گفت‌وگو با جمشید اسدی؛
«خودی و غیر خودی» در نظام بانکی ما «قانون» است

زیتون: بحران موسسات مالی بدهکار به چالشی درازمدت برای نظام مالی در ایران تبدیل شده است. دولت از طرفی برای پرداخت بدهی به طلبکاران این موسسات مالی ابراز ناتوانی می‌کند ولی از طرف دیگر بودجه موسسات دینی و مذهبی نزدیک به حکومت را برای سال آینده به اندازه قابل توجهی افزایش داده است.

در همین چند روز اخیر اتفاقاً گزارش صندوق بین المللی پول در مورد مشکلات نظام بانکی جمهوری اسلامی منتشر شده که حاکمیت «قوانین شل و وا رفته» را دلیل اصلی بحران بانکی در این سیستم دانسته است.
جمشید اسدی استاد اقتصاد مقیم پاریس٬ در گفت‌وگو با زیتون، حاکمیت رویکرد‌های مبتنی بر خودی و غیرخودی در سیستم بانکی جمهوری اسلامی را دلیل اصلی بروز بحران بدهی موسسات مالی و اعتباری به شهروندان می‌داند.

متن کامل گفت‌وگو در ادامه می‌آید:
http://zeitoons.com/41727

آیا عشق بیش‌تر از نفرت تولید انگیزه نمی‌کند؟
به یاد حسین شاه‌حسینی

زیتون-رضا علیجانی: شاه‌حسینی هم رفت. چهره ای دیگر از چهرهای شاید تکرار ناشدنی…

یک وجه مهم از ویژگی های چنین چهره‌هایی مداومت و صبوری و امیدواری در همه عمرِ ارزش‌محورانه‌شان است. وجه مهم دیگر اما زیست اخلاقی بر طراز ارزش‌هایی است که بدان معتقدند. و این هر دو در زمانه ما بس گرانبهاست. زمانه عمل‌گرایی و مصلحت‌محوری افراطی و زیرپاگذاشتن ارزش‌های اخلاقی و پرنسیب‌های رفتاری از سوی بسیاری از مدعیان در درون و بیرون ساختار قدرت…

شاه‌حسینی از نوجوانی دبیرستانی و در ارتباط با خداپرستان سوسیالیست شروع کرد و در نهضت ملی شدن نفت بالید و در نهضت مقاومت ملی پس از کودتای سیاه به بار نشست و در ارتباطی گسترده با روحانیون و بازاریان و شخصیت‌ها و جریانات سیاسی و صنفی و ورزشی و… ادامه داد تا صاحب منصبی شد در حیطه ورزش پس از انقلاب و باز در بیرون قدرت قرار گرفت اما هم‌چنان به حیات ارزش مدار آزادی‌خواهانه و ملی و وطن‌دوستانه‌اش تا انتهای عمر ادامه داد که هم‌زمان عضو دیرپا و بلند مرتبه جبهه ملی بود و عضو مورد احترام همگانی در شورای فعالان ملی- مذهبی.

راز این مداومت و امیدواری در تمامی عمر چیست؟ به گمان من: عشق. شاه‌حسینی دو عشق بزرگ داشت مردم و مصدق. همین کافی بود برای یک عمر تلاش بی توقف و یاس و رکود.

او در بیش از هفت دهه از عمرش با شخصیت‌های سیاسی و صنفی و ورزشی زیادی در ارتباط نزدیک بود: مصدق و کاشانی و تختی و شمشیری و آیت‌الله زنجانی و تختی و آیت‌الله طالقانی و داریوش و پروانه فروهر و عزت‌الله سحابی و ده‌ها نفر دیگر که خاطره‌های زیادی در حافظه قوی‌اش از هر یک از آنها داشت. از همکاری‌های سیاسی‌اش با آن‌ها تا انجام خدماتی هم‌چون کمک‌رسانی به خانواده زندانیان سیاسی ولو غیرمذهبی تا حاضر شدن بر پیکر بی‌جان عزیزانش و تغسیل و تدفین آن‌ها و تا حضور در خصوصی‌ترین لایه‌های زندگی بعضی از این شخصیت‌ها و تلاش برای حل اختلافات خانوادگی‌شان! او اما از گنجینه بزرگ خاطراتش به شکل کاملا مخصوص خودش استفاده می‌کرد: انتقال تجربه و تقویت انگیزه.

شاه‌حسینی آموزگار و مدرس بزرگی بود. اما نه مدرس مسلح به عقل نظری بلکه معلم مسلط برعقل عملی. همه کسانی که با او حشر و نشری داشتند قطعا خاطراتی در این‌باره دارند که ذکر آموزندهًاش در این روزها خواهد رفت و یاد وی را بزرگ خواهد داشت. من نیز خاطرات زیادی از او دارم که چکیده همه آن‌ها همین دو عنصر است.

وقتی پس از بازداشت و فشارهای طولانی بر فعالان ملی- مذهبی و نهضت آزادی در سال ۸۰ آزاد شدیم، پس از مدتی در سال ۸۲ ما دوباره بازداشت و پس از دو سال حبس دیگر که از زندان آزاد شدیم. آن‌روزها همه دوستان و آشنایان ما را نصیحت به آرامش و رسیدن به امور شخصی و خانوادگی می‌کردند. تنها یک نفر بود که صدای متفاوتی داشت: حسین شاه‌حسینی.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/41711

حکمتِ مماشات با احمدی‌نژاد
حسین علیزاده

از نخستین ماه‌های روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد به‌ویژه پس از تعریف کردن «ماجرای هاله نور» که باورمندانه آن را با آب‌و‌تاب در حضور آیت‌الله جوادی آملی بازگو کرد، مساله «اختلال روانی» احمدی‌نژاد به‌شدت بر سر زبان‌ها افتاد. یک‌به‌یک یاوه گویی‌های او، خودبزرگ‌بینی‌اش، رفتارهای خارج از عرف او و… فرض اختلال روانی او را قوت می‌بخشید.

