پرونده ویژه زیتون | ابهام در ماجرای ایران‌کنترا پس از ۳۰ سال
قربانیان افشای معامله پنهانی

زیتون- مهسا محمدی: «یک باره حس کردم گلوله ای از گونه راستم وارد شد از دهانم گذشت و از گونه چانه چپم خارج شد… گلوله دوم به پشت گردنم خورد، حس کردم دارم می‌میرم و شروع کردم به خواندن سوره فاتحه، حس کردم درد خیلی شدیدی دارم و به خودم گفتم اینکه درد را حس می‌کنم یعنی هنوز زنده‌ام…»

این جملات شرح ترور نافرجام حسن صبرا سردبیر هفته‌نامه عربی «الشراع» در لبنان است که به دلیل افشای آن‌چه که در ایران به ماجرای «مک فارلین» مشهور شد و در خارج از ایران آن را «ایران‌کنترا» یا «ایران‌گیت» می‌نامند، اتفاق افتاد.

مهدی هاشمی و آیت‌الله امید نجف‌آبادی اما به اندازه حسن صبرا خوش‌شانس نبود و در نهایت اعدام شدند. برخی، یکی از دلایل اعدام این دو را افشای ماجرای مک فارلین می‌دانند، هر چند دراین‌باره شواهد قطعی وجود ندارد.

در دور دوم ریاست‌جمهوری رونالد ریگان در ایالات متحده، این کشور در قراردادی مخفیانه با سپاه پاسداران جمهوری اسلامی و با اطلاع هاشمی رفسنجانی به فروش تسلیحات به جمهوری اسلامی ایران پرداخت. بعدها گفته شد که آیت‌الله خمینی هم از طریق احمد خمینی در جریان این معامله بود و احمد خمینی از طرف وی در جریان مذاکرات حضور داشت.

http://zeitoons.com/45565

شریعتی، فاطمه و مسئله زنان
محسن زال

دیباچه: پرسشی امروزه طرح شده که اصولا الگوها ی زنانه مذهبی به چه کار زن امروز می‌آید و آیا این الگوها برای زن امروز پیام یا فایده ای دارند؟ کسانی بر این هستند که این الگو ها دیگر کارکردی ندارند و از این رو به فراموشی سپرده شده اند و نیازی نیز بدانها نیست و اگر حتی ارجاعی نیز بدانها انجام بگیرد بیشتر باعث تقید بیشتر زن امروز می‌گردد تا راهی برای رهایی او. بنا براین این کهن الگوهای فرهنگی-دینی بیشتر کژ کارکرد دارند تا تاثیری مثبت.

از طرفی در خصوص تصویری که شریعتی از فاطمه ارایه می‌دهد نظری این است که اصولا شریعتی از دالی سخن می‌گوید که هیچ مدلولی ندارد. او از فاطمه ای سخن می‌گوید که حضور و بروز تاریخی نداشته و از این رو او فاطمه را ساخته است وسپس در خصوص آفریده خود سخن گفته و او را ستایش کرده است و چون کل این ماجرا حاصل تصورات وتخیل فعال شریعتی است به طور خاص فاطمه هیچ گونه استعدادی برای الگو شدن ندارد و فقط می‌تواند ابزاری گردد در دست بنیادگرایان تا زنان را سرکوب کنند و حقوق آنها را ضایع گردانند.این نوشته بر این است که این وجوه را در حد بضاعت بررسد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45514

فیلم‌سازی که منتقدانش را با سپاه طرف کرد
صعود به ارتفاع پست

زیتون- پریا منظر زاده: جشنواره فیلم فجر و کنایه‌ها به فیلم جدید ابراهیم حاتمی‌کیا باعث شد که او و حامیانش بی رودربایستی از «فیلم‌ساز نظام» بودن بگویند و این‌که پول فیلم‌هایشان را سپاه پاسداران تامین می‌کند.

احسان محمد حسنی، رئیس موسسه هنری رسانه‌ای «اوج»، در ادامه سخنان ابراهیم حاتمی‌کیا گفته است که «افتخار می‌کنم پول تولیدات‌مان را از سپاه می‌گیریم و از از سفارت‌خانه‌های حامی داعش نمی‌گیریم».

وی تاکید کرد:« یک بار یک نفر به من گفت، من مستاجر هستم و خانه‌ام بیت رهبری است، اما من می‌گویم، همه ما خانه‌هایمان بیت رهبری است».

ظاهرا طعنه و حمله لفظی محمد حسنی به اصغر فرهادی و فیلم «فروشنده» است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45671

عملیات ترکیه در عفرین و سکوت بره‌ها (بررسی توجیهات حقوقی ترکیه)
آنّه پیترز | مترجم: عدنان فلاحی

زیتون: آنّه پیترز مدیر انستیتو ماکس پلانک در زمینه حقوق عمومی تطبیقی و حقوق بین‌الملل در هایدلبرگ آلمان، استاد تمام حقوق دانشگاه بازل سوییس و مدیر سابق جامعه‌ی اروپایی حقوق بین الملل است. این یادداشت توسط عدنان فلّاحی برای «زیتون» ترجمه شده است.

