شایگان، از بومی‌گرایی تا جهان‌گرایی
پیمان عارف

۱- دولت دوم محمد خاتمی و به‌ویژه دو سال پایانی آن، از ۸۲ تا ۸۴، دوره‌ای کم سابقه برای روشنفکری عرفی در ایران رقم زد؛ دوره‌ای که در آن روشنفکری عرفی هر چند به‌صورت دوفاکتو و محدود به فضاهای دانشگاهی ولی به هرحال به رسمیت شناخته شد، طرف گفت‌وگو قرار گرفت، مدعاهای نظری و جامعه‌شناختی‌اش شنیده شد و امکان هماوردی با روشنفکری دینی را یافت که پیش‌تر به‌عنوان بدیلی برای انهدام گفتمانی عرفی‌گرایان مورد حمایت قدرت مستقر بنیادگرایان حاکم قرار داشت اما حال اگر نه بیشتر ولی نه چندان کمتر از عرفی‌گرایان مورد غضب قدرت سیاسی قرار داشت و این «فقدان قدرت» خود امکانی هم برای روشنفکران دینی و هم برای روشنفکران عرفی فراهم می‌کرد تا فارغ از نظرداشت به قدرت و لوازم آن به گفت‌وگوی معطوف به حقیقت روی آورند و همدیگر را به رسمیت بشناسند و مدعاهای خود را به هماوردی مدعاهای طرف مقابل مهیا سازند.

این دوره درخشان از تاریخ اندیشه ایرانی که به‌ویژه با بازگشت و استقرار رامین جهانبگلو در ایران شروع شد، سبد روشنفکری ایرانی را نیز به‌نحو چشم‌گیری گسترش داد و آن فضای تک صدایی مبتنی بر دوگانه سروش-داوری در دهه ۷۰ را نیز شکست. در همین دوره مصطفی ملکیان با طرح پروژه عقلانیت-معنویت هم‌زمان با پروژه «نواعتزال» دکتر سروش که شاید بتوان آن را به عنوان آخرین تلاش نظری او برای جمع عقلانیت با دین تلقی کرد، محصولی جدید به این سبد افزود. هم‌زمان با او محمد مجتهد شبستری نیز با فرار وی از هرمنوتیک متن‌محور و به چالش کشیدن منشا متن مقدس، با تکیه بر سنت پدیدارشناسی و هرمنوتیک در کلام جدید، از سویی دیگر راه‌گشای عبور از تک‌صدایی پیشین شد. و باز در همین جناح از روشنفکری دینی علی پایا با ترجمه‌ای سترگ از عصر اطلاعات امانوئل کاستلز به استقبال جهانی‌شدن رفت و به یک معنا اساسا کانتکس نظرورزی در متن دینی را تغییر داد. و این‌چنین بود که دشواری دفاع از مدعاهای نظری روشنفکری دینی با عبور بسیاری از روشنفکران جناح راست آن بر دوش جناح چپ و خط شریعتی گذاشته شد تا حسن یوسفی اشکوری از ضرورت وفاداری به متن مقدس در برابر عرفی‌سازی وحی توسط محمد مجتهد شبستری دفاع کند و رضا علیجانی لیبرالیزه شدن روشنفکری دینی را محل نگرانی و نقادی خود قرار دهد.

در میان روشنفکران عرفی نیز تکثیر کثرت به همین سرعت انجام می‌شد. از بابک احمدی تا حسن مرتضوی و از مراد فرهادپور و امید مهرگان تا یوسف اباذری با سرعتی اعجاب‌انگیز گفتار چپ روشنفکری عرفی را بسط می‌دادند و به همان سرعت رامین جهانبگلو، حاتم قادری و داریوش شایگان گفتار لیبرال را گسترش می‌دادند.

گفتار فمنیستی نیز به آرامی جای‌گاه خود را در مارکت روشنفکری یافته بود و سخنگویانی از هر سه موج فمنیسم از فاطمه صادقی تا مریم خراسانی در حال برساخت گفتارهایی بودند که «زن» در مرکزیت آن قرار داشت.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47648

رقصان می‌گذرم از آستانۀ اجبار
سروش دباغ

از متن: شایگان، سالک مدرنی بود دل‌مشغولِ«قاره گمشده روح» و در اندیشۀ پرداختن سهم دل در دنیای راززدایی شدۀ کنونی. از این‌رو «مرگ آگاه» بود و تجربۀ زیستۀ غنی‌ای داشت و حسرت و آرزوی برنیامده و کارِ ناتمام و نکرده‌ای نداشت و لذا طمانینه و آرامشی رشک‌برانگیز در او به عیان دیده می‌شد. شادمانه و شاکر زیست و از عالم و آدم و روزگار و فلک و طبیعت ، شاکی نبود و طلبی نداشت و هنگام کوچ ابدی، به تعبیر اروین یالوم، زمین سوخته‌ای برای مرگ بر جای گذاشت.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47656

