زيتون | Zeitoons@
9.81K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
گفت‌وگو با کامبیز نوروزی و‌ منیژه محمدی
🍃 اخبار و ادعاهای ضد و نقیض پیرامون حکمِ نسرین ستوده

زیتون
- پانزدهم اسفندماه٬ سازمان عفو بین الملل خبر داد که بر اساس اتهاماتی که به نسرین ستوده تفهیم شده،۳۴ سال زندان و ۱۴۸ ضربه شلاق در انتظار اوست.

انتشار خبر صدور احتمالی چنین حکمی واکنش‌های فراوانی را برانگیخت.

مجازات یک وکیل دادگستری و فعال اجتماعی و برنده‌ی جایزه‌ی ساخاروف از پارلمان اروپا، با حبسی چنین طولانی، اعتراض جامعه مدنی را در پی داشت.

اما دوشنبه بیستم اسفندماه قاضی این پرونده٬ قاضی مقیسه، در مصاحبه با ایسنا تاکید کرد که نسرین ستوده تنها به هفت سال زندان محکوم شده است.

چند ساعت پس از انتشار مصاحبه‌ی رییس شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب٬ رضا خندان٬ همسر نسرین ستوده٬ در فیس بوکش نوشت: حکم نسرین در آخرین پرونده‌اش، در زندان به او ابلاغ شد. ۳۸ سال زندان با ۱۴۸ ضربه شلاق حاصل ۲ پرونده‌ی باز اوست.
۵ سال زندان بابت پرونده‌ی اول و ۳۳ سال زندان با ۱۴۸ ضربه شلاق، بابت پرونده‌ی دوم.

تناقض این دو خبر شگفت‌آور بود؛ به‌خصوص آنکه به گفته قاضی پرونده، نسرین ستوده تنها به دو اتهام «اقدام علیه امنیت کشور» و «توهین به رهبری» محاکمه شده است؛ در حالی که رضا خندان اعلام کرد که ستوده در پرونده جدید متهم به «اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام»، «عضویت موثر در گروهگ غیرقانونی و ضدامنیتی کانون مدافعان حقوق بشر لگام و شورای ملی صلح»، «تشویق مردم به فساد و فحشا و فراهم آوردن موجبات آن»، «ظاهر شدن بدون حجاب شرعی در محل شعبه بازپرسی»، «اخلال در نظم و آسایش عمومی»، «نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی» است.

کامبیز نوروزی٬ حقوق‌دان، در گفت‌وگو با «زیتون» تاکید کرد که تا کنون سابقه نداشته است قضات در خصوص حکم صادره دست به کتمان یا پنهان‌کاری بزنند.

به گفته او٬ به‌خصوص در پرونده‌های سیاسی یا مطبوعاتی٬ قضات همواره صادقانه حکم صادره را اعلام کرده‌اند.

منیژه محمدی٬ وکیل دادگستری٬ نیز در گفت‌وگو با «زیتون» تاکید کرد که طی سال‌های فعالیتش به عنوان وکیل به هیچ عنوان با پدیده «دروغگویی» قاضی [ در خصوص اعلام حکم صادره] مواجه نشده است.

https://tinyurl.com/y3evw4ef
متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61649
آیا زمان آشتی با عرصه‌ی خیابان نرسیده است؟
رضا علیجانی

محمد خاتمی: هم در ساختار و هم در رویکرد اشکال هست… دیگر خیلی سخت است که به مردم بگوییم بیایید رای بدهید. آیا فکر می‌کنید در دور آینده انتخابات به حرف من و شما مردم پای صندوق‌ها خواهند آمد؟ بعید می‌دانم مگر اینکه در یک‌سال آینده تحولی رخ دهد.

در الجزایر مردم ناراضی به میدانداری جوانان و شبکه های اجتماعی چندین روز به صورت گسترده به اعتراض خیابانی پرداختند. این اعتراضات با چند ده کشته نیز همراه شد. تعطیلی دانشگاه ها برای برگشتن دانشجویان به خانه های شان جواب نداد. هزار قاضی دادگستری در بیانیه‌ای گفتند که بر انتخاباتی که بوتفلیقه در آن شرکت کند نظارت نخواهند کرد. جمعیت علمای الجزایر نیز با بوتفلیقه از در مخالفت در آمد. بخش‌هایی از اتحادیه‌های کارگری و کارفرمایی نزدیک به دولت هم در هراس از آبروریزی به همبستگی با معترضان روی آوردند. بخشی از پلیس هم روز جمعه با معترضان همراهی کرد. در بخش حمل و نقل هم اعتصاب موفقی صورت گرفت. دو تیم فوتبالی که رقیب دیرینه هم هستند نیز اعلام کردند که در دیدار این هفته شان در کنار هم خواهند ایستاد و سرودی واحد سر خواهند داد.