اشاره ی مترجم: نوشتار ذیل، نه متوجه عواقب حقوق بشری و اخلاقی و سیاسی عملیات موسوم به «شاخه ی زیتون» است و نه در پی یافتن انگیزه‌های سیاسی و اجتماعی و ایدیولوژیک پشت پرده. نویسنده‌ی این نوشتار که یکی از استادان صاحب‌نظر و کارشناسان اجرایی حقوق بین الملل اروپاست، صرفا وجاهت حقوقی این عملیات را از منظر اَسناد و میثاق‌های بین‌المللی بررسی می کند.

ـ عملیات شاخه ی زیتون
ارتش ترکیه در بیستم ژانویه ی ۲۰۱۸، حمله به ناحیه ی مسکونی عفرین در سوریه را آغاز کرد (عملیات شاخه ی زیتون). ترکیه ضمن بیانش خطاب به نشست شورای امنیت مورخ ۲۲ ژانویه ی ۲۰۱۸، این اقدام را ذیل مفاد ماده ی ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، به مثابه دفاع مشروع، توجیه کرده است. عبارت مرتبط با این موضوع در بیان مذکور چنین است:
«تهدید تروریسمِ موجود در سوریه که مرزهای ما را تهدید می کند، خاتمه نیافته است. تازه ترین افزایش حملات راکتی و گلوله بارانِ ایذایی از جانب ناحیه ی عفرین در سوریه ـ تحت کنترل سازمان های تروریستی پ.ک.ک/ک.س.ک/پ.ی.د/ی.پ.گ ـ که استان های هاتای و کیلیس ترکیه را هدف گرفته است، منجر به مرگ تعداد زیادی از افراد غیرنظامی و سربازان شده و تعداد بیشتری زخمی برجا گذاشته است» (UN Doc. S/2018/53). دو بخش از این توجیه رسمیِ ترکیه، مشکل ساز است.
متن کامل‌ در زیتون:
http://zeitoons.com/45714

تلاش برای «نباختن»
ابوالفضل مظلوم‌زاده

مهم‌ترین کارویژه‌های اصلاح‌طلبان از اعتراضات اخیر چه بود؟

«همه خواهیم باخت»؛ جمله‌ای است که به کرات در مکالمات اصلاح‌طلبان و رسانه‌های پیرو عنوان شد؛ نیش این کنایه هم متوجه اصول‌گرایان بود و هم متولیان حکومت اسلامی. یعنی آنچه که اصلاح‌طلبان، اصول‌گرایان و حاکمیت را پیش هم‌نشاند، چیزی نیست جز تعریف و ترجمه‌ای واحد از مفهوم «بحران»؛ از نظر اینان بحران یعنی «باختن» و گذار از بحران، تلاش برای «نباختن». از آن پس مهمترین کار ویژه‌ای که اصلاح‌طلبان در پی برآوردن آن بودند، قبولاندن اصلاحات در «چهار سکوی حاکمیت، دولت، جریان سیاسی اصلاحات، نیروهای مدنی» و مردم است؛ ناگفته نماند که گزینه آخر را نگارنده خود به آن اضافه کرد؛ چون به نظر میرسد «مردم» در تحلیل‌های حمیدرضا جلایی‌پور جامانده است!
اعتراضات دی‌ماه، مهمترین و حساس‌ترین آزمون اعتمادسازی اصلاح‌طلبان برای حاکمیت بود؛ چون‌که بعد از محدودیت‌های سیاسی سال ۸۸ و چشیدن طعم تلخ «نهی حضور در گردونه سیاست» و «رد صلاحیت‌های گسترده» فرصت را مغتنم شمردند تا نشان دهند «همه از یک خانواده هستیم» و باید به دنبال «راه علاج» بگردیم و خدایی ناکرده «کاری نکنیم فضای کشور متشنج شود»؛ همین است که هر دو طیف سیاسی «مواضعی مشترک» و یکسان گرفتند؛ اما در نحوه بیان دو راه بعضاً متفاوت.
در این نوشته سعی خواهم کرد صرفاً به عنوان یک ناظر بیرونی که قبلاً و برای مدتی خود را در جریان اصلاح‌طلبیِ مرسوم سیاسیِ نظام تعریف می‌کرد، کار ویژه‌های مهم اصلاح‌طلبان در بعد از اعتراضات مردمی را شناسایی و به صورت مختصرا تحلیل کنم؛ پروژه‌هایی در قالب: سکوت، محکومیت و عدم همراهی، سوریه‌ای شدن، گفتگوی ملی، تثبیت اصلاح‌طلبی و ترس در پس از روحانی.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45733

پرونده ویژه «زیتون» | مهدی هاشمی یا محمد عطریان‌فر و احمد سالک
متهمان و مطلعان یک ترور

زیتون-احسان مهرابی:«پای محمدجوادباهنر،عضو شورای انقلاب هنوز روی پلکان هواپیما بود که امیرعباس بحرینیان، رئیس کمیته انقلاب اصفهان با حکم قضایی فتح الله امید نجف آبادی ترور شد».

