تفاوت نگاه «چپ سنتی» و رویکرد «ملی» در مسائل جهانی
رضا علیجانی

گاهی اوقات در برخورد با مسائل دیپلماتیک و بین المللی (مانند رابطه ایران و آمریکا، بحران سوریه و حضور ایران در آن کشورِ، مسئله اقلیم کردستان عراق و…)، شاهد تحلیل های متفاوت و در نتیجه خروجی های مختلف و گاه متضادی هستیم که در زیر حجم انبوهی از اطلاعات و نکات تحلیلی که هر طرف مطرح می کنند گیج می شویم و سرنخ و سرمنشا اختلاف را گم می کنیم.

به نظر می رسد در ورای این تحلیل ها نوعی اختلاف دستگاه و مبانی تحلیلی وجود داشته باشد. از این رو شاید بد نباشد به دو رویکرد تحلیلی «چپ سنتی» و کلاسیک و رویکرد «ملی» به عنوان دو نمونه مهم و موثر اشاره کنیم.

در همین ابتدا تصریح کنیم که پس از فروپاشی شوروی و به خصوص در دو-سه دهه اخیر بخش مهمی از جریان کلاسیک چپ، چه در داخل و چه در خارج از کشور، دچار تحول شده است. این تحول هم در متدلوژی تحلیل اجتماعی- سیاسی و هم در آرمان هایی که دنبال می کنند و هم در مشی و استراتژی عملی سیاست ورزی در این طیف به وضوح قابل مشاهده است. بسیاری از فعالان چپ امروزه بیشتر یک روشنفکر و فعال سیاسی «سوسیال دموکرات» هستند.

بنابراین در تفکیک مورد توجه این مقاله دررابطه با دو نگاه چپ سنتی و ملی می توان چپ جدید (یعنی چپ دموکرات توسعه گرا و برنامه محور) را ذیل نگاه «ملی» دسته بندی کرد.

امروزه نیازی نو به بازگشت به عدالت وجود دارد. اما به نظر می رسد چپ سنتی در این راه بییشتر یک مانع باشد تا عامل پیشبرنده و موثر. پس از فروپاشی بلوک شرق و تغییر جهت آرمان خواهی روشنفکری در فضای جهانی از رویکرد عدالت به آزادی و دموکراسی و حقوق بشر؛ اندیشه عدالت در سه حوزه «مبانی»، «مدل» و «مطالبه» دچار بحران شده است. اگر امروزه «نیاز»ی به بازگشت به عدالت احساس شود باید در هر سه حوزه یاد شده کار فکری و کارشناسی و استراتژیک صورت گیرد. در این باره قبلا مطلبی تحت عنوان «نیاز زمانه به چپ دموکرات، ملی، توسعه گرا» نوشته ام.

http://zeitoons.com/37083

وضعیت عقیدتی پیکارگران بر ضد امام علی
جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و هفتم

حسن یوسفی اشکوری

درآمد

برخلاف دیدگاه رایج، این گونه نبوده که در تاریخ، نخست اندیشه و اعتقادی و آن هم به مثابه دستگاه اعتقادی کامل و جامع پدید آمده باشد و آنگاه این اندیشه و یا دستگاه اعتقادی و فکری موجب تغییرات و تحولات شده باشد بلکه بر عکس این حوادث و رخدادهای ریز و درشت و تغییرات عینی بوده اند که بسترهایی مناسبی برای پیدایش و ظهور و تطور افکار و آموزه ها و فهم ها و تفاسیر گوناگون و گاه متضاد شده اند. به عبارت دقیق تر تغییرات فکری بر بستر تغییرات اجتماعی سوار می شوند و نه بر عکس. هرچند تحولات معرفتی و فکری نیز به نحو دیالتیکی بر روند تحولات عینی و مادی اثرگذارند. تاریخ اسلام نیز مشمول همین قاعده عام است. بر این اساس، مجموعه افکار اسلامی و یا بروز و ظهور فرقه ها و نحله های اعتقادی و مشرب های فکری و یا گرایشات سیاسی در تاریخ اسلام، در مرحله نخست برآمده از حوادث و تحولات پیچیده و تودرتوی ذهنی / عینی قرن نخست و بیشتر محصول رخدادهای همان نیم قرن اول است.