مهدی خزعلی از نخستین کسانی بود که مساله اختلال روانی احمدی‌نژاد را با استناد به منابع موثق روان‌شناسی مطرح کرد. او فاش ساخت که احمدی‌نژاد به تجویز روان‌پزشک دارو مصرف می‌کرد. او نوشت که احمدی‌نژاد مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی (هیستریونیک) و خودشیفتگی (نارسیستیک) است. ازعلائم بیمار هیستریونیک دیدن «هاله نور» و از علایم بیمار نارسیستیک گنده‌گویی، تحقیر دیگران (مثل خس و خاشاک خواندن مردم) و خود بزرگ‌بینی است. دکتر مسعود نقره‌کار نیز در مقاله‌ای به تفصیل شواهد مهمی از اختلال روانی احمدی‌نژاد به دست داده است. حسین باستانی نیز فرضیه عدم تعادل روانی احمدی نژاد را طی یادداشتی به تفصیل بحث کرده است.

هدف از این یادداشت پرداختن به ابعاد اختلالات روانی احمدی نژاد نیست. آنچه منظور نظر این یادداشت است تاکید دو تن از مدیران احمدی‌نژاد است که آنان نیز اینک احمدی‌نژاد را بیماری روانی دانسته‌اند که نیازمند مراجعه به پزشک است.

محمدعلی رامین، مشاور مطبوعاتی محمود احمدی‌نژاد، در مطلبی که در کانال خود منتشر کرده با اشاره به وضعیت روانی احمدی‌نژاد نوشته است که «به دلیل حاد شدن بیماری مزمن خودپرستی احمدی‌نژاد، ایشان را تا بازیافت سلامتی نسبی، در آسایش‌گاه روانی تحت مراقبت‌های ویژه قرار بدهند.»

از این مهم‌تر، غلامحسین محسنی اژه‌ای، وزیر اطلاعات دولت اول احمدی‌نژاد و سخن‌گوی کنونی قوه قضائیه، فرضیه‌ی نیاز احمدی‌نژاد برای مراجعه به روان‌پزشک را مطرح ساخته است. با بالا گرفتن تنش‌ها میان احمدی‌نژاد و قوه قضائیه، محسنی اژه‌ای احمدی‌نژاد را تلویحاً به نداشتن سلامت روانی متهم کرده و گفته که اگر لازم باشد، پرونده او به پزشکی قانونی ارجاع داده می‌شود. به گفته‌ی او: برخی می‌گویند رئیس‌جمهور سابق و نزدیکانش باید «به پزشکی قانونی بروند» تا معلوم شود که «این اقدامات از یک آدم عاقل سرچشمه می‌گیرد یا خیر».

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/41797

روی‌کرد واقع‌گرایانه به منافع ملی؛ نمونه‌ی میانمار
طاها پارسا

از متن: منافع ملی باید به‌جای آن‌که از رهگذر دریچه‌های تنگ و تاریک ایدئولوژیک، مذهبی، نژادپرستانه و یا قومی تعریف شوند و هرگونه بحث و تجدید نظر در خصوص آن‌ها ناموسی قلم‌داد شود، با روی‌کردی واقع‌گرایانه و مبتنی بر «مبارزه برای کسب قدرت» و البته متناسب با توانایی‌های روز بازتعریف شده و در صورت لزوم هر لحظه دچار تجدیدنظر شوند. تجربه‌ی ۲۴ ساعت گذشته در تغییر روی‌کرد دیپلماتیک ایران و تغییر ۱۸۰ درجه‌ای در یکی از «سیاست‌های اصولی ایران» در عرصه‌ی بین‌الملل به خوبی گواه همین نکته است که میان «آرمان‌ها و توانایی‌ها» اگر «تناسب» رعایت نشود، هر آن منجر به تجدیدنظر و یا دادن هزینه‌های ملی خواهد شد.

جه بسا تامل در همین نمونه می‌تواند هشداری به دستگاه و یا اشخاص سیاست‌گذار در امور بین‌الملل ما باشد و حامل نهیبی برای تجدیدنظری بزرگ‌تر در برخی از مولفه‌های منافع ملی و بازبینی سیاست‌های منطقه‌ای ایران در سوریه‌، یمن، عراق و اقلیم کردستان.

در فاصله‌ی کوتاه میان تغییر موضع دیپلماتیک ایران در ماجرای قطع‌نامه اخیر، تعدادی از فعالان سیاسی و کاربران شبکه‌های اجتماعی درصدد توجیه رفتار ایران برآمدند و به خیال خود از منافع ملی دفاع کردند. اکنون‌، این گردش دیپلماتیک و رویکرد واقع‌گرایانه، می‌تواند آن‌هایی را که حقوق بشر را از دریچه‌ی منافع ملی می‌بینند و منافع ملی ‌را نیز به تعاریف رسمی و حکومتی و غالبا ایدئولوژیک فرو‌می‌کاهند، متوجه اشتباه بنیادی خود سازد؛ اشتباهی که نشان می‌دهد هر جا منفعتی ریشه در حقوق بنیادی انسان‌ها نداشته باشد، به لحاظ نظری غیرقابل دفاع است حتی اگر به شکل مقطعی و گاهی چند ساعته بتوان بر آن اسم گمراه‌کننده و فریبنده «منافع ملی» گذاشت.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/41799

اعتراض‌هایی که یک‌باره همه‌گیر شد؛
شورش نان یا تجمع‌های سازمان یافته؟

زیتون-‌مهدی تاجیک: تظاهرات ضد حکومتی در شهرهای مختلف ایران روز جمعه نیز ادامه پیدا کرد و شعارهای شرکت‌کنندگان در تجمع‌ها در مخالفت با رهبران جمهوری اسلامی و سیاست‌های کلان نظام شنیده شد.