این روایت کاظم موسوی بجنوردی، استاندار وقت اصفهان، از ترور امیرعباس بحرینیان، فرمانده کمیته انقلاب اصفهان، است؛ تروری که نه از سوی گروه‌های مسلح مخالف جمهوری اسلامی بلکه توسط نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران انجام شد.

تروری که بر اساس قرائت رسمی حکومت با دستور مهدی هاشمی، برادر داماد آیت‌الله منتظری، انجام شده اما برخی حاضران در آن اتفاقات محمد عطریان‌فر، فرمانده وقت اطلاعات سپاه پاسداران، را آمر این ترور معرفی می‌کنند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45592

روایت فرزند یک مرجع تقلید از پیشنهاد دو میلیاردی احمدی‌نژاد
بودجه دولتی حوزه‌های علمیه را بی‌حیثیت می‌کند

زیتون- سینا پاکزاد:پس از ماجراهای بودجه حوزه‌های علمیه، محمد جواد فاضل لنکرانی، پسرمحمد فاضل لنکرانی از مراجع تقلید مشهور شیعه می‌گوید که پدرش شدیدا مخالف اختصاص بودجه برای حوزه‌های علمیه از سوی دولت بوده است.

محمد فاضل لنکرانی، از مراجع تقلید مشهور شیعه بود که سال ۸۶ فوت شد. پس از فوت آیت‌الله گلپایگانی و آیت‌الله اراکی، دو مرجع تقلید مشهور شیعه، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هفت نفر را به عنوان مرجع تقلید معرفی کرد.

پسر آیت‌الله فاضل لنکرانی هفته پیش در مصاحبه‌ای تصویری گفته است که براساس اظهارات اعضای جامعه مدرسین، در رای‌گیری این گروه پدرش نفر اول بوده و آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، نفر سوم.

اصل معرفی مرجع از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از طرف برخی از روحانیون به عنوان یک «بدعت» خوانده شده است؛ به‌خصوص اینکه درباره مرجع تقلید بودن آیت‌الله خامنه‌ای نیز شک و تردیدهای بسیاری وجود دارد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45860

جدال «راهبرد»ها را جانشین جدال «آرزوها» کنیم
رضا علیجانی

پنج رویای صبحگاهی
اگر یک روز صبح از خواب بیدار شویم و ببینیم رهبر نظام به هر دلیل و علتی، تصمیم به تغییررویه گرفته است و کل سیستم را به تدریج به سمت اصلاح می برد؛ چه خوب می شود. شما مخالف این حالت هستید؟ شما آن را به نفع مملکت و مردم نمی دانید؟
اگر روزی از خواب… ؛ اصلاح طلبها چنان قدرت و عزمی داشته باشند که با گرفتن مجلس و دولت و شوراها و … بتوانند روند تغییر را پیش ببرند و در مواجهه با هسته سخت قدرت آن را به عقب برانند؛ چه خوب می شود. شما مخالف این حالت هستید؟ شما آن را به نفع مملکت…؟
اگر روزی…؛ به صورت مسالمت آمیز یک رفراندوم در ایران برگزار شود که مردم ایران آزادانه بتوانند در باره حکومت کنونی و احیانا حکومت جایگزین نظر بدهند؛ چه عالی می شود. شما مخالفتی دارید؟ شما آن را به نفع…؟
اصلا بگذارید بالاترین حد را تصور کنیم؛ اگر روزی …ِ؛ بخش عمده ای از مردم ایران چنان قدرتمند باشند که بتوانند قدرت حاکم که به هیچ صراطی مستقیم نیست را به عنوان آخرین راه با اراده خود و بدون میدانداری خارجی ها بزیر بکشند؛ آیا چیز بدی است و شما مخالفید؟ آیا این سرانجام اجتناب ناپدیر را به نفع…؟
آیا موافقید که روزی…؛ ببینید با یک حمله خارجی گسترده و بنیان کن دیگر حکومت سرجایش نیست. آیا این را به نفع مردم و مملکت می دانید؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45850

کشته شدن سه تن از دراویش گنابادی با شلیک گلوله

زیتون– شب گذشته سه تن از دراویش گنابادی٬ به دلیل شدت جراحات وارده در بیمارستان لبافی‌نژاد درگذشتند.