در این میان تحولات دوران امام علی و به ویژه سه جنگ داخلی مهم در این زمان چند ساله از جهات مختلف بر افکار و عقاید دینی و اجتهادهای فقهی و نحله های اجتماعی و سیاسی ادوار بعد اثر نهاده است. در جریان جنگهای جمل و صفین و نهروان پرسش هایی از این دست مطرح شد که در این میان کدام جناح از حقانیت دینی و مشروعیت سیاسی برخوردار است و یا بیشتر بهره دارد؟ اگر پاسخ این باشد که خروج کنندگان بر حاکم مشروع وقت یعنی «امیرالمؤمنین» علی بن ابی طالب بر باطل بوده اند و دچار گناه شرعی و حداقل مرتکب خطا و اشتباه شده باشند، موقعیت دینی و ایمانی مخالفان چگونه است و آیا اینان از جرگه مسلمانی خارج شده و یا می توانند خارج شده باشند؟ پرسش هایی از این دست در قرن نخست بر ذهن ها و اندیشه ها نطفه بست و در قرون بعد در توالی حوادث و تغییرات اجتماعی به صورت گسترده تر و جدی تر در میان عالمان و متکلمان مسلمان مطرح و مورد بحث قرار گرفت. به ویژه عقاید و باورهای نوآورانه و جنجالی و چالش برانگیز گروه خوارج در قرن اول و بیشتر در قرن دوم، موجب تعمیق و گسترش چنین مباحثی گردید.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/37081

جشن‌نامه‌ای برای پنجاه‌وپنجمین زادروز علیرضا رجایی
چراغی برای ایران

زیتون ـ مرتضی کاظمیان: ۲۸ مهرماه علیرضا رجایی ۵۵ ساله می‌شود؛ سرمایه‌ای که استبداد دینی مانع شد تا به جایگاهی نایل شود که در خور دانش و تجربه سیاسی و ویژگی‌های اخلاقی و توانمندی‌های تخصصی و محبوبیت اجتماعی اوست، و نگذاشت کشور و ملتی از برکات وجودش به‌قدر لازم برخوردار باشد.
...
...
عزیزانی که با دل‌نوشته، یادداشت و مقاله در این جشن‌نامه همراه شدند، به ترتیب حروف الفبای نام‌خانوادگی عبارتند از :

علی افشاری، محمدجواد اکبرین، اردشیر امیرارجمند، مهدی امینی‌زاده، امین بزرگیان، امیرعلی بنی‌اسدی، پژمان تهوری، محمد حیدری، سروش دباغ، تقی رحمانی، کوروش رحیم‌خانی، فرزانه روستایی، محمد رهبر، محمدرضا سرداری، عبدالکریم سروش، پیمان عارف، رضا علیجانی، سیامک قادری، حسین قاضیان، محسن کدیور، علی کلایی، علی مزروعی، احسان مهرابی، یاسر میردامادی، عباس میلانی و حسن یوسفی اشکوری.

متن کامل در زیتون :

http://zeitoons.com/37119

🍃صدیقه وسمقی بازداشت شد

زیتون– صدیقه وسمقی امروز بازداشت شد.
صدیقه وسمقی، شاعر، نویسنده، اسلام پژوه و عضو دوره اول شورای شهر تهران که هنگام بازگشت به‌کشور در فرودگاه امام خمینی برای ساعاتی بازداشت شده بود٬ امروز به دادسرای شهید مقدس اوین احضار و بازداشت شد.