https://tinyurl.com/y46ao3x2

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61691
مسلمانی و عدالت؛ به بهانه‌ی گفتگوی پرگاری عبدالکریم سروش
محمد راسخ

تلویزیون بی بی سی فارسی گفتگویی را میان دو مناظره کننده اوایل دوران انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ ترتیب داد که در قسمت دوم استاد عبدالکریم سروش برای اظهار نظر در باب نظام سیاسی و قانون به سؤال کشیده شد. مایلم، با توجه به موضع گیری ایشان، سخنی کوتاه در باب موضع ما مسلمانان در خصوص نظام حکمرانی و قانون پیشنهاد کنم. حیف است که پس از صدها سال کوشش و تجربه مسلمانی هنوز خوابگردی کنیم و همچنان در پیشگاه عدالت خجل بمانیم.

استاد عزیز به درستی از مطلوب بودن گفتگو و تضمین حق سخن گفتند، اما با معیار «رضایت اکثریت، که از مؤمنان تشکیل می شود» از قانونی کردن باورها و احکام آنان دفاع کردند. این رضایت حکم عقل دانسته شد، که کارآمدی حکومت بی گمان وابسته به آن است. با این حال، قید «رعایت حقوق اقلیت» را نیز به رضایت اکثریت اضافه نمودند. بسیار خوب. همه مشکل از این نقطه آغاز می شود. حق اقلیت، به اشاره مجری برنامه، شامل حق حضور رسمی و فعال دگرباشان و نیز همه ادیان و مذاهب می شود. آیا باورها و احکام مسلمانان چنین چیزی را اجازه می دهد؟ پاسخ، در چارچوب میراث مسلمانی، بی تردید منفی است. این تناقض چگونه حل شدنی است؟

https://tinyurl.com/y3c6v9lv

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61703
روزی که خلعِ لباس شدم
حسن یوسفی‌اشکوری


این روزها خلع لباس یک روحانی به نام سید حسن آقامیری در قم، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی داشته است. ظاهرا شهرت این حجه‌الاسلام بیشتر به دو دلیل است. یکی این که او (برخلاف اغلب روحانیان) اهل کار با شبکه‌های اجتماعی است و گفتگو با جوانان؛ و گفته شده اینستاگرام او حدود یک و نیم میلیون فالوور دارد و دیگر این که ایشان (باز هم بر خلاف غالب روحانیان) در منابر خود حرف‌های «نامتعارف» می‌زند و از جمله مدافع دین تهی از خرافه و به اصطلاح رایج این سال‌ها «دین رحمانی» است و در هرحال در شمار روحانیان منتقد نظام جمهوری اسلامی و حتی عالمان و واعظان است.

از آنجا که همین داستان تقریبا در حدود نوزده سال پیش برای من روی داده بود (البته در شرایطی متفاوت از جمله در زندان و در شرایط زیر حکم اعدام)، مناسب دیدم که ماجرای خود را نیز بازگویم تا هم با این واعظ و روحانی سابق! همدردی کرده باشم و هم مخاطبان بدانند که در بیدادگاه‌های غیر قانونی ویژه روحانیت چه می گذرد. آنچه در زیر نقل می شود، فرازی از کتاب خاطراتِ زندان من است.*

https://tinyurl.com/y66ywjuj


متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61710
راه‌های تنفس اقتصاد ایران در غیاب «دور زنندگان تحریم»
اینستکس اروپایی یا همسایگان آسیایی

زیتون ـ جلیل فقیهی: خوف و رجای روزهای پایانی سال به اقتصاد و سیاست هم رسیده است. مجمع تشخیص مصلحت نظام ناتوان از اتخاذ تصمیمی درباره مصلحت کشور است. روحانیون مجلس خبرگان در بیانیه خود نسبت به پیوستن ایران به کنوانسیون پالرمو هشدار می‌دهند. در بحبوحه یکی از پرسروصداترین پرونده‌های اختلاس سال‌های اخیر، رئیس قوه قضائیه تغییر می‌کند. اتهام متهمان پرونده، سواستفاده مالی در حین دور زدن تحریم‌های‌ سال‌های گذشته است. تحریم‌ها دوباره برگشته‌اند و خیلی از راه‌های دور زدن‌شان لو رفته‌ است.

ر چنین هنگامه‌ای، ایران حساب ویژه‌ای روی ساز و کار مالی اتحادیه اروپا (اینستکس) باز کرده است تا بلکه بتواند به کمک آن کمی از هزینه دور زدن تحریم‌ها را روی دوش اروپایی‌ها بیاندازد. این ساز و کار مالی چند هفته پیش و بعد از چندین ماه چانه‌زنی و مذاکره، راه‌اندازی شد اما به علت موانع متعدد اجرایی، سیاسی و اقتصادی، هنوز عملیاتی نشده است.

