارِ مدنیت و پاسداشت آزادی های فردی، اجتماعی و سیاسی بود و محکوم کردنِ دشمنان متنوع و گوناگونش. نفس کشیدن در فضای سنت فلسفۀ تحلیلی و غوطه خوردن در آراء فیلسوفان اخلاق، دین و سیاستِ  آنگلوساکسون در ایام تحصیل در انگلستان هم البته در این امر تاثیر گذار بود.

افزون بر این ، دو امر دیگر در این میان نقش جدی ایفا می کرد. اول، زیستن درذیل نظام ولایت مطلقۀ فقیه و فضای استبداد دینیِ مستقرّ که به بهانه های گوناگون آزادی های اجتماعی و سیاسی  را نقض می کرد و هر چه پیشتر می آمد، رکن جمهوریت را بیشتر به محاق می برد و حقوق شهروندی را به نحو نظام مند پایمال می کرد. نحلۀ روشنفکری دینی/ نواندیشی دینیِ متاخر با محوریت « حلقه کیان» نیز که در آن روزگار در پی بدست دادن قرائتی لیبرال از اسلام بود و در اندیشۀ جمع میان دینداری و جهان جدید، و لیبرالیسم را « مکتب حق مداری» می شناخت و می شناساند و از« مبانی تئوریک لیبرالیسم»[۲] و « رهایی از یقین و یقین به رهایی»[۳] سراغ می گرفت و سخن می گفت؛ در یک فرایند دیالکتیکی، جهتِ نقد مبانیِ انسان شناختی و معرفت شناختیِ حکومت دینیِ موجود، آموزه های لیبرالی را بر کشید و برجسته کرد و در این مسیر، کامیاب بود و کثیری را با خود همداستان کرد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113129
👍18❤6👎4🤬2😱1
چرخه بازتولید ناسزا؛ ایدئولوژی‌های باز و بسته
احمد فعال

مقدمه
: گویی اینکه در هر دوره‌ای از تاریخ ایران باید شاهد یک ناسزای سیاسی باشیم. در نظام پیشین دو اصطلاح ارتجاع سرخ و سیاه از سوی حکومت باب شده بود، و هر غیرخودی‌ای که نظام با آن مخالف بود، با این ناسزا از میدان حذف می‌کردند. پس از انقلاب ۱۳۵۷ واژه لیبرال به یک ناسزا تبدیل شد. این واژه هم مثل رژیم پیشین توسط حکمرانان ابداع شد. ارتجاع سرخ و سیاه در فقدان فضای سیاسی دامن‌گستر نشد، تنها خود رژیم می‌دانست به کی ناسزا می‌گوید و کی را می‌خواهد حذف کند، و طرفی که ناسزا می‌شنید. ناسزای “لیبرال” بعد از انقلاب به دلیل ایجاد فضای سیاسی به یمن انقلاب، گستره بیشتری پیدا کرد. نخستین رئیس جمهور کشور با وجود نزدیک بودن تفکر او با دیدگاه‌های سوسیالیستی و حتی مخالفت‌های جدی با لیبرالیسم، و با وجود آنکه آقای ایزدی وزیر کشاورزی دولت موقت در جایی گفته بود: «اقتصاد توحیدی بنی صدر همان اقتصاد کمونیستی است منتها ایشان عمامه روی سر آن گذاشته است»، اما همین رئیس جمهور را با چوب لیبرالیسم از کشور خارج کردند. ناسزای لیبرالیسم یک دهه بیشتر عمر نکرد، پس از یک دهه جنگ و محرومیت‌های ناشی از جنگ و یک انقلاب بی‌حاصل، سیاست‌های اقتصاد باز در دوره رفسنجانی، و شکست امپراطوری شوروی و فروپاشی بلوک شرق و یک رشته عوامل بین‌المللی که محل بحث آن فعلاً اینجا نیست، به پدیده‌ای نزدیک شدیم که دانیل بل خیلی دورتر در دهه هفتاد میلادی از آن به عنوان “پایان ایدئولوژی” یاد کرد. مفاهیم سیاسی در هر کجای جهان می‌توانند به عنوان حربه سیاسی استفاده شوند، اما بعید می‌دانم یک ایده چه در شروع و چه در پایان در خاستگاه‌های سرزمینی خود به ناسزای سیاسی تبدیل شود. مفاهیم سیاسی در خاستگاه‌های سرزمینی اگر باران رحمت باشند، وقتی به ایران می‌رسند به سیل پرزحمت تبدیل می‌شوند. زمانی که مفهوم ایدئولوژی وارد کشور شد، در دستگاه سیاسی به سیل بنیادبرافکن تبدیل شد، زمانی که این مفهوم خواست از کشور رخت ببندد، باز با تبدیل شدن به یک ناسزای سیاسی به سیل بنیادبرافکن تبدیل شد. به عبارتی، شاید اقتضائات سرزمینی است که خیلی با اندیشه‌ورزی سازگاری ندارد. خیلی هم قصد ناشکری نداریم، اندیشه‌گران بزرگی در این سرزمین روئیدند و می‌رویند، اما گویی شرایط سرزمینی با قاعده اندیشه‌ورزی خیلی سازگار نیست. اندیشه وجود دارد، اما جریان اندیشه وجود ندارد. در گذشته‌های خیلی دور جریان تکفیرسازی حربه‌ای برای بیرون کردن مخالفان و منتقدان از میدان اندیشه‌ورزی بود.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113154
👍22❤2👎2
ایران اسرائیل و فلسطین در «انستیتو خاورمیانه»
گزارش اختصاصی از یک گفت‌وگوی غیررسمی ایرانی، اروپایی و منطقه‌ای