هماهنگی برای تجمع روز جمعه از طریق فراخوان‌ها در شبکه‌های اجتماعی صورت گرفته بود و شهرهای کرمانشاه٬ ساری٬ اهواز٬ قزوین٬ کرج٬ اصفهان٬ قم و زاهدان شاهد حضور تعداد قابل توجهی از معترضان بود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/41935

گزارش ویدیویی از تجمع‌های اعتراضی در شهرهای ایران

زیتون- پس از مشهد و نیشابور، شهرهای کرمانشاه٬ قم٬ اهواز٬ همدان٬ ساری٬ قزوین٬ ساری و قوچان امروز صحنه اعتراض مردم بود. مردم در اعتراض به وضعیت معیشتی در قالب تجمع‌های موسوم به «نه به گرانی» به خیابان‌ها آمدند تا اعتراض خود را گوش مسئولان کشور برسانند. از این اعتراضات ویدیوهای متعددی از سوی شهروندان در شبکه های اجتماعی منتشر شده که در ادامه تعدادی از آنها می آیند.

http://zeitoons.com/41957

تب عبور از نظام در سراسر ایران
تاملاتی ده گانه در اعتراضات دو روز اخیر

زیتون: ساموئل هانتینگتون در کتاب مهم «موج سوم دموکراسی»، «تسلسل» یا «تأثیر تظاهرات» را یکی از عوامل مؤثر در فروپاشی رژیم‌های غیر دموکراتیک در بعضی از مناطق جهان بویژه در اروپای شرقی قلمداد کرده است. وی می‌نویسد با وقوع تظاهرات اعتراض‌آمیز در یک کشور غیر دموکراتیک، مردم سایر کشورهای غیر دموکراتیک هم انگیزه پیدا می‌کنند برای ورود به میدان اعتراض سیاسی. مثلاً جنبش همبستگی در لهستان، با محوریت طبقۀ کارگر، منجر به تغییر رژیم کمونیستی این کشور شد و پس از لهستان، به ترتیب، نوبت به مجارستان و آلمان شرقی و چکسلواکی و بلغارستان و رومانی رسید. یعنی جنبش‌های دموکراسی‌خواه یا برانداز در سرتاسر اروپای شرقی، در ماه‌های اوت، سپتامبر، اکتبر، نوامبر و دسامبر ۱۹۸۹، شش حکومت غیر دموکراتیک این منطقه از جهان را سرنگون کردند. آنچه چند سال قبل در بهار عربی هم مشاهده شد، همین تأثیر تظاهرات یا تسلسل فروپاشی بود. اعتراضات از تونس شروع شد، سپس به مصر و لیبی و بحرین و سوریه رسید. حرکت سیاسی شگفت‌انگیزی که در دو روز گذشته در ایران آغاز شده نیز مصداق بارز تسلسل اعتراض سیاسی است. اعتراضات از مشهد آغاز شد و سپس به سرعت به تهران و قم و کرمانشاه و رشت و اصفهان و قزوین و همدان و اهواز و نیشابور و چند شهر دیگر تسری یافت. «تأثیر تظاهرات» به خوبی مشهود است. فقط این‌جا شهرها هستند که از یکدیگر متأثر می‌شوند نه کشورها؛ شبیه همان چیزی که در انقلاب ۵۷ مشاهده شد.

در تحلیل آنچه این روزها در ایران آغاز شده است، فعلاً شاید نتوان به تفصیل و دقت سخن گفت؛ چون طومار این واقعه هنوز به تمامی گشوده نشده است. اما عجالتاً می‌توان به این نکات اشاره کرد:

متن کامل در زیتون :
http://zeitoons.com/41984

جهانگیری و سه خط قرمزی که مردم از آن عبور کردند
فرزانه روستایی

به عنوان نویسنده حداقل هشت مقاله در حمایت از انتخاب حسن روحانی و تشویق مردم به شرکت در انتخاباتی که به این سرانجام منجر شد، خود را محق می دانم تا مواضع دیروز اسحاق جهانگیری معاون رئیس جمهور اصلاح طلب را جدا نقد کنم . زیرا انتظار نمی‌رفت نماینده دولت در بیان عکس‌العمل نسبت به تظاهرات مردم بی‌پناه و غارت‌شده و عاصی این همه شهر٬ به سطح ضریب هوشی اسفندیار رحیم مشایی نزول کند و اعتراض مردم را دسیسه دیگران بنامد.

