از جمع‌آوری اراذل تا عفو عمومی

حاکمیت در ایران یا در حال افراط است یا تفریط. حد میانه در این ۴۰ سال گذشته بسیار کم‌ داشته است.
۸ سال بر طبل جنگ تا آخرین فشنگ کوبید. فشنگ‌ که تمام شد، ناگهان قطع‌نامه ۵۹۸ را پذیرفت. بعد از جنگ نه‌ تنها دنبال خسارت از عراق نرفتند، بلکه کمک‌های بلاعوض زیادی هم به کشوری کردند که حالا به یک پایگاه محکم آمریکا در منطقه تبدیل شده بود.

بعد از چند سال اکنون که کارد به استخوان رسیده، سروصدای اعتراضی وزیر نفت بلند شده که عراق هم پول گاز ما را نمی‌دهد و هم آمریکا را در تحریم‌ها بر علیه ما همراهی می‌کند.

از این نمونه‌ها بسیار می‌توان در رفتار جمهوری اسلامی رصد کرد.

آخرین نمونه آن که کار خطرناکی است و ظاهرا برای اهل تفکر حوصله و نایی برای نقدکردن نمانده، عفو عمومی ۵۰ هزار زندانی در یک مرحله به بهانه فرارسیدن چهلمین سال پیروزی انقلاب است.

این افراط، نقطه مقابل تفریطی است که یک دهه پیش، سپاه طراحی و نیروی انتظامی آن‌را تحت عنوان «جمع‌آوری شبانه اراذل و اوباش» اجرا کرد.

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60421

إذا شعبُ یوماً أراد الحیاه …
ابوالفضل مظلوم‌زاده

هنگامی که ابوالقاسم شبابی، از شاعران پرآوازه‌ی تونس، شعر:«إذا الشعبُ یوماً أراد الحیاه، فلابد أن یستجیب القدر: هرگاه ملتی عزم زندگی کند، سرنوشت ناگزیر است خواسته‌ی او را اجابت کند» را در بیست‌وسه ‌سالگی سرود، حتا تصور نمی‌کرد به عنوان یکی از مهم‌ترین سرودهای اعتراضی بر زبان صدها جوان و تحول‌خواه تونسی تکرار شود. یکی از ابیات مشهور شعر آن‌جاست که می‌گوید:«وَمَنْ لایُحِبّ صُعُودَ الجِبالِ یَعِشْ أبَدَ الدّهرِ بَیْنَ الحُفَر: آن‌کس که بالارفتن از کوه‌ها را دوست ندارد، تا ابد در میان حفره‌ها زندگی خواهد کرد.» تلفیق فراخوان‌های اینترنتی و سایبری با فضای شهری، با پیش‌درآمد خودسوزی محمد بوعزیزی و پخش فیلم اعتراض جوانان تحقیرشده از دیکتاتوری بی‌علی، توسط پسرعموی محمد، بساط یک جبار تمام عیار را جمع کرد. با هم‌بستگی عناصر متعدد در شکل‌گیری یک تحول ژرف اجتماعی، یک دیکتاتوری باثبات، با نوعی از شبه‌دموکراسی نهادی و نظام نظارتی غول‌پیکر از هم‌پاشید. انتظار می‌رود با امید جامعه‌ی تونسیِ دموکراتیک و انسانی، با هوشیاری تمامِ جامعه که به‌راحتی توان انتقال از فضای سایبر به فضای شهری را دارند؛ از داشته‌های امروزش که نتیجه‌ی مستقیم قربانی‌شدن کسانی هم‌چون محمد بوعزیزی است پاسداری کنند.

آن تغییر اجتماعی که در تونس، مصر و دیگر کشورهای عربی به وقوع پیوست و به «خیزش‌های عربی» شهرت یافت، که سر در بحران‌های عمیق اقتصادی و سیاسی داشت، شاید اثر بال‌زدن پروانه‌ای بود که پیش‌تر در سال ۱۳۸۸ در ایران به حرکت درآمد. لورنز، دانشمند هواشناس که اثر پروانه‌ای را مطرح کرد، گفت:«ممکن است در اثر بال زدن یک پروانه در برزیل، در پکن طوفانی برپا شود.» صدای پرهیبت و بهت‌آور رأی‌دهندگان معترض در ایران به گوش دیگران رسید و چندی بعد حضور طوفانی مردمْ خیابان‌‌های دیکتاتوری‌های کهنه در خاورمیانه را فراگرفت. معترضان تونسی در مقابل دلالان قدرت و سیاستمداران فاسد و رسانه‌های نوکر صفت فریاد زدند:«از این‌جا گم شو!» و این پیام به صورت ویروسی در رسانه‌‌های اینترنتی منتشر شد. نصیب معترضان تونسی از پروانه‌ای که در ایران بال زد، پیروزی‌های معنادار بود.