به گزارش «زیتون» شب گذشته نیروی انتظامی به همراهی گارد ضد شورش سه تن از دارویش گنابادی را که در درگیری‌های خیابان گلستان هفتم پاسداران با شلیک گلوله به شدت مصدوم شده بودند٬ به بیمارستان لبافی‌نژاد انتقال دادند.

فرد مطلعی در این بیمارستان به «زیتون» گفت که پیش از انتقال دراویش مصدوم٬ اورژانس بیمارستان لبافی‌نژاد به حالت قرنطینه در آمده و نیروهای امنیتی تنها به گروه بحران بیمارستان اجازه ورود به بخش اورژانس را داده‌اند.

گروه بحران در هر بیمارستان متشکل از سوپروایزر ارشد٬ رییس بیمارستان٬ یک جراح داخلی و یک مختصص بیهوشی است؛ به همراه تنها دو پرستار.

این پرستار در گفت‌وگو با «زیتون» تایید کرد که هر سه درویش مجروح شب گذشته در بیمارستان در گذشته و به سردخانه منتقل شده‌اند.

او در ادامه تایید کرد هر سه درویش انتقال یافته به این بیمارستان از ناحیه نیم تنه بالایی مورد اصابت گلوله قرار گرفته بودند.

شب گذشته و صبح امروز تجمع اعتراضی دراویش گنابادی در اطراف خانه نورعلی تابنده قطب این سلسله با دخالت نیروهای امنیتی و لباس شخصی‌های موتورسوار به خشونت کشیده شد.

تعدادی از دارویش گنابادی از صبح روز گذشته (دوشنبه) در اعتراض به بازداشت نعمت ریاحی مقابل کلانتری پاسداران تجمع کرده بودند.

سعید منتظرالمهدی٬ سخنگوی نیروی انتظامی٬ صبح امروز خبر داد که طی شب گذشته بیش از سیصد تن از دراویش گنابادی را دستگیر کرده‌اند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45923

اصل «عدمِ برائت» و سندرم «محکوم می‌کنم»
طاها پارسا

همه کسانی که له یا علیه طرفین درگیر در «گلستان هفتم» نوشته‌اند، جایی از نوشته‌ی خود فراموش نکرده‌اند که کم و بیش یادآوری کنند «البته» خشونت محکوم است، اعتراض غیر مسالمت‌آمیز محکوم است، نقض حقوق شهروندی دراویش محکوم است، ارتباط با فلانی محکوم است و بهمانی را محکوم می‌کنم و...

گویی اصلا مهم نیست چه می‌خواهید بگویید، مهم این است جایی از نوشته، باید «محکوم کنیم» تا آماج اتهام‌ها و تهمت‌ها قرار نگیریم. حتی خبرنگارها و شهروندان مستقل هم از این قاعده استثنا نیستند! چرا؟

ظاهرا استدلالی (قاعده‌ای) پشت این ماجرا وجود دارد که بر مبنای آن حقِ اظهار نظر فقط برای کسانی موجود است که مثلا خشونت را محکوم کرده باشند، در غیر این صورت مجازیم گوینده‌ی سخن را در میان طرفداران خشونت قرار دهیم. به تعبیر دیگر همه اهل خشونت‌اند مگر این که خلافش ثابت شود، یعنی به لفظ و به صراحت به آن اقرار شود!

یک قدم به عقب برگردیم. چهل سال از استقرار «جمهوری اسلامی می‌گذرد؛ حکومتی که اگرچه در دسترسی به اهداف انقلاب ۵۷ ناکام ماند اما توانست «فرهنگِ جمهوری اسلامی» را کم و بیش در میان تمامی ارکان و اعضای جامعه نهادینه کند. یکی از مولفه‌های اصلی این فرهنگ، متهم بودن همیشگی آدم‌ها و اصلِ «عدم برائت» است. بر مبنای این اصل آدم‌ها همواره باید تعیین صلاحیت شوند؛ تعیین صلاحیتی که عالی‌ترین و ناب‌ترین نمود آن «استصوابی» است. این «اصل عدم برائت» تنها شامل آدم ها نمی‌شود. کتاب‌ها هم به تهاجم فرهنگی متهم‌اند، مگر اینکه پیش از نتشار تعیین صلاحیت شوند، فیلم‌ها گمراه کننده‌اند مگر پیش از اکران تعیین صلاحیت شوند و…

رواج سندرم «محکوم می‌کنم » و حجم اظهارنظرهایی چون «چرا محکوم نکرده است» و «ابتدا محکوم کنید» و… جملگی از آثار و برکات نهادینه‌شدن اصل عدم برائت در تک‌تک سلول‌های کسانی است که مرعوب و مخلوق و ادب‌آموخته‌ی «فرهنگِ جمهوری اسلامی» اند.