زیتون
-آخرین ماه از سال میلادی ۲۰۲۳، بسیاری از مؤسسات پژوهشی و تحلیلی جهان میزبان داغ‌ترین گفتگوها درباره جنگ جاری در منطقه و به ویژه نقش ایران بودند. از جمله «انستیتو خاورمیانه» (Middle East Institute)، که یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین مراکز پژوهشی مستقر در واشنگتن است، نشستی مجازی (وبینار) در نیمه دسامبر برگزار کرد که در آن چند چهره دانشگاهی و پژوهشی شناخته شده در حوزه خاورمیانه، هریک تحلیل‌هائی پیرامون جنگ جاری و نقش ایران میان اسرائیل و حماس در غزه را به بحث گذاشتند.

تجربه نشان داده است که این نشست‌ها فراتر از جنبه تئوریک و تحلیلی آن، نقشی در دیپلماسی نیز ایفا می‌کند و پیام‌هایی را از سوی سخنرانانش به دولت‌ها می‌فرستد. این نشست و جلسه تحلیلی که توسط آقای “آلکس وطن‌خواه” مشاور ارشد و مدیر برنامه ایران در آن مرکز اداره شد، بی شک در شرایط حساس فعلی، حاوی رساندن پیام هائی غیررسمی، برای مقامات، ایرانی، غربی و منطقه ای بوده است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113164
👍8❤1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
سردار حاجی‌زاده به تخیلی بودن آنچه «جبهه مقاومت» نامیده می‌شود، اشاره می‌کند. او در مورد ترور قاسم سلیمانی می‌گوید منطقی نبود که با پاسخی به‌ این ترور ایران را وارد جنگ با امریکا کنیم. آقای خامنه‌ای در سال‌های گذشته از سفره مردم می‌گیرد تا به «نیروهای مقاومت» کمک نظامی و مالی کند اما هرگز نخواسته که جنگ‌ به مرزهای ایران کشیده شود. اسرائیل در سوریه به پایگاه‌های ایران حمله کرده و بسیاری از سپاهیان را کشته اما هربار در شعار‌های بدون عمل داده شده. آقای خامنه‌ای می‌خواهد که نیروهای نیابتی هزینه دهند اما از سر ترس، جنگ به مرزهای ایران کشیده نشود.
اسرائیل بعد از جنگ‌های ۳۳ روزه با لبنان در سال ۲۰۰۶ میلادی، به تئوری جنگی «داهیه» که توسط یک ژنرال بلند پایه آن، گادی ایزنکات، شکل گرفته بود، دست یافت. این تئوری بر این پایه استوار شده که در هر جنگ، اسرائیل باید میزان خسارت را بر دشمن به میزانی بالا برد که دیگر به‌فکر حمله به‌ این کشور نباشد.این تئوری اکنون در غزه مجددا به آزمایش گذاشته شده. ایران خیلی زود «جبهه مقاومت » را در جنگ غزه رها کرد و آن‌را فلسطینی خواند. توهمی بودن این جبهه در عمل عیان شد.