با این گفته‌ها چرا تاریخ اعتراضیِ مردم ایران همیشه با نوعی سرخوردگیِ تأسف‌آور همراه است؛ و بازتولید جامعه‌ای «امنیتی‌تر» ارمغان شورش‌های خیابانی در هر دهه است؟ چرا پس از هر اعتراض و فروکش‌کردن آن، در میان کنش‌گران اعتراض که منطقی نتیجه‌گرایانه از هم‌همه‌های خیابانی دارند، زمزمه‌ای از شکست به گوش می‌رسد؟

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60418

پرونده ویژه | چهل سالگی انقلاب در گفتگو با فرخ نگهدار
بازخوانی انقلاب از چپ

زیتون ـ محمدرضا سرداری: هر چند که انقلاب سال ۵۷ در ایران، نهایتا انقلاب اسلامی شد اما چپ غیر مذهبی یا سکولار بی تردید یکی از اضلاع مهم آن بود. با این وجود که این ضلع مهم انقلاب، هیچ سهمی در آن نیافت و در همان سال‌های نخست نه تنها از حاکمیت حذف شد؛ بلکه با سرکوب شدید فعالانش از حضور در عرصه سیاسی و اجتماعی نیز باز ماند. در میان چپ‌های سکولار، سازمان مارکسیستی چریک‌های فدایی خلق یکی از معروفترین گروه‌هایی بود که مسلحانه با حکومت پهلوی مبارزه می‌کرد. سازمانی که پس از انقلاب دچار انشعاب و به اقلیت و اکثریت تقسیم و سپس در سال ۶۲ به همراه حزب توده ایران به اتهام توطئه براندازی جمهوری اسلامی منحل شد. در چهلمین سالگرد انقلاب با فرخ نگهدار، دبیر کل سازمان فدائیان خلق (اکثریت) به گفت و گو نشستم تا ضمن مرور خاطراتش از انقلاب، داوری وی را نسبت به رویدادهای آن روزگار جویا شوم.

در ادامه بخش اول این گفتگوی مفصل را می‎خوانید:

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60408

۴۰ سال پس از «تصرف» اوین
پرونده ویژه | چهل‌سالگی یک انقلاب

زیتون ـ فریده ریحانی: هنگامی که در بیست و یکم بهمن سال ۵۷، یک روز پیش از پیروزی رسمی انقلاب اسلامی، مردم با تجمع در مقابل زندان اوین، زندانیان سیاسی را آزاد کردند و یک‎روز بعد، برای چندساعتی «اوین» را به تصرف خود درآوردند، احتمالا گمان می‎کردند این مظهر خشونت که سال‎ها برای نگهداری زندانیان سیاسی از آن استفاده شده بود، قرار است برای همیشه بسته شود. اما زندان اوین نه تنها بسته نشد، بلکه در همان روز بیست‎دوم بهمن‎ماه به گواه برخی از شاهدان، برای بازپس‎گیری آن، به سوی مردم انقلابی شلیک شد و عده‎ای زیر دست‎وپا ماندند.

پس از آن و به خصوص در سال‎های ابتدایی انقلاب و در پی تصفیه‌ی گسترده مخالفان حکومت انقلابی، دیگر زندان‎های ایران مانند، قصر، رجایی‌شهر، قزل‌حصار، بازداشتگاه توحید، بازداشتگاه ۵۹ سپاه هم بر سر زبان‌ها افتاد و در بدنامی کم از اوین نداشتند.

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60383

تاملی در قانون جدید حمایت از خانواده
مهدیس صادقی پویا

آن چه تحت عنوان «قانون حمایت خانواده قدیم» مطرح می‌شود، قانونی است که در سال ۱۳۴۶ شمسی توسط رژیم پهلوی تصویب شد و به قوانین مربوط به ازدواج و طلاق و دیگر قوانین مرتبط با خانواده پرداخته است. این قانون سپس در سال ۱۳۵۴ ارتقاء یافت.

اما مفاد این قانون اصلاح شده و ارتقاء داده شده از چه قرار بود؟ در این قانون به موارد بسیاری اشاره شده، اما سه مورد مهم و قابل بحث در این قانون که امروزه و پس از تصویب قانون حمایت خانواده جدید در مجلس نهم و در اسفندماه ۱۳۹۱، همواره توسط فعالان حوزه زنان و برخی اعضای نهادهای قانون‌گذاری در حال مناقشه است، عبارت بودند از چندهمسری، طلاق، و حداقل سن ازدواج.