برای نزدیک شدن به تحلیل آنچه که دارد رخ می دهد و بسیاری انتظار آن را داشتند الا حکومتی ها٬ و نیز برای نقد «شعار مرگ بر روحانی » لازم است برگردیم به زمینه هایی که منجر به انتخاب حسن روحانی به عنوان یک رئیس جمهوراصلاح طلب شد، البته رئیس جمهوری که در قضاوت مردم موفق نبوده است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/41988

جمهوری اسلامی نمی‌خواهیم؛ شعار یا استراتژی؟
فرزانه بذرپور

برای فهم شرایط امروز ایران نه دانش سیاسی و نه سال‌ها زیست در فضای روزنامه‌نگاری نمی‌تواند درک کاملی برای مختصات این وضعیت ارائه کند. بسیاری فقط به انتظار نظاره‌گر تحولات هستند و اغلب جرات اظهارنظر ندارند چون سمت‌گیری در این مناقشه به دوگانه‌ی حساس «با» یا «بر» جمهوری اسلامی خواهد انجامید که البته برای چهره‌های شاخص سیاسی-اجتماعی ایران که در بهترین حالت سویه‌ی اصلاح‌طلبانه داشتند غامض می‌نماید.

جنبش دادخواهی و معترض که از شهرهایی غیر از پایتخت اغاز شده بدنه‌ی اجتماعی مستضعف کشور به نظر میر‌رسد که در اثر فساد بانکی و ناکارآمدی سیستم اقتصادی از طبقه متوسط به طبقه‌ی فقیر تنزل کردند و هر چه پیرامون خود را می‌جویند مسبب اصلی این فقر رو به گسترش را حکومت و سیستم ناکاآمد دولت می‌بینند و بس.

بحران ناکارآمدی چنان بر همه‌ی بخش‌های اقتصادی و بانکی و سیاسی و اجتماعی کشور سایه افکنده است که تشت رسوایی حکومت به استناد آمار رسمی و فاش‌گویی‌های مقامات سابق یا رقیب، از بام افتاده و دیگر جای انکار نمانده است.

اما سوال این‌جاست که اصلاح‌طلبان و اعتدالیون در کدام سمت این دادخواهی خواهند ایستاد؟ آیا جانب بدنه‌ی اجتماعی دردکشیده از فقر و ظلم و بی‌عدالتی را خواهند گرفت یا بر سبیل تعادل و توازن جانب احتیاط گرفته و در سکوت به تماشا می‌نشینند و یا به اعتراض جانب دولت را می‌گیرند و دست و زبان حکومت می‌‌شوند برای سرکوب این مردمی که نمی‌شناسندشان. مردمی که دین‌شان را به یغمارفته می‌بینند و فریاد واخواهی به آسمان و رضاشاهِ در گور می‌برند. همین، زاویه می‌سازد با انقلابیون سابق که آزادی و دموکراسی و استقلال می‌خواستند و نه نان شب و توسعه در زیر لوای قدرت‌های بزرگ.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42085

از مشهد تا مشهد
۲۵ سال شورش‌های اقتصادی

زیتون ـ مهسا محمدی: پس از ۲۵ سال شورشی در مشهد مقامات جمهوری اسلامی را غافلگیر کرد.۲۵ سال پیش نیز مقامات جمهوری اسلامی از شورش در مشهد غافلگیر شدند و پس از آنکه احساس کردند اوضاع از دستشان در رفته رهبر جمهوری اسلامی دستور«سخت گیری» یا به تعبیری سرکوب شدید معترضان را داد.

ناآرامی
۱۰ خرداد ۱۳۷۱ اکبر هاشمی رفسنجانی،رئیس جمهور وقت در خاطراتش نوشت:«به دفترم آمدم . اوضاع مشهد را پرسیدم . گفتند دیشب شرارت تا ساعت یک ونیم بعد از نیمه شب ادامه داشته و با دخالت سپاه تمام شده و جمعی را بازداشت کرده اند. خرابی‌های زیادی بار آورده اند. در جلسه هیأت دولت، وقت زیادی صرف مسأله مشهد و کیفیت برخورد با آن به منظور جلوگیری از تکرار این گونه حوادث مذاکره شد. رهبری هم امروز با احضار وزرای مربوط ، دستور سخت گیری داده اند.»

در روز نهم خرداد ١٣٧١، ماموران شهرداری مشهد، خانه‌های مسکونی حاشیه‌نشینان در بلوار طبرسی، کوی طلاب، مشهد را تخریب کردند. به دنبال ممانعت ساکنین منازل، ماموران با آنان درگیر شدند و این درگیری به تیراندازی و زخمی و در نهایت کشته شدن یک دانش آموز انجامید.

ناآرامی بالا گرفت و تا شب ادامه پیدا کرد و در نهایت با دخالت سپاه به طور کامل سرکوب شد. فرمانده نیروی انتظامی مشهد به این دلیل که دستور تیر نداده بود به دادگاه نظامی برده شده و بازنشسته شد. علی جنتی استاندار وقت هم برکنار شد. علیرغم «وقت زیادی» که به گفته اکبر رفسنجانی به «منظور جلوگیری از تکرار این گونه حوادث » صرف شد، آن اعتراضات و برخوردهایی که از پی آن رخ داد، باز هم تکرار شد.

بازگشت مطالبات اقتصادی به محور اعتراض‌های مردمی

شورش‌های شهری ، مانند شورش قزوین در مرداد ۱۳۷۳ بر سر استان شدن این شهر و شورش‌های مردمی بر علیه سیاست‌های اقتصادی دولت هاشمی رفسنجانی در اسلام‌شهر در فروردین ۱۳۷۴ ویژگی‌هایی کمابیش مشابه با آن اعتراضاتی داشت که هاشمی تلاش در عدم «تکرار» آن داشت اما در هر دو دوره ریاست جمهوری خود با آن درگیر بود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42041

«آخوندا» در سه اپیزود
حسن یوسفی اشکوری

اپیزود اول
فکر می‌کنم بهار ۱۳۴۲ بود. کشور در تب و تاب «انقلاب شاه و ملت» (که به زودی به «انقلاب سفید» شهرت یافت) بود. تب‌و‌تابی که از زمستان گذشته آغاز شده بود و با رفراندوم در اسفند ماه ۴۱ و بعدتر با پانزده خرداد ۴۲ به مرحله خطرناک خود رسیده بود.