مهدی نوربخش
👍55❤3
سلطنت‌طلبیِ پهلوی‌گرا، پروژه‌ای امنیتی؟
نصرالله لشنی

اگر یک‌ماه پیش این مقاله منتشر می‌شد، شاید کمتر کسی آن را باور می‌کرد و چه‌بسا به‌بهانه‌ی توهم توطئه پس‌اش می‌زدند و توجهی را برنمی‌انگیخت. اکنون اما، به‌ویژه بعداز سرکوب دیگر فعالان سیاسی و مدنی، و ترور شخصیتی افراد دلسوزی چون نرگس محمدی توسط پهلوی‌طلبان، این موضوع باورپذیر شده و راحت‌تر می‌توان به جوانب آن پرداخت.

ماجرا به سال ۱۳۷۵ و دادگاه میکونوس برمی‌گردد. زمانی که جمهوری اسلامی به‌عنوان تروریست دولتی محکوم شد و کشورهای اروپایی سفرای خود را فراخواندند. تحلیل آمریکایی‌ها نسبت به سه کشور ایران، عراق و افغانستان چیزی بود که بعدتر بوش، رئیس‌جمهور اسبق آمریکا، به زبان آورد و این سه کشور را محور شرارت بیان کرد. برنامه‌ی کلان آمریکا حمله به این سه کشور بود. تا آن زمان هنوز به عراق و افغانستان حمله نشده بود. محکومیت ایران در دادگاه میکونوس و فراخواندن سفرای اروپایی‌ از ایران فرصتی درخور برای هماهنگی کشورهای غربی جهت حمله به ایران بود. آمریکا و اروپا در تدارک حمله، تمام جوانب و امکانات را مورد بررسی قرار داده بودند؛ یکی از مهم‌ترین آنها آلترناتیوی مناسب برای جمهوری اسلامی بود.
برای حمله به ایران نیاز بود که هم بهانه‌ای برای افکار عمومی جهان داشته باشند و هم اینکه آلترناتیوی که به‌جای جمهوری اسلامی بنشانند. بهانه‌ی حمله، رفع خطر تروریسم و انتقال دموکراسی به ایران بود، آلترناتیو اما تا آن روز هنوز مشخص نشده بود. به‌صرافت افتاده بودند تا آلترناتیوی چونان چلبی برای عراق و کرزای برای افغانستان، برای ایران نیز بتراشند و حمله را آغاز کنند. لیستی از تمام آلترناتیوهای احتمالی تهیه کرده بودند که رضا پهلوی و سلطنت‌طلبی در آخر این لیست قرار داشت.
اینکه چرا حمله نکردند و سفرای اروپایی دوباره به ایران بازگشتند، موضوعی است که خود بحثی مفصل و مجزا می‌پذیرد، و به انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ و پیروزی خاتمی مربوط می‌شود. در اینجا اما، بحث ما مربوط به سلطنت‌طلبی است و اینکه چرا در آخر لیست قرار گرفت و به یک پروژه‌ی امنیتی برای جمهوری اسلامی تبدیل شد. دلایل اصلی برای در ته لیست قرار گرفتن سلطنت‌طلبیِ پهلوی‌محور به‌عنوان آلترناتیو جمهوری اسلامی به قرار زیر بودند:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113176
👍73👎13🤬7❤3👏3
به این شرمساری تاریخی پایان دهید؛
بیانیه ۱۴۷ نفر از فعالان سیاسی و مدنی علیه موج جدید سرکوب بهائیان در ایران