از دیگر نشانه‌های اصل عدم برائت، مجرم خواندن و جاسوس خواندن متهمان و کشف ارتباطات کذایی پیش از تشکیل دادگاه است. مهم نیست حاکم باشی یا محکوم، پوزیسیون باشی یا اپوزیسیون، تهران باشی یا لندن، مهم این است که آثار این اصل نامبارک بر قدوم نوشته‌ها باید پیدا باشد.

آن‌چه در گلستان هفتم گذشته است، ابعاد پیدا و ناپیدای دارد. واضح است که تنها دولت(حکومت) است که مشروعیت استفاده از قدرت و اعمال خشونت را برای استقرار قانون دارد و مسلم است مسئولیت به خشونت کشانده شدنِ جنبش‌های مسالمت آمیز با قدرت غالب است. اما آنچه واضح نیست «مشروعیت لحظه‌ای» حکومتی است که وجدان ندارد. گفته‌اند دولت‌ها و قانون‌ها وجدان ندارند و چون فاقد آن‌اند باید در هر لحظه مشروعیت داشته باشند. یعنی چه بسا قانونی که تا دیروز مشروعیت داشت امروز مشروعیتش را از دست داده باشد. لذا هرگونه اتکا به خشونتِ مشروع و نامشروع برای اثبات خطاکاری متهمان نشانه‌هایی مبنایی ندارد و تنها نشانه‌هایی از وفاداری اصل عدم برائت است. وجدان جامعه در نهادهای انتخابی و رسانه‌ها امکان نمود و اثرگذاری پیدا می‌کند و در وضعیتی که نهادهای انتخابی و رسانه‌ها نیز مشمول اصل عدم برائت‌اند، هرگونه داوری غیرتاریخی و غیر مستند نه تنها نادرست است که اخلاق هم نمی‌نماید.

«محکوم کردن» ها و «داوری‌کردن» ها پیرامون وقایع اخیر، به استناد اظهار نظر متهمان و عکس‌ها و ویدئوهای منتشر شده عاقلانه نیست چون اعتبارسنجی و اصالت ویدئوها و نیز آزادی گوینده درآن تضمین نشده است. در این وضعیت، تعجیل و تلاش برای محکوم کردن و داوری، صرفا نشانه سندروم «محکوم می‌کنم» و «اصل عدم برائت» است. حتی اگر خود منتقد و قربانی آن باشیم.

چه باید کرد؟

چاره‌ی کار همان پند حکیمانه است. حرف زدن و داوری کردن اگر نمی‌توانیم، حرف نزدن و داوری نکردن را که می‌توانیم. این اصرارِ شوم برای اظهار نظر له یا علیه ماجرایی که ابعاد پیدا و پنهانش گسترده است و رسانه‌های آزاد و نهادهای مستقلی برای استناد به آن‌ها وجود ندارد، می‌تواند گوینده را نیز در عواقب ماجرا سهیم کند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45956

اتوبوس خشم دراویش، «داعشی» یا «فلسطینی»؟
گلستانی که آتش شد

زیتون-حسام فریدنی: تا سال ۸۴ بیشتر مردم ایران دراویش را با خرقه و دستار می‌شناختند اما این روزها مشهورترین گروه در درگیری با حکومت ایران شده‌اند. هنوزهم اعتقادات و آئین‌های دراویش برای عده‌ای ناشناخته است و همین موضوع دلیل برخورد جمهوری اسلامی با این گروه را بیشتر مورد سئوال قرار می‌دهد.

نور علی تابنده،قطب دراویش گنابادی البته از سال‌ها پیش برای نیروهای امنیتی شناخته شده بود. او در سال ۶۹ به همراه نیروهای ملی مذهبی و اعضای ملی مذهبی پس از امضای نامه ۹۰ امضایی به اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهوری وقت بازداشت شد.

نورعلی تابنده پیش و پس از انقلاب نیز وکالت چهره‌های سیاسی منتقد حکومت را برعهده داشت. فرهاد بهبهانی از نویسندگان آن نامه در خاطرات خود نوشته که بازجویش گفته که درباره مطلبی که نورعلی تابنده در در نشریه «جمعیت دفاع از آزادی و حاکمیت ملت ایران» در رد نظریه ولایت‌فقیه نوشته با او بحث کرده و گفته که شیوه دراویش نیز شبیه ولایت‌فقیه است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45962

جدال با درویشان؛ نگاهی در اعماق
حسن یوسفی‌اشکوری

درآمد
دیری است که در جمهوری اسلامی بین نظام حکومتی و گروه‌هایی از صوفیان و درویشان جدال و درگیری در جریان است. البته صادقانه‌تر است که بگوییم حکومت و حاکمان‌اند که با اهل تصوف ناسازگاراند و حدود چهل سال است که اینان را به بهانه‌های مختلف تحت تعقیب و آزار قرار داده و بارها حسینیه‌های این طایفه را تخریب کرده و شمار قابل توجهی از درویشان را به زندان افکنده و از حقوق اجتماعی و شهروندی‌شان محروم کرده و می‌کنند. اما این روند سرکوب اخیرا به جدال خشونت‌بار طرفین کشیده شده است و با توجه به نوع تفکر صوفیانه و صدور جواز دفاع شخصی از سوی مرشد این طایفه می‌تواند به پیامدهای دهشتناکی منتهی شود.