چند هفته ای بود که روزانه عده‌ای کشاورز را از روستاهای اطراف رودسر در میدان شهرداری این شهر گردآورده و اینان ساعت‌ها به‌صورت میتینگ‌های خیابانی در میدان بوده و مرتب سخنرانی‌های پر شور ایراد می‌شد و مردم به سود شاه و حکومت و بر ضد خوانین و مالکان شعار می‌دادند. در آن زمان من در حوزه رودسر طلبه بودم. چند بار نیز به حاشیه جمعیت رفته و جمعیت را تماشا کرده و برخی سخنرانی‌ها را شنیده بودم. حدود چهارده سالم بود و نوجوانی بدون هیچ نشانه طلبگی و بدون این که کسی مرا بشناسد.

روزی در حجره‌ام بودم. دیدم درب باز شد و دوستی روحانی، که در قم طلبه بود و رخت روحانی بر تن داشت، سراسیمه وارد حجره من شد. رنگ پریده و آشفته و به شدت ترس‌خورده. پرسیدم چه شده؟ در حالی که صدایش می‌لرزید و بریده‌بریده حرف می‌زد گفت: الان از پیاده‌روی میدان شهرداری عبور می‌کردم که دیدم چند نفر «دهاتی»، که با هم صحبت می‌کردند، متوجه من شده و شروع کردند با هم حرف زدن. کلی بدو‌بیراه به «آخوندا» گفتند. یکی می‌گفت: اعلی‌حضرت می‌خواهد ما را از دست این مالکا (مالکان) نجات بدهد و ما را مالک زمین‌های‌مان کند ولی این «آخوندا» نمی‌گذارند. دیگری گفت: این «آخوندا» از مالکین پول گرفته‌اند و به این دلیل با اصلاحات ارضی مخالفت می‌کنند. یکی دیگر گفت: باید تمام این «آخوندا» را کشت. دیگری روی دست همه بلند شد و گفت: اصلا چرا اعلی‌حضرت خودش را بدنام می‌کند، بهتر است ایشان دستور بدهد مردم هر محل آخوند محلش را بکشند و با این کار کلک تمام «آخوندا» کنده می‌شود و همه خلاص می شوند. این روحانی می گفت: دیدم اگر دیر بجنبم، ممکن است به من حمله کنند؛ ناگزیر پا به فرار گذاشتم و خودم را به این‌جا رساندم. با این‌که مقصد آن فرد جایی دیگر بود ولی تا زمانی که تجمع وجود داشت، او جرأت نکرد خارج شود.

بیفزایم مدتی پس از پانزده خرداد، یکی از بستگانم که در مدرسه مروی تهران طلبه بود، شبانه و با لباس شخصی از تهران به رودسر آمد. وقتی دلیل تغییر لباس را پرسیدم، گفت فضا بر ضد «آخوندا» چنان تند است که جرأت نکردم با لباس آخوندی خارج شوم. البته مراد بیشتر ناامنی از سوی مردم عادی بود و نه از مأموران حکومتی.

اپیزود دوم
روز چهاردهم آبان ۱۳۵۷ در تهران بودم. تمام شهر در بحران و تظاهرات و شعار مردم غرق بود. همراه جمعیت بی‌انتها خود را در میدان ارک یافتم. همراه جمعیتی نه چندان زیاد از ساختمان وزارت دارایی گذشتیم و به طرف میدان رفتیم. عده زیادی (که ظاهرا کارمند و اداری بودند) در حیات ساختمان دارایی گرد آمده بودند. آن‌ها در داخل شعار می‌دادند و ما در بیرون. ناگهان دیدیم

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42145

آن تجمع از شهرستان آمد

زیتون-سینا پاکزاد:«شهرستانی» بودن شاید مهم‌ترین ویژگی تجمع های اخیر در ایران باشد. برخلاف همه تجمع‌ها و اعتراضات مشهور از جمله تجمع‌های سال ۷۸ و ۸۸ که از تهران آغاز شده بود،این تجمع نه تنها از تهران آغاز نشده بلکه تجمع در تهران به نسبت جمعیت و شرایط کم رونق‌تر از تجمع‌ها در شهرهای دیگر ایران بوده است.
پیش از این سابقه نداشته که تجمعی در شهری به جز تهران آغاز و در کل کشور فراگیر شود. تجمع‌های گسترده دانشجویان در سال ۷۸ و پس ازحمله به کوی دانشگاه تهران تنها به تهران و تبریز محدود شد و در بقیه شهرهای تجمع‌های گسترده‌ای رخ نداد. هر چند که تعطیلی دانشگاه‌ها دراکثر شهرها می‌توانست دلیل این اتفاق باشد. یک سال بعد نیز تجمع‌ها پس ازحمله به اردوی دفتر تحکیم وحدت در خرم آباد تنها به این شهر محدود شد و حتی به دیگر شهرهای استان لرستان هم نکشید.