تا پیش از سال ۱۳۴۶ و تصویب قانون حمایت خانواده، به استناد به متن قرآن، مردان حق داشتند، ۴ همسر دائم و بی‌شمار همسر صیغه‌ای به عقد خود در‌آورند. پس از تصویب قانون ذکر شده، چندهمسری مردان، مشروط به تحقیق دادگاه عادل و صدور مجوز توسط آن شد. تحقیق توسط دادگاه در این باره مشمول مواردی چون تحقیق پیرامون وضعیت مالی مرد و هم‌چنین تماس با زن در اولین فرصت ممکن و بررسی شرایط او بود. بنابراین ازدواج دوم به بعد، در صورتی که بدون اجازه از دادگاه صورت می‌گرفت، جرم کیفری محسوب می‌شد. آن چه در این قانون وجود نداشت، «رضایت همسر اول» بود.

در اصلاح این قانون در سال ۱۳۵۳ و تصویب آن در سال ۱۳۵۴، رضایت همسر اول نیز به شروط چندهمسری مردان اضافه شد.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/60454

پرونده ویژه | انقلاب و ادبیات
«روزهای سیاهی در پیش است »

زیتون ـ روزبه خسروی :«روزهای سیاهی در پیش است. دوران پرادباری که، گرچه منطقاً عمری دراز نمی‌تواند داشت، از هم‌اکنون نهاد تیره‌ی خود را آشکار کرده است و استقرار سلطه‌ی خود را بر زمینه‌ئی از نفی دموکراسی، نفی ملیت، و نفی دستاوردهای مدنیت و فرهنگ و هنر می‌جوید. این‌چنین دورانی به ناگزیر پایدار نخواهد …اما نسلِ ما و نسل آینده، در این کشاکش اندوهبار، زیانی متحمل خواهد شد که بی‌گمان سخت کمرشکن خواهد بود. چرا که قشریون مطلق‌زده هر اندیشه‌ی آزادی را دشمن می‌دارند و کامگاری خود را جز به شرطِ امحاء مطلق فکر و اندیشه غیرممکن می‌شمارند. پس نخستین هدفِ نظامی که هم‌اکنون می‌کوشد پایه‌های قدرت خود را به ضربِ چماق و دشنه استحکام بخشد و نخستین گام‌های خود را با به آتش کشیدن کتابخانه‌ها و هجوم علنی به هسته‌های فعال هنری و تجاوز آشکار به مراکز فرهنگی کشور برداشته، کشتار همه‌ی متفکران و آزاداندیشان جامعه است…» (احمد شاملو، سرمقاله‌ی کتاب جمعه، سال اول، شماره‌ی یک، پنج‌شنبه، ۴ مردادماه ۱۳۵۸)

از انقلاب ۵۷ تا استقرار جمهوری اسلامی چند ماهی بیشتر فاصله نیست. همان مدت کوتاه کافی‌ست تا امیدهای نویسندگان و روشنفکران ایران تبدیل یاس شود و کشمکش گویی بی‌پایان آنان با نظام اقتدارگرا آغاز شود.

مصطفی رحیمی، نویسنده و حقوق‌دان را می‌توان از اولین کسانی دانست که در سال ۵۸ در نامه ای سرگشاده به آیت‌الله خمینی با عنوان «چرا با جمهوری اسلامی مخالفم؟» تناقض نهفته در این مفهوم را آشکار کرد. به دنبال آن مهشید امیرشاهی با چاپ مقاله «چرا کسی از بختیار حمایت نمیکند؟»، احمد شاملو در سرمقاله اولین شماره کتاب جمعه ،هوشنگ گلشیری با داستان «فتح نامه مغان» و بهرام بیضایی با اجرای «مرگ یزدگرد» هر کدام به نوبه خود سعی در نمایش چهره سرکوب‌گر رژیمِ درحال قوام دارند.

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60153

پرونده ویژه | ۴۰ سال سیاست خارجی ایران در گفتگو با حبیب حسینی‌فرد
«استقلال» آن معنی سابق را ندارد

زیتون ـ علی کلائی: در چهل‌سالگی انقلابی که از یک سو ادعای صدور خود را دارد و از سوی دیگر شعار «نه شرقی و نه غربی» سر می‌دهد، خطوط اصلی در سیاست خارجی همچنان به شکل معمایی باقی مانده است. برای بررسی مجمل آنچه در این ۴۰ سال در حوزه سیاست خارجی ایران گذشت با حبیب حسینی فرد، نویسنده و تحلیلگر سیاسی و اجتماعی به گفتگو نشستیم. گفتگویی که به درازا کشید و در آن تلاش شد تا ابعاد مختلف تصمیم‌ها، استراتژی‌ها و تاکتیک‌های نظام جمهوری اسلامی در طول این چهار دهه به بحث و بررسی و نقد گذاشته شود.

حسینی فرد در پاسخ به پرسش‌های زیتون از تضاد نهضت ـ دولت در جمهوری اسلامی سخن گفت و اینکه بالاخره مشخص نیست در این حاکمیت کدام یکی از این دو در حال عمل و سخن است. وی ستیز جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل را برای دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی استراتژیک می‌داند و می‌گوید الباقی رفتارهای ایران و رابطه موقت یا همکاری با آنها همیشه تاکتیکی بوده است. این تحلیلگر همچنین معتقد است که برجام راه حل تمام مشکلات ایران با غرب نیست و می‌گوید که ایران قبل از برجام هم با غرب چالش و مشکل داشته و مسئله اتمی تنها مسئله را حادتر کرده است.