به گزارش «زیتون» او در دادگاهی ۱۲ دقیقه‌ای به ریاست قاضی مقیسه محاکمه و در ابتدا قرار وثیقه سه میلیاردی برای او صادر شد. پس از آن مبلغ قرار به یک میلیارد کاهش یافت؛ اما در نهایت با تغییر رای رییس دادگاه قرار بازداشت برای این نویسنده و اسلام پژوه صادر و او به بند زنان زندان اوین منتقل شد.

او یک روز پس از بازگشت به ایران نیز به دادسرای اوین مراجعه کرده بود و ماموران دادسرای اوین به او گفته‌ بودند: «پرونده‌تان نیامده .بروید هر موقع آمد خبرتان می‌کنیم.»

صدیقه وسمقی در زمان حضور در خارج کشور، وی به طور غیابی از سوی دادگاه انقلاب به ۵ سال حبس محکوم شده بود.

خانم وسمقی در سال ۲۰۱۱ از ایران خارج و به عنوان استاد میهمان در دپارتمان اسلام‌شناسی دانشگاه جورج آگوست گوتینگن آلمان مشغول به فعالیت شده بود. این نویسنده و نواندیش دینی، سپس در کشور سوئد ساکن شد و نویسندگی ‌و فعالیت‌های پژوهشی خود را در آن‌جا پی گرفت.

http://zeitoons.com/37375

انتقال زندانیان سابق بند ۳۵۰ به بند چهار

زیتون– عبدالفتاح سلطانی٬ علی زاهد٬ حسن سی‌سختی٬ محسن و احمد دانشپور٬ جمال‌الدین خانجانی و اسماعیل عبدی به بند چهار زندان اوین منتقل شدند.
طی چند روز گذشته خانواده این زندانیان در گفت‌وگو با «زیتون» نسبت به بی خبری از آنها ابراز نگرانی کرده بودند. اما طی تماسی که زندانیان امروز از بند چهار با خانواده‌هایشان گرفته‌اند٬ مشخص شد که این مدت در قرنطینه بند چهار حبس بوده بوده‌اند.

بند چهار زندان اوین از جمله بندهای عمومی است و با انتقال زندان سیاسی به این بند٬ اصل تفکیک جرائم زیر پا گذاشته شده است.

۲۶ مهرماه «زیتون» خبر از تعطیلی بند ۳۵۰ زندان اوین داد. انتشار عکسی از دوتن از زندانیان بند ۳۵۰ زندان اوین موجب تبعید این دو زندانی و تعطیلی تنها بند زندانیان سیاسی زندان اوین شد.

انتشار گسترده عکس سهیل عربی و آرش صادقی در هواخوری بند ۳۵۰ موجب تبعید صادقی به زندان رجایی شهر و انتقال عربی به بند هشت زندان اوین شد.
یک منبع آگاه به «زیتون» گفت که پس از انتشار گسترده این عکس گارد زندان به این بند حمله کرد و پس از ضبط گوشی‌های تلفن، سهیل عربی را به بند هشت و آرش صادقی را به زندانی رجایی شهر تبعید کردند.

همچنین دیگر زندانیان این بند به قرنطینه سالن چهار زندان اوین انتقال یافتند.
بند ۳۵۰ پس از بازداشت‌های گسترده در پی وقایع بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۸۸ به زندانیان سیاسی مرد اختصاص یافت. اما پس از حمله گارد زندان به این بند در ۲۸ فروردین ماه سال ۹۳ ٬ دیگر زندانی در این بند پذیرش نشد و اکثر زندانیان سیاسی به بندهای عمومی انتقال ‌یافتند.

http://zeitoons.com/37402

حلالیت‌طلبی، فضیلت فراموش‌شده
علی مصلحی

در روانشناسی از فاکتور و متغییری تحت عنوان «اثر جمع» صحبت می‌شود که بر مبنای آن، اکثر رفتارها متاثر از تاثیر کنش‌ها و رفتار غالب است و رفتار غالب هم عموما رفتاری است که یک شخص انجام می‌دهد و راه را باز می‌کند و بقیه هم همان را راه ادامه می‌دهند و آن رفتار می‌شود غالب، و بقیه افراد ناخودآگاه بر اساس همان رفتار غالب تصمیم می‌گیرند و رفتار می‌کنند.