‌ انتخاب بولتون و سیاست خارجی ایران
مهدی نوربخش

حدود سه دهه است که سیاست خارجی کشور ما با چالش‌های عظیمی روبرو شده است. در طول این مدت آقای خامنه‌ای کوشش کرده تا با ایجاد دولتی موازی و پنهان، کنترل ارگان‌های بیشتر حکومتی را تحت فرمان خود آورد و در این میان، هیچ ارگانی به اندازه وزارت امور خارجه کشور صدمه ندیده است. اگرچه انتخاب برخی از وزرا مانند وزیر اطلاعات با هماهنگی او عملا به‌انتخاب اوست اما در عمل هیچ وزارتخانه‌ای تخریب این دخالت و کنترل را بیشتر از وزارت امورخارجه کشور عیان نکرده است.

در واقع سیاست خارجی ایران در منطقه خاورمیانه کلا از تصرف وزارت امورخارجه خارج شده و گروگان ایدئولوژی غرب‌ستیز رهبری شده است. نتیجه این کار ایجاد شکاف‌های عمیق سیاسی بین ایران و بقیه کشورهای منطقه، ایجاد بهانه برای دخالت مستقیم کشورهای بزرگ در خاورمیانه و تکیه کشورهای استبدادی خاورمیانه خصوصا بر امریکا به‌خاطر استفاده از چتر امنیتی این کشور بوده است. امروز دولت عراق که هم‌پیمان منطقه‌ای ایران است، چاره‌ای جز دعوت امریکا برای ماندن در این کشور به‌ خاطر ایجاد امنیت و حمایت از نیروهای مسلح عراق نداشته است.

با استقرار دولت احمدی‌نژاد، خاورمیانه کاملا شماره معکوس امنیتی خودرا رقم زده است. ایران دو شانس بزرگ تاریخی را با دخالت رهبر جمهوری اسلامی ایران از دست داد تا خاتمی با کلینتون و روحانی با اوباما مشکلات مابین دو کشور را بتوانند حل کنند. دولت کلینتون تا مرز معذرت‌خواهی برای کودتای ۲۸ مرداد در ایران پیش رفت اما رهبری اجازه نداد تا روابط بهتری بین ایران و امریکا ایجاد شود و امروز با دولت ترامپ و انتخاب جان بولتون، امنیت کشور ما بیش از هر زمان دیگری بعد از انقلاب به چالش کشیده می‌شود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47662

خداکند برجام را لغو کنند!
بهزاد احمدی‌نیا

ابتدای سال ۹۶، در پروژه‌ای به‌عنوان مترجم و محقق همکاری می‌کردم و به این مناسبت تقریبا تمامی بولتن‌های اتاق‌فکرهای واشنگتن را می‌خواندم. آن‌زمان هنوز دولت ترامپ بسیار نوپا بود و سکان سیاست خارجی هم در دست فرد نسبتاً مستقلی قرار داشت.
اتاق‌های فکر جمهوری‌خواهان مملو از اندیشه‌های ضد برجام بود که راه‌حل‌های مختلفی برای غلبه بر دستاورد دیپلماتیک ایران و جهان ارائه می‌کردند. راه‌حلی‌هایی که همگی بر محور تحریم‌های غیر هسته‌ای و جلوگیری از اجرای واقعی برجام تا زمان خروج ایران از توافق هسته‌ای شکل گرفته بودند. امروز و در ابتدای سال ۱۳۹۷ باز هم همان نام‌ها را در عناوین خبری می‌خوانم اما این‌بار به‌جای اتاق‌های فکر، این افراد در سخنرانی‌های رسمی به‌عنوان وزیر امور خارجه، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی و مشاور امنیت ملی آمریکا همان عقاید را مطرح می‌کنند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47726

«نگاه به شرق»؛ آزموده را آزمودن
حسین علیزاده

به فاصله دو ماه از تصویب برجام، وزارت خارجه ایران با فراخوان تمامی سفیران ایران سمیناری با عنوان «متحول ساختن دیپلماسی اقتصادی» برگزار کرد. برپایی چنین سمیناری با عنوان «متحول ساختن» آنچه دیپلماسی پیشین ایران بود، دلالت بر آن داشت که «روشنایی» در افق اقتصاد ایران پدیدار شده است؛ روشنایی که تا پیش از آن دیده نمی‌شد.

تا پیش از ورود ایران در مذاکرات هسته‌ای، ادعای جمهوری اسلامی این بود که تحریم‌ها تاثیرگذار نیستند. آیت‌الله خامنه‌ای گفته بود که شرایط اقتصادی کشور در «شرایط بدر و خیبر» [اشاره به اقتدار اقتصادی] است. تحریم ها «نعمت» اند و می‌شود تحریم‌ها را «دور» زد.

