قرارداد توتال، قراردادهای سپاه
مرتضی کاظمیان

قرارداد اخیر وزارت نفت دولت روحانی با شرکت فرانسوی “توتال”، همچنان هدف حمله مخالفان دولت و به‌ویژه راست افراطی است. به‌عنوان نمونه، تنها در دو هفته اخیر، بیش از نیمی از تیترهای نخست روزنامه «کیهان»، به قرارداد مزبور اختصاص داشته و آن‌را هدف انتقادهای تند قرار داده است. مضمون یکی از انتقادها، «پنهان» بودن متن قرارداد با توتال است.

یکشنبه‌ی پیش، «کیهان» در تیتر نخست خود نوشت: «چرا متن قرارداد را پنهان می‌کنید؟!» در گزارش این روزنامه خطاب به مسئولان وزارت نفت و دولت روحانی تاکید شده بود: «اجازه بدهید مردم از متن قرار‌داد مطلع شوند تا خودشان قضاوت کنند که چه کسی راست می‌گوید. از چه می‌ترسید؟! این همه واهمه از چیست؟! آیا نشنیدید که گفتند: «آن را که حساب پاک است، از محاسبه چه باک است؟» چرا با عدم انتشار متن قرار‌داد و پنهان شدن پشت واژه «محرمانه» اجازه می‌دهید هر ادعایی در جامعه شکل بگیرد؟! یک‌بار جرات کنید و سند مورد ادعایتان را در منظر و مرآی مردم قرار دهید … تا سیه‌روی شود هرکه در او غش باشد…»

مشابه این انتقاد و ادعا، کم مطرح نشده است؛ تریبون‌های مختلف مخالف دولت، هریک از منظری و با نقطه‌عزیمتی نسبت به عدم‌انتشار متن قرارداد انتقاد کرده‌اند.

زنگنه، وزیر نفت هفته گذشته در مجلس در این خصوص توضیحاتی ارائه داد*؛ اما مستقل از آنچه به استدلال وزیر مربوط است، نکته قابل طرح، سکوت بازوهای رسانه‌ای مخالفان دولت نسبت به قراردادهای عجیب و غریب سپاه پاسداران (به‌ویژه و به‌طور مشخص قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء) در سال‌های گذشته است.

درحالی‌که اگر بر انتشار متن قرارداد توتال اصرار هست، چرا درباره قراردادهای سپاه این حساسیت وجود ندارد؟ چرا «کیهان» و خبرگزاری‌های امنیتی همسو با سپاه (ازجمله و به‌خصوص «فارس» و «تسنیم») به ضرورت انتشار علنی قراردادهای قرارگاه خاتم با وزارت نفت ـ در دولت احمدی‌نژاد ـ اشاره‌ای ندارند؟

چرا قرارگاه خاتم‌الانبیاء متن قراردادهای چند میلیارد دلاری خود با وزارت نفت دولت احمدی‌نژاد را برای داوری افکار عمومی منتشر نمی‌کند؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32231

واکنش‌های عمومی درباره مجازات عامل تجاوز؛
معمای حکم اعدام

زیتون ـ مهسا محمدی: از ۲۹ خرداد تا ۱۹ تیر، یعنی دقیقا یک ماه طول کشید تا ماجرای مفقود شدن آتنا اصلانی دختر ۷ ساله اردبیلی تبدیل به یکی از تاثیرگذارترین قتل‌های سال‌های اخیر در ایران شود. این کودک هفت ساله اهل پارس‌آباد مغان توسط مرد میان‌سال و آشنا در همسایگی محل کسب و کار پدرش ربوده شده و بعد از آزار و اذیت جنسی و جسمی کشته شد.

قاتل ۴۵ ساله به واسطه بررسی دوربین‌های مدار بسته مورد ظن و بازجویی قرار گرفت و در نهایت به قتل این کودک و یک قتل دیگر اعتراف کرده و برای اعتراف به قتل سوم هنوز تحت بازجویی است .

قتل، آن هم قتل کودکان به همراه تجاوز و آزار جنسی یکی از مواردی است که همیشه افکار عمومی حساسیت بالایی نسبت به آن داشته است و از این رهگذر اخبار مربوط به آن به شدت دیده شده و مورد توجه قرار می‌گیرد. یکی دیگر از موارد این‌چنینی که زمان زیادی هم از آن نمی‌گذرد قتل ستایش قریشی کودک ۶ ساله اهل افغانستان در فروردین ماه سال ۱۳۹۵، در خیرآباد ورامین است که از سوی پسر ۱۷سالهٔ همسایه ربوده شد و به قتل رسید و پیکرش با اسید سوزانده شد. این قتل نیز بازتاب بسیار گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی داشت و حساسیت عمومی درباره آن بالا رفت٬ با این تفاوت که در پرونده ستایش، قاتل نیز کودک و زیر سن قانونی به حساب می‌آید.
اعدام، بازدارنده یا پاسخ به افکار عمومی؟
در جریان قتل آتنا خبرها حاکی از خشم عمومی بالا نسبت به قاتل این کودک است. مردم پارس‌آباد به مغازه قاتل آتنا در حمله کردند و بعد از ورود به مغازه رنگرزی جعفرزاده( قاتل) واقع در خیابان پزشکان پارس آباد آنجا را آتش زده و وسایل داخل مغازه را به خیابان ریختند طوری که تمامی خیابان‌های منتهی به محل بسته شد و نهایتا بعد از ورود نیروی انتظامی، دادستان و فرماندار٬ مردم به مصلی شهر فرا خوانده شدند و با سخنرانی فرماندار و دادستان پارس آباد و وعده رسیدگی سریع و اشد مجازات از سوی دادستان اردبیل٬ نا‌آرامی‌ها متوقف شد .

واکنش‌ها اما در این سطح باقی نماند و به شبکه‌های مجازی و واکنش هنرمندان و سیاسیون و مقامات نیز کشیده شد. علی لاریجانی ضمن تسلیت به خانواده این کودک از قوه قضاییه خواست که «در اسرع وقت و با دقت به پرونده این جنایت رسیدگی کند» هنرمندان زیادی نیز به بیان تاسف و اعجاب خود از این اتفاق تلخ پرداختند.
در شبکه‌های اجتماعی اما از منظر دیگری نیز به این واقعه پرداخته شد. در توئیتر با هشتگ قربانیان خاموش با تمرکز بر کودک‌آزاری و خلاهای قانونی برای دفاع از کودکان دربرابر آزارهای جنسی آشکار و پنهان و آموزش به کودکان به مساله ورود کردند و کاربران از مشاهدات و تجربیات کمابیش مشابه خود به لحاظ مورد آزار و اذیت جنسی بودن، نوشتند. همچنین به بازخوانی پرونده‍‌‌‌های تجاوز در ایران از قاتل زنجیره‌ای پاکدشتی مشهور به «بیجه» که به پسران نوجوان تجاوز می‌کرد و بعد آنان را به قتل می‌رساند گرفته تا پرونده سعید طوسی قاری نزدیک به حاکمیت پرداختند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32217

«رفتار عفیفانه» هم شامل مردان می‌شود هم شامل زنان
گزارشی از یک نشست

زیتون-: شهروز رضوی: نشست نقد و بررسی کتاب «حجاب در ترازو»، با حضور ویکتوریا طهماسبی، استاد مطالعات زنانِ دانشگاه تورنتو، فروغ جهانبخش، استاد مطالعات ادیانِ دانشگاه کویینز و سروش دباغ، صاحب اثر و محقق و پژوهشگر دپارتمان «مطالعات ادیانِ» دانشگاه تورنتو، به همت «بنیاد سهروردی» در شهر تورنتو برگزار شد.

ویکتوریا طهماسبی سخنران اول این نشست بود. وی با تمجید از ورود سروش دباغ به این مسئله مهم و بحث انگیز در ایران معاصر، تفکیک میان «حجاب» و « عفت» و نگاه به مسئلۀ حجاب از منظر اخلاقی را از نکات رهگشای کتاب انگاشت؛ اینکه باید حجاب را ذیل عفت قرار دهیم و نه عفت را ذیل حجاب و آنچه اهمیت و محوریت دارد، رفتار عفیفانه است، نه لزوما بی حجاب بودن. افزون بر این، طهماسبی تمایز میان «نگاه جنسی» و «نگاه انسانی» به زنان و بررسیدن نسبت میان فمینیسم و نواندیشی دینی و دفاع از برابریِ حقوقی میان زنان و مردان را از فقرات مهم « حجاب در ترازو» قلمداد کرد.