در سال ۸۸ نیز هر چند تجمع‌هایی در شهرهای بزرگ ایران رخ داد اما این تجمع‌ها به اندازه تجمع‌های روزهای اخیر فراگیر نبود؛ به گونه‌ای که دخالت‌نکردن گسترده برخی از شهرها از جمله تبریز برای تحلیل‌گران سئوال برانگیز شده بود. برخی تحلیل‌گران دلیل این موضوع را سرکوب گسترده معترضان در تجمع اعتراض به کاریکاتور روزنامه ایران در سال ۸۵ می‌دانستند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42206

آیا اعتراض‌ها ادامه خواهد داشت؟

بسیاری از مردمی که در ایران حضور دارند یا نسبت به تحولات داخلی آن علاقه‌مند هستند، در روزهای اخیر این پرسش اذهان‌شان را به خود مشغول داشته است: در شرایط کنونی که نارضایتی از وضعیت اقتصادی، سیاسی و فرهنگی منجر به پیدایش جنبش اعتراضی و بسیج سیاسی مخالفان حاکمیت شده است، آیا این جنبش به‌طور عام، و سازمان‌دهی و حضور مخالفان در کف خیابان به طور خاص، ماندگار خواهد بود؟

بشیریه در کتاب «از بحران تا فروپاشی» دلایل ماندگاری و آسیب‌پذیری جنبش‌های اعتراضی را در ساختار قدرت دولتی جست‌وجو می‌کند و آن را با توجه به عواملی مانند پیشینه و مبانی مشروعیت، کارآمدی و توان مدیریت، یک‌پارچگی طبقه سیاسی حاکم و توان مقابله و برخورد با جنبش‌های اعتراضی تحلیل می‌کند.
اگر با استناد به این نظریه و عواملی که بشیریه مطرح کرده، اعتراضات چهار روز گذشته که شهرهای متعددی را دربرگرفته است، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد، شاید بتوان به درک درست‌تری از اوضاع و احوال کنونی کشور و سرنوشت اعتراض‌های اخیر دست یافت.

دلایل فراوانی در دست است که مبانی مشروعیت نظام با بحران اساسی مواجه است. میزان و گستردگی انتقاداتی که روشن‌فکران و نواندیشان دینی و منتقدان سکولار از مبانی مشروعیت نظام داشته و حضور گسترده مردم در جنبش‌های اعتراضی (گاهی بدون توجه به ماهیت آن جنبش‌ها) از تزلزل مبانی مشروعیت نظام سیاسی حکایت دارد. فسادهای مالی گسترده، بیکاری و رکود اقتصادی، افزایش مسائل اجتماعی و … نشان می‌دهد توان مدیریتی و کارآمدی نظام دچار بحران و مشکل اساسی است و برنامه‌های حاکمیت نیز، تاکنون، از دامنه و وسعت این مسائل نکاسته است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42278

این یک جنبش است
سعید رضوی‌فقیه

به نظر می‌رسد سلسله رخدادهای بی‌سابقۀ اخیر در ایران زلزله‌ای سیاسی است که از دو جهت به زمین لرزه‌های اخیر شباهت دارد. نخست گسترۀ قابل توجه این حوادث است که مناطق متعدد و مختلفی را در بر گرفته و دوم این‌که زنجیره ای‌ست.

مهم‌ترین وجه چنین رخدادهایی شکسته شدن تابوی تجمعات گستردۀ بدون مجوز و درک کنش‌گران از میزان قدرت و تاثیرگذاری خود از یک‌سو و ارزیابی میزان توان بازدارندگی نهادهای رسمی از سوی دیگرست. تداوم این رخدادها اگر به سرکوب نیانجامد موجب تشجیع روزافزون بازیگران جدیدی خواهد شد که تا کنون برای ما ناشناخته بوده‌اند.

از یک‌سو علی‌الظاهر و با توجه به رو به گسترش بودن ناآرامی‌ها، احتمالا تازه با شروع یک سلسله تحولات روبروییم. و از سوی دیگر، چنان‌که از شواهد و قراین پیداست، حاکمیت در حالت نوعی بهت و حیرت به سر می‌برد و هنوز نه تحلیلی از مساله دارد و نه به جمع‌بندی واحد در مورد نحوه مواجهه با اعتراضات رسیده. همین تعلل البته به معترضان فرصت کافی برای ادامه و گسترش تظاهرات می‌دهد.

متاسفانه صدای انقلاب مثل صدای رعد است، وقتی شنیده می‌شود که مدتی پیش از آن ابرها به هم خورده‌اند و آذرخش مزرعه را سوزانده. در واقع اگر این صدایی که می‌شنویم صدای انقلاب مردم باشد، شنیدنش دیگر دردی از حاکمان دوا نمی‌کند. نکتۀ قابل ذکر در این‌جا این‌ است که انقلاب به معنای متعارفش در سیاست‌شناسی، چه خوب باشد و چه بد، امری‌ست که در بزنگاه تاریخی خاصیۀ چنانچه اسباب و علل عینی و ذهنی‌اش فراهم باشد، در یک جامعه رخ می‌دهد و ارادۀ فردی یا گروهی، نه بدون وجود اسباب می‌تواند انقلاب ایجاد کند و نه به هنگام فراهم بودن زمینه‌ها و شرایط می‌تواند از آن پیش گیرد.

اما پرسش‌ها و ابهامات در باب زمینه‌ها و ماهیت و هویت این جنبش و نیز کنش‌گران و بدنۀ اجتماعی‌اش بسیار است که ذیلا به چند فقره اشاره می‌رود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42294

کدام لحظه؟ کدام جرقه؟
ملیحه محمدی

کدام اتفاق ناگهانی در زمینه قیمت‌ها یا مصارف عمومی در ایران پیش امده یا کدام برخورد ویژه با آزادی‌ها، که خاطر عمومی را چنان جریحه‌دار کرده است که در اشکال کمتر دیده شده به خیابان‌ها رو کنند؟ حتا نمی‌توان گفت که روند تورم به اشکال تجربه شده‌ی گذشته هم‌چنان صعود کرده است که ادامه وضعیت مادی و معیشتی را غیرممکن ساخته است. اما در مورد بروز حوادث اخیر در ایران دو مسئله تأثیر قطعی داشته و این لحظه را آفریده اند.