این دلگرمی به بی‌اثر بودن تحریم‌ها، درواقع ناشی از دیپلماسی اقتصادی دولت احمدی‌نژاد بود؛ دیپلماسی اقتصادی به نام «نگاه به شرق» که سرلوحه سیاست خارجی او قرار گرفته بود. با شدت گرفتن جاه‌طلبی‌های هسته‌ای در دولت احمدی‌نژاد، نگاه به شرق، راهبردی بود که در سال ۱۳۸۴ (یعنی از همان سال اول ریاست جمهوری او) در برنامه دولت او قرار گرفت تا با خیال فاصله گرفتن از شرکای اروپایی و غربی و پیوند زدن اقتصاد ایران به شرق (مشخصاً روسیه و اقتصادهای نوظهور یعنی هند و چین) آسیب‌پذیری اقتصاد ایران از تحریم‌ها را بکاهد. راهبرد نگاه به شرق بر این باور نادرست استوار بود که بدین‌وسیله می‌توان تحریم‌ها را بی‌اثر کرد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47760

تغییرات سیاست ایران در سال ۹۷ در گفت‌وگو با رضا علیجانی:
اقتصاد چالش اصلی تمام اضلاع جمهوری اسلامی است

زیتون-مازیار بهرامی: سال ۱۳۹۷ در حالی شروع شده که انواع نگرانی‌ها پیش روی جمهوری اسلامی قرار دارد. حکومت تازه از چنگال تحریم‌های کمرشکن خلاصی یافته یافته بود که حالا باز زمزمه‌های عدم امضای مجدد برجام از سوی رئیس‌جمهوری آمریکا قوت گرفته است.

این بحران در شرایطی انتظار حکومت ایران را می‌کشد که در عرصه داخلی، اعتراض بخش‌های مختلف مردم به شرایط اقتصادی وارد مرحله جدیدی شده است. اعتراضات دی ماه سال گذشته و تجمعات پی در پی کارگران کارخانه‌های مختلف دولتی و نیمه‌دولتی نسبت به عدم پرداخت حقوق، همچنان تداوم دارد.

اعتراض‌هایی که البته به گفته تحلیل‌گران، تنها سویه اقتصادی وضع موجود را نشانه نگرفته است. فساد گسترده اقتصادی در دستگاه حاکم حالا به قدری بر توده‌های مردم روشن شده که در شعارهای خود به روشنی، شرط رونق اقتصادی را دگرگونی در سیستم سیاسی اعلام می‌کنند.

با این وجود، در ادبیات نفرات نخست نظام به ویژه شخص آیت‌الله خامنه‌ای کمترین نشانی از پذیرش وجود بحران نمی‌توان سراغ گرفت. رهبر جمهوری اسلامی که قبلاً به خاطر وجود برخی مشکلات از مردم عذرخواهی کرده بود، در سخنرانی روز نخست سال در مشهد، تلاش کرد وضعیت عمومی کشور در تمام عرصه‌های سیاسی و اقتصادی را عادی جلوه دهد.

هر چند به اعتقاد برخی تحلیل‌گران، سخنرانی روز نخست سال جدید، به طور کامل نمی‌تواند گویای سیاست نظام در آن سال باشد امّا دست کم می‌توان آن را نشانه سطح تحلیل نفر نخست آن دانست.

رضا علیجانی فعال سیاسی ملی-مذهبی معتقد است پاشنه آشیل جمهوری اسلامی در سال ۱۳۹۷ گلوگاه برجام و بحران اقتصادی جاری است. موضوعی که از نظر این تحلیل‌گر سیاسی، برای آیت‌الله خامنه‌ای امری پذیرفته شده و نه چندان قابل توجه تلقی می‌شود.

از رضا علیجانی درباره تغییرات احتمالی رویکرد دیگر جناح‌های سیاسی از جمله اصلاح‌طلبان در سال جدید هم پرسیدیم.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47709

پرونده ویژه «زیتون» | روایت محمود دردکشان از عوامل حذف آیت‌‌الله منتظری
احمد خمینی صرفا بستر حذف آیت‌الله منتظری شد

زیتون-علی کلائی: محمود دردکشان از نزدیکان آیت‌الله حسین‌علی منتظری و از نخستین فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در کارنامه کاری خود راه‌اندازی سپاه استان‌های اصفهان وسیستان و بلوچستان را نیز دارد.

او بارها زندان و انفرادی و شکنجه را تحمل کرده و همواره توسط نهادهای امنیتی به ارتباط با مهدی هاشمی متهم شده، اما خود می‌گوید که برای «بی‌ارتباطی» با سیدمهدی دلایل بسیاری داشته است.

او که در بار دوم بازداشت متحمل ۱۱ماه انفرادی شده و تا پای اعدام نیز پیش رفته، حذف آقای منتظری را حاصل «اجماع فرصت‌طلبان و قدرت‌طلبان» می‌داند که احمد خمینی هم سوژه‌ای در این رابطه بوده است.