طهماسبی سخنان خود را با طرح چند سؤال خاتمه بخشید. وی از سروش دباغ پرسید: مخاطب اصلی این کتاب چه کسانی اند؟ فقط دختران و زنان مسلمان؟ و یا دیگر بخش های جامعه ایرانی نیز می توانند مخاطب این کتاب باشند؟ افزون بر این، پرسید چرا به آثار فمینیست هایی چون امینه ودود و لیلا احمد در مقالات متعدد «حجاب در ترازو» ارجاع داده نشده است؟ ربط و نسبت میان فقه و حقوق و اخلاق و عرف از دیگر سؤالات طهماسبی بود. نهایتا، طهماسبی از رابطۀ میان قدرت و جنسیت سخن گفت، رابطه ای که در آثار فیلسوفان فمینیست کاویده شده؛ اما در این کتاب به بحث گذاشته نشده است.

فروغ جهانبخش، سخنرانی بعدیِ این نشست بود. وی با طرح این مسئله که پیش از انتشار مقالات سروش دباغ دربارۀ حجاب، مرحوم احمد قابل در فتوای فقهیِ شجاعانۀ خود، تصریح کرده بودکه پوشاندن موی سر و گردنِ دختران و زنان وجوب فقهی ندارد، افزود: دباغ از منظر اخلاقی، و نه فقهی به این مسئله پرداخته و با تفکیک میانِ عفت و حجاب، استدلال کرده که نپوشاندنِ موی سر و گردن در روزگار کنونی، کاری غیر عفیفانه و غیر اخلاقی نیست. جهانبخش افزود که در ادبیات بحث از حجاب در زبان فارسی، جای بررسی این موضوع از منظر اخلاقی خالی بود و «حجاب در ترازو» از این حیث، نوآوری داشته و به غنای این مبحث در ادبیات نواندیشی دینیِ معاصر افزوده است. وی، طرح مسئله از منظر قرآنی و ارجاع به تمامی آیات مربوطه در یکی از مقالات کتاب را از دیگر نقاط قوت کتاب معرفی کرد، چرا که با خواندن مقالۀ «حجاب در ترازوی قرآن»، می توان چند و چون مسئله حجاب در قرآن، متن مقدس مسلمانان را دریافت.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32242

ریاضیات گذرنامه نمی‌خواهد؛ برای مریم میرزاخانی
طاها پارسا

در میان علوم و مخلوقات بشر، هیچ پدیده‌ای جز «ریاضیات» کاملا بی‌طرف نیست. تنها ریاضیات است که «زبان» فراگیر و مستقل خودش را دارد و مرز نمی‌شناسد از آن هیچ فرهنگ و جغرافیایی نیست و «ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است». ( زبان هنر و حتی موسیقی هم چنین خاصیتی را ندارند).

از این بی‌طرفی و جهان‌گستری می‌توان تعبیری دیگر هم داشت. ریاضی‌دانانی چون «مریم میرزاخانی»، به هیچ جغرافیا و زمان و آیینی تعلق ندارند و در مکان و زمان محصور نمی‌شوند.

در ادبیات دینی تعبیری به اسم «ابدال» وجود دارد. آن‌جا می‌گویند ابدال (کسی یا) کسانی هستند که خداوند به وسیله‌ی آنان، زمین را بر پا می‌دارد، بلاها را از زمین دور می‌کند و هرگز زمین از وجودشان خالی نمی‌شود. به این زبان، مریم میرزاخانی از زمره‌ی ابدال بود و از آن‌هایی که هدیه‌ی الهی‌اند برای باقی‌ماندن حیات بر این کره‌ی خاکی و زیباتر ساختن لحظه‌های زندگی برای همه‌ی خاکیان.

«ریاضیات» را با «سیاست» نمی‌توان و نباید تحقیر کرد. مریم میرزاخانی را به داشتن و نداشتن حجاب، به نحوه‌ی انتشار عکس‌هایش در روزنامه‌ها، به داشتن و نداشتن پاسپورت ایرانی فرزندش، به همسر غیر ایرانی‌اش، به بازمانده‌ی اتوبوس مرگ «شریف»، به مهاجری که در غربت جان سپرد،.. تخفیف نباید داد. در این مقام، حتی تاکید بر هویت جنسی او، زن بودن او، او را «نخستین زن» برنده المپیاد و اولین زن برنده‌ی فیلدز خواندن، زمینی کردن مقام آسمانی او و تقلیل جای‌گاه زمین‌گستر اوست. مریم میرزاخانی این‌جا متعلق به همه است، همان‌سان که اعداد.

مریم میرزاخانی را نباید تقسیم کرد. همه باید او را الگوی فرزندان‌شان قرار دهند. بگذاریم حداد عادل هم خودش را با او جمع ببندد و عکسش‌ را با او منتشر کند. مهاجرت علمی او را نباید تحلیل سیاسی کرد. مهاجرت علمی مریم، فرار مغزها نیست، قدرت مغزهاست. برکت مغزهاست. معجزه‌ی مغزهاست. او فقط متعلق به ایران یا آمریکا نیست. ریاضیات گذرنامه نمی‌خواهد، بلکه نمی‌شناسد.

گاوس، ریاضی‌دان بزرگ گفته است: «ریاضی ملکه‌‌ی علوم است و حساب ملکه‌ی ریاضیات». و چه نیکو مریم میرزاخانی را هم «ملکه‌ ریاضی» خوانده‌اند. او نیز از جنس عدد بود و حساب، اعداد هرگز نمی‌میرند.

http://zeitoons.com/32283

رای‌دهندگان از دولت و شورای‌عالی‌اصلاح‌طلبان جواب می‌خواهند؛
در انتظار شفاف‌سازی

زیتون-سینا پاکزاد: این روزها گمانه‌زنی بر سر انتخاب وزرای کابینه دوازدهم، انتخاب شهردار تهران و عملکرد شورای عالی اصلاح‌طلبان جزو پربحث‌ترین موضوع‌های سیاسی است.

به‌نظر می‌رسد پیرامون این سه موضوع شاهد زنجیره‌ای از انتقادات هستیم. بدنه جریان اصلاحات و حامی دولت همچنان درخصوص عملکرد شورای عالی اصلاح‌طلبان ابهام دارند و از آن انتقاد می‌کنند، محمدرضا عارف نیز از این که ممکن است پس از پیروزی حسن روحانی نقش این شورا نادیده گرفته شود گلایه می‌کند و از سوی دیگر عده‌ای از اطرافیان وی و حاضران در ترکیب هیات رییسه شورای عالی٬ جانبداریِ عارف را می‌کنند.
عارف علاوه بر ریاست بر این شورا در راس فراکسیون امید مجلس نیز حضور دارد، فراکسیونی که می‌تواند نقش موثری در رای اعتماد به کابینه پیشنهادی روحانی بازی کند. به‌نظر می‌رسد همین امکان بوده که باعث شد عارف به‌طور علنی بگوید:«بعضی‌ها پیروز می‌شوند یادشان می‌رود چه کسانی برایشان زحمت کشیدند و من این گله را دارم. در شورای عالی دو کار مهم پیش رو داشتیم، پیروزی در انتخابات سال ۹۶ و ادامه گفتمان اصلاحات که به اتفاق آرا آقای روحانی رای آورد، نتیجه انتخابات اتفاقی نبود بلکه نتیجه شعار امید، آرامش و رونق اقتصادی بود. اگر ما را دنبال نخود سیاه نفرستند قصد ما کمک کردن و ادامه راه است.»
عارف در شرایطی که بدنه جریان اصلاحات به عملکرد تیم رسانه‌ای دولت و تصمیمات شورای عالی اصلاح‌طلبان معترض هستند٬ ضمن آنکه پیروزی روحانی در انتخابات را مدیون اصلاح‌طلبان دانسته از وی خواسته تا با شورای عالی مشورت کند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32263

بازداشت حسین فریدون؛
برادر رییس‌جمهور در اختیار دولت با تفنگ

زیتون ـ مهسا محمدی: بالاخره حسین فریدون بازداشت شد. برادر پرحاشیه رییس‌جمهوری ایران پس از مدت‌ها‌ کشمکش، خبر و تکذیب خبر، حال در آستانه مراسم تحلیف و تنفیذ برادر بزرگتر، به گفته سخنگوی قوه قضاییه، با اتهام «مالی» بازداشت شده است. محسنی اژه‌ای گفته است حسین فریدون به دلیل آنکه نتوانست قرار وثیقه صادر شده را تامین کند به «زندان» معرفی شد.