از حبیب حسینی فرد گفتگوها و مقالات بسیاری در حوزه سیاست خارجی در رسانه‌های مختلف منتشر شده است.

متن کامل این گفتگو از پی می‌آید:

https://zeitoons.com/60435

پرونده ویژه | ۴۰ سالگی یک انقلاب
امامِ وعده‌ها

زیتون ـ یلدا امیری: پیرمردی با ریش‌های انبوه که معلوم نیست از کهولت سن یا از فشار جمعیت به تنهایی نمی‌تواند تعادل خود را حفظ کند و اغلب به پسرش تکیه می‌کند. عده‌ای پشت سرش ایستاده‌اند و جمعیت انبوهی منتظر در مقابل. این تصویر پدرسالارانه انقلاب اسلامی در چهلمین سالگرد آن است. انقلابی که آیت‌الله خمینی در نقش «رهبر» آن ظاهر شد و توانست بقیه گروه‌های مخالف حکومت شاه را زیر چتر بزرگی جمع کند. چتری که خیلی زود بسته شد و جمعیت را پراکنده کرد.

هنوز هم وقتی از وعده‌های انقلاب سخن به میان می‌آید یادآور جمله معروف آیت‌الله خمینی در سخنرانی اولین ساعات ورودش به ایران در ۱۲ بهمن ۵۷ در بهشت زهرا است : «آب و برق را مجانی می‌کنیم، اتوبوس را مجانی می‌کنیم.». بی‌دلیل نیست که وعده آب و برق مجانی دستمایه طعنه و طنز شده است، چرا که به‌خصوص در سال‌های اخیر معضل اصلی مردم ایران مسائل اقتصادی بوده است. با وجود این پیش و پس از انقلاب، زعمای آن وعده‌های بسیاری دادند که اغلب آنها هرگز عملی نشد.

https://bit.ly/2N5a3lm

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60510

مبانی نظری و سازوکارهای تحول‌خواهی
نصرالله لشنی

بحث در مورد تحول‌خواهی به‌عنوان یک مشی سیاسی در دو سطح تئوریک و پراتیک ضروری است. ضرورتی مدام که ایجاب می‌کند این بحث مرتب به‌روز شود تا با تحلیل مشخص از شرایط مشخص، این مشی پویایی و تحرک‌بخشی خود را حفظ کند.

در این یادداشت تلاش شده است به مبانی نظری تحول‌خواهی و سازوکارهای عملی آن در شرایط امروز ایران، به‌طور توامان پرداخته شود تا بیشتر و بهتر بتوانیم به این مشی به‌عنوان مجموعه‌ای از کنش‌های سیاسی، از زوایای مختلف نور بیندازیم، باشد که با روشن‌تر شدن آن، به درکی بهتر از مبانی سیاسی و سازوکارهای عملی آن دست یابیم و احتمالاً با نقد و به سنجه آوردن نوشتارهایی از این دست، تحول‌خواهی در برخورد آراء و عقاید، پردازش بیشتری یابد.

https://tinyurl.com/y4cy2vey

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60523

نقدی بر بیانیه‌ی نواندیشان دینی به مناسبت چهل‌سالگی جمهوری اسلامی
فرهاد بهبهانی

۱– در آغاز اعلامیه سخن از «برپایی حکومت دینی» در ایران در چهل سال گذشته رفته و سپس از یک سلسله نارسایی‌ها (استبداد، شلاق زدن ها و دست و پا قطع کردن ها، شکنجه، اعدام‌های دهه‌ی شصت، قتل‌های زنجیره ای، تبعیض نظام‌مند علیه زنان، ادیان، مذاهب، دگراندیشان و غیره) سخن آورده شده است. گویی همه‌ی آن نارسایی‌ها برخاسته از دین بوده و این دین است که آن بلاها را بر سر مردم آورده و راه رهایی کنار گذاشتن دین از صحنه‌ی تصمیم‌گیری‌های جامعه است. این سخن نه درست است، نه حق است و نه به صلاح. صرفاً سخنی سرچشمه گرفته از عصبیت‌ها و و سطحی‌نگرانه است که از امضاءکنندگان اعلامیه با عنوان «نواندیشان دینی» بسیار بعید می نمود.

https://tinyurl.com/yyom8ypg

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60529

هر چند که انقلاب سال ۵۷ در ایران، نهایتا انقلاب اسلامی شد اما چپ غیر مذهبی یا سکولار بی تردید یکی از اضلاع مهم آن بود.
با این وجود که این ضلع مهم انقلاب، هیچ سهمی در آن نیافت و در همان سال‌های نخست نه تنها از حاکمیت حذف شد؛ بلکه با سرکوب شدید فعالانش از حضور در عرصه سیاسی و اجتماعی نیز باز ماند.