این یار دیرین آیت‌الله منتظری با زیگراگی دانستن رفتار احمد خمینی، او را کانال اتصال جریان حذف آقای منتظری به آیت‌الله خمینی می‌داند و می‌گوید، افرادی که در اردوگاه احمد خمینی به دنبال حذف مطلق آقای منتظری بودند «حتی به حذف فیزیکی او نیز فکر کرده بودند».

آقای دردکشان از قول شاهدی از دفتر آیت‌الله خمینی نقل می‌کند که احمد خمینی پس از ماجرای حذف آقای منتظری اشک ریخته و به او گفته است که«با حذف آقای منتظری ما یتیم شدیم». وی می‌گوید که اگر کسی تمایل دارد نام نقل‌کننده این مسئله را بداند، می‌تواند با او تماس بگیرد.

محمود دردکشان از قول آیت‌الله منتظری– که او را «روح جاری در انقلاب» می‌داند – درباره رابطه مسئله مهدی هاشمی و حذف آیت‌الله منتظری می‌گوید«اینها سیدمهدی را چوب کرده‌اند که کف پای من بزنند!».

در سال روز انتشار نامه آیت‌الله خمینی به آیت‌الله منتظری، ناگفته ها، نگاه و تحلیل محمود دردکشان درباره پرونده مهدی هاشمی و اتفاقات منجر به حذف آیت‌الله منتظری را می‌خوانیم.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47792

آیا امام حسن خلافت را به پول فروخت؟
حسن یوسفی اشکوری

درآمد

چنان که در منابع ملاحظه می‌شود تقریبا در تمام موارد رخداد مهم تاریخی صلح امام، اختلاف وجود دارد. از امور فرعی و جزئی تا امور مهم و اصلی. اما در این میان چهار ابهام و در واقع پرسش مهم‌تر می‌نماید: آیا حسن بن علی از همان آغاز به جد در اندیشه مقابله نظامی با معاویه بوده است یا استراتژی صلح و سازش را برگزیده بود که قدم به قدم پیش برد؟ پرسش مهم دیگر این است که پیشنهاد دهنده صلح چه کسی بوده؛ امام حسن یا معاویه؟ شروط صلح کدامین بوده و دقیقا بین دو طرف قرارداد چه قول و قرارهایی نهاده شد؟ و بالاخره این که آیا امام حسن با معاویه به خلافت بیعت کرد؟ اصولا این صلح دقیقا و در عمل به چه معنا بود؟ آیا این اقدام صرفا به معنای کناره‌گیری و ترک جنگ بوده و یا صلح و بیعت با معاویه به طور ضمنی و ایجابی متضمن مشروعیت بخشیدن سیاسی به طرف مقابل نیز بوده است؟

اهمیت تحلیل این موضوع و در واقع ارائه پاسخ‌های معقول به این پرسش‌ها، از این جهت نیز اهمیت دارد که تکلیف برخی مسائل و اعتقادات کلامی شیعی را تا حدودی روشن می‌کند. چنان که منابع نشان می‌دهند، ماجرای صلح امام حسن و مفاد و مضامین آن و از جمله موضوع مهم بیعت وی با شخصی مانند معاویه، بعدها در کلام فرق شیعی و همین طور در تحلیل و مواضع اعتقادی و سیاسی اهل سنت نیز، اثر نهاده و موجب اختلاف نظرهای فاحش و گاه متضادی شده است.[۱]

در این جستار و جستار بعدی می‌کوشم به این پرسش‌ها پاسخ دهم. البته از آنجا که مطلب طولانی می‌نمود، این جستار در دو قسمت تنظیم شده است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47841

نقدی بر روی‌کرد یک‌جانبه به سیاست خارجی (با نگاه به دو یادداشت)
احسان ابراهیمی

در تحلیل سیاست خارجی هر کشوری به طور عام و درباره ایران به طور خاص دو روی‌کرد درون‌گرا و برون‌گرا می‌تواند وجود داشته باشد. رویکرد درون‌گرا، اولویت تحلیلی خود را به تصمیمات و سیاست گذاری‌ها و اجرای آن توسط دولت ملی می‌دهد و عوامل خارجی را در اولویت‌ بعدی قرار می‌دهد. در روی‌کرد برون‌گرا، اولویت نخست، از آنِ عوامل و‌ بازیگران خارجی‌ست و اقدامات درست و نادرست داخلی در پله دوم اهمیت و اولویت.

هر یک ازین مدل‌ها، مزایا و معایبی دارند و صدالبته موضوع برداشت‌های افراطی و تفریطی هم هستند.

مدل درون‌گرای افراطی، از نوع یادداشت فرزانه روستایی است با عنوان «جواد ظریف هم مقصر است» و نوشته اخیر مهدی نوربخش با عنوان «انتخاب بولتن و‌سیاست خارجی ایران» .( یادداشت فرزانه روستایی با واکنش علی شاکریاینجا روبرو شد.)

