خروج احتمالی آمریکا از برجام و پیامدهای آن
علی کشتگر

سخنان ترامپ در تهدید ایران و ننگین خواندن معاهده برجام محافل صلح دوست جهان به ویژه مردم ایران را نگران کرده است. تردیدی نیست که رفتار و گفتار رئیس جمهور آمریکا بوی جنگ می دهد. وقتی او برجام را مایه شرم می خواند و به رغم گزارشات مکرر آژانس هسته ای، ایران را ناقض روح برجام معرفی می کند می توان حدس زد که او دولت آمریکا و افکار عمومی این کشور را برای خروج از این معاهده آماده می کند.

راهی که دونالد ترامپ برگزیده اگر ادامه یابد به افزایش بی سابقه تنش در خاورمیانه و جهان می انجامد و نهایتا نیز می تواند به مداخله نظامی آمریکا علیه ایران و جنگی ویرانگر و به شدت خطرناک میان ایران و آمریکا بیانجامد که عواقب آن از مداخلات نظامی گذشته آمریکا در عراق و افغانستان بسیار گسترده تر است.

نتیجه مداخله نظامی آمریکا در عراق و افغانستان که قرار بود صلح و دموکراسی را برای این کشورها و کل منطقه به ارمغان آورد، در برابر چشمان ما است. اگر تا پیش از مداخله نظامی آمریکا و متحدان آن در عراق، افغانستان و لیبی نتایج شوم این حملات نظامی که همواره با گفتمان مبارزه علیه دیکتاتوری، بنیاد گرائی و دفاع از حقوق بشر همراه بوده اند معلوم نبود، امروز کمتر کسی است که از عواقب شوم این جنگها که ثمره ای مگر «ویرانی»، مرگ، بی خانمانی، دربدری و به موازات آن رشد بنیادگرایی، ناسیونالیسم و جنگ های منطقه ای نداشته اند، بی خبر باشد.

آیا می توان گفت که دونالد ترامپ و مشاورانی که او را احاطه کرده اند از عواقب راهی که در پیش گرفته اند، بی خبراند؟ اگر پاسخ منفی است به ناچار باید پرسید کدام انگیزه ای دونالد ترامپ را تا به این حد به ادامه دشمنی با برجام و تهدید ایران ترغیب می کند؟

متن کامل در زیتون :
http://zeitoons.com/35295

گفتگو با خالد توکلی درباره رفراندوم استقلال اقلیم کردستان؛
جنگ اصلی بر سر کرکوک است

زیتون- ریبوار کوهستانی: چند هفته‌ای است که مساله برگزاری رفراندوم استقلال در اقلیم کردستان عراق و احتمال استقلال کردستان توجه محافل بین‌المللی که خاورمیانه را زیر نظر دارند به خود جلب کرده است و علاوه بر داخل عراق به بحث‌های بسیاری هم در منطقه و به خصوص دو کشور همسایه عراق یعنی ایران و ترکیه دامن زده است.

مساله جنگ با داعش و حساسیت مساله کرد در ایران، ترکیه و سوریه و احتمال یک جنگ داخلی تمام عیار بر سر کرکوک و سایر مناطق کردنشین خارج از اقلیم کردستان و در نتیجه تشدید بی‌ثباتی و ناامنی در عراق و منطقه، موجب شده مساله برگزاری رفراندوم در اقلیم کردستان عراق از یک مساله داخلی و حتی منطقه‌ای فراتر رفته و به مساله‌ای جهانی بدل شود.
استقلال کردستان برای بخشی از کردها رویایی تاریخی است و اکنون به نظر می‌رسد زمان زیادی به تحقق این رویای کردی باقی نمانده و مرزهای قراردادی سایکس‌پیکو در خطر فروپاشی و تغییر است. البته رفراندوم هنوز برگزار نشده و حتی ممکن است با توافق در لحظه آخر برای مدتی نامعلوم به تعویق بیفتد، اما به گفته برخی از ناظران، طرح مساله استقلال کردستان در این سطح و ابعاد، کردهای حامی استقلال را در هر حال برای تحقق رویایشان یک گام به پیش برده است.