زیتون- بیش از یکصد تن از فعالان سیاسی و مدنی  با صدور بیانیه‌ای «موج بازداشت های جدید علیه بهائیان و محرومیت آنها از حقوق اولیه انسانی و مدنی‌» را محکوم کرده و «از همه فعالان اجتماعی و سیاسی» خوستند که  «صدای خود را علیه این رفتارهای وحشیانه و ضد انسانی بیش از پیش بلند کنند».
متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار زیتون قرار گرفته در ادامه می‌آید.

https://www.zeitoons.com/113195
👍34👎3
طرحی از نظریۀ دولت در ایران
امیررضا ثُعبانی

هرچه خلاف آمد عادت بود قافله سالار سعادت بود[۱]

«خلاف­آمد عادت بودنِ مفاهیم تاریخی ایران­زمین»، از صعب ترین مناطق پروژۀ فکری دکتر جوادطباطبایی در توضیح تاریخ ایران است. منطقه ای که توضیح منطق آن، مخالفین را برآن داشته است که ایشان را متهم به دفاع از «تفاخر نژادی» و «ملی­گرایی» کنند، امّا  چنان­که خواهم آمد، موضوع فراتر از این نوع داوری­هاست. درنگاه ایشان، توضیح منطق مفاهیم تاریخی ایران، به سبب قرار گرفتن این کشور در معرض وزیدن«باد بی­نیازی خداوند»، امری نیست که بتوان حتی با دستگاه مفاهیم تاریخ اروپایی، بدان دست یازید. مگر آن­که مفاهیم تاریخ اروپایی را به محک مضمون و موادتاریخ و تاریخ اندیشه در ایران زد. امری که طباطبایی در جای جای پروژۀ فکری خود سعی کرده بدان وفادار باشد. «ایرانیان به خلاف ملّت­هایی که به دنبال هجوم اقوام بیگانه یکسره از میان رفتند، نه نابود شدند و نه می­توانستند آگاهی ملّی خود را به فراموشی  بسپارند، بت عیّار مفاهیم و مقولات هویت و آگاهی ملّی ایران پیوسته به شکل دیگری درآمد تا در دوره­هایی که سخت پرمخاطره بود، گذر دادن «جزیرۀ سرگردانِ» هویت ملّی از«انقلاب اقیانوس» و «افنجار کوه» امکان پذیر گردد.»[۲] تبیین منطقِ این پیچیدگی، امری نیست که بتوان با پیروی از منطقِ ایدئولوژی­های سیاسی جدید، بدان پاسخ داد. تاریخْ سیرِ وحدت یافتن قومی به صورت یک ملّت و آگاهی یافتن ملّت از خود و تقدیر تاریخی مشترک مردمان آن است. چنین ملّتی می­تواند دولت در معنای عام آن را ایجاد کند.»[۳] در این وجیزه، سعی خواهم کرد، وجوهی از نظریۀ دکتر جواد طباطبایی درباب دولت را ذیلِ قاعدۀ «خلاف­آمد عادت» تبیین کنم.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113190
👍6❤1👎1
سفر به ولایت عزرائیل»
آل احمد و تغییر نگاه‌ها به اسرائیل در میان روشنفکران مسلمان پس از جنگ‌ شش‌روزه‌ی ۱۹۶۷

زیتون-میثم بادامچی: حالا که چند ماه است از جنگ خونین ۲۰۲۳ اسرائیل و حماس در غزه می‌گذرد، و هنوز معلوم نیست چه پایانی برای نزاع اسرائیل و فلسطین رقم خواهد خورد، بازخوانی سفرنامه جلال آل احمد (۱۳۴۸-۱۳۰۲ش)، روشنفکر و ادیب شهیر ایران در دوران پیش از انقلاب، به اسرائیل در اوایل دهه‌ ۴۰ شمسی، بیش از پیش ضروری به نظر می‌رسد به‌خصوص از این جهت که سفرنامه ای است در نوع خود یکتا و اثر دیگری مانند آن به فارسی نوشته نشده است. . عنوان کتاب که پس از انقلاب نشر شده  سفر به ولایت عزرائیل است، و محتویات آن با اظهارات کلیشه‌ای که در چهل سال گذشته از رهبران جمهوری اسلامی در مورد اسرائیل فراوان شنیده‌ایم، تفاوت‌های جدی دارد.