به عنوان مثال، اگر در یک جمع خودمانی از همه بخواهند خاطره تعریف کنند، عموما خاطره‌ها به سمت شباهت با خاطره‌ای می‌رود که نفر اول تعریف می‌کند. یعنی به محض این‌که نفر اول خاطره‌‌اش را تعریف کرد، بقیه در ذهنشان دنبال خاطره‌ای با مختصات مشابه همین خاطره می‌گردند و در نوبت خودشان همان خاطره مشابه را تعریف می‌کنند.

این قاعده قابل تعمیم به اعلب تصمیم و رفتارهای اجتماعی است و حتی می‌تواند قاعده‌ای برای موج‌سازی‌های اجتماعی باشد.

دقت کنیم! وقتی در شبکه‌های اجتماعی، عکس یا گزارشی از یک کودک‌آزاری منتشر می‌شود، نخست این‌که این عکس یا گزارش به خاطر بار هیجانی و احساسی آن، بلافاصله در تیراژ وسیع منتشر، و در ادامه موجی از از تنفر از کودک‌آزاری همه جامعه را فرا می‌گیرد و در سایه آن برخی مشکلات دیگر اجتماع که شاید برجسته‌تر و دارای اولویت بیشتری باشد، به حاشیه رانده‌شده و نادیده می‌ماند.

همین قاعده در جوامع استبدادی، ابزار مهندسی افکار عمومی است. یعنی مثلا وقتی جامعه استبدادی می‌خواهد توجه افکار عمومی را از ظلمی منحرف کنید، موضوعی هیجانی که قابلیت جذب افکار عمومی را دارد، جعل و طراحی‌می‌کند، و به محض این‌که توجه افکار عمومی، به سمت موضوع جعلی جلب شد، حالا در سایه آن، هدف غیرانسانی و ظالمانه خود را، بدون مانع پیش می‌برند.

همه این مقدمه را گفتم برای پرداختن به خبر خیر و ارزشمند و بسیار مهم «طلب حلالیت آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی» از «سیدمحمد خاتمی.»

می‌خواهم بگویم آنچه امروز برجسته و درشت و مهم است، این وجه از شخصیت این استاد اخلاق حوزه است، که باید به آن بها، و آن‌را شایسته و برجسته مورد توجه و عنایت قرارداد و از نتایج خیر بسیار عالی آن بهره فراوان برد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/37424

سخنی با احمد توکلی؛ شفافیت را از خود آغاز کنید
سعیا حیدری

جناب آقای احمد توکلی
ریاست محترم سازمان مردم نهاد شفافیت و عدالت
اینجانب به عنوان یک شهروند جمهوری اسلامی رفتار و عملکرد جنابعالی را مصداق کامل نعل وارونه زدن تلقی می کنم و این قصیده قاآنی را بیشتر مناسب حال شما میدانم که :
تا نشان سمّ اسبت گم کنند / ساربانا نعل را وارونه زن .

آخرین مورد که جنابعالی از چند متر لوله گذاری توسط شرکت گاز به باغچه وزیر اقتصاد دولت یازدهم در سولقان از زبان مردم محلی با تعبیر ” آتش به جان آدمی می زند ” یاد کردید و لازم دانستید اخباری که از افراد محلی بدست آورده بودید را بدون ارزیابی و استعلام ، با عنوان رییس سازمان شفافیت و عدالت در رسانه خویش منتشر نمایید و وزیر سابق اقتصاد و وزیر فعلی نفت را به پارتی بازی متهم کردید تا جایی که نماینده ای نیز در مجلس به طرح سوال از وزیر نفت پرداخته ، هرچند توضیحات آقای طیب نیا روشن کرد اتفاقا ۲۵۰ متر لوله گذاری شرکت گار تا در باغچه آقای طیب نیا با هزینه شخصی ایشان انجام گرفته و ادعاهای مطروحه توسط جنابعالی کذب است و شما حتی حاضر نشدید از ایشان عذرخواهی کنید .