یک مسئله روایت همیشگی انتقام جریان شکست‌خورده در انتخابات از طرف پیروز است. در دوره اصلاحات این انتقام متوجه حامیان و رأی‌دهندگان به دولت اصلاحات شد. از قتل‌های زنجیره‌ای تا قضیه کوی دانشگاه تا سرکوب روزمره مطبوعات سلسله اقداماتی بودند که هدفش قرار دادن دولت اصلاحات در مقابل جامعه مدنی بود و هر روز مأیوس‌تر و سرخورده‌تر کردن مردم.

نمی‌توان انکار کرد که آن‌ها در این سعی خود ناموفق بودند. اما رسوایی حاصل از چنان مبارزه نانجیبانه‌ای از یک‌سو و رشد و بلوغ جامعه در آموزش از آن شکست، راه بازگشت به ان شیوه را برای همیشه مسدود کرد و نه البته تلاش انتقام‌جویانه جریان ضد آزادی را.

پس یک مسئله همچنان ادامه تلاش‌های جریان مقابل دولت بود؛ و مسئله دوم انتشار لایحه بودجه‌ای بود که بر خلاف همه سال‌های پس از انقلاب با جزئیات و همه ردیف‌های ریز و درشت آن منتشر شد.

نخست از جانب معترضین ناآگاه این دولت روحانی بود که مقصر و مسبب این پرداخت‌های کلان از بودجه مردم در حساب نهادهایی شد که وجود و حضورشان دردی از دردهای جامعه درمان نمی‌کرد. اما به سرعت این ذهنیت اصلاح و مشخص شد که نه روحانی و نه هیچ رئیس‌جمهوری دیگری قادر نیست که جلوی این تخصیص‌ها را بگیرد و آب از سرچشمه گل‌آلود است.

این افشاگری از سویی آستانه تحمل جامعه را درهم شکست و از سوی دیگر آتش انتقام را در سمت حضرات شعله‌ورتر کرد و بسیار آشکار و بی‌تعارف شعله‌ها از خراسان رئیسی و علم‌الهدی زبانه کشید.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42369

دو رئیس‌جمهور، دو تجمع
خاتمی ۷۸؛ روحانی ۹۶

زیتون- فائزه مهرابی: سخنان حسن روحانی درباره تجمع‌های اخیر به سخنان او در روز ۲۳ تیر سال ۸۸ شبیه تر بود تا سخنان سال‌های اخیرش. مخاطب اصلی معترضان در تجمع‌های روز اخیر در درجه اول رهبر جمهوری اسلامی است و هم‌او باید در مقابل آنان سخن بگوید، هر چند در نظام جمهوری اسلامی رسم است که آیت‌الله خامنه ای در روزهایی که اطمینان به پایان تجمعات دارد ظاهر می شود. به تعبیری حسن روحانی خود را سیبل رهبر جمهوری اسلامی کرده و در مقابل معترضان سخن گفته است. این سخنان برای بخشی از طرفداران روحانی ناامید کننده بود، مگر این‌که تصور کنند او در پشت صحنه امتیازهایی از رهبر جمهوری اسلامی گرفته است.

حسن روحانی با ادبیاتی تند با معترضان سخن گفته، هر چند در دو سخنرانی خود تاکید کرد که حق اعتراض را به رسمیت می‌شناسد اما با کسانی که به گفته او «به مقدسات و ارزش‌های انقلاب توهین و اموال عمومی را تخریب»می‌کنند، برخورد خواهد شد.

روحانی در سخنان خود به سبک معمول در جمهوری اسلامی هم‌چنین ریشه اعتراض‌ها را به «تحریک» کشورهای خارجی مانند آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی نسبت داد و برخلاف انتظار حامیانش از ریشه های داخلی این تجمع‌ها سخن نگفت. اگر رفتار روحانی مانند رفتار خاتمی در سال ۷۸ باشد، در جدال‌های داخل جمهوری اسلامی بر سر تجمعات اخیر او بازنده خواهد بود.

محمد خاتمی هم در ماجرای کوی دانشگاه تهران در سال ۷۸ رفتاری شبیه این روزهای حسن روحانی داشت اما در نهایت نه تنها امتیازی نگرفت بلکه پس از سرکوب اعتراض‌ها، بارها ازسوی اصول‌گرایان سرزنش شد. در روزهای پس از حمله به کوی دانشگاه تهران برخی از فعالان دانشجویی پیشنهاد کردند که رئیس‌جمهوری در جمع دانشجویان حاضر شود اما او در نهایت به جمع دانشجویان نیامد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42407