در گفتگو با دکتر خالد توکلی، جامعه شناس و تحلیلگر مسائل سیاسی در سقز، کردستان ایران، از او پرسیدیم که رفراندوم در اقلیم کردستان عراق چه نتایجی در داخل عراق به دنبال خواهد داشت، واکنش کشورهای منطقه به این رفراندوم چه خواهد بود و احتمال استقلال کردستان چه تاثیری بر ایران و مطالبات کردها در این کشور خواهد گذاشت. دکتر توکلی معتقد است احتمال کردستان عراق در پیامد این رفراندوم دور از انتظار نخواهد بود اما کرکوک نقطه‌ای است که هیچ یک از طرفین به آسانی از آن نخواهند گذشت و در پیوند با ایران هم قاعدتا این رفراندوم و استقلال کردستان٬ بدبینی‌های از پیش موجود به اهداف کردها و جنبش کردی در ایران را نزد مرکز تشدید خواهد کرد.
متن کامل گفتگو را در پی بخوانید.

http://zeitoons.com/35356

رفراندوم کردستان و لزوم رویکرد واقع گرایانه به منافع ملی
طاها پارسا

۱.مسعود بارزانی، رهبر اقلیم کردستان، در کنفرانسی خبری با رسانه ها که ساعاتی پیش برگزار شد، ضمن تائید خبر دیدار امروز خود با قاسم سلیمانی، در حالی که لبخندی بر لب داشت در پاسخ به سوال خبرنگار بی بی سی فارسی گفت آنچه دولت ها در عرصه ی عمومی و رسانه ها اعلام می کنند، لزوما مواضع آن ها نیست و تلویحا اشاره کرد که ممکن است راهبرد عملی سیاست خارجی ایران در خصوص رفراندوم اقلیم کردستان «چیز دیگری» باشد.

۲. هانس مورگنتا، نظریه پرداز روابط بین الملل، که رویکردی واقع گرایانه به منافع ملی دارد، «نفع ملی» را مترادف با «کسب قدرت» می داند و «منافع ملی» را تلاش برای «کسب و بسط قدرت» تعبیر می کند. مورگنتا معتقد است که منافع ملی یک کشور باید متناسب با قدرت و توانایی های آن باشد و می گوید یک دولتمرد و دیپلمات منطقی و معقول باید همواره موازنه ظریفی بین آرمان ها و نیازهای کشور متبوع خویش و منافع دیگران به وجود آورد. به عقیده او همگون سازی منافع و اهداف کشورها یکی از ضرورت های اخلاق سیاسی ( با اخلاق فردی اشتباه نشود)، در دنیای امروز متشکل از نظام های گوناگون دولت های ملی است. مورگنتا اصل «منافع ملی از رهگذر قدرت» را به عنوان هسته اصلی نظریه خود به کار می گیرد و معتقد است سیاست بین الملل، مانند هر سیاست دیگر، مبارزه برای کسب قدرت است .

۳.مخالفت حکومت ایران با رفراندوم استقلال اقلیم کردستان، یا ریشه در منافع ملی دارد و یا آرمان هایی که الزاماً ارتباطی با منافع ملی ندارند و آرمان های همه ی مردم ایران نیستند. (البته در یک رویکرد آرمان گرایانه می شود منافع ملی را نیز بر مبنای آرمان های حاکمان و یا طبقه حاکم معرفی کرد که این یادداشت آگاهانه آن را نادیده می گیرد. مراد آرمان هایی دینی، مذهبی از قبیل صدور انقلاب و یا بسط مذهبی شیعه است). ایران اگر چه در سطح وزارت امورخارجه از دیپلمات های مجرب و متبحری برخوردار است اما مشهور و گاه مشهود است که در موارد عدیده ای سیاست خارجی ایران را آنان تعیین نمی کنند و یا پیش نمی برند و کسانی عهده دار آن می شوند که شناخت درستی نسبت به منافع ملی ایران و معادلات جهانی ندارند و یا در مواردی از ایجاد تنش در مناسبات بین المللی برخوردار و منتفع می شوند.

۴.احتمالا اصلی ترین علتی که می تواند مبنای مخالف ایران با رفراندوم اقلیم کردستان باشد، تنها هراسی نیست که ناامنی را به مرزهای ایران نزدیک می کند بلکه سرباز کردن زخم و وسوسه ای کهنه است که کردهای ایران را هم مشتاق تجربه ای مشابه کند. با هر رویکردی که به منافع ملی بیاندیشیم، جدا شدن بخشی از خاک یک کشور، دغدغه ای ملی است و در قلمرو منافع ملی قرار می گیرد. حتی مورگنتای واقع گرا هم حمایت از هویت فیزیکی را بخشی از منافع ملی می داند و اقلیت های مذهبی و فرهنگی را تهدیدی علیه آن قلمداد می کند.