وقتی جنابعالی چنین حساسیت ذره بینی نسبت به عملکرد مسئولین جناح مقابل نشان میدهید ، لابد این حق را به مردم قائلید که از منادی شفافیت و عدالت در باره موضوعات به مراتب بزرگتری که پیرامون عملکرد شما مطرح است توضیح بخواهند . بدینوسیله اینجانب تقاضا مندم تا برای زدودن ابهاماتی که در ذهن اینجانب و بسیاری از شهروندان در باره مسائل مالی و تحصیلی پیرامون جنابعالی مطرح است ، شرایطی را فراهم نمایید تا اینجانب به بررسی اسناد و مدارک مربوط به این سه موضوع تحت نظر همان سازمان شفافیت و عدالت متعلق به خودتان اقدام نمایم و در نهایت نیز با انتشار گزارشی در این باره بر شبهه ها پایان دهم تا سیه روی شود هر که در او غش باشد . بدیهی است که نیازی به یاد آوری نمی بینم این سخن شیخ اجل تکرار کنم که ” آنرا که حساب پاک است از محاسبه چه باک است “.

روایتی که من از لابلای اخبار منتشره در رسانه ها ، بالاخص مطالبی که در جریان رای اعتماد برای جنابعالی در مجلس نهم مطرح شد در باره دو موضوع تحصیلی و تملک ملکی باارزش در شهرک غرب به شرح زیر است و چنانچه جنابعالی مدعی هستید که برداشت غلط نموده ام ، خوشحال می شوم که در مواجهه ای حضوری در دفتر سازمان شفافیت و عدالت با حضور خبرنگاران مناظره ای ترتیب دهیم تا افکارعمومی در این باره به ارزیابی ادعاهای طرفین بپردازد .

متن کامل در زیتون:

http://zeitoons.com/37427

از بند ۳۵۰ به بند ۴ زندان اوین
جزئیاتی از انتقال زندانیان

زیتون– مائده سلطانی، فرزند عبدالفتاح سلطانی، وکیل محبوس در زندان اوین، در اعتراض به تنبیه دست‌جمعی زندانیان سابق بند ۳۵۰ گفت: «به بهانه انتشار چند عکس تمامی زندانیان محبوس در بند ۳۵۰ اوین را به بند چهار منتقل کرده‌اند.»
به گفته او بند ۳۵۰ اوین تحت فشار دادستانی تهران تعطیل شده است.

۲۶ مهرماه «زیتون» خبر از تعطیلی بند ۳۵۰ زندان اوین داد. انتشار عکسی از دوتن از زندانیان بند ۳۵۰ زندان اوین بهانه تبعید این دو زندانی و تعطیلی تنها بند زندانیان سیاسی زندان اوین شد.

انتشار گسترده عکس سهیل عربی و آرش صادقی در هواخوری بند ۳۵۰ موجب تبعید صادقی به زندان رجایی شهر و انتقال عربی به بند هشت زندان اوین شد.

یک منبع آگاه به «زیتون» گفت که پس از انتشار گسترده این عکس گارد زندان به این بند حمله کرد و پس از ضبط گوشی‌های تلفن، سهیل عربی را به بند هشت و آرش صادقی را به زندانی رجایی شهر تبعید کردند.
همچنین دیگر زندانیان این بند به قرنطینه سالن چهار زندان اوین انتقال یافتند.