مدل برون‌گرای افراطی هم اگر یک شاخص داشته باشد رهبر جمهوری اسلامی و اعیان و انصار تبلیغات‌چی اویند که تمام اتفاقات و تحولات و‌ رخدادهای سیاست خارجی ایران را واکنشی به کنش عوامل بیرونی می‌داند و می‌فهمد و سهم جاه‌طلبی‌ها و اشتباهات و دخالت‌ها و سیاست‌گذاری داخلی و… خود را اساساً نمی‌بیند.

نگارنده معتقد است که مدل مطلوب می‌تواند مدلی «ترکیبی» باشد؛ یعنی هم‌زمان عوامل داخلی و خارجی با هم دیده شوند و در نظم اولویت‌بخشی به این دو، برابری نظری و واقعی رعایت شود.

در فراز بعدی تلاش می کنم با آوردن مثال، برتری تحلیلی این مدل را نمایان‌تر کنم.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47845

مرگ «وارثِ جام جم»

زیتون-مریم تاوار: رامین جهانبگلو او را پل ارتباطی فرهنگ ایران با جهان می‌خواند و بهاءالدین خرمشاهی «وارثِ جام جم».

مصطفی ملکیان نیز گفته است: «در آثار دکتر شایگان تا آن‌جایی که مطالعه کرده‎ام، ما توصیف به وفور هر چه تمام‌تر از وجوه فرهنگی جامعه‌ جهانی و جامعه‌ ایرانی می‎بینیم. یعنی شما هر کدام از آثار دکتر شایگان را که بررسی می‎کنید، در مقاله، رساله و کتاب، می‎بینید توصیف‎های فراوانی از فرهنگ ایرانی و جهانی، شرق و غرب در آثارش هست. در این توصیف‌ها، انصافاً ما کم و کاستی نمی‎بینیم. یعنی توصیف‌ها غنی، کاملاً رنگارنگ، متنوع و کاملاً پذیرفتنی و دل‎نشین‎اند».

داریوش شایگان فیلسوف فرهنگ، اسطوره‌شناس، محقق و روشن‌فکر نام‌دار ایرانی،در بهمن‌ماه ۱۳۱۴ از پدر ایرانی و مادر گرجستانی سنی‌مذهب در تهران، متولد شد. تحصیلات خود را در مدرسه سن لوئی تهران که توسط گروهی راهبان کاتولیک تاسیس و اداره می‌شد، به زبان فرانسه گذراند. از کودکی با زبان‌ها و فرهنگ‌ها و لهجه‌های مختلف آشنا شد».

این آشنایی بعدها با سفر به کشورهای مختلف و آموختن فرهنگ‌های دیگر تکمیل شد. سفر برای شایگان، نوعی «غواصی در جغرافیای روح» بود، زیرا پس از هر سفر درک او به ویژه درک از جهان ایرانی تغییری محسوس می‌کرد.

برای شایگان ایرانی بودن مستلزم «شیوه خاصی از بودن» و « طرز خاصی از دیدن جهان»بود. به عقیده او، ایرانی بودن به معنای « ایرانی بودن و در عین حال ایرانی‌نبودن» بود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47826

اولین پی‌گیری در سال جدید با اعلام یک خبر
واگذاری تصمیم‌گیری درباره رفع حصر به شورای‌ عالی امنیت ملی

زیتون-سینا پاکزاد: سال ۹۶ را اعضای فراکسیون امید مجلس با ناکامی از رفع حصر به پایان بردند و اولین پی‌گیری این اتفاق درسال ۹۷ با نامه الیاس حضرتی، نماینده تهران در مجلس، آغاز شد.

این نماینده مجلس در نامه‌ای که روز دوشنبه ۱۳ فروردین منتشر کرده، اعلام کرد که با اجازه رهبر جمهوری اسلامی،تصمیم‌گیری درباره رفع حصر میرحسین موسوی، مهدی کروبی و زهرا رهنورد به شورای‌ عالی امنیت ملی واگذار شده است.

این عضو فراکسیون امید مجلس از حسن روحانی خواست که به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی «اقدام به اتخاذ یک تصمیم تاریخی» کند.

الیاس حضرتی در این نامه اصل ۱۷۶ قانون اساسی را یادآوری کرده که براساس آن رئیس‌جمهوری به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، مسئولیت نهادی را بر عهده دارد که در تعیین سیاست‌های دفاعی- امنیتی و هماهنگی فعالیت‌های سیاسی، اطلاعاتی و… کشور، نهاد اصلی به حساب می‌آید.

وی تاکید کرد که تحلیل رسمی حکومت درباره اعتراض‌های سال ۸۸ «نه با واقعیت رخدادها تناسب دارد و نه مقبول اکثریت جامعه قرار گرفته است و نه می‌تواند راهی برای حل مسائل ایجادشده عرضه کند».

نماینده تهران خبر داد که تصمیم‌گیری درباره رفع حصر«با اذن مقامات عالی کشور به شورای عالی امنیت ملی واگذار شده است».