۵.مخالف و موافق، بر این باورند که نسبت کردهای ایران با ایران متفاوت از نسبت آن ها با ترکیه، عراق و سوریه است. اپوزیسیون جدایی طلب کرد ایرانی، پایگاهی جدی و قابل تامل ندارد اما تهدیدهای هویتی می تواند هویت قومی کردهای ایران را فعال و پررنگ ساخته و هویت ملی را در قیاس با آن تضعیف کند. هر گونه سیاست، اظهار نظر و یا کنش سیاسی ( مثبت یا منفی) که بتواند این هویت را تحریک کند، به منزله ی اقدام علیه امنیت ملی است و در وضعیت فعلی، خطر کنش های منفی ( اقدام های سلبی) بیشتر است، یعنی رویکرد آرمان گرایانه به سیاست خارجی و منافع ملی خود خطر اول برای منافع ملی است!

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/35497

مخالفان و موافقان رفراندوم استقلال کردستان چه گفتند؛
ایران دوم یا اسراییل دوم؟

زیتون ـ مهسا محمدی: خبرهای کردستان عراق٬ اقلیمی که در تلاش برای مبدل شدن به «کشور» است، این روزها چنان بر صدر تحلیل‌ها و اخبار ایران نشسته است که از خلال مخالفت‌ها و موافقت‌ها برای استقلال آن، کشورِ صبح روز استقلال، در ایران صاحب نام هم شده است.

«ایران دوم» و «اسراییل دوم» نام‌هایی است که افراد نشسته بر دو سر طیف این تحلیل‌ها برای کردستان «غیرعراقی» برگزیده اند. در آن میان هم بعضی از تحلیل‌گران شیوه ای مانند آنچه موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در پیش گرفت را پیشه کرده‌اند و توصیه به صبر و تماشا می‌کنند تا بعد از نشستن غبار٬ دید روشن‌تری به آنچه که ساخته و آنچه که ویران شده‌ است، داشته باشند.

«ایران دوم»ی ها نگاه خوشبینانه و برادرانه به کردهای در پی استقلال دارند و کشوری که در حال نطفه بستن است را به دلایل متعدد تاریخی و سیاسی متحد دیروز و فردای ایران در منطقه ارزیابی می‌کنند. «اسرائیل دوم»‌ی‌ ها اما با نظر به صف بندی‌های فعلی موافقان و مخالفان این استقلال، که در صف خلوت موافقان خود فقط اسرائیلِ مطمئن و تعدادی ناظر خاموش دارد، آن را توطئه اسرائیل برای نفوذ به قلب منطقه ارزیابی کرده و خطر بزرگی می‌دانند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/35709

اعتراض به سیاست نظامی ایران در سوریه؛
کودکانی که قربانی جنگ نیابتی می‌شوند

زیتون-سینا پاکزاد: سازمان دیده‌بان حقوق بشر از اقدام جمهوری اسلامی در اعزام کودکان افغانستانی به جنگ سوریه به شدت انتقاد کرده و خواهان توقف این روند شده است. دیده‌بان حقوق بشر با استناد به سنگ‌قبرهای کشته‌شدگان جنگ سوریه در ایران نتیجه گرفته است که دست کم هشت مهاجر افغان زیر ۱۸در بین این قربانیان بوده که به نظر می‌رسد همگی در سوریه کشته‌ شده‌اند.

اعزام افغانستانی‌های ساکن ایران به جنگ با سوریه از ۶ سال پیش آغاز شده و آنها در لشکری تحت «لشکر فاطمیون» به میدان جنگ می‌روند. وعده‌های مالی در کنار اعطای تابعیت ایرانی به کسانی که در این جنگ شرکت کنند در واقع مهم‌ترین مشوق‌هایی است که حکومت ایران برای اعزام سربازان افغانستانی ارایه کرده است.

عاملان اعزام کودکان-‌سربازان را مجازات کنید
در گزارش سازمان دیده‌بان حقوق بشر به مصاحبه با برخی از سربازان افغانستانی مستقر در سوریه اشاره شده و آنها تایید کرده‌اند که که کودک-سربازان ۱۶ یا ۱۷ ساله را دیده‌اند که در ایران برای جنگ در سوریه آموزش‌هایی را فرا گرفته‌اند. سارا ویتسون مدیر بخش خاورمیانه دیده‌بان حقوق بشر هم‌زمان با انتشار بیانیه سازمان متبوع‌اش در مصاحبه‌ای از ایران خواسته که «فورا به کارگیری کودکان-سرباز را متوقف کند و نوجوانان افغان را که به جنگ سوریه فرستاده، برگرداند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/35847

تداوم سرکوب روزنامه‌نگاران و فعالان مدنی؛
بازی با جان زندانیان

زیتون-‌ نازنین نامدار: روزنامه‌نگاران و فعالان صنفی که طی ماه‌های اخیر بازداشت شده‌اند همگی در هاله‌ای از سکوت روزهای زندان را سپری می‌کنند و قوه‌قضاییه حاضر نیست به سوال‌ها درباره پرونده این افراد و تقاضاها برای ازادی‌ آنها پاسخ روشنی بدهد.