طرح سئوال
این پرسش همواره مطرح بوده و هست که راستی نزاع دو گروه مسلمان و حتی متشرع فقیهانِ حاکم و صوفیان درویش (فعلا صوفیان گنابادی) بر سر چیست؟ و در واقع محل نزاع کجاست؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/46022

یک دم نگاه کن که چه بر باد می‌دهی
سروش دباغ

خبر مرگ مشکوک دکتر کاووس سید امامی، جامعه‌شناس، فعالّ محیط زیست و استاد دانشگاه امام صادق در زندان، تلخ و دردناک بود. پس از این حادثه، مسئولان قوه قضائیه به رسانه‌ها گفتند: سید امامی در زندان خودکشی کرده. هم‌چنین بر جاسوس بودن او تحت پوشش فعالیت در حوزۀ محیط زیست تاکید کردند. صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز با پخش فیلمی، بر خودکشی و جاسوسی سید امامی صحه نهاد.

در این نوشتار برآنم با ذکر دو خاطره، توضیح دهم که چرا سخنانی از این دست به سمع قبول شنیده نمی‌شود و افکار عمومی قانع نمی‌گردد. متاسفانه، آن‌چه میان قاطبۀ مردم از سویی و مسئولان قوۀ قضائیه و سازمان زندان‌خا از سویی دیگر در این سالیان رخ داده، تداعی‌کنندۀ قصۀ «چوپان دروغگو» است؛ به‌نحوی که حتی اگر روزی روزگاری به درستی گفته شود فلانی در زندان خودکشی کرده و یا بهمانی جاسوس بوده، کمتر کسی آنرا می‌پذیرد و مبتنی بر آن نگاه سیاسی خود را سامان می‌بخشد؛ که: «خود کرده را تدبیر نیست».

http://zeitoons.com/46018

گزارش‌گر فساد باشید
در سایت «زیرمیزی» می‌توانید

زیتون– سازمان شفافیتِ بین‌الملل، دوم اسفندماه جاری، تازه‌ترین گزارش از فساد اداری در جهان را اعلام کرد که بنا بر آن، ایران در رتبه ۱۳۰ در میان ۱۸۰ کشور جهان ایستاده است. ایران در این گزارش، جای‌گاه سیزدهم در میان ۲۰ کشور خاورمیانه و شمال آفریقا را از آن خود کرده و عربستان رقیب منطقه‌ای ایران بسیار فراتر در رتبه ۵۷ ایستاده است.

سازمان شفافیت بین‌الملل، نهادی بین‌المللی است که در بیش از صد کشور دفتر نمایندگی دارد و به دولت‌ها و سازمان‌های غیر دولتی در قبال برخورد با فساد، مشاوره می‌دهد. اما سازمان شفافیت بین الملل با ایران همکاری ندارد و البته رتبه‌بندی را بنا بر شاخص‌هایی که از منابع خبری و آمارهای دولتی به دست می‌آورد، ارزیابی می‌کند. به‌نظر می‌رسد برای ناظر بیرونی که وضعیت فساد اداری در ایران را رصد می‌کند، فهم موقعیت نابهنجار فساد دشوار نیست.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/46063

افشای حضور مقام اسرائیلی در هیئت آمریکایی
ایران‌گیت و حذف آیت‌الله در مصاحبه با ابوالحسن بنی‌صدر

زیتون-مازیار بهرامی: ابوالحسن بنی‌صدر نخستین رئیس‌جمهوری اسلامی ، اگر چه به‌طور مستقیم با ماجرای مک‌فارلین و تبعات آن در این نظام روبه‌رو نشد ولی ارسال برخی اطلاعات به او برای افشاگری در این زمینه پای او را به این پرونده باز کرده است.

او در یکی از گفت‌وگوهای رسانه‌ای گفته یکی از اعضای بیت آیت‌الله منتظری اخبار مذاکرات محرمانه جمهوری اسلامی با نمایندگان دولت آمریکا را که از میانه سال ۱۳۶۴ تا آخر سال ۶۵ ادامه داشت به او رسانده است.

برخی فرد مورد اشاره آقای بنی‌صدر را سید مهدی هاشمی دانسته‌اند ولی مروری دوباره بر رخدادهای آن روزها در ایران نشان می‌دهد هاشمی در آن روزها به اتهام فعالیت‌هایی پیش و پس از انقلاب در زندان بوده است.