در ادامه تلاش‌ها برای برطرف کردن موانع، هفته گذشته پر فیشر، مدیر اینستکس، به تهران آمد. او با رؤسای نمایندگی‌های فرانسه، آلمان و انگلیس دیدار کرد تا بتواند به همراه آنها و مقام‌های ایرانی راه‌حلی برای «چگونگی عملیاتی کردن اینستکس» پیدا کند. نتیجه این سفر هنوز مشخص نیست، اما شاید بتوان در آن نشانه‌ای از اراده طرفین برای غلبه بر تحریم‌های آمریکا دید؛ راهی سخت، ناشناحته و نامعلوم.

http://tinyurl.com/y5oq7ylt

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61694
هیچ‌ چیزی شبیه شبِ عید نیست

زیتون ـ فریده ریحانی
: «نه فروشنده‌ها خوشحالند، نه مردم. مردم توان خرید ندارند و فروشنده‌ها هم از بازار شب عید، چیزی دشت نمی‎کنند. فقط شلوغی توی خیابان‎ها شاید مثل آخر سال‎های دیگر باشد، وگرنه هیچ‌چیزی شبیه عید نیست.»

این‌ها را زن بازنشسته‌ای به «زیتون» می‌گوید که حقوق ماهیانه‎اش یک میلیون و دویست هزارتومان است و باید یک ماه زندگی‌اش را با آن بگذارند، او می‌گوید: «پسته کیلویی ۲۸۰ هزارتومان است، معلوم است که مردم توانایی خرید آن را ندارند و آجیل و شیرینی‎فروشی‌ها که این وقت سال، شلوغ بود و گاهی مردم باید برای خرید صف می‌کشیدند، امسال کاملا خلوت است. انگار نه انگار.»

دلار، آجیل، گوشت

در آستانه نوروز ۱۳۹۷ قیمت دلار کمتر از سه هزار و پانصد تومان، قیمت گوشت قرمز کیلویی چهل هزار تومان، پسته درجه یک ۱۵۰ هزارتومان، حال چند روز مانده به نوروز ۱۳۹۸، قیمت دلار به بیش از ۱۳ هزارتومان رسیده، یک کیلو گوشت بیش از ۱۲۰ هزارتومان و پسته درجه یک تا کیلویی ۳۰۰ هزارتومان هم به فروش می‎رسد. در این شرایط، بسیاری از مردم برای خرید کالاهای اساسی زندگی‎شان دچار مشکل شده‎اند و احتمالا یکی از اقلامی که خانواده‌های ایرانی زیادی برای شب عید امسال آن را از سبد خانوار حذف ‏خواهند کرد، آجیل است.

https://tinyurl.com/y652c7d4

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61741
سال فساد اقتصادی و ناامیدی از سیاستمداران
سالی که گذشت سالِ «بد» بود

زیتون ـ مهسا محمدی:
اگر بخواهیم برخلاف روال رهبر جمهوری اسلامی، در پایان سال نامی برای سال ۹۷ انتخاب کنیم شاید بتوان آن را «سال فساد اقتصادی » نامید. این اسم از آن رو بامسماست که می‌توان گفت علیرغم تعدد اتفاقات ۹۷، در نگاهی کلی، بحران ایران در سالی که گذشت، بحران اقتصادی بود که البته دلایل داخلی و خارجی فراوانی داشت. شدت گرفتن این بحران و همزمانی آن با رو شدن پرونده‌هایی نجومی از فساد اقتصادی انباشت شده در طی سالیان اخیر، ما را به این نام می‌رساند.

علاوه بر تکانه‌ها شدید در حوزه اقتصاد، تغییر شکل جبهه‌بندی نیروهای سیاسی، ائتلاف‌ها و انفکاک‌های جدید و بیم و امیدها و هشدارهای تازه نشان از آن دارد که چهلمین سال استقرار نظام اسلامی در ایران، سالی تعیین کننده برای نظام جمهوری اسلامی و مردم ایران بود.

https://tinyurl.com/y4szy92j

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61770
راه رهایی از «خشم»؛ از منظر یک فقیه سنتی و یک نواندیش دینی
سیدهادی طباطبایی

از متن:
ایده‌هایی که آیت‌الله خمینی برای درمانِ خشم ارائه می‌دهد، غالباً به جنبه ظاهری توجه دارد. گویی اگر غیظ و غضب را در ظاهر فرو خوری و دم بر نیاوری، درمان خشم نیز حاصل آمده و تربیت اخلاقی به سرانجام رسیده است. در ایده دباغ اما با تغییر نگرش و عاملِ ذهنی، اساساً می‌توان فرد را از موضع قربانی شدن رها ساخته و اسباب خشم را از میان برداشت. در این حال دیگر نه خشمی در ظاهر بروز خواهد یافت و نه حزنی درونی بوقوع خواهد پیوست.