فشار بر روزنامه‌نگاران و فعالان سندیکایی در امتداد رویه همیشگی قوه‌قضاییه و دستگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی است ولی در تضاد با وعده‌هایی است که حسن روحانی به هنگام کارزار انتخاباتی‌اش سر می‌داد تا حامیان‌اش را متقاعد کند که در دولت او فضای سیاسی و مدنی باز خواهد شد.


حبس به مثابه انتقام
رضا شهابی فعال سندیکایی که از روز ۱۷ مرداد ماه در بازداشت به سر می‌برد بعد از ۵۱ یک روز اعتصاب غذا در روز چهارشنبه هفته گذشته(۵ مهر ) حاضر شد به صورت مشروط اعتصاب خود را بشکند. سندیکای اتوبوسرانی که شهابی یکی از بنیان‌گزاران آن است در اطلاعیه‌ای گفته که پایان اعتصاب غذای این زندانی در پی قول یک مقام‌ ارشد امنیتی برای رسیدگی سریع به خواسته‌اش و درخواست خانواده و تشکل‌های کارگری در ایران و خارج اتقاق افتاده است.

شهابی با این حال هشدار داده که اگر به دادخواهی اش در بازه زمانی معقول رسیدگی نشود٬ دوباره اعتصاب غذا خواهد کرد. شهابی نخستین بار در روز ۲۲ خرداد سال بازداشت شد و ۱۹ ماه را در انفرادی بند ۲۰۹ زندان اوین گذراند و دادگاه در نهایت برای او حکم شش سال زندان، پنج سال محرومیت از فعالیت‌های سندیکایی و پرداخت ۷٫۵ میلیون تومان جریمه نقدی صادر کرد.

او بعد از گذراندن ۴ سال از حبس خود به دلیل حاد شدن بیماری‌اش با سپردن قرار وثیقه ۲۰۰ میلیون تومانی آزاد شد اما طی یکسال گذشته از سوی دستانی تهران تهدید می‌شد که در صورت عدم مراجعه به زندان، ملک وثیقه‌گذار ضبط خواهد شد و به تازگی هم دستور ضبط وثیقه صادر شده بود.

بازداشت او با موجی از واکنش‌ها در بین فعالان مدنی مواجه شده که اقدام قوه‌قضاییه را نوعی انتقام‌جویی و کینه‌توزی می‌دانند. علی مطهری نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی هم اعلام کرده وظیفه‌اش به عنوان نماینده این است که موضوع را به نهادهای مربوطه منتقل کرده و از آنها بخواهد که در این رابطه توضیح بدهند و سخت‌گیری نکنند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/35835

چرا «مشرکی در خانواده پیامبر» را نوشتم؟
حسن محدّثی گیلوائی

بنده در خانواده‌ای مذهبی آن هم از نوع سنتی پرورده شدم که در آن نگاه اسطوره‌ای به دین غالب بود. از سال ۶۴ با خواندن کتاب فاطمه فاطمه است علی شریعتی وارد دین‌ موروثی را رها کردم و با دین آن‌طور که شریعتی ارایه می‌کرد، دل بستم و تحت تأثیر افکار او رشته‌ی جامعه‌شناسی را انتخاب کردم. علاقه به شریعتی باعث نشد که به آرای او انتقادی نگاه نکنم. نگاه شریعتی به‌شدت آرمانی بود و شک کردم که آیا تا این حد همه چیز آرمانی است؟ نگاه انتقادی به آثار شریعتی حاصل‌اش کتابی شد با عنوان «زیر سقف اعتقاد».در این کتاب سعی کردم نشان دهم که شریعتی از وجهی عمیقاً یک مسلمان شیعه است و به‌شدّت اعتقادی فکر می‌کند و در برخی موارد نمی‌تواند از زیر سقف شیعی عبور کند و از بیرون به اسلام و شخصیت‌های اسلامی نگاه کند. آن کتاب تصفیه حسابی بود با بخشی از آرای شریعتی که من از آن‌ها عبور کرده بودم. بنده با نگاه انتقادی به تاریخ اسلام شروع به مطالعه کردم و به این نتیجه رسیدم که آن چیزی که به ما عرضه شده و ارائه می‌شود، عمیقاَ اعتقادی است؛ به این معنا که با عینک اعتقادی‌اندیشانه به تاریخ اسلام و روی‌دادهای اسلامی نگریسته می‌شود و به‌گونه‌ای تاریخ اسلام ارائه می‌شود که مذهب شیعه بر صدر بنشیند. شخصیت‌هایی که ویژگی‌های فوق‌العاده دارند و هیچ لکه‌ای بر چهره‌شان نیست، و هیچ رفتار ناشی از ضعف و تزلزل در زنده‌گی‌شان نیست. آن‌ها در حدّ اسطوره‌ها ظاهر می‌شوند. چنان‌چه به تعبیر خوداَم در کتاب «زیر سقف اعتقاد» شریعتی امامان را از ورای آسمان کشید به زیر آسمان، اما باز در آن بالا نگه داشت و روی زمین قرارشان نداد. هم‌چنان در سقف آسمان در اوج آسمان آن‌ها را نگه داشت. به این معنا که از یک جهت اسطوره‌زدایی کرد. آنجا که می‌گوید: «امام مافوق انسان نیست، انسان مافوق است». اما باز این انسان انسانِ مافوق است که هیچ ضعفی در شخصیت، رفتار و عملکرد او موجود نیست و از هر جهت درجه‌ی یک است. اما آرام‌آرام با مطالعه‌ی منابع تاریخی متوجه شدم که چنین نیست و آن چیزی که درباره‌ی تاریخ اسلام به ما ارائه می‌شود بر مبنای مذهب شیعه است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/35857