در چهلمین سالگرد انقلاب با فرخ نگهدار، دبیر کل سابق سازمان فدائیان خلق (اکثریت) به گفت و گو نشستم تا ضمن مرور خاطراتش از انقلاب، داوری وی را نسبت به رویدادهای آن روزگار جویا شوم.
در ادامه بخش اول این گفتگوی مفصل را می‎خوانید.


https://tinyurl.com/y3z8sh7g

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60408

ورشو، «صلح و امنیت خاورمیانه» به‌جز جمهوری اسلامی

‌زیتون ـ نیلوفر سعیدی: امروز کنفرانس «صلح و امنیت خاورمیانه» در ورشو آغاز به کار کرد. این کنفرانس علیرغم عنوان خود، برای حاکمیت ایران به عنوان بخشی از خاورمیانه چندان نشانی از صلح در خود ندارد.

کنفرانس، امروز چهارشنبه ۲۴ بهمن با صدور بیانیه مشترکی از سوی آندژی دودا، رئیس جمهوری لهستان، و مایک پنس، معاون رئیس جمهوری آمریکا، آغاز شد و قرار است در سطح وزرای خارجه کشورها ادامه داشته باشد. وزرای خارجه و مقام‌های رسمی بیش از ۶۰ کشور جهان به ورشو رفتند تا این نشست دو روزه را به سرانجام برسانند.

ایران عقیده دارد که در این کنفرانس آمریکا به دنبال ایجاد اجماع نظر علیه این کشور و همچنین ایجاد فضا برای قدرت‌نمایی مخالفین حکومت جمهوری اسلامی در لهستان است.

https://tinyurl.com/y2czldvw

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60561

پیام «راهبردی» خامنه‌ای چه بود؟
علی کشتگر

سرانجام بیانیه آقای خامنه‌ای به مناسبت آغاز دهه پنجم جمهوری اسلامی که رسانه‌های حکومت از مدت‌ها پیش آن را بسیار مهم و راهبردی خوانده بودند منتشر شد. در این بیانیه مفصل هیچ نکته تازه‌ای که رهبر جمهوری اسلامی پیش‌تر نگفته باشد، مطلقا وجود ندارد:

•زیانبار بودن مذاکره با «آمریکای جنایتکار»،
•ضرورت مرزبندی با دشمن،
•اهمیت ادامه انقلاب تا رسیدن به هدف نهایی‌اش که اتصال به «ولایت عظما»ی امام زمان و تلاش برای ایجاد زمینه طلوع خورشید ولایت اوست،
•اهمیت تکیه نظام بر جوانان مومن و انقلابی،
•اهمیت معنویت و اخلاق که جمهوری اسلامی مبشر و مبلغ آن بوده،
•ایستادگی در برابر قلدران و زورگویان و مستکبران جهان و در راس آنها آمریکای جهانخوار و جنایتکار،
•پیروزی‌های چشمگیر جمهوری اسلامی بر آمریکا و متحدان آن در منطقه،
•رشد شتابان و «یازده برابری» علم و دانش در جمهوری اسلامی،
•اهمیت استقلال و خودکفایی اقتصادی (اقتصاد مقاومتی)،
•اینکه جمهوری اسلامی به رغم برخی کاستی‌ها در اساس، در این ۴۰ساله خوش درخشیده و از اهداف انقلاب به سمت کژراهه‌های چپ و راست درنغلتیده است.
•و سرانجام پاسداری از تدین و دوری‌گزینی از سبک زندگی غربی و درک خطر رسانه‌ها و شبکه‌های نوین اجتماعی،

همگی تکرار حرف‌ها و شعارهای خسته‌کننده‌ای هستند که چهل سال است در جمهوری اسلامی تکرار می‌شوند. رهبر جمهوری اسلامی راه «افتخارآمیز» چهل سال گذشته را قطعه‌ای از مسیری خوانده که هدفش «رسیدن به آرمان‌های بلند نظام جمهوری اسلامی است» و گویا «دنباله این مسیر به دشواری گذشته نیست و باید با همت، هوشیاری و سرعت و ابتکار عمل جوانان متدین و انقلابی طی شود».
به قول شاعر: باش تا صبح دولتت بدمد / کاین هنوز از نتایج سحر است.