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47849

بیدارشدن جامعه مدنی؛«زیبای خفته»، «هیولا» یا «انسان عاقل»؟
سعید برزین

جامعه مدنی بتدریج بیدار می‌شود. تردیدی نیست. آثارش در انتخابات، در جنبش کارگری، در فعالیت زنان و در ناآرامی‌های دی‌ماه دیده می‌شود. اما آن‌چه مبهم است ویژگی‌ این بیداری است. هنوز نمی‌دانیم بیدار شدن جامعه مدنی چه ماهیت و سرشتی خواهد داشت. آیا بیدار شدن جامعه مدنی بیدار شدن رمانتیک «زیبای خفته‌» است که حکومت را مهار خواهد کرد و آزادی را به ارمغان خواهد آورد و جامعه‌ عادل و هم‌دست خواهد ساخت؟ یا برعکس! ما شاهد بیدار شدن «هیولایی» خواهیم بود که وحشت و ویرانی خواهد آورد. هیولایی، مانند سوریه، که گرفتار تضاد قهرآمیز با حکومت و تضادهای خونین داخلی است. و شاید هم راه سومی باشد. یعنی تولد «انسان عاقل و واقع‌بین» که امکانات سیاسی را تشخیص بدهد، و در همکاری با حکومت، جامعه‌ نسبتا آزادتر و قانونمندتر بسازد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/47994

فروپاشی در راه است
دو بیانیه و یک نامه با یک پیام

زیتون-سینا پاکزاد: روز پنج شنبه روز انتشار نامه‌های سرگشاده و بیانیه‌های هشدار به رهبر جمهوری اسلامی بود. دو بیانیه و یک نامه که هر چند از سوی گروه‌ها و افرادی با گرایشهای سیاسی متفاوت و متضاد منتشر شدند اما همه آن‌ها یک پیام واحد داشتند؛ بن‌بست در جمهوری اسلامی و خطر فروپاشی.

روز پنج‌شنبه بیانیه نهضت آزادی که دو روز پیش از آن نوشته شده بود، منتشرشد.

این حزب در بیانیه خود با یادآوری اعتراض‌های دی‌ماه، اعتراض‌های اقتصادی، درگیری‌های بی‌سابقه نیروهای امنیتی با دراویش گنابادی یادآوری کرد که در صورت تکرار این رخدادها در سال ۹۷ «خشونت‌ فراگیر در آینده‌ای نه چندان دور قابل پیش‌بینی خواهد بود».

نویسندگان این بیانیه با اشاره به بحران «ناکارآمدی» در جمهوری اسلامی و شکاف فزاینده دولت-ملت تاکید کرده‌اند که اگر «جامعه بحران‌زده از اصلاح امور ناامید شود» به طور طبیعی «انگیزه‌های لازم برای دست یازیدن به خشونت فراهم »شده و«جامعه عرصه تاخت و تاز کسانی خواهد شد که جز انتقام به چیز دیگری نمی‌اندیشند».

نهضت آزادی هشدار داد که «پیامدهای این خشونت پیشِ رو، نه تنها نظام سیاسی که تمامیت ارضی و انسجام اجتماعی ایران را تهدید می‌کند و در صورت وقوع و گستردگی، روند مبارزات اصلاح‌طلبانه برای برقراری دمکراسی را به مخاطره انداخته، فروپاشی سیاسی و اجتماعی را قابل پیش‌بینی خواهد کرد».


متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/48042

بنویسید ولایتی بخوانید جواد ظریف
فرزانه روستایی

اداره سیاست خارجی کشوری مانند ایران همانند تانگو رقصیدن با یک عامل انتحاری با آهنگ باباکرم است. آن هم در حالی‌که هم‌زمان نوحه‌خوان‌های دفتر رهبری سینه می‌زنند و با بلندگوهای گوش‌خراش خود نوحه حضرت زهرا پخش می‌کنند. یعنی به قدری دشوار که نزدیک به محال است. با این حال٬ مسئولیت اداره این عرصه عجیب و غریب با محمدجواد ظریف است که شش سالی است مردم با دلیل و بی‌دلیل برای او هورا می‌کشند.

تحولات منطقه‌ای دو سه هفته اخیر که هر کدام به ترتیبی امنیت ایران را هدف قرار داده‌اند، می‌رود تا شاکله منطقه خاورمیانه را با تغییراتی غیرقابل بازگشت مواجه کند. مسئولیت شکل‌گرفتن این معادله‌های منطقه‌ای در چهارچوب رسمی بر عهده محمد جواد ظریف وزیر خارجه دولت روحانی است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/48097

بازخوانی نامه‌ها و گفت‌وگوهای ابوالفضل قدیانی
نظام جمهوری اسلامی نام مستعار آیت‌الله خامنه‌ای

زیتون ـ مهسا محمدی: آیت‌الله خامنه‌ای را نه به نام که با صفات می‌خواند. «مستبد» و «سلطان جائر و خودکامه» عناوینی است که ابوالفضل قدیانی، عضو ارشد سازمان مجاهدین انقلاب، رهبر جمهوری اسلامی را با آنان می‌نامد.