مائده سلطانی به «زیتون» گفت «بند چهار با دوربین‌های امنیتی و دستگاه‌های شنود کنترل می‌شود و برخلاف دیگر بند‌ها اتاق ندارد و تنها یک سالن بزرگ است؛ در نتیجه زندانیان منتقل شده به این بند از حداقل فضای خصوصی نیز محروم هستند».

پیشتر زندانیان سیاسی محبوس در زندان رجایی شهر را نیز به بندی منتقل کرده بودند که توسط دوربین‌های مدار بسته و دستگاه‌های شنود کنترل می‌شد.

از سوی دیگر طی سالهای گذشته زندانیان بند ۳۵۰ با هزینه شخصی خود سرویس‌های بهداشتی و آشپزخانه این بند را تعمیر و آنرا تجهیز کرده بودند. در حالی که به گفته دختر عبدالفتاح سلطانی بند جدید از حداقل امکانات آسایشی نیز برخوردار نیست و زندانیان حتی امکان طبخ غذا را ندارد و باید از جیره عمومی زندان استفاده کنند.
http://zeitoons.com/37520

وعده‌هایی که مثل برف آب شد
محمد رهبر

عاقبت کابینه کامل شد و منصور غلامی از چهره‌های محافظه‌کار دانشگاهی با صلاحدید رهبری به وزارت علوم گماشته شد و بسیار بعید است که مجلس شورای اسلامی به غلامی رای منفی بدهد. حالا می‌توان دولت دوم روحانی را در نمایی کامل دید و نتیجه اینکه کابینه با آن وعده‌ها که روحانی در انتخابات می‌داد، سازگار نیست.
«نتوانستن» روحانی در چینش کابینه مطلوب، بی هیچ تلاشی حاصل شد. مثلا در همین نمونه وزیر علوم، اینکه بر خلاف قانون اساسی، یازده گزینه به رهبری پیشنهاد کنی و عاقبت نظر رهبری را بپذیری، تلاش نیست بلکه باختن پیش از مسابقه است.

روحانی حتی قدر دانِ حامیانش در انتخابات هم نبود، گذشته از سه محصوری که هفت سال در زندان خانگی به سر می‌برند، هم اینک سید محمد خاتمی هم کم و بیش در حصر است و روحانی البته اعتراض جا‌ن‌داری نکرد و نام خاتمی را هم نبرد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/37486

شورای نگهبان؛ شلیک جدید به جمهوریت
مرتضی کاظمیان

اظهارنظر محمد یزدی، فقیه شورای نگهبان درباره ضرورت عدم‌حضور نماینده زرتشتی شورای شهر یزد در این نهاد، سندی ماندگار و جدید در تاریخ جمهوری اسلامی است.

یزدی در این مصاحبه‌ تاریخی ـ که فاقد هرگونه ارجاع متقن و قابل تکیه‌ی حقوقی و قانونی و حتی دینی است ـ به تکرار اعلام می‌کند که تصمیم فقهای شورای نگهبان «قانونی، شرعی، قطعی و غیرقابل تغییر است.»
تمام ارجاع حقوقی و قانونی یزدی، اصل چهارم قانون اساسی است. در این اصل آمده است: «‌‌‌‌‎کلیه‏ قوانین‏ و مقررات‏ مدنی‏، جزایی‏، مالی‏، اقتصادی‏، اداری‏، فرهنگی‏، نظامی‏، سیاسی‏ و غیر اینها باید براساس‏ موازین‏ اسلامی‏ باشد. این‏ اصل‏ بر اطلاق‏ یا عموم‏ همه‏ اصول‏ قانون‏ اساسی‏ و قوانین‏ و مقررات‏ دیگر حاکم‏ است‏، و تشخیص‏ این‏ امر برعهده‏ فقهای شورای‏ نگهبان‏ است‏.»