https://tinyurl.com/y23hl4rn

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/60569

پرونده ویژه |گفتگو با فرخ نگهدار، قسمت دوم
باید با لیبرال‌ها متحد می‌شدیم

زیتون ـ محمدرضا سرداری : در بخش دوم گفت و گو، فرخ نگهدار از تهدیداتی می‌گوید که برخی مخالفان چپ جمهوری اسلامی می‌توانستند به فرصت تبدیل کنند تا انقلاب به قیمت ریخته شدن خون انقلابیون تثبیت نشود. وی با وجود این که حکومت را آغازگر سرکوب و خشونت می‌داند؛ نقش مخالفان مسلح جمهوری اسلامی را در افزایش دامنه خشونت‌ها توصیف می‌کند. نگهدار در پایان از معیار اشتباهی گفته که سازمان اکثریت در یافتن متحدانش خویش در دوره انقلاب برگزید. گزینشی که در آستانه ماجرای گروگانگیری، آمریکاستیزی را بر آزادی خواهی ترجیح داد.

https://tinyurl.com/y2t3jvwd

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60567

پوران شریعت‌رضوی؛ چشمان همیشه نگران زن ایرانی
رضا علیجانی

دکتر پوران شریعت رضوی دارای دکترای ادبیات از دانشگاه سوربن فرانسه هرچند همیشه در بطن سیاست زیست اما خود سیاسی نبود.

در هفت سالگی برادرش علی اصغر را در دفاع از استقلال میهن در برابر ورود ارتش بیگانه(شوروی) از شمال در مرز آذربایجان از دست داد.

در ۱۹ سالگی برادر دیگرش مهدی(آذر) را در حمله استبداد و استعمار به دانشگاه در ۱۶ آذر ۳۲ از دست داد.
در ۲۴ سالگی او که از یک خانواده مذهبی مدرن بود به همسری مردی درآمد شوریده و آرمانگرا اما از یک خانواده تماما روحانی و روحانی زاده. در همین ابتدا نیز این وصلت دو خانواده ناهمگن با شگفتی و مخالفت فضای ارتجاعی یک شهر سنتی کام او را تلخ کرد. اما او همیشه پرانرژی بود و استوار و صبور.

در ۴۳ سالگی شویش را در فاصله ای دور و در غربت از دست داد؛ شویی که نتوانست با او وداعی از نزدیک کند.

در ۴۷ سالگی در حالی که گفته می شد همسرش معلم انقلاب بوده است (انقلابی که او هیچ تبلیغ و شتابی در آن قبل از رسیدن به آگاهی و خودآگاهی نداشت)؛ درست در روز سالمرگ همسرش، در ۲۹ خرداد ۱۳۶۰ شاهد حمله سربازان و نیروهای متحجر برآمده از حکومت پس از انقلاب و ایلغار خانه اش بود.

زان پس نیز با آواره شدن فرزندانش این نگرانی همیشگی اش از جایی به جایی و ازفردی به فردی دیگر انتقال یافت. اما او همچنان با صبوری و شوخ طبعی و سخت کوشی همیشگی اش که در طول عمر با تحمل سختی و فقر و فشار در یک زندگی پر فراز و نشیب برخود هموار کرده بود، دوری فرزندانش را به امید بازگشت آنان به انتظار نشست.

https://tinyurl.com/y22hjsm7

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60595

پیام تسلیت جمعی از فعالان ملی- مذهبی به مناسبت درگذشت پوران شریعت رضوی

متن کامل این پیام که برای انتشار در اختیار «زیتون» قرار گرفته٬ به شرح زیر است:

دکتر پوران شریعت رضوی که سالها در غم فراق یارش دکتر شریعتی زیست، اینک بدرود حیات گفت و به یار پیوست. زنی که هم خود نماد انسانی پایدار و صبور بر انبوهی از مشکلاتی بود که استبداد و تحجر در زندگی شخصی و عمومی او پدید آورده بود و هم نماد و یادگاری از آذر شریعت رضوی شهید شهیر جنبش دانشجویی ۱۶ آذر ۳۲ علیه استبداد داخلی و استیلای خارجی و نیز یادآور همسرش دکتر علی شریعتی که در زندگی پر فراز و نشیبش درد مردم و میهن و آگاهی و آزادی آنها را داشت و علت العلل همه آسیب های ایران و ایرانیان را در استحمار و تحمیق و تزویر می دید و دل در گروی آزادی و برابری و عرفان داشت.
ما جمعی از فعالان ملی- مذهبی درگذشت این بزرگ بانوی آزاده که عمری در اعتلای حقوق انسان زیست را به فرزندان ایشان و همه فرزندان معنوی و خانواده فکری او و همه آرزومندان آزادی و عدالت و رفاه مردمان و سربلندی میهن مان تسلیت می گوییم.