از سال ۸۸ دوبار به زندان رفته و هر بار هم اتهامات از دل نامه‌ها و گفتگوهایش درآمده است . سال ۸۸ به اتهام «توهین» به محمود احمدی‌نژاد رییس‌جمهور وقت یک سال زندانی شد و سال ۹۰ نیز اتهام «توهین» به رهبر جمهوری اسلامی وی را برای سه سال به زندان کشاند.

او نیز چون احمد قابل می‌گوید که «نظام جمهوری اسلامی» نام مستعار آیت‌الله خامنه‌ای است و نامه‌هایش را هم اکثرا بی‌واسطه و سرگشاده به رهبر جمهوری اسلامی می‌نویسد.

۹ دی را، که در روایت رسمی اصولگرایان و آیت‌الله خامنه ای روز «غلبه بر فتنه۸۸ » است، «روز نکبت» می‌نامد.

در عین حال دوستان اصلاح‌طلب خود را هم از نقدهای صریح اش بی‌نصیب نمی‌گذارد و می گوید پرچم‌داران امروز اصلاحات «از اشاره به مقصر اصلی ابا دارند.»

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/48101

روایتِ چهل‌ساله
دعوتِ زیتون از نسل پیش و پس از انقلاب:

چهل سال از رخداد مهم تاریخ معاصر ایران «انقلاب ۵۷» گذشته و «نظام جمهوری اسلامی ایران» به‌جای نظام پادشاهی از دست‌آوردهای مستقیم چنین انقلابی است. در این فاصله‌ی نه چندان کوتاه چهل‌ساله، حوادث بسیار مهمی رخ داده و هریک از آن‌ها در سرشت و سرنوشت ما ایرانیان (و حتی در ابعادی در سرنوشت مردم منطقه) اثر مستقیم نهاده و در حال تغییر و تحول است.

اینک دیگر رخداد انقلابِ چهل سال قبل حلقه‌ای از زنجیره طولانی تاریخ ما ایرانیان است و نمی‌توان نسبت به پی‌آمدهای آن بی‌تفاوت بود و بی‌تفاوت ماند. دیگر «انقلابی» و «ضد انقلابی» به معنای چهل سال قبل آن، لغو و تهی از معناست و هرچه بوده به تاریخ پیوسته است.

وب‌سایت «زیتون» بر آن است تا به این مناسبت، سلسله گفتارها و نوشتارهایی را حول موضوعات متنوع حادثه انقلاب به مثابه یک واقعه تاریخی در پرونده‌ای جمع آورَد و پی‌آمدهای آن را در قالب مقالات و گفتگوها و گزارش‌های مختلف و متنوع در طول کمتر از یک سال به بحث بگذارد.

در این سلسله مطالب تلاش خواهد شد از منظرهای مختلف و از زوایای گوناگون و حتی متضاد به موضوعات مرتبط پرداخته شود. هدف غایی و مهم این پرونده، نه ستایش یا نکوهش، بلکه فهم و تحلیل منطقی و معقول واقعه انقلاب و در واقع بررسی دقیق و عالمانه یک رخداد و پیامدهای نیک و بد آن است.

در نظر داریم از همکاری دو نسل انقلاب و پس از انقلاب و اطلاعات و تجارب پر ارزش‌شان بهره‌مند شویم. از کسانی که اسنادی (مانند عکس و فیلم و یا نامه ها و مکتوبات مفید) در اختیار دارند دعوت می‌کنیم تا یاری‌مان کنند.

و سرانجام از عموم اهل نظر و تأمل دعوت می‌کنیم که به دعوت ما پاسخ دهند و از هر طریقی که می‌دانند و می‌توانند بر وسعت و عمق این پرونده بیفزایند. پیشاپیش از تمام یاران همدل و همراه سپاس‌گزاریم.

شورای سیاست‌گذاری و تحریریه وب‌سایت تحلیلی-خبری زیتون

http://zeitoons.com/48040

عربستان سعودی، سپاه پاسداران یا برجام
جنگ دلار

زیتون-حسام فریدنی: تا این‌جای کار گویا افزایش قیمت دلار تنها دلیلی که ندارد دلیل اقتصادی است. حسام‌الدین آشنا، مشاور حسن روحانی، این اتفاق را به عربستان سعودی نسبت داده و مصطفی تاج‌زاده به سپاه پاسداران. افزایش قیمت دلار اینک به یک جنگ تبدیل شده که از نگاه برخی جنگ منطقه‌ای است و از نگاه برخی جنگ قدرت داخلی.

قیمت دلار در روز یک‌شنبه چند صدتومان افزایش یافت و قیمت پنج هزار و ۸۰۰ تومان بر روی تابلوی برخی صرافی‌ها نقش بست.