«حسین فریدون» برادر کوچکتر حسن روحانی در طی ۴ سال گذشته یکی از خبرسازترین نزدیکان رییس‌جمهوری بوده است که علیرغم همه حمله‌هایی که از سوی اصولگرایان علیه وی شکل گرفت جایگاه «ویژه» خود را نزد برادر حفظ کرده‌است. حامیان دولت حمله‎ها را خبرسازی و تلاش رقبا برای ضربه زدن به رییس جمهوری از طریق نزدیکانش قلمداد می‌کنند و منتقدان و مخالفان دولت٬ وجود حسین فریدون را نشانه وجود رانت و فساد در دولت اعتدال می‌دانند.
حال در زمانی که مناسبات رییس‌جمهور با جناح رقیب و نهادهای قدرت به نقطه بحرانی خود رسیده است و در سطح رسانه‌ای نیز تک و پاتک‌هایی میان رییس دولت و ریاست قوه قضاییه رد و بدل شده، به نظر می‌رسد که این قوه تصمیم بر عملی کردن تهدیدها گرفته است.

«چشم و گوش » روحانی یا «چشم اسفندیار» اش؟
«دستیار ویژه رییس جمهوری» عنوانی است که حسن روحانی به برادر خود داده بود و با همین عنوان وی را از هیات دولت گرفته تا مجلس، با خود برده و حتی به مذاکرات حساس هسته‌ای در لوزان فرستاده بود.

رسانه‌ها او را «چشم و گوش » رییس جمهور خواندند که این عنوان با شدت گرفتن حملات به وی با اتهام ارتباط با متهمان بزرگ مالی تبدیل به «چشم اسفندیار» شد. گروهی هم روندی که وی در دولت یازدهم طی کرد و نسبت وی بار رییس جمهور را با نقش اسفندیار رحیم مشایی در دولت‌های نهم و دهم قابل قیاس دانستند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32320

انسان کامل یا کمال انسان؟
شیریندخت دقیقیان

فشرده:

در این مجموعه مقالات، استدلال شده که نگاه نحله های فلسفی و عرفانی به چیستی انسان و مناسبت او با خدا، به راه های متفاوت رفته، به رویکردهای تمدنی و فرهنگی گونه گون به فرد و اجتماع انجامیده اند. در این مسیر، علیرغم واژگان و سخنان عرفانی به ظاهر یکسان، با درنظر گرفتن بسیاری تداخل ها، همچنان دو نحلۀ عمده را می توان متمایز نمود: نحلۀ فناجویی با تز مرکزی انسان کامل؛ و نحلۀ انسان خدایی با تز مرکزی کمال انسان.

جستارهای پیشین و حاضر این مجموعه، ضمن بررسی نظری مکتب ها، با رویکردی تاریخی، شکل گیری دو کیهان موازی را دنبال می کنند: نظریۀ کمال پذیری انسان که سپهر روشنگری را نقش می زند؛ و نظریۀ “انسان کامل” که میان خدا و انسان قرارگرفته، صغارت آدمی و اقتدارمحوری را رقم می زند. در این زمینه، مفهوم روشنگری نزد ایمانوئل کانت از جمله ملاک های بررسی خواهد بود.

در این بررسی تطبیقی، دو نحلۀ فناجویی و انسان خدایی نزد ادیان ابراهیمی، عارفان و مکتب های فلسفۀ قرون وسطی، درکنار پیامدهای فرهنگی/اجتماعی دو تز “انسان کامل” و “کمال انسان” واشکافی می گردد. طبیعی است که گذاشتن بار دیدگاه های امروزی بر دوش مکتب های گذشته، کاری منطقی/علمی نیست؛ اما ردیابی تاثیر آن مکتب ها در تاریخ اندیشه و جوامع، کارمایه ای ضروری می باشد. پایۀ دسته ای از استدلال های این جستار پیشتر در مقالۀ “اصل و وصل” [۱] ریخته شده و این نوشته، ادامۀ آن است.

هر چند که در این رهگذر، به نظریه های نبوت نزد ادیان ابراهیمی اشاره هایی خواهدرفت، ولی کار این نوشته ورود به نقد نظریه های نبوت یا نفی و دفاع از یک نظریه یا آیین نیست. این جستار بر آن است که نه خود نظریه های نبوت و نه ویژگی های پیامبر، بلکه بسط آن نظریه ها از قلمرو الهیات به مناسبات قدرت است که به مسیری جز روشنگری می رود. تحمیل انگارۀ تکرارنشدنی انسان کامل به قلمرو پرورش زمینی و اجتماعی، نحله ای از عرفان را پدیدآورد که آموزه های آن نظام گریز، دسترس ناپذیر برای توده های مردم و جذب نشدنی در نظریه های تعلیم و تربیت روشنگرانه بود. در تز “انسان کامل”، ملزوماتی فراهم آمد که بعدها در تحکیم خودکامگی و حکمرانی به نام آسمان، به کارگرفته شد. حاصل کناررفتن تزهای انسان خدایی و کمال انسان و به جای آنها چیرگی تزهای فناجویی و انسان کامل، پیش گرفتن مسیری خلاف روشنگری و درافتادن به قهقرای صغارت انسان، اقتدارگرایی و بنیادگرایی بود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32360

سعید مدنی در گفت‌وگو با زیتون؛
باتلاق حاشیه‌نشینی در حال عمیق‌تر شدن است

زیتون-میلاد پورعیسی: عمیق‌تر شدن بحران آب و خشکسالی در سه دهه اخیر و تاثیر شدید آن بر حاد‌تر شدن بحران گرد و غبار استان‌های مرزی که حالا چند سالی است به استان‌های مرکزی مانند اصفهان نیز کشیده شده در کنار تداوم بحران بیکاری در مناطق کمتر توسعه یافته کشور، زمینه‌های گسترش بحران حاشیه نشینی را فراهم ساخته است.

سعید مدنی، پژوهشگر اجتماعی و فعال ملی-مذهبی، درباره سیاست حاکمیت جمهوری اسلامی برای مبارزه با پدیده حاشیه‌نشینی معتقد است «مشکل دولت در معنای عام آن، تسلط رویکرد لیبرال در اقتصاد است و تصور اینکه اگر نرخ رشد افزایش یابد دست نامریی همه مسایل در زمینه فقر و نابرابری و بی‌عدالتی را حل خواهد کرد.»
این جامعه‌شناس که حالا پس از تحمل شش سال حبس با اتهام‌های «اقدام علیه امنیت و نشر اکاذیب»، مدتی است تبعید خود در شهرستان بندرعباس را سپری می‌کند، معتقد است «بدون اصلاح این رویکردهای لیبرالی، دولت حداکثر به برخی اصلاحات موردی و ناپایدار برای حل مشکل اسکان غیررسمی خواهد پرداخت.»

مشروح گفتگوی «زیتون» با سعید مدنی نویسنده کتاب «توسعه انسانی در ایران» را درباره آخرین وضعیت بحران حاشیه نشینی در ایران و آثار مخرب آن بر زیست‌بوم جامه ایران و البته اقدام‌های سیاست گزاران در مبارزه با آن را در ادامه بخوانید:

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32344

چرا مریم میرزاخانی؟
عبدالعلی بازرگان

وقتی آرتور اش (Arthor Robert Ashe) تنیس‌باز برجسته آمریکایی و قهرمان سه دوره مسابقات بزرگ جهانی، بر اثر تزریق خون آلوده به ایدز مبتلا شد و روزهای پایانی عمر خود را می‌گذراند، در میان سیل نامه‌های مهرآمیزی که از سوی طرفدارانش برای او می‌رسید، یکی در شکایت از دهر و روزگار نوشته بود: آخر چرا تو؟! که آرتور جواب داده بود: وقتی از میان حدود ۵ میلیون تنیس‌باز حرفه‌ای جهان پله‌پله نردبان صعود به ۵ نفر نخست و مسابقه نهایی گراند اسلم و ویمبلدون را تا قهرمانی جهان طی کردم، هرگز از خدا نپرسیدم چرا من؟! و امروز هم طلب کاری نمی‌کنم.

امروز نیز هم‌وطنان‌مان٬ بلکه اندیشمندانی از سراسر جهان، اندوهگین از چنین مصیبت غیر منتظره‌ای احتمالا همین سوال را می کنند؛ چرا او، آن هم در این سن و با این سرعت٬ در آن اوج و با این افول؟!

و چه بسا اگر مریم زنده بود، پاسخی همانند آرتور می‌داد و سیر صعودی را که همراه هزاران استعداد درخشان طی کرده بود یادآوری می‌کرد؛ از زنده ماندنش در میان اتوبوس حامل دانشجویان برجسته دانشگاه شریف، مدال‌‌های المپیادهای علمی گرفته تا افتخارات علمی و استادی در معتبرترین دانشگاه‌های جهان و نایل شدن به عالی‌ترین جایگاه و جوایز عملی ریاضی که هیچ زنی در تاریخ به چنان مقامی و موقعیتی نرسیده بود.