اما فقهای شورای نگهبان پا را از آنچه قانون اساسی برای آنها تعریف کرده، فراتر گذاشته و در جایگاه خودکامگان حاکم در نظام سیاسی ایستاده‌اند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/37545

وضعیت پساپدرسالاری
محمدامین قانعی راد

از متن: زوال پدرسالاری با حساب‌سنجی نبوده و غیرمنتظره بوده و چه بسا روحانیون فکر نمی‌کردند زنان چادری که در تظاهرات شرکت می‌کردند و مرگ بر شاه می‌گفتند روزی مقابل روحانیون بایستنند و حقوق جدیدی را بخواهند و بگویند فقه نمی‌تواند جوابگوی حقوق جدید ما باشد. در ایران یکی از برهه‌های حساس مبارزه با پدرسالاری انقلاب اسلامی است و دیگری انقلاب مشروطه. انقلاب اسلامی به چالش کشیدن پدرسالاری در سیاست بود. ما علیه یک پدر تاجدار انقلاب کردیم.

الان در وضعیت پساپدرسالاری هستیم. در وضعیت کنونی چه باید کرد؟ زن و مرد هر دو به‌دلیل وضعیت اقتصادی درگیر کار هستند و ضریب کاری افزایش یافته و ارتباط کاهش یافته است. غالبا در خانواده یک یا دو فرزند هست که پدر و مادر خود را کمتر می‌بینند و تلاش والدین معطوف به برآوردن نیازهای مادی فرزندان است. فرزندان مورد توجه زیادی قرار می‌گیرند و فرایند فرزند سالاری شکل می‌گیرد. بچه هایی را تربیت می‌کنیم که نسل خودشیفته هستند و خود را محور خانواده می‌بینند.

متن کامل در وب‌سایت زیتون:
http://zeitoons.com/37549

آیا روحانی وارد بازی فریبنده بیت شده است؟
رضا علیجانی

معرفی دو وزیر پیشنهادی جدید به مجلس توسط روحانی و حاشیه هایی مبنی بر این که به خصوص وزیر علوم او جزء گزینه های نخست وی نبوده است، به مباحث سیاسی جدیدی در نسبت رئیس جمهور و رهبر و به ویژه مشی سیاسی حسن روحانی در دوره دوم دولتش دامن زده است.

بحث «نسبت رئیس جمهور و رهبر» در سیستم دوگانه قدرت در ایران در طول این چند دهه موضوع راهبردی مهمی است که باید مستقلا به آن پرداخت (نگارنده سه سال پیش طی سه مقاله مستقل به این امر پرداخته ام). بنابراین در این نوشتار به مسئله عملکرد روحانی در دولت دومش توجه می کنم.

بعید است کسی حتی در میان طرفداران رای دادن به روحانی در انتخابات اخیر در برابر رئیسی و قالیباف، در اینکه او بیش از پیش دچار چرخش شده و به محافظه کاری و راست روی افتاده و سعی در هماهنگی با جریان بیت رهبری دارد، تردیدی داشته باشد. نحوه تنظیم فهرست کابینه نماد مهمی از رویه جدید آقای روحانی است. مهمتر اینکه هیچگاه معلوم نشد در دیدار وی با جمعی از فرماندهان سپاه چه گذشته است. روشن شدن مفاد این جلسه از رفتار روحانی پس از این دیدار رمزگشایی می کند. اما هیچ یک از طرفین چیزی در این باره نمی گوید الا اینکه برخی سپاهیان از آن جلسه و رفتار عمومی روحانی پس از آن جلسه ابراز رضایت می کنند.