پس چه کسی این اطلاعات را از بیت قائم‌مقام سابق بنیان‌گذار جمهوری اسلامی به رئیس جمهوری مخلوع و مغضوب جمهوری اسلامی رسانده است؟!

اهمیّت این موضوع به این دلیل است که بسیاری نقطه اوج درگیری جمهوری اسلامی با آیت‌الله‌منتظری را همین افشای پرونده مخفیانه ایران‌گیت از سوی برادر داماد او یعنی سیّد مهدی هاشمی دانسته اند.

جدا از پرونده ایران‌گیت، بنی‌صدر شاهد نزدیک رابطه آیت‌الله‌ خمینی و آیت‌الله‌ منتظری در سال یکی دو سال ابتدای انقلاب ۵۷ هم بوده است.

روایت او از چگونگی گزینش منتظری به جانشینی خمینی در پاریس و رویدادهایی که به گنجاندن اصل ولایت فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی شد،خواندنی است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/45410

رفراندم یا بخت‌آزمایی؟
ملیحه محمدی

پانزده نفر از هم میهنان در داخل و خارج از کشور، با صدور یک بیانیه خواهان برگزاری رفراندمی برای تغییر حکومت ایران شده‌اند. هیچ نیروی شناخته شده‌ی سیاسی که سابقه ایجاد حرکتی در تحولات دیروز و امروز ایران را در کارنامه خود داشته باشد، حامی این خواست نیست و امضاءکنندگان خود متعلق به عرصه‌های گوناگون فعالیت‌های اجتماعی هستند که به علت استبداد ساختاری نظام سیاسی ایران محدودیت‌های گوناگونی را از اختلال در شغل و زندگی تا حبس و مهاجرت، تجربه کرده‌اند.

این بیانیه با کم‌ترین تمرکز بر راهکارها و ایده‌های اجرایی، مهم‌ترین مطالبه سیاسی ممکن در هر کشوری را طرح کرده و به همین علت از زوایای گوناگونی مورد بررسی قرار گرفته است. مهم‌ترین مواردی که نقد منتقدان متوجه آن بود و با سکوت مدافعان طرح مواجه شد؛ دقیقا اساسی‌ترین پرسش‌هایی است که هر هدف سیاسی خرد و کلانی در اولین پیام باید به آن پاسخ دهد.
پرسش‌هایی چون مکانیسم رسیدن به هدف تعیین شده چیست؟
فراخوان یا دعوت یا پیشنهاد متوجه کدام نیرو یا نیروهاست و به عبارتی بدنه‌ی اجرایی آن کدام لایه‌ها و گروه‌های اجتماعی هستند؟
گام‌های آغازین و مراحل نوبتی چنین پروژه‌ای چیست و چگونه می‌تواند بیش‌ترین حمایت را در بدنه و رئوس سیاسی و اجتماعی ( سازمان‌ها و جریان‌های شناخته شده کشور) فراهم کند؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/46093

اصول‌گرایان پشیمان، اصلاح‌طلبان بی‌اعتماد
نامه‌ای که به هیچ گرفته شد

زیتون-سینا پاکزاد: نامه جدید محمود احمدی‌نژاد به رهبر جمهوری اسلامی هر چند به لحاظ سطح تقاضاهای مطرح‌شده بی سابقه است اما چندان واکنشی را به دنبال نداشته است.

دلیل به هیچ گرفته شدن اقدامات احمدی‌نژاد و نامه اخیرش شاید این است که اصلاح‌طلبان همچنان به او اعتماد ندارند و اصول‌گرایان نیز برای جلوگیری از تکرار خاطرات حمایت بی‌شائبه‌شان از او، سعی می‌کنند از کنار اقداماتش عبور کنند.

برکناری رئیس قوه قضائیه، برگزاری انتخابات زودرس مجلس و ریاست‌جمهوری «بدون مهندسی شورای نگهبان و دخالت نهادهای نظامی و امنیتی» و هم‌چنین تغییرات در دفتر رهبر جمهوری اسلامی خواسته هایی است که هم‌زمان در نامه رئیس‌جمهوری سابق ایران مطرح شده است.

http://zeitoons.com/46099

زبان مشترک استبداد
مهدی نوربخش

چهارشنبه دوم اسفندماه، نبیل رجب، فعال حقوق بشری در بحرین که در حال سپری کردن دوسال زندان خود بود، به پنج سال زندان دیگر محکوم گردید. جرم او اعتراض به حملات هوایی عربستان سعودی در یمن و افشای شکنجه در زندان‌های بحرین بوده است، اما نکته شایان ذکر اتهامات نظام سلطنتی بحرین به اوست. او متهم است که به «تشویش اذهان عمومی» بر ضد عربستان سعودی و «تبلیغ علیه نظام» سلطنتی بحرین مبادرت ورزیده که هردو به امنیت این کشور اسیب می‌رسانند. او خنده بر لب خود در جلسه دادگاه حاضر شد و زمانی‌که قاضی حکم او را قرائت می‌کرد، دست‌های خود را به‌علامت صلح و پیروزی بالا برد.