درخشش آدمیان گاه به آتشفشان می‌ماند که کوتاه است و خاموش می‌شود یا به خورشیدی که در اواخر عمر به سوپر نوا تبدیل می‌شود و درخشش آن سالیانی ستاره‌های مجاور را نورانی می‌کند.

متن کامل در زیتون:

http://zeitoons.com/32388

رهبری و سپاه؛ چالشی برای منافع و امنیت ملی
مهدی نوربخش

در هفته‌های اخیر، دو رویداد سیاسی و اقتصادی مهم در کشور، لزوم توجه به‌منافع و امنیت ملی کشور را بیشتر کرده است. این دو رویداد نشان داده‌اند که منافع و امنیت ملی کشور که در طول سال‌های گذشته ضربه‌پذیر شده‌اند، چگونه می‌توانند ضربه پذیرتر شوند. در این میان، رهبری و سپاه در ضربه‌پذیر کردن منافع ملی و امنیت کشور نقش تعیین کننده‌ای داشته و روز به‌روز با سیاست‌های خود به این دو مهم را عملا تضعیف می‌کننپ. این دو رویداد سیاسی و اقتصادی، یکی «حمله موشکی ایران به سوریه» و دیگری «مخالفت گسترده محافظه کاران راست‌گرای کشور با قرار داد ایران با شرکت نفتی توتال» است.

در این سلسله یادداشت‌ها خواهم کوشید، با اتکا به مبانی تئوریک منافع و امنیت ملی، نشان دهم که از دریچه‌ی نگاه رهبری و سپاه نباید به این دو مهم نگریست و این‌دو را باید از نظام حاکم و حاکمان آن جدا کرد. هم‌چنین عطف به این دو رویداد سیاسی و اقتصادی اخیر، به اشتباهات استراتژیک رهبری و سپاه و تضاد آن با منافع و امنیت ملی ایرانیان خواهم پرداخت.

بخش نخست که بیش از هر چیز به بازخوانی نظری این مفاهیم نظر دارد، پیش روی شماست.

***

حفظ امنیت و منافع ملی دو رکن اساسی سیاست خارجی هر کشوری‌اند. به‌جز عوامل خارجی که بدون شک در تدوین دکترین امنیت ملی‌ (National Security Doctrine) هر کشوری تاثیر گذارند، عوامل مختلف داخلی‌ نیز به‌ اشکال مختلف به آن شکل و هویت می‌دهند.

طراحی دکترین امنیت ملی‌ یک کشور بدون شک بدون ارزیابی دقیق توان نظامی(Military Capabilities)، جغرافیای سیاسی(Geopolitics)، نوع حکومت یک کشور (Type of Government) و موقعیت اقتصادی (Economic Conditions) ان امکان‌پذیر نخواهد بود. قدرت نظامی می‌تواند تاثیر مثبت و منفی‌ در طراحی دکترین امنیت ملی‌ داشته باشد. رئالیست‌ها(realism) بیشتر بر توان نظامی در طراحی دکترین امنیت ملی تکیه کرده و اعتقاد دارند که صلح فقط در سایه امادگی برای جنگ بدست می‌آید. رئالیست‌ها اصولا به امنیت جمعی (Collective Security) اعتقادی ندارند و آنچه بعدها منجر به تشکیل سازمان ملل متحد برای ایجاد همکاری‌های بین‌المللی و خصوصا صلح جهانی گردید، پیدایش افکار لیبرالیسم (Liberalism) سیاسی بود که خصوصا در اروپا پایه‌های آن به‌لحاظ فلسفی در قرن نوزدهم بنیان‌گذاری شده و از ابتدای قرن بیستم در عرصه روابط بین‌الملل به‌لحاظ عملی جایی برای خود باز نمود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32419

آیا غیر اروپایی هم می‌تواند فکر کند؟
حمید دباشی | مترجم: بهزاد باغی‌دوست

از متن:
دنیا به طور کلی‌، و دنیای عرب و اسلام بالاخص در حال تجربه تغییراتی تاریخی‌‌ هستند -این تغییرات شاعران، متفکران، هنرمندان، و روشنفکران عرصه عمومی‌ تولید کرده است درست در مرکز آمال و تخیلات اخلاقی‌ و سیاسی خودشان - همه در حال اندیشیدن و تولید کردن در مسیر و مربوط به جغرافیای بومی‌شان، و در عین حال جهانی‌ از جهت عواقب و آثار آن. در مقایسه با سونامی‌های رهایی‌بخش که در حال در حال زیر و زبر کردن دنیاست، مفروضات کلیشه وار در مورد اروپا و به طور فزاینده‌ای ناحیه‌‌‌ای شدن تبار فلسفی‌ آن‌ مانند طوفانی در فنجان قهوه است. همانند همهٔ مناطق دیگر جهان، اروپای قانع به سهم انسانی‌ منصفانه خودش بسیار چیزها در چنته دارد که به به دنیا بیاموزد اما، اکنون، بسیار برابرتر [با همه] و در یک زمین دموکراتیک‌تر، جایی که فلسفه‌‌اش فلسفهٔ اروپایی‌ست و نه «فلسفه»، موسیقی‌اش موسیقی‌ اروپایی‌ست نه موسیقی‌، و هیچ تبلیغاتی نیز نخواهد بود که روشنفکران عرصه عمومی‌اش را به نام «روشنفکر عرصهٔ عمومی‌» بفروشد

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32393

جای خالی پرونده‌ی حسینیه ارشاد در «مهرنامه»
حسین میرزانیا

محمد قوچانی روزنامه‌نگار و سردبیر مهرنامه، پرونده‌ی شریعتی را با اوراقی سنگین و قطور در دستور کار خویش قرار داده و بازجویی از شریعتی را چند سالی‌ست با جد و جهد تمام دنبال می‌کند. شبیه‌سازی و قرینه‌سازی‌های عجیب و غریب قوچانی در «شریعتی‌سازی» الگوی جدیدی از روزنامه‌نگاری پساانقلاب و به ویژه پساجنگ است که باید مورد تامل و توجه قرار گیرد .

این که نقدهای شریعتی به مشاهیر سنت و تجدد همچون ملامحمدباقرمجلسی یا سیدحسن تقی‌زاده ، در نزد قوچانی ، حمل به «دشنام و فحاشی» می‌شود(شماره ۵۲ مهرنامه) اما نقدهای دیگران بر شریعتی، عین دانایی، حقیقت‌جویی، عدالت و انصاف محسوب شود ،خود حکایت غریبی‌ست که مجال آن در این یادداشت نیست .

قوچانی نکته‌بین و محقق، بارها و بارها پرونده‌ی شریعتی را گشوده و در پیشخوان روزنامه‌فروشی‌های کشور به تماشا و داوری خوانندگانش گذاشته است، ولی هرگز تمایلی و رغبتی به ورود به اوراق پرونده اتهامی شریعتی در حسینیه ارشاد و علل و عوامل منازعات و اختلافات آیت‌الله مطهری با علی شریعتی نداشته است!

برای نگارنده این پرسش همیشه بوده است که چرا محمد قوچانی وارد این بخش از پرونده زندگی و فکری علی شریعتی نمی شود! چرا این اوراق در نزد قوچانی مسکوت و سر به مهر باقی مانده است! آیا او از جریان این اختلافات بی‌اطلاع است و یا اینکه عامدانه قصد ورود بدان ندارد.

نگارنده بعید بلکه غیرممکن می‌داند که قوچانی از این اختلافات بسیار مشهور که صدای آن در کوی و برزن نیز شنیده شد و به محافل سیاسی و امنیتی نیز کشید و منجر به تعطیلی حسینیه ارشاد شد، بی‌خبر باشد اما به دلیل آن‌که با پرداختن به‌آن بسیاری از گزاره‌های قوچانی و برساخته ها‌ی ذهنی قوچانی از شریعتی فرو می‌ریزد، لابد با زیرکی تمام از آن عبور کرده و نخواسته است درنگی در آنجا داشته باشد .