در الهیات اسلامی «عزرائیل» نام ملک‌الموت یا فرشته‌ی مرگ است و آمدنش در عنوان کتاب اشاره به رفتار ظالمانه‌ی اسرائیل با فلسطینی‌ها نیز دارد. با این حال به نظر می‌رسد عنوان «سفر به ولایت عزرائیل» از سوی شمس آل احمد انتخاب شده است که مجموعه مقالات برادر را در سال ۱۳۶۳، یعنی چند سال پس از انقلاب ۱۳۵۷ و پانزده سال پس از فوت نابهنگام جلال، ویراست و با مقدمه‌ای مبسوط و برخی توضیحات منتشر کرد.

در عین حال چنانکه در این نوشتار خواهیم دید اطلاق عبارت «ولایت» در توصیف اسرائیل یکی از تم‌های اصلی اندیشه‌ جلال است که در فصل۱«پیش‌درآمد» و فصل ۳ با عنوان «ولایت بی‌شرق و غرب» بر آن تصریح شده است.
سفر آل احمد به اسرائیل پیش از جنگ‌های شش روزه ۱۹۶۷ و گویا با حمایت مالی دولت اسرائیل رخ می‌دهد. کتاب ارزش تاریخی بسیاری دارد: فصل‌های آغازین نگاه یک روشنفکر چپ خاورمیانه‌ای، با گرایش‌های بومی، به تاسیس کشور اسرائیل تا پیش از ۱۹۶۷ را نشان می‌دهد و در فصل آخری که ضمیمه شده مشخص می‌کند این نگاه چطور با اشغالگری‌های بعدی اسرائیل علیه اعراب فلسطینی‌ و توسعه‌طلبی ارضی این کشور و جنایات مضاعف آن علیه بومیان، دستخوش تغییرات مهمی شد.

این کتاب نشان می‌دهد به رغم همه انتقادهای تندوتیزی که جلال به حکومت اسرائیل و رفتار آن با فلسطینی‌ها وارد می‌کند، او به عنوان یک نویسنده‌ی سوسیالیست قادر به گفتگو با یهودیان ساکن اسرائیل (خصوصا قشر سکولار و کیبوتص‌نشین) است، چنانکه در سفرنامه اش بسیاری از گفتگوهای خویش در آن دوهفته را به صورت عینی شرح داده است. شیوه‌ی هم‌سخنی/گفتگو محور و مارتین بوبری آل‌احمد در موضوع اعراب-اسرائیل، امری است که والیان فقیه جمهوری اسلامی در دوران پس از انقلاب هرگز در جهت آن حرکت نکردند، بلکه خلاف آنرا تبلیغ کرده‌اند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113183
👍11👎1😱1
شرکت انتخابات؛ «کام‌بخشی به نظام ولایت»
افشین حکیمیان

‏«مهم‌ترین گام یک انسان شجاع، تن‌زدن از مشارکت در دروغ است. یک کلمه حقیقت، ارزش بیشتری از کل جهان دارد»الکساندر سولژنیتسین (مجمع‌الجزایر گولاک)