https://tinyurl.com/yxnt7zyj

در زیتون بخوانید:
https://zeitoons.com/60594

مفهوم شهروند پویا، سرمایه اجتماعی
احمد علوی

مفهوم شهروندی پویا (Dynamic citizenship) در سال‌های اخیر به موضوعی برای پژوهشگران علوم اجتماعی تبدیل شده است و بر این امر تاکید دارد که شهروندان با مشارکت خود در حوزه عمومی و قدرت می‌توانند به توسعه سیاسی شتاب ببخشند و مانع سوء استفاده از قدرت شوند و در نتیجه به بهینه کردن توزیع منابع کمک کنند. فرض اساسی چنین درکی این است که بسیاری از وظایف و کارکردهایی که در شرایط فعلی در اختیار دولت است می‌تواند به جامعه مدنی و به مردم منتقل شود و در نتیجه تصدی‌گری دولت مرکزی کاهش پیدا کند. با چنین رویکردی می‌توان از حجم دولت کاست و آن را پاسخگو و کارکردش را شفاف ساخت. چنین رویکردی از تمرکززدایی در صورت مدیریت موثر می‌تواند راهکاری برای برون‌رفت از دولت مبتنی بر رانت‌بری و عدم شفافیت باشد. در جوامع پیشرفته غالب مردم در چهارچوب جامعه مدنی به گونه‌های مختلفی مسئولیت و مشارکت دارند و فعال هستند. نسبت و درصد شهروند پویا در چنین جوامعی بر سایر گروه‌های اجتماعی که با عنوان حاشیه‌نشین اجتماعی و گروه طفیلی مشخص می‌شود، غلبه دارد. شهروند پویا در ترکیب با دو مفهوم دیگر یعنی جامعه مدنی و سرمایه اجتماعی است که می‌تواند راه را به روی در تازه‌ای از توسعه، یعنی توسعه مردم‌محور (در مقابل توسعه دولت‌محصور) باز کند. برای پی بردن به اهمیت طرح مفهوم شهروند پویا، جامعه مدنی و سرمایه اجتماعی ضروری است که ساختار جامعه فعلی ایران که خود یکی از موانع توسعه آن است شناخته شود.

https://tinyurl.com/yxthaxer

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60614

صندوق توسعه ملی؛ خالی در روز مبادا

زیتون ـ جلیل فقیهی: سال آینده احتمالا پولی به صندوق توسعه ملی واریز نخواهد شد. این جدیدترین پیش‌بینی مرکز پژوهش‌های مجلس درباره صندوق توسعه ملی است. در گزارش این مرکز همچنین آمده است که منابع این صندوق به علت برداشت‌های مکرر به شدت کاهش یافته است و ادامه این روند می‌تواند به از بین رفتن ماهیت این صندوق بیانجامد.

صندوق توسعه ملی چیست؟

صندوق توسعه ملی ایران در سال ۱۳۸۹ تاسیس شد. این صندوق جایگزین صندوق ذخیره ارزی شد که در زمان دولت محمد خاتمی ایجاد شده بود و هدف آن ذخیره بخشی از درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت و گاز به منظور کنترل نوسانات قیمت نفت بود. این صندوق، خصوصا در دولت‌ محمد خاتمی نقش مهمی در ایجاد ثبات در میزان درآمدهای نفتی کشور و کاهش تلاطم‌های ارزی داشت.

صندوق ذخیره ارزی با بیش از ۲۴ میلیارد دلار تحویل دولت احمدی نژاد شد. سال‌های ابتدایی این دولت همچنین مصادف شده بود با افزایش بی‌سابقه قیمت جهانی نفت و فراوانی درآمدهای ارزی ایران. وجود خزانه پر پول، به اضافه همسویی مجلس هفتم با دولت وقت و حمایت همه‌جانبه رهبری و دیگر ارکان حاکمیت، راه را برای ولخرجی‌های گسترده دولت احمدی‌نژاد هموار کرده بود. شاید یکی از تنها عوامل محدودکننده بذل و بخشش‌های دولت وقت سازمان برنامه و بودجه و قوانین محدودکننده مبنی بر برداشت از صندوق ذخیره ارزی بود که البته راه‌حل نهایی برای از بین بردن هر دوی آن محدودیت‌ها یک چیز بود: انحلال نهادها و مقررات دست و پا گیر. سال ۱۳۸۶ سازمان برنامه و بودجه به محاق رفت و یک سال بعد از آن هیئت امنای صندوق ذخیره ارزی نیز منحل شد. در پی این اتفاقات برداشت‌های بی‌رویه از این حساب شدت گرفت و عملا صندوق ذخیره ارزی کارکرد خودش را از دست داد.

https://tinyurl.com/y2ocmlyf

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60609

تو اگر در تپش باغ خدا را دیدی
سروش دباغ

او نیز گذشت از این گذرگاه
وان کیست که نگذرد از این راه

چندین دهه است که ذکر خیر خانواده محترمِ دکتر شریعتی، در خانواده ما جاریست. چنانکه پدر و مادرم نقل می‌کنند، سه ساله بودم که به اتفاق خواهرم در مراسم تشییع جنازه مرحوم شریعتی در لندن شرکت کردم. پس از پیروزی انقلابِ بهمن ۵۷ و برگشت به ایران، در دوران راهنمایی، افزون بر کتابخانه پدرم، در کتابخانه خاله‌ام، کتاب‌های متعددِ علی شریعتی، « معلم انقلاب» را دیده بودم. خاطرم هست، از سر کنجکاوی برخی از آنها را تابستان‌ها می خواندم و درباره آراء و اهمیت و تاثیر دکتر شریعتی از پدرم، عبدالکریم سروش و خاله‌ام که علاقه وافری به شریعتی داشت و در سخنرانی‌های او در « حیسینیه ارشاد» شرکت می‌کرد، پرس‌وجو می‌کردم.