بازار گمانه زنی در این باره پر رونق است. یکی از دم دستی ترین توضیحات معامله بر سر پرونده برادر آقای روحانی بوده است. اما به نظر نمی رسد چنین مسئله ای که از قبل هم وجود داشت بتواند تغییر رفتاری چنین مهم را توضیح بدهد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/37607

احمد و محمود و محمّد: نگهبانان تبعیض و تعدّی
عبدالکریم سروش

بنده‌ی پیر خراباتم که لطفش دائم است
ورنه لطف شیخ و زاهد گاه هست و گاه نیست

اگر اندک نیک‌نامی برای شورای نگهبان مانده بود، با قصّه‌ی سپنتا نیکنام، هم‌وطن زرتشتی، پاک برباد رفت! این شورا که نگهبان تبعیض و تعدّی است و هیچ نسبتی با مدنیّت و عدالت ندارد، حکم محکم و نظام‌نواز داده است که بنا بر فتوای آیت‌الله خمینی، شهروندان نامسلمان در شهرهایی که کم‌شمارند و مسلمانان پرشمار، نمی‌توانند به مناصب عالیه دست یابند و «کافرانه» متصدّی امور مسلمین شوند. در کارنامه‌ی این شورا و کارمندانش کژاندیشی و کژرفتاری کم نیست. محمّد مؤمن که فتوا به جواز بهتان به بی‌گناهان داد، و احمد جنّتی که علی‌رضا رجایی را خانه‌نشین کرد تا ناعادل نالایقی را به جای او در خانه‌ی مردم بنشاند، و محمّد یزدی که حکم هجوم حرامیان را به حریم فقیه مظلوم آیت‌الله منتظری امضا کرد، و محمود شاهرودی و صادق لاریجانی که قوّه‌ی قصّابیه را مدیریت معکوس کردند و می‌کنند، این بار سیلی تازه‌ای بر صورت ملّت نواختند و از انبان فرسوده‌ی فقه صفوی‌شان، فتوای فاسدی را بیرون کشیدند، و نشان دادند که نه وفادار به عدالت‌اند، نه پای‌بند به شهروندی و ملّیت.

اصل اصیل و قاعده زرّین اخلاق که مقبول کافر و مسلمان است، می‌آموزد که آنچه بر خود نمی‌پسندی، بر دیگران مپسند. آیا احمد و محمّد و محمود (که فقط نامی از پیامبر مکرّم بر خود دارند و از خوی او نابرخوردارند) می‌پسندند که در جامعه‌ای چون هند که مسلمانان کم‌شمارتر از هندوان‌اند، هندوان را تفوّق بخشند و مسلمانان را از حقوق شهروندی محروم کنند و بر مناصب دولتی نگمارند؟ فراموش کرده‌اند که در آن کشور پهناور، مولانا ابوالکلام آزاد، مسلمان روشن‌فکر و آزادی‌خواه، وزیر فرهنگ و معارف بود؟ می‌دانم که ابوالکلام و اقبال لاهوری، مقتدای این کژاندیشان نیستند و آیت‌الله خمینی، امام زمان آنان است (و همین فتوا نشان می‌دهد که او هم ملتزم به لوازم اخلاق و مدنیّت نبود و این مقولات در فقاهت او راه نداشتند). امّا اینان حتّی نقش زمان و مکان را هم از امام و مقتدای خود نیاموخته‌اند و درنیافته‌اند که زمانه، زمانه‌ی دولت ـ ملّت (nation- state) و حقوق شهروندی و هویّت ملّی و برابری حقوق شهروندان است.

صاحب این قلم که بارها از فقر و رنجوری فقه موجود سخن گفته و ناآشنایی آن را با مقولاتی چون ملّیت و اخلاق و عدالت بازنموده است، اینک قرینه‌ی تازه و روشنی بر رنجوری آن بیمار یافته است که نشان می‌دهد درمان آن درمانده در دست دو داروست: یکی حقّ و دیگری اخلاق.

فقه تکلیف‌اندیش را باید بر قاعده‌ی حقّ نشاند و خشونت بدوی‌اش را به آب قاعده‌ی زرّینِ اخلاق زدود تا موزون و روزآمد شود و به کمال لایق خود برسد. اما آیا کبر سنّ و خشکی دماغ نگهبانان تبعیض و تعدّی و تکلیف، گوش شنوا و رخصت شنا در آب‌های ناآشنای حقّ و اخلاق را به آنان خواهد داد؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/37639