این قیمت‌ها باعث شد که کاربران شبکه‌های مجازی، از دلار هفت‌هزار تومانی سخن بگویند که هزار برابر قیمت دلار در زمان شاه و سال‌های ابتدایی پس از انقلاب ۵۷ بوده است.

جواد حسینی، نماینده سنقر در مجلس، گفته است که «علائمی مبنی بر افزایش دلار تا هفت‌هزار تومان مخابره می‌شود».

هیئت دولت شامگاه یک شنبه جلسه داشت اما پس از این جلسه گزارشی درباره مطرح شدن موضوع دلار در جلسه دولت منتشر نشد.

مقامات بانک مرکزی و وزارت اقتصاد نیز درباره وضعیت بازار ارز سکوت کرده‌اند.

با این حال حسام‌الدین آشنا، مشاور حسن روحانی، در توئیتر خود نوشت: «مشکل فقط چهار راه استانبول نیست؛ بخشی از مشکل چهارراهی است که به استانبول، اربیل، دوبی و … منتهی می‌شود».

او ساعاتی بعد در توئیتر خود نوشت:«پایتختی که به‌دنبال راه اندازی جنگی با واسطه و چندلایه علیه تهران است باید مراقب باشد صبوری فرزندان سلمان فارسی هم حد و حدودی دارد».

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/48170

به سیاست خارجی مغایر با منافع ملی معترضیم و از آن برائت می‌جوییم


زیتون– جمعی از فعالان ملی-مذهبی در اعتراض به سیاست خارجی جمهوری اسلامی بیانیه‌ای منتشر و از آن اعلام برائت کردند.

این بیانیه که به امضاء محمدجواد اکبرین، عبدالعلی بازرگان، فرزانه روستایی، رضا علیجانی، حسن فرشتیان، مرتضی کاظمیان، رضا مسموعی، مهدی نوربخش و حسن یوسفی ‌اشکوری رسیده، تاکید دارد که این رویکرد هزینه‌های مادی و انسانی فراوانی را طی چهار دهه بر مردم ایران تحمیل کرده است.

به گزارش «زیتون» در این بیانیه آمده است که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از نخستین سال‌های تأسیس با «چرخش از اتکاء به منافع ملی به بلندپروازی‌های عقیدتی ـ سیاسی» به مرور با مؤلفه‌ی دیگری درآمیخت و نقش منطقه‌ای پررنگ‌تری تحت عنوان «ام‌القرای جهان اسلام» به خود گرفت.

همچنین در این بیانیه آمده است که «جمهوری اسلامی با رویکرد شیعه‌گری، به صلح پایدار در سوریه ضربات سختی زده و در کنار مداخله‌های غیرانسانی قدرت‌های بزرگ، عاملی در بحران انسانی گریبان‌گیر این کشور شده است».

امضا کنندگان در ادامه به حاکمان ایران هشدار می‌دهند که تداوم سیاست‌های ماجراجویانه، متوهمانه و تنش‌زای «دشمن‌محور»، که بستری برای تقویت و تسریع ائتلاف بزرگ منطقه‌ای و جهانی (از جریان‌های ارتجاعی منطقه‌ای و نیروهای سلطه‌جوی جهانی) علیه ایران و ایرانیان فراهم کرده، وضعیت بسیار خطرناکی پدید آورده است که هزینه‌های بسیار سنگین آن را باید مردم ما با اضمحلال روزافزون توان ملی و بحران‌های فزاینده اقتصادی و اجتماعی بپردازند. آنان از همین رو از «سیاست خارجه جمهوری اسلامی» اعلام برائت می‌کنند.

متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار «زیتون» قرار گرفته٬ به شرح زیر است:

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/48166

تحریم دوباره شورای شهر از سوی رهبر جمهوری اسلامی
نام مستعار بیماری‌ِ شهردار مستعفی تهران
زیتون-سینا پاکزاد: رهبر جمهوری اسلامی اینک برای دومین بار پروژه تحریم شورای شهر و شهرداری تهران را اجرا می‌کند و شاید امیدوار است که این تحریم مانند تحریم اول برای او نتیجه‌ای رضایت‌بخش به دنبال داشته باشد.

آیت‌الله خامنه‌ای دومین دوره انتخابات شوراها را تحریم کرد و اصولگرایان پیروز شدند. گویا او هنوز راضی نشده که شورای شهر را به اصلاح‌طلبان تحویل دهد و به همین دلیل نهادهای زیر نظرش حمله سازمان‌دهی شده به شورای شهر را اجرا کردند.

از سوی دیگر او شخصا نیز شورای شهر تهران را بایکوت کرده است. محمود میرلوحی،عضو شورای شهر، روز دوشنبه اعلام کرد که دفتر آیت‌الله خامنه ای چندین درخواست اعضای شورای شهر برای ملاقات با او را بی‌جواب گذاشته است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/48249