داستان دعوت مرحوم مطهری از شریعتی برای سخنرانی در آیین بزرگداشت آغاز پانزدهمین قرن بعثت در حسینیه ارشاد شهره‌ی عام و خاص است و مطهری با تجلیل و تعریف فراوان از شریعتی، از سخنرانی او در حسینیه ارشاد به نیکی یاد می کند. اما هنوز از این دعوت دوسالی نگذشته است که اختلافات بروز می‌کند. پیش از آن‌که اختلاف میان مطهری و شریعتی بروز کند، مرحوم مطهری با دکتر میناچی دچار تنش و اختلافاتی شده بود و حتی در دی‌ماه سال ۴۷ نامه‌ای در استعفا از هیئت مدیریه‌ی ارشاد نوشته بود . اما شریعتی در اندک زمان کوتاهی، جای‌گاه ویژه‌ای در میان مستمعین و مراجعین به حسینیه ارشاد می‌یابد و استقبال دانشجویان و اساتید از کنفرانس‌های شریعتی دامنه‌ی اختلافات را تشدید می‌کند به نحوی که مطهری از نحوه‌ی مدیریت ارشاد، لب به شکایت می‌گشاید و در نهایت تصمیم به استعفا از هیئت مدیره‌ی حسینیه ارشاد می‌گیرد .

دوستان و نزدیکان مشترک هر دو طرف واسطه‌ی رفع کدورت‌ها و اختلافات می‌شوند و مطهری ضمن استنکاف از مصالحه، شروطی متعدد برای بازگشت به حسینیه تعیین می‌کند. این شروط از سوی شخصیتی چون مطهری بسیار قابل تامل است، چرا که اولا: آیت‌الله مطهری به عنوان یک روحانی سرشناس و دانا و دانشمند و آگاه به زمان و دنیای جدید شناخته شده بود، دوما: بعدها همین طرز تفکر مطهری را تا انقلاب و تا سال ۵۸ مشاهده می‌کنیم که حضور عینی و بروز عملی دارد. سوما: بسیار دیگری از نزدیکان، پیروان و در حقیقت مقلدان فکری او در جامه‌ی اسلام‌خواهی راه و روش و سلوک او را در همه‌ی عرصه ها گسترانیدند و به راه او رفتند .

مخالفت اولیه مطهری با میناچی بیشتر مبنای روشی داشت، به این نحو که مطهری از سیره و روش مدیریتی میناچی شکایت داشت و به مخالفت برخاست. اما سبک و سیاق مخالفت مطهری با شریعتی، ریشه در باور، بینش، سبک تفکر و گفتمان متفاوت آن دو داشت. اسناد و مکاتباتی که از این دوره‌ی چالش‌زا باقی مانده است، حکایت از عدم مقابله به مثل یا اصولا عدم اهمیت اختلاف یا تضاد از سوی شریعتی با مطهری بوده است و شریعتی جانب سکوت و بی‌اعتنایی را گرفته است و این در حالی‌ست که مطهری ضمن انتقاد و اعتراض و مخالفت‌ها با میناچی و به طریق اولی با شریعتی و نامه‌نگاری با محمد همایون و محمدتقی شریعتی و احیانا دیگران سعی در مجاب کردن دیگران در پذیرش نظرات خود و قبولاندن شروط خود جهت ادامه همکاری با حسینیه ارشاد بوده است .

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32444

اعضای شورای شهر کاندیداهای نهایی شهرداری تهران را معرفی کردند؛
هفت نامزد بهشت

زیتون-احسان مهرابی: گویا کرسی شهرداری تهران در خیابان بهشت همچنان سهم حزب کارگزاران سازندگی از کیک قدرت در ایران است. دو عضو ارشد این حزب از بین هفت نامزد شهرداری تهران بالا‌ترین رای را کسب کرده‌اند و اگر اتفاق غیر منتظره‌ای از جمله سفارش دفتر رهبر جمهوری اسلامی رخ ندهد، محمد علی نجفی و یا حسین مرعشی شهردار تهران خواهند بود.

رییس جمهور در حسرت اصلاح طلبان
وزارت آموزش و پرورش در دولت هاشمی رفسنجانی ماندگار‌ترین دوره مدیریتش است هر چند وزیر علوم نیز بوده است. در دولت محمد خاتمی به دلیل سهم دهی‌های پس از انتخابات٬ حسین مظفر، وزیر آموزش و پرورش شد و محمدعلی نجفی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی. نجفی پس از مدتی جای خود را به محمدرضا عارف داد و برکناری او دلخوری حزب کارگزاران سازندگی را به دنبال داشت.
پس از انتخابات سال ۸۴ برخی از اصلاح طلبان با حسرت از او به عنوان نامزدی نام می‌بردند که در صورت نامزدی می‌توانست نظر مساعد همه گروه‌های اصلاح طلب را جلب کند و رییس جمهور شود.
با تجربه شکست خورده قالیباف اما نجفی نمی‌تواند در صورت شهردار شدن سودای ریاست جمهوری در سر داشته باشد و تنها می‌تواند مانند غلامحسین کرباسچی بر انتخابات تاثیر بگذارد.
نجفی یکی از سه اصلاح طلب شورای شهر سوم نیز بود اما فعالیت‌اش در شورا چندان نمودی نداشت. او پس از ۱۳ سال بنای بازگشت به کابینه را داشت اما نمایندگان اصولگرای مجلس نهم به دیدار او با خانواده معترضان کشته شده انتخابات ۸۸ و مخالفت با نامگذاری میدانی به نام ۹ دی استناد کردند و او با اختلاف یک رای وزیر آموزش و پرورش نشد.
نجفی رییس سازمان میراث فرهنگی شد اما ریاست‌اش بر این سازمان دوام نداشت. در محافل سیاسی درگیری با اطرافیان روحانی از جمله دلایل استعفای نجفی اعلام شد. او سپس سرپرست وزارت علوم شد و گزارش مربوط به بورسیه‌های غیر قانونی را منتشر کرد. گزارشی که اگر نجفی منتشر نمی‌کرد، بعید بود محمد فرهادی، وزیر علوم منتشر کند.
نجفی به جز کارگزاران سازندگی در بین دیگر گروه‌های اصلاح طلب نیز مقبولیت دارد و اگر خودش تمایل داشته باشد، بالا‌ترین شانس را برای شهرداری تهران دارد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32454

اصلاح‌طلبان نگران سهم خود در کابینه

زیتون-مهدی تاجیک: ۱۴ مرداد ماه روزی است که حسن روحانی رییس جمهوری ایران پا به صحن مجلس شورای اسلامی خواهد گذاشت تا مراسم تحلیف‌اش برای تصدی دولت دوازدهم با حضور ۲۹۰ نماینده و دیپلمات‌های کشورهای مختلف برگزار شود. خبرهای تایید نشده حاکی است که روحانی قصد دارد مانند سال ۱۳۹۲ اعضای کابینه‌اش را در روز مراسم تحلیف معرفی کند. طبق قانون٬ نمایندگان مجلس شورای اسلامی باید به هر کدام از وزیران پیشنهادی رای اعتماد بدهند تا آنها امکان ورود به کابینه را پیدا کنند. در روزهای اخیر خبرهای جسته‌ گریخته‌ای هم از نحوه چینش کابینه منتشر شده ولی نمی‌توان مطمئن بود که این خبرها تا چه حد قرین صحت باشد.

تشویش اصلاح‌طلبان
برخی چهره‌های اصلاح‌طلب از نمایندگان مجلس گرفته تا چهره‌های حزبی و مطبوعاتی نسبت به چینش کابینه اظهار نگرانی کرده‌اند. آنان می‌گویند که خبرهای خوشی از انتخاب وزیران پیشنهادی به گوش نمی‌رسد و سهم اصلاح‌طلبان در کابینه رعایت نشده است. حالا علی مطهری نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی از حسن روحانی گلایه کرده است که چرا لیست کابینه را قبل از درمیان گذاشتن با نمایندگان به اطلاع آیت‌الله خامنه‌ای رسانده‌ است. او گفته:«روش ایشان که قبل از ارائه اسامی کابینه پیشنهادی به مجلس، اعلام می کنند که این اسامی خدمت مقام رهبری ارائه شده، کار درستی نیست و باعث می شود امکان اظهار نظر درباره این گزینه ها محدود شود و نباید ربیس جمهور چنین فضایی را قبل از معرفی کابینه ایجاد کند. قانونا هم چنین الزامی وجود ندارد. شاید آقای روحانی می خواهد خودش را از سیل پیشنهادها راحت کند.»

غلام‌رضا حیدری نماینده اصلاح‌طلب تهران در مجلس شورای اسلامی هم در صفحه توییتر خود با اشاره به اظهارنظر اخیر روحانی که گفته بود کابینه‌ دوازدهم فراجناحی خواهد بود نوشته است:«امیدوارم تفسیرکابینه فراجناحی،کابینه چندنبش نباشدچون تصور می‌کنم چندنبش یاچندچهره بودن افراد، نوعی اختلال شخصیتی است.»