روزگاری که دانش آموز دبیرستانِ «نیکان» بودم، به رغم منعِ تلویحی و تصریحیِ برخی از معلمان، آثار متعددی از شریعتی را خواندم و عمیقا تحت تاثیر شخصیت او قرار گرفتم. مشتاق بودم با خانواده «دکتر»، تماس و ارتباطی برقرار کنم؛ از پدرم شنیدم که فرزندان شریعتی خارج از کشور و در پاریس زندگی می‌کنند.

در دورانِ تحصیل در دانشکده داروسازیِ «دانشگاه علوم پزشکی تهران»، طرحی از یک زندگی ، نوشته دکتر پوران شریعت رضوی منتشر شد. کتاب را با لذت و ولع تمام خواندم و از خواندنِ آن اوقاتم خوش شد. سپس، بر آن شدم تا نویسنده کتاب را از نزدیک ببینم. به لطف یکی از دوستانِ «نهضت آزادی»، این مهم میسر شد. خوب به خاطر دارم که در آن دیدار چه ذوق و شوقی داشتم؛ که هم مشتاق دیدار با نویسنده کتاب بودم، هم دیدار او برایم تداعی کننده علی شریعتی بود، مهری که اول بار در دل و جانم رخنه و خانه کرده بود و «مهر اول کی ز دل بیرون شود؟».

https://tinyurl.com/y2jcoe2o

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60639

پوران شریعت‌رضوی؛ زنی که «خودش» بود
حسن یوسفی‌ اشکوری

تاریخ ما «تاریخ مذکر» است و این، هرچند با توجه به روند تاریخ در مرحله پس از عصر کشاورزی، طبیعی می‌نماید ولی در عین حال منطبق با عدالت نبوده و نیست. در این برساخت ظاهرا طبیعی، ای بسا زنانی که شایسته‌اند و گاه از همسران و یا فرزندان ذکورشان شایسته‌تر اما در عمل تحت سایه حتی گاه نه چندان بلند اعضای مذکر خانواده خود دیده نمی‌شوند و یا به نیکی دیده نمی‌شوند.

دکتر پوران شریعت رضوی (شریعتی) از شمار زنانی در سرزمین ما بود که می توانست زنی نامدار و وجود بنفسه باشد و در تاریخ ادب و اندیشه ایران معاصر بدرخشد ولی در عمل به هر دلیل چنین نشد و او در نهایت به «خانم شریعتی» شهره شد و چنین ماند و بدین ترتیب او نیز ذیل «تاریخ مذکر» قرار گرفت. با این حال پوران شریعت رضوی، به گونه ای که من در این کمتر از چهل سال از نزدیک شناخته ام، زنی بود مستقل در اندیشه و عمل در تمام ادوار زندگی. از آغاز تا پایان. شاید درست‌ترین تعبیر آن باشد که بگویم او «خودش» بود. تاریخ زندگی اش نشان می دهد که از آغاز سرشتی استقلال‌طلبانه داشت. در خانواده ای مذهبی و سنتی خراسانی بالید و آن هم در کنار شش برادر اما در برابر سلطه سنتی خانواده و پدر و برادران تسلیم نشد، راه خود را رفت، درسش را خواند و آن هم تا آخرین مراحل دانشگاهی در یکی از معتبرترین دانشگاههای غرب (سوربن)، با عشق و انتخاب ازدواج کرد و بعد از مرگ همسر نامدارش نیز استوار و مستقل و با ظرفیت بالایی از هوشمندی و دانایی و توانایی زندگی نیمه تمام خانوادگی اش را ادامه داد و بار سنگین حراست از فرزندان نوجوان و بعضا خردسالش را در سخت ترین شرایط بر دوش کشید و این بار را مسئولانه تا روزهای آخر بر زمین نگذاشت. از این منظر او نمونه و نمادی از یک زن ایرانی فداکار و عاشق بود که هم حقش را در برابر همسرش و بیشتر در برابر فرزندانش (فرزندانی که از همان لحظه مرگ پدر تا همین لحظات) در محاصره انواع آسیب ها و لرزش ها بودند و مادر هوشمند و با تدبیر تعهد مادرانه خود را لحظه ای از یاد نبرد. کسانی که با زندگی درونی تر خانواده شریعتی آشنایی دارند، می دانند که چه می گویم!

https://tinyurl.com/y6tlphal

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60636