داشت کلمات را پشت سرهم ردیف می‌کرد تا در عین حالی که کل قدرت را در قبضه‌ی خود داشت؛ جملات زیبایی در ردِ دیکتاتوری سرهم‌بندی کند. حالا که در پروسه‌ای طولانی توانسته بود؛ انتخابات را از خاصیت بیاندازد. هر چه رقبای غیر خودی را از امکان شرکت در انتخابات، ساقط کند.خیال خودش را از عدم قطعیت‌های ناشی از چیزی به نام انتخابات راحت کند. حال وقت آن رسیده بود که از پوستین انتخابات بهره‌ی خویش ببرد و ماهیت تهی‌شده‌ی انتخابات را از انتصابات خود پر کرده و آن‌را به نام انتخابات جا بزند؛ حال بهترین زمان عایدش شده بود که با آسوده‌گی خاطر، رُل یک مصالحه‌جو را بازی بکند: «اگر انتخابات در کشور نباشد، یا دیکتاتوری است یا هرج و مرج!»
حالا که اطمینان داشت؛ که مجریان و مدیران انقلابی‌اش، سازوکار انتخابات را قبل از شروع عملی آن، از کارش انداخته‌اند. مدیرانی که به لطف بر سر کار گماشته شدنِ “دولت مؤمن و حزب‌الهی” آن‌قدر در کار حذف حداقل گرایش‌های مختلف از عرصه‌ی انتخابات، کارکشته شده بودند که بتوانند چنین اطمینانی را به او بدهند که در هر صورت، یک مجلس تمامن انقلابی تشکیل خواهد شد. این بود که او را نیازی نبود که چون موعدهای پیشین، مجبور باشد آشکارا در روند انتخابات دخالت کند و در تریبون عمومی، نگرانی‌های خودش را به شکل پراکندن تهمت و افترا در حق رقبا و عنوانش به عناوینی چون “لیست‌های انگلیسی” بیان بکند. او در اطمینان از تشکیل مجلس انقلابی کذایی، حالا می‌توانست نقش یک رهبر خیرخواه را به خودش بگیرد که :«میدان باید برای حضور جناح‌های سیاسی و گرایش‌های گوناگون سیاسی-اقتصادی-فرهنگی در مسابقه بزرگ انتخابات باز باشد.مجلس خوب و قوی باید هم نمایندگان جوان داشته باشد و هم نمایندگان باسابقه و باتجربه.»

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/113200
👍10
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
علی خامنه ای در جلسه‌ای با خانواده سلیمانی با اشاره به یکی از سخنرانی‌های خود، می‌گوید، «خدای متعال همین‌طور حرف می‌زد، در واقع زبان من بود حرف خدا.» تسنیم، نشریه اطلاعات سپاه پاسداران، بلافاصله ادعا کرد که او‌ به وحی متصل است.در دیانت ما فقط حضرت موسی است که گویا با خدا تکلم داشته و این زبان را بازگو میکرده است. پیامبر اسلام هرگز ادعایی نداشته که «زبان او حرف خدا» بوده است. فرعون به‌جایی رسید که گفت، «انا ربکم الاعلی.» در قرآن می‌خوانیم که زمانی‌که ملوک بر زمینی تسلط یافتند در آن فساد می‌کنند و عزیزان آن‌را به ذلت می‌نشانند. خامنه‌ای مثال کامل این تمثیل قرآن است. این گفته او در دیانت ما مثال بارز شرک است. او خود را شایسته رهبری اللهی می‌داند در حالی‌که کشور را به فساد و و نابودی کشانده. پیروان او در وادی شرک قرار گرفته و قرآن می‌گوید بر قلب‌های این دسته از مردم مهر سیاهی زده شده است. در طول تاریخ دیانت ما، هیچ انسانی نتوانسته با توجیه دین این‌چنین بر رسم ظلم و تباهی بماند و اصرار ورزد. او مثال کاملی از خودکامگی، ظلم، نابودی اخلاق، دین و سرزمین مادری ماست.

مهدی نوربخش
👍50👎3❤1😱1
این همه سماجت “نحس”

عبدالله ناصری

چهار سال پیش در مراسم تشییع حکومتی قاسم سلیمانی، عده ای کشته شدند. در مراسم مشابه امروز برای تکریم او دوباره مردم مظلوم کشته شدند.

حکومت عبرت نمی گیرد و باز برای بت سازی از این سپهبد سپاه که در واقع جز هزینه سازی سی ساله، برای ملت ارمغانی نداشته، مردم کرمان را جبر و جمع کردند. حاکم و حکومت گران چه زمانی خواهند فهمید که “قهرمان سازی به دروغ” جز نحوست را نمایش نمی دهد.

سلیمانی هرگز نماد نخواهد شد چون برای مردم ایران کاری نکرده و این همه، جز دروغ، بی تدبیری، و قتل مردم نخواهد بود. “کلمه خدا”! کجاست؟

*کانال تحکیم وحدت
👍85👎9🎉4