الیاس حضرتی نماینده لیست امید در تهران نیز نگرانی مشابهی را طرح کرده و گفته «اخبار خوب و خوشایندى از بستن لیست کابینه بگوش نمى‌رسد مخصوصا در تیم اقتصادی. امیدوارم این اخبار درست نباشد.» طیبه سیاوشی دیگر نماینده تهران نیز در گفت‌وگو با «ایلنا» اعلام کرده که تاکنون خواست اصلاح‌طلبان در چینش کابینه در نظر گرفته نشده است.
حسین نورانی‌نژاد عضو حزب اتحاد ملت ایران اسلامی هم در توصیه‌ای به حسن روحانی گفته:«موقع بستن کابینه به روزهای انتخابات فکر کنید. به تجمعات و شعارهای هوادارانی که با هزار امید رای دادند. خبرها حاکی از فراموشی آن جمعیت است»
مجموعه‌ این نگرانی‌ها باعث شده که اصلاح‌طلبان به سهم‌خواهی از کابینه روحانی متهم شوند و این موضوعی است که محمدرضا عارف رییس فراکسیون امید در مجلس شورای اسلامی نسبت به آن واکنش نشان داده است. او در صفحه توییتر خود نوشته بود:« همراهی، هماهنگی و همدلی با جریان اصلاحات رمز موفقیت دولت دوازدهم است و گفتمان اصلاحات در این مسیر بدنبال سهم خواهی نیست.»

موضع‌گیری او با این پاسخ حسام‌الدین آشنا مشاور فرهنگی رییس جمهوری ایران روبرو شد که «درست است گفتمان اصلاح طلبان سهمی نمی‌خواهد اما امان از سهم خواهی های افراد به اسم جریان.» چنین موضع‌گیرهایی بازتابی روشن از اختلاف‌های جدی بر سر نحوه چینش کابینه دوازدهم و سهم هر گروه و جریان سیاسی در تصدی پست‌های وزارت و معاونت رییس جمهور است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32493

بهاءالدین خرمشاهی در گفت‌وگو با زیتون:
فکر می‌کنم اما روشنفکر نیستم

زیتون-هومان دوراندیش: بهاءالدین خرمشاهی، حافظ‌شناس و قرآن‌پژوه برجسته‌ای است که کارهای بزرگش را انجام داده و در این پیرانه‌سر آسوده بر کنار چو پرگار می‌رود. پس از یک عمر حافظ‌پژوهی، هم‌چنان درگیر حافظ‌شناسی است و هر از گاهی، مقاله‌ای هم دربارۀ خواجۀ شیراز منتشر می‌کند. با این حال، حافظ تنها دل‌مشغولی او در این ایام نیست. آثار دیگری هم از خامۀ قلمش بر لوح کاغذ نقش می‌بندد که در این گفت‌وگو، کم‌وبیش دربارۀ آن‌ها توضیح داده است. این مصاحبه با مترجم برجستۀ قرآن، معطوف به موضوع واحدی نبود. هم از این رو در آن از هر دری سخنی رفت. از حافظ و شاملو و آزاداندیشی گرفته تا روشنفکری دینی و مجلۀ کیان و شایعۀ درگذشت استاد و گربه‌های شهرک غرب! دربارۀ اختلاف خرمشاهی و شاملو، نکات نکاویده‌ای باقی مانده بود که در این مصاحبه مطرح شدند و خرمشاهی، فروتنانه پذیرفت که با یکی دو جملۀ نامطمئن، در حق شاملو جفا کرده است. مهربانی و تواضع و سلامت نفس، شاید بارزترین ویژگی‌های شخصیتی بهاءالدین خرمشاهی باشند؛ و همین ویژگی‌ها، مصاحبت با او را برای هر مخاطب بی‌طرفی، خوشایند و به‌یادماندنی می‌کند.
***
جناب خرمشاهی، چنان‌که می‌دانید، اوایل امسال خبر درگذشت شما منتشر شد. وقتی خبر فوت خودتان را از زبان دیگران شنیدید، چه حسی داشتید؟
من در دفترچۀ تلفنم، که بعضی از شعرهای جدیدم را نیز در گوشه و کنارش می‌نویسم، این را هم نوشته‌ام: «در ۲۳ فروردین ۱۳۹۶، چندین خبرگزاری و روزنامه خبر درگذشت مرا منتشر کردند که گویا نادرست بوده است (!) و خویشان و دوستان و آشنایانم را نگران کرد. حتی بعضی از آشنایان برای خانواده‌ام پیام تسلیت فرستادند؛ تا یکی دو ساعت بعد، دوست مهربانم آقای رضا یعقوبی در وب‌گاه یا سایت بنده، این خبر نادرست را تکذیب کرد. همان روز شاید حدود صد تلفن به منزل ما زده شد. باری به همین مناسبت، قطعه شعری را سرودم با عنوان «منم مرغ مرگ‌اندیش». متن شعرم چنین بود:

در شایعه و خبر بدون تحقیق
گفتند که مرده است خرمشاهی
شرط است که پیشتر ز نقل اخبار
یابند ز صدق و کذب آن آگاهی
من موتوا قبل ان تموتوا هستم
ز اخبار نمی‌هراسم آن هم واهی
حق است برای همۀ ما مردن
چه بر سر بوریا چه تخت شاهی
۲۵ فروردین ۹۶

باید بیفزایم کسی که درگذشته بود، یکی از خویشاوندان نه دور و نه نزدیک بنده بود. یعنی مرحوم محمد خرمشاهی. که طنزپرداز قدیمی بود و خداوند صدوچند سال هم به او عمر داده بود. آن مرد نازنین فوت کرده بود و روحش قرین رحمت الهی. چون من با رسانه‌ها زیاد حرف می‌زنم، فوت محمد خرمشاهی را به حساب بهاالدین خرمشاهی گذاشته بودند. هنوز هم برخی که مرا می‌بینند، می‌پرسند ماجرای خبر مرگت چه بود!

جدا از آن خبر نادرست، در مجموع کم‌پیدایید و در لابه‌لای اخبار فرهنگی به سختی می‌توان شما را پیدا کرد. این روزها مشغول چه کاری هستید؟
بنده الان یکی از سه همکار دانشنامۀ حافظ و حافظ‌پژوهی هستم که مشتمل بر حدود ۱۵۰۰ مقاله است؛ مقالاتی کوتاه که امضا و کتاب‌شناسی دارند و در قطع وزیری در دو جلد منتشر می‌شوند. این دانشنامه از نظر کیفی، با عرض معذرت بابت اینکه از آثار خودم مثال می‌زنم، مثل دو جلد حافظ‌‌‌نامه است. من در این دانشنامه سرویراستارم و یکی از ادبای معاصر هم مدیر اجرایی این پروژه‌اند. فرزندم، عارف خرمشاهی هم دستیار ایشان است. ما در دو سال گذشته سه‌چهارم این کار را پیش برده‌ایم. موضوع مقالات را به نویسندگان پیشنهاد کرده‌ایم و یا موضوعات پیشنهادی را پذیرفته‌ایم و مقالات این دانشنامه نوشته شده است. اثر دو بار هم ویرایش شده و ویرایش نهایی هم با بنده است. برای این کار حامیان فرهنگی بسیار خوبی داشتیم که حضورشان عمیقاً مؤثر و مغتنم بود. در دو سال گذشته، عمدۀ وقت من صرف این کار شده است اما در کنار این دانشنامه، مقالاتی هم نوشته‌ام.