رونمایی از کتاب «بازخوانی شریعت» در پاریس

زیتون– به کوشش «جمعیت رحمان پاریس» مراسم رونمایی کتاب «بازخوانی شریعت» آخرین اثر صدیقه وسمقی که اخیرا انتشار یافته است، روز شنبه ۸ مهر ماه برگزار شد.

در میزگردی که به همین منظور ترتیب یافته بود علاوه بر نویسنده کتاب، سعید پیوندی، رضا علیجانی و حسن فرشتیان حضور داشتند که هریک از منظر جامعه شناختی، نواندیشی دینی، اسلام شناسی روحانیت، کتاب خانم وسمقی را به اجمال مورد ارزیابی ونقد و بررسی قرار دادند.

میزگرد، با سخنان رضا علیجانی آغاز شد که گفت متدولوژی کتاب خانم وسمقی براساس روش شناسی دینی حوزوی و نتایج ایشان همسان با نظرات نواندیشان دینی است. وی افزود هر چند همه فصول کتاب مهم هستند اما برای من فصل چهارم کتاب که به «مخاطب قرآن و حدیث» می پردازد بسیار جذاب و بدیع بود چرا که نشان می دادپرسش بنیادین (در مورد مخاطب شریعت) که در واقع پرسش از دائمی یا زمان مند و مکان مند بودن شریعت است در گذشته نیز به نوعی در میان اصولیون و فقها مطرح بوده است. نقل قول های متنوع ایشان از آخوند خراسانی، آیت الله خوئی و دیگران که ابعاد مختلف این بحث را باز کرده اند به طور مستند این فصل را خواندنی کرده است و مخاطب بدنبال این است ببیند که آنان چگونه با این مقدمات اما در نهایت به تعمیم و جاودانه کردن احکام شریعت رسیده اند. نویسنده کتاب به سه راه و استدلال در تفکر سنتی برای حرکت از این پرسش بنیادین به ابدی کردن شریعت اشاره می کند و هریک را به دقت مورد نقد قرار می دهد و بدین ترتیب زلزله ای در ساختمان سنتی شریعت که مدعی زیرپوشش قرار دادن همه عرصه های زندگی آدمی از ابتدا تا انتهای تاریخ است، می اندازد. در بنیان های فقاهتی که با بسط شریعت گذاری از پیامبر و قرآن به فقها و از حوزه هایی که شارع اولیه ورود کرده است به همه عرصه های زندگی نوین بشرِ، گویی هیچ عرصه ای از زندگی آدمی حتی در قرن معاصر را باقی نمی گذارد که خارج از حوزه فقهی فقها قرار گیرد. نویسنده کتاب پس از نقد ادله اصولی و فقهی برای تعمیم و دائمی کردن شریعت، در نهایت نتیجه ای همانند نواندیشان دینی غیرحوزوی می گیرد که احکام اخلاقی و عبادی می تواند در طول زمان استمرار داشته باشد ولی احکام مدنی و جزائی چنین نیست. با این تفاوت که خانم وسمقی برخلاف نواندیشان دینی که این احکام شریعت را زمانی- مکانی می دانند از ابتدا آن ها را جزء شریعت نمی داند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/35935