اعتراضات دی ۹۶ چه آینده‌ای دارد؟
رضا علیجانی

کلی‌گویی‌های روحانی در هیئت دولت نشان داد که طرح و ابتکاری برای پاسخ به مطالبات اقشار جان به لب رسیده ندارد.
رو به خشونت رفتن تجمعات در بسیاری نقاط نیز نشان می دهد که یاس و خشم در حال فوران مردم معترض شدیدتر از آن است که جایی برای توجه به توصیه ها و تجارب تاریخی بگذارد. بی سر و رهبر بودن اعتراضات هم باعث خودبخودی و لحظه ای بودن برخوردها شده است.
اعتراضات را نمی توان صرفا مطالبات اقتصادی بدون نظرگاه های سیاسی دانست. همانند جنبش سبز که از شعار «رای من کو؟»، بنا به مشاهدات و شهودات معترضین به سرعت به «مرگ بر دیکتاتور» رسید، اعتراضات دی ماه ۹۶ نیز به سرعت به همین شعار به عنوان یکی از فراگیرترین شعارهای هر دو جنبش رسید.
هرچند شعارهای معترضین رادیکال تر شده و اعتراضات به ساختارها (جمهوری ایرانی) و سیاست های خرد و کلان (سوریه را رها کن، فکری به حال ما کن – اسلامُ پله کردن، مردمُ ذله کردن)، معطوف شده است اما باز انگیزه و ماهیت بهبود طلبانه و رفاهی (به جای استفاده از ادبیات آزادی و حقوق بشر) در پشت همین شعارها مشهود است.
جنبش سبز از مرکز به پیرامون رفت ولی اعتراضات دی ماه مسیر برعکسی داشته است. جدا از شعارهای مشابهی که در هر دو جنبش به ریشه های ساختاری اعتراض (سیاسی یا اقتصادی) معطوف بود شعارهای دی ماه ماهیتی متفاوت و رادیکال تر و سکولارتر دارد.
معدل اقشار شرکت کننده در اعتراضات دی ماه به طور نسبی متفاوت از جنبش سبز است. این جنبش عمدتا از خشم بیکاران و اقشار کم درآمدتر و نیز ناامیدان از رهبر نظام و رئیس دولت و جناح های سیاسی و روشنفکران حقوق بشرطلبی که به فقرا بی عنایت بوده اند، نشات گرفته است.
بخش هایی از اقشار متوسط و فقیر که در بعضی انتخابات های گذشته با اهداف بهبود طلبانه معیشتی و یا به طور سلبی رای داده اند نیز حضوری قابل توجه در اعتراضات اخیر دارند.

برخورد اصلاح طلبان
اصلاح طلبان بعد از گیجی اولیه کم کم دارند موضع می گیرند. موضع راست‌ترین بخش آنها مشکوک دانستن و متهم کردن معترضان به بازیچه شدن به دست جریان رقیب است. برخی مطالبات را اقتصادی و برحق می دانند ولی روش معترضان را نقد می کنند. بعضی هر دو طرف را به خویشتن داری و عدم خشونت دعوت می کنند. کمتر عنایتی به شعارهای کلان معترضان و ناامیدی شان از ساختار مشاهده می شود.

متن کامل در زیتون:

http://zeitoons.com/42394

پنج ویژگی جنبش خودجوش گذر از نظام
جمشید اسدی

رسید روزی که میلیون های ایرانی در انتظارش بودند. مردم به ستوه آمده از تنگدستی و ستم دل آن پیدا کردند که بپاخیزیند و درد خود را فریاد زنند. جنبش روز پنجشنبه ۷ دی‌ ماه در مشهد به راه افتاد و بسیار تند به سراسر ایران گسترش یافت

سرانجام این بپاخیزی را نمی توانم دانست. چه کسی می تواند سرانجام یک جنبش مردمی را بداند؟ هر چه هست، این جنبش تندپیچی بی بازگشت است در نظام جمهوری اسلامی. از شعارهای چند روزه مردم می توان پنج ویژگی بی سابقه جنبش کنونی را دریافت.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42461

خیزشِ نان و لرزشِ ایمان
حسن فرشتیان

پیشگفتار:

آن که فقر و زندگی زاهدانه را به انتخاب خویش بر می گزیند، می تواند شعار «الفقر فخری» سربدهد و به فقر و ناداری خویش مباهات کند. فقر او ناشی از «نداری» نیست بلکه فقر او ترجمان «ثمره زهد» و کم اعتنایی وی به شیوه های زیستی مرفهانه هست. چنین فقری، نه «ناداری» بلکه اوج دارائی «استغنا» و بی نیازی هست. اما آن که فقر و ناداری بر او تحمیل می شود و از برآورده کردن نیازهای معیشتی خویش و عیال خویش ناتوان است، فقرش، نه سبب افتخار و مایه مباهات، بلکه مایه ننگ و عار است.

در زبان عربی، واژه «فقار» به معنای «مُهره‏های پشت بدن» است و فرد تهی دست و نیازمند را از آن جهت، فقیر می نامند که گویا ستون فقرات پشتش زیر بار معیشت خم شده و در پی ذلّت و بیچارگی کسب معیشت، ستون فقراتش شکسته شده است.

در خوانش هایی از دین، فقر تمجید شده است. این تمجید در موضع، تکریم فقیران بوده است تا به سبب فقر، تحقیر نشوند. اما این تمجیدها، گاهی توسط اربابان زر و زور و تزویر، به شکل ابزاری برای تشویق فقیران به پذیرش فقر موجود تفسیر شده است.

در بخش نخست این نوشتار، تلاش می شود تا با بازخوانی متون دینی در مورد فقر، تمجید عمومی از فقر و تشویق به رضایت و تن دادن به فقر، به چالش کشیده شود. در بخش دوم، به ریشه یابی اجمالی فقر و تنگدستی از زبان متون دینی پرداخته می شود. در بخش سوم تلاش می شود تا توصیه های درون دینی به فقرزدایی بازخوانی شود و از لابلای ادعیه ها و مناجات ماثوره، ادعیه وارده در مورد طلب رفاه زندگانی و فرار و گریز از فقر و تنگدستی، بسان چشم اندازی از افق خواسته های مطلوب دینداران، برای رسیدن به رفاه، مورد توجه قرار بگیرد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42456