در چه زمینه‌ای؟
در یکی از این مقالات به این موضوع پرداخته‌ام که سنگسار حکم قرآنی نیست. کسانی که به سنگسار اعتقاد دارند، معتقدند که این حکم از احادیث برآمده است ولی بزرگانی مثل آیت‌الله دکتر سید مصطفی محقق داماد، پیشتر مقاله‌ای نوشته بودند که ما در احادیث هم حکم سنگسار را نداریم و اگر دو نمونه هم داریم، به اهل کتاب و در واقع به دو زوج یهودی مربوط می‌شود. من در مقاله‌ام دلایل قرآنی بی‌سابقه‌ای در نفی سنگسار آورده‌ام.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32453

لزوم شکل‌گیری شریعتی‌شناسی دانش‌پژوهانه
نقدی به آرای حمیدرضا جلایی‌پور (و نیز عبدالکریم سروش) بر علی شریعتی
حسن محدّثی گیلوائی

مقدّمه
در دوره‌ای به‌سر می‌بریم که کشورمان از نظر علمی –دست‌کم در برخی حوزه‌ها- پیش‌رفتی نسبی داشته است. دانش‌گاه‌های ما بسط و گسترش یافته‌اند و بر تعداد افراد باسواد و تحصیل‌کرده به‌نحو قابل توجّهی افزوده شده است. تکثّر فرهنگی و اجتماعی بیش از پیش افزایش یافته است و با ورود رسانه‌های ارتباطی جدید، تفکّر انتقادی بستر مناسبی برای رشد پیدا کرده است. در چنین وضعیتی کنترل آگاهی و دانایی مردمان تا حدِّ زیادی از انحصار نظام سیاسی و برخی گروه‌های فرهنگی نظیر روحانیت، خارج شده است. مردم از طُرُق مختلف می‌توانند کسب آگاهی کنند. در چنین شرایطی دوام مقدّس بودن امور مقدّس کوتاه‌تر است و دیگر امور مقدّس برای همه‌ی ملّت مقدّس نیست. بت‌سازی از شخصیت‌ها در ایران –خواه شخصیت‌های دینی و سیاسی و فکری- بُرد و تأثیر کم‌تری دارد و در هر گوشه و کنار کشور، کسی مشغول نقد یکی از این بت‌ها و مقدّسات گوناگون است. دیگر کسی به خاطر داشتن مدرک یا تحصیل در فرنگ به قطب فرهنگی کشور بدل نمی‌شود. دست‌کم تعداد قابل توجهی از محقّقان و دانش‌جویان جوان در کشورمان داریم که سخنان را می‌سنجند و ارزیابی می‌کنند. در چنین شرایطی، شایسته است که اهل علم و دانش‌گاه وقتی از موضوعات مختلف سخن می‌گویند، ‌مستند و مستدل و مبتنی بر تحقیق سخن بگویند. آنان دیگر با مُشتی عوام ناآشنا سر و کار ندارند. جهان ما از این لحاظ دست‌کم به‌نحو معناداری عوض شده است؛ اگرچه شاید معیار دقیقی برای سنجش میزان دقیق این‌گونه تغییرات وجود ندارد. لذا در سخن گفتن از آرا و اندیشه‌ها و کنش‌ها و زنده‌گی شخصیت‌ها نیز نیازمند بررسی عالمانه و محقّقانه هستیم.

طرح مسأله
وقتی از متفکّری مثل شریعتی یا هر شخصیّت دیگری سخن می‌گوییم، می‌بایست مسیری دانش‌پژوهانه را طی کنیم. به‌گمان من بسیاری از اهل نظر در ایران وقتی درباره‌ی شریعتی یا برخی متفکّران دیگر اظهار نظر می‌کنند، سخنی دانش‌پژوهانه عرضه نمی‌کنند. به‌عبارت دیگر، سخن آنان محصول مطالعه و پژوهشی معتبر نیست. هر ساله انبوهی از این‌گونه سخنان در نشریات مختلف کشور تولید و عرضه می‌شود. در این‌جا دو نمونه از این‌گونه مطالب درباره‌ی شریعتی موضوع بحثی مفصّل درباره‌ی بخشی از آرا و افکار دو روشن‌فکر دینی و دو معلّم عمومیِ برجسته‌ی معاصر ما یعنی علی شریعتی و عبدالکریم سروش شده است. از مجرای بحث در باب دو متن کوتاه، انواعی از شریعتی‌شناسی مورد بحث قرار گرفته شده است. روشن است که آن‌چه در این‌جا درباره‌ی شریعتی مطرح شده است، ‌در مورد هر شخصیّت دیگری نیز قابل طرح است.

مدّعای مشخّص‌ام این است که دکتر حمیدرضا جلایی‌پور در سخن گفتن از شریعتی لوازم کار را رعایت نکرده است. من در این‌جا نخست می‌کوشم در فرازهای مختلف، این مدّعا را مستدل و مستند سازم و سپس به برخی دیگر از مطالب ایشان در باب همین موضوع بپردازم.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32540

آیا حمله‌ موشکی به سوریه اشتباه بود؟
مهدی نوربخش

در هفته‌های اخیر، دو رویداد سیاسی و اقتصادی مهم در کشور، لزوم توجه به‌منافع و امنیت ملی کشور را بیشتر کرده است. این دو رویداد نشان داده‌اند که منافع و امنیت ملی کشور که در طول سال‌های گذشته ضربه‌پذیر شده‌اند، چگونه می‌توانند ضربه پذیرتر شوند. در این میان، رهبری و سپاه در ضربه‌پذیر کردن منافع ملی و امنیت کشور نقش تعیین کننده‌ای داشته و روز به‌روز با سیاست‌های خود به این دو مهم را عملا تضعیف می‌کننپ. این دو رویداد سیاسی و اقتصادی، یکی «حمله موشکی ایران به سوریه» و دیگری «مخالفت گسترده محافظه کاران راست‌گرای کشور با قرار داد ایران با شرکت نفتی توتال» است.

در این سلسله یادداشت‌ها خواهم کوشید، با اتکا به مبانی تئوریک منافع و امنیت ملی، نشان دهم که از دریچه‌ی نگاه رهبری و سپاه نباید به این دو مهم نگریست و این‌دو را باید از نظام حاکم و حاکمان آن جدا کرد. هم‌چنین عطف به این دو رویداد سیاسی و اقتصادی اخیر، به اشتباهات استراتژیک رهبری و سپاه و تضاد آن با منافع و امنیت ملی ایرانیان خواهم پرداخت.

بخش نخست این یادداشت به بازخوانی نظری این مفاهیم و مبانی تئوریک آن نظر داشت، در این بخش می‌کوشم نشان دهم که برداشت نادرست و استراتژی‌های نادرست رهبری و سپاه در سوریه، چگونه منافع و امنیت ملی را هدف قرار داده است .

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32549

🍃 توضیح سروش دباغ درباره‌ی مصاحبه‌ی بهاءالدین خرمشاهی با زیتون
زیتون-سروش دباغ، پژوهشگر دانشگاه تورنتو، با ارسال یادداشتی، پیرامون گفت‌وگوی اخیر بهاءالدین خرمشاهی با زیتون، نسبت به خاطره‌ای از ایشان واکنش نشان داد.

بهاءالدین خرمشاهی در بخشی از گفت‌وگو با«زیتون» در ذکر خاطره‌ای از سروش دباغ یاد کرده و گفته بود«آقای سروش دباغ، فرزند دانشمند و فاضل دکتر عبدالکریم سروش، که کتب و مقالات ارزشمندی هم نوشته‌اند، یکبار به بنده می‌گفتند آیا شما و آقای ملکیان و آقای مجتهد شبستری و دکتر سروش و دکتر داوری و دکتر مهدی گلشنی، روشنفکر دینی نیستید؟ حرفشان این بود که روشنفکر دینی مصداق دارد؛ پس چرا ما این عنوان را به کار نبریم؟ در جوابشان گفتم این افرادی که شما نام بردید، روشنفکران دیندار هستند نه روشنفکران دینی. یعنی دانش روشنفکری را دارند. شاید حتی بتوان گفت این افراد دینداران روشنفکرند. یعنی ابتدا دیندار بوده‌اند، سپس دانش روشنفکری را تحصیل کرده‌اند.»

سروش دباغ در توضیحی که به زیتون ارسال کرده، این خاطره را «اشتباه» خوانده و نوشته است «روزگاری که ایران بودم، در مجالس و محافلی که به مناسبت های گوناگون تشکیل می شد، خدمت جناب خرمشاهی می رسیدم و از همسخنی با ایشان وقتم خوش می شد و از محضر گرم شان می آموختم و بهره می بردم. به خاطر ندارم در این دیدارها، هیچوقت دربارۀ دکتر داوری و دکتر گلشنی و ربط و نسبت ایشان با نحلۀ روشنفکری دینی و نواندیشی دینی، سخنی گفته و سؤالی طرح کرده باشم»

متن کامل توضیحات سروش دباغ که به زیتون ارسال شده، در ادامه می آید:

اخیرا مصاحبۀ استاد محترم بهاء الدین خرمشاهی با سایت «زیتون» تحت عنوان «فکر میکنم اما روشنفکر نیستم» را خواندم و لذت بردم. در بخشی از مصاحبه، جناب خرمشاهی از سر لطف اشاره ای به من کرده و گفته اند: « آقای سروش دباغ، فرزند دانشمند و فاضل دکتر عبدالکریم سروش، که کتب و مقالات ارزشمندی هم نوشته‌اند، یکبار به بنده می‌گفتند آیا شما و آقای ملکیان و آقای مجتهد شبستری و دکتر سروش و دکتر داوری و دکتر مهدی گلشنی، روشنفکر دینی نیستید؟ حرفشان این بود که روشنفکر دینی مصداق دارد؛ پس چرا ما این عنوان را به کار نبریم؟ در جوابشان گفتم این افرادی که شما نام بردید، روشنفکران دیندار هستند نه روشنفکران دینی. یعنی دانش روشنفکری را دارند. شاید حتی بتوان گفت این افراد دینداران روشنفکرند. یعنی ابتدا دیندار بوده‌اند، سپس دانش روشنفکری را تحصیل کرده‌اند.» روزگاری که ایران بودم، در مجالس و محافلی که به مناسبت های گوناگون تشکیل می شد، خدمت جناب خرمشاهی می رسیدم و از همسخنی با ایشان وقتم خوش می شد و از محضر گرم شان می آموختم و بهره می بردم. به خاطر ندارم در این دیدارها، هیچوقت دربارۀ دکتر داوری و دکتر گلشنی و ربط و نسبت ایشان با نحلۀ روشنفکری دینی و نواندیشی دینی، سخنی گفته و سؤالی طرح کرده باشم. حتما فرد دیگری این سؤال را طرح کرده و جناب خرمشاهی در نقل از حافظه، ایشان را با بنده اشتباه گرفته و خطا کرده اند. آرزو می کنم، استاد خرمشاهی عزیز نازنین سالیان سال بمانند و بپایند و چونان گذشته، آثار ماندگاری در حوزه های حافظ پژوهی، قرآن پژوهی، ترجمۀ متون فلسفی و ادبی… منتشر کنند.
http://zeitoons.com/32571

کابینه روحانی در گفت‌وگو با صادق زیباکلام:
اجازه نمی‌دهند زنان و کردها و اهل سنت به مقام وزارت برسند

زیتون-ماهو منفرد: ترکیب کابینه دولت دوازدهم، مهمترین بحث سیاسی این روزهای جامعه ایران است. صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، جزو اولین افرادی بود که پس از پیروزی روحانی در انتخابات، درباره کابینه دولت دوازدهم اظهار نظر کرد و از روحانی خواست از بین زنان و کردها و اهل سنت، وزرایی را برای دولت بعدی‌اش انتخاب کند. متن زیر گفت‌وگویی است با دکتر زیباکلام درباره کابینه دولت دوازدهم.

شما بعد از پیروزی روحانی در انتخابات، از وی خواستید که از زنان و کردها و اهل سنت هم در کابینه‌اش استفاده کند. ابتدا دلیل‌تان را برای طرح این مطالبه بفرمایید تا بعد برویم سراغ نقدش.
دلیل من این است که این سه قشر، دست کم در قوه مجریه جمهوری اسلامی ایران حضور ندارند اما نقش چشمگیری در پیروزی آقای روحانی در انتخابات داشتند. کردها و اهل سنت بیشترین رای را به روحانی دادند. اگر کسی بگوید رای زنان در سبد آرای روحانی بسیار بیشتر از رای مردان بوده، به نظر من حرف بی‌ربطی نزده است.
من نمی‌گویم چون درصد بالایی از زنان و اهل سنت و کردها به روحانی رای داده‌اند، پس باید در کابینه سهم داشته باشند بلکه فقدان حضور این اقشار در بین وزرای دولت روحانی، نشانه یک ضعف مدنی و پایین بودن سطح توسعۀ سیاسی است.

چرا به لرها و بلوچ‌ها و عرب‌ها اشاره‌ای نکردید؟ چون عرب‌ها هم مثل کردها از محرومیت‌های ساختاری رنج می‌برند.
من قبول دارم که اعراب ایران هم، به عنوان یک اقلیت قومی و زبانی، از حقوق اجتماعی مطلوبی برخوردار نیستند ولی به نظرم ظلم ساختاری‌ای که به زنان و اهل سنت و کردها می‌شود، بسیار بیشتر است.

وقتی می‌فرمایید اهل سنت، در واقع بلوچ‌ها را هم زیر چتر اهل سنت قرار می‌دهید.
بله، منطقا این طور است. بسیاری از عرب‌ها و ترکمن‌ها و حتی بسیاری از ساکنین تهران هم اهل سنت‌اند.

نقدی که به این مطالبه وارد می‌شود، نقد از موضع «دفاع از شایسته‌سالاری» است ولی این مطالبه در واقع مبتنی بر این مفروض اساسی است که باید تبعیض مثبت به سود اقشار و نیروهای اجتماعی محروم‌تر وجود داشته باشد.
بله، کاملا درست است. من هم طبیعتا شایسته‌سالاری را قبول دارم ولی کسانی که به من می‌گفتند به جای تاکید بر زنان و اهل سنت و کردها، باید بر شایسته‌سالاری تاکید می‌کردی، خودشان متوجه نبودند که این عذر بدتر از گناه است.یعنی وقتی ما در چهل سال گذشته یک وزیر سنی یا یک وزیر کرد نداشته‌ایم، معنایش این است که ما هیچ کرد یا سنی یا زنی که شایسته وزارت باشد، نداشته‌ایم (منهای مورد استثنایی حضور یک وزیر زن در دولت احمدی‌نژاد). چنین ادعایی عین فاجعه است. اما واقعیت خلاف این ادعاست؛ چراکه در این چهل سال، ده‌ها هزار تن از زنان و کردهای این مملکت، تحصیلات عالیه و تجارب گرانقدر داشته‌اند ولی نتوانسته‌اند به مقام وزارت برسند. متاسفانه شایسته‌سالاری در انتخاب وزرا، ملاک نبوده است و وقتی که بحث به انتخاب زنان و کردها و اهل سنت می‌رسد، شایسته‌سالاری اصلا ملاک و معیار نیست. به دلایل سیاسی و غیر سیاسی، نیروهایی وجود دارند که اجازه نمی‌دهند زنان و کردها و اهل سنت به مقام وزارت برسند.

با توجه به ناکارآمدی کلی حاکم بر بخش‌های مدیریتی گوناگون در کشور ما، این طور هم می‌توان گفت که بسیاری از مردانی که در کشور ما به مناصب مدیریتی رسیده‌اند، آن قدرها هم شایسته نبوده‌اند که حالا ما بخواهیم با تمسک جستن به اصل شایسته‌سالاری، مانع از ظهور «زنان وزیر» بشویم.

حقیقتش، به نظر من، کسانی که می‌گویند ملاک باید شایسته‌سالاری باشد نه زن بودن یا کرد بودن، دروغ می‌گویند. یعنی دردشان این است که مبادا زنان یا اهل سنت وارد کابینه شوند؛ وگرنه ما کم نداشته‌ایم مردانی را که به هیچ وجه شایسته وزارت نبوده‌اند اما وزیر شده‌اند و در دولت بعدی معاون وزیر شده‌اند و در یک دولت دیگر هم استاندار یا سفیر یا مدیر کل شده‌اند و به همین صورت، سه چهار دهه در ساختار قدرت حضور داشته‌اند. چنین مردان ناشایسته‌ای، صرفا چون مرد و شیعه بوده‌اند، به قدرت رسیده‌اند و حضورشان در ساختار قدرت، حساسیت‌برانگیز و مشکل‌آفرین نبوده. کسی با شایستگی این افراد کاری نداشته، اما وقتی شما می‌خواهی یک زن یا یک کرد را به مقام وزارت بگماری، بلافاصله فریاد واشایسته‌سالاری به هوا می‌رود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/32559

🍃 از برگزاری مراسم سالمرگ احمد شاملو جلوگیری شد
زیتون– مراسم هفدمین سالمرگ احمد شاملو امروز با حکم استانداری لغو شد.
به گزارش «زیتون» امروز درهای امام‌زاده طاهر کرج توسط مامورین انتظامی و امنیتی بسته شده بود و در مقابل اصرار افرادی که برای شرکت در مراسم در محل حاضر شده بودند، از آنها خواسته شده که روز دیگری به امام‌زاده مراجه کنند.
در مقابل اصرار اعضای کانون نویسندگان برای حضور در محل دفن احمد شاملو در روز فوت او، مصوبه شورای تامین استان و استانداری مبنی بر ممنوعیت هرگونه تجمعی در محل امام‌زاده طاهر کرج در روز دوم مردادماه، به ایشان ابلاغ شد.
در طی تجمع امروز فریبرز رییس‌دانا، بکتاش آبتین و بهنام ابراهیم‌زاده نیز بازداشت شدند.
احمد شاملو، شاعر بلند آوازه ایرانی دوم مردادماه سال ۱۳۷۹ درگذشت و به خواست خودش در کنار دو تن از قربانیان قتل‌های زنجیره‌ای در امام‌زاده طاهر کرج دفن شده است.

http://zeitoons.com/32599