نبیل از سال ۸۸ میلادی در «مرکز حقوق بشر بحرین» مشغول فعالیت‌های حقوق بشری است. خارج از مرزهای بحرین، او مدافع حقوق کارگران مهاجر در کشورهای عربی خلیج فارس بوده و برای توفیق در ایجاد یک شبکه وسیع حقوق بشری در کشورهای عربی شهرت یافته است. سازمان‌هایی نظیر «دیدبان حقوق بشر» و یا «خبرنگاران بدون مرز» اعتقاد دارند که نبیل رجب بخاطر فعالیت‌های حقوق بشری خود در کشورهای عربی خاورمیانه و بحرین مورد خصم دولت بحرین قرار گرفته است. در طول مدت اعتراضات شیعیان در بحرین، نبیل رجب به‌عنوان یک فعال مدنی و حقوق بشری از این اعتراضات سخت پشتیبانی کرده و مورد غضب مقامات بحرینی قرار گرفته بود

http://zeitoons.com/46195

اصلاح‌طلبی و فروپاشی فرهنگی
عمران گاراژیان

پیش درآمد
از منظری بلندمدت در کل سرگذشت انسان، سه گروه نظم های اجتماعی تجربه شده است. نظم گردآوری غذا یا “خوراک جویی” نظم ” دسترسی محدود” یا “حکومت طبیعی” و “نظم دسترسی باز” یا انقلاب اجتماعی دوم (نورث و دیگران، ۱۳۹۶). در این یادداشت و براساس نظریه نظم های اجتماعی که به آن اشاره کردم و با فرض اینکه حکومت ایران “حکومت طبیعی” است و فروپاشی فرهنگی را در زمان معاصر تجربه می کند، به بررسی اصلاح طلبی در بافت جامعه ایران می پردازم. از منظری کوتاه مدت در طول بیش از یک صد و پنجاه سال گذشته، یعنی از اواسط دوره قاجار، جامعه ایران دوران گذار از “حکومت طبیعی” به “نظم دسترسی باز” را ارزیابی و آزمون خطا می کند. در این گذار که اصطلاحا آن را “گذار به مدرنیسم” می خوانم، بخش های مختلف جامعه ایران موقعیت ها و مواجهه‌های مختلفی دارند. در توصیفی ساده در این یادداشت حاکمیت معاصر ایران را “حکومت طبیعی” از نوع “شکننده” ارزیابی نموده و جامعه ایران را در وضعیت “فروپاشی فرهنگی” در نظر گرفته ام. نظریه ای که از آن بهره برده ام، اصولا نظریه ای بلندمدت است اما من در این یادداشت بخشی از کوتاه مدت یعنی کمی بیش از بیست سال گذشته را به عنوان نمونه مورد بحث و بررسی قرار خواهم داد. تاکید می کنم جامعه ایران معاصر جامعه ای در حال گذار است. و از منظر من(در اینجا به عنوان یک باستان شناس) جوامع از نظر بافت اجتماعی (Social Context) به دو نوع کلی “جوامع در حال گذار” و “جوامع در حال مدار” طبقه بندی می شوند. تفاوت عمده این دو نوع جوامع انسانی در نرخ تغییرات است. در جامعه در حال گذار نرخ تغییرات بالا و دامنه تغییرات گسترده تر از جامعه در حال مدار یا جامعه در حال ثبات نسبی است. اینجا سخن از “حال” جوامع انسانی در بافت اجتماعی شان است. رویکرد من توصیفی است و در این توصیف، نمونه جامعه معاصر ایران را در چارچوب نظریه نظم های اجتماعی نورث مورد بررسی قرار می دهم.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/46197

پرونده ویژه «زیتون» | دست اندرکاران پرونده سید و حذف آیت‌الله
بازندگان بزرگ

زیتون-سحرنصیری: دست اندرکاران پرونده مهدی هاشمی و حذف آیت‌الله منتظری، خود از بزرگ‌ترین بازنده‌های سیاست ایران شدند و پس از مدتی رهبر جدید جمهوری اسلامی عملا حذفشان کرد.

احمد خمینی که نزدیکان آیت‌الله منتظری او را تاثیرگذارترین فرد در پرونده مهدی هاشمی و حذف قائم مقام رهبر جمهوری اسلامی می‌دانند، پس از انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به مرور از جریان امور کنار گذاشته شد.

براساس خاطرات هاشمی رفسنجانی او پس از مدتی از رهبری آیت‌الله خامنه ای خواستار «اطلاع بیشتر از امور جاری کشور» و هم‌چنین شرکت در جلسات رئیس‌جمهوری و رهبر جمهوری اسلامی شده است.

متن کامل در زیتون:

http://zeitoons.com/46165