آیت‌الله خمینی در مقام ریشه‌یابی اسباب خشم، ایده‌هایی را طرح کرده که شاید کمتر بشر امروز را افاقه کند. وقتی که «دنیا طلبی» به عنوان اصل اساسی رذایل بیان می‌شود، اگر چه می‌تواند جنبه‌هایی از حق و حقیقت را نیز در بر داشته باشد، اما کمتر به کار امروزیان می‌آید. سخن آیت‌الله خمینی البته قابل انکار نیست و میتوان بسیاری از رذایل را در دنیا طلبی جست؛ اما وقتی که در صدد راهِ درمان بر می‌آییم، می‌باید نسخه‌ای عرضه کنیم که مخاطب را رغبت افزاید و آن را به کار بندد. تأکید بر دنیا گریزی شاید قلیلی از عرفان پیشگان را اثر کند اما عموم مردمان را به کار نمی‌آید.

رویکرد آیت‌الله خمینی غالباً به پشتوانه بحث «معاد» قابل عرضه است. ایشان در راه درمان معایب اخلاقی، تصویرِ آن رذیله را در سرای قیامت به تصویر می‌کشد و مردمان را بیم می‌دهد که عذاب اخروی را در نظر آورند و از آن خُلق ناپسند پای پس کشند. این سخن آیت‌الله اگر هم اثر کند، تنها دینداران را مقبول می‌افتد. اما مباحث اخلاقی اختصاصی به دینداران ندارد و عموم آدمیان را می‌باید سیراب کند. سروش دباغ اما در طرح خود، سخنی از سرای قیامت و عذاب اخروی به میان نمی‌آورد. او غالباً به آرامش و سکینه دنیوی تأکید دارد و ثمره محاسن اخلاقی را در همین جهان کنونی نشان میدهد.

https://tinyurl.com/yxokwhnt

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61777
بحران ونزوئلا؛ از کدام منظر؟
محمد برقعی


مسئله ونزوئلا به دلایل گوناگون مورد توجه ایرانیان قرار گرفته است. در این زمینه من هم مطلبی داشتم زیر عنوان «کودتای نوین»، که در آن نشان داده بودم این الگوی نوین آمریکا برای کودتا در کشورهای مورد نظرش است . و اگر موفق شود، مثل کودتای ۲۸ مرداد که در سراسر جهان اجرا شد، این هم الگویی خواهد شد برای اجرا در دیگر نقاط جهان . دکتر مهدی نوربخش نیز نوشته ای دارند زیر عنوان «ونزوئلا، شکست چاوزمو وائتلاف مخالفان» ، که از زاویه دیگری به مسئله ونزوئلا پرداخته و نظری متفاوت و گاه در تضاد، با بنده دارند. مطلب ایشان طبق معمول کارهایشان سرشار از اطلاعات است، تا جایی که نقد بر ایشان جسارت می خواهد. اما از آن روی که به نظر من شکافتن این بحث برای خوانندگان نیز دست‌آوردهایی دارد، کار ایشان را به نقد می کشم.

نکته های اصلی نوشته ایشان بدین قرار است :
چاوز و مادورو دو دیکتاتور هستند، و حکومت آنان را «استبداد ایدئولوژی پوپولییستی چاوزمو » می خوانند
این نظام از زمان برسرکار آمدن چاوز در۱۹۹۸ از نظر اقتصادی شکست خورد و ونزوئلا ثروتمند را ویران کرد
دخالت آمریکا عامل مشکلات وسیع ونزوئلا نیست. بلکه نظام چاوز مملکت را ویران کرد، و آمریکا به دنبال آن ویرانی، به یاری اپوزیسیون دموکرات عدالت خواه وارد عمل شد.
«بحران ونزوئلا بار دیگر خطوط را بین نظم های دموکراتیک و استبدادی در جهان روشن کرده است»، پس حامیان مادوروهمه مستبدین و مخالفین او همه دموکرات هستند.
با این نظرات نتیجه می توان گرفت که کودتایی در کار نیست، بلکه اقداماتی بشردوستانه است از سوی حکومت‌های دموکرات جهان، برای نجات مردم از دست حکومت ویرانگر مستبد ونزوئلا.

https://tinyurl.com/yxg8gtn5

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61792
روابط منطقه‌ای ایران در سال ۹۷
از تهدید و انزوا تا تعامل

زیتون ـ نیلوفر سعیدی
: جمهوری اسلامی ایران در حالی سال ۱۳۹۷ را پشت سر می‌گذارد که چهل سال از عمر نظام سیاسی استوار بر انقلاب اسلامی سپری شده و این کشور٬ در جهان اسلام و در منطقه با چالش‌های سیاسی و ایدئولوژیک جدی دست و پنجه نرم می‌کند.

در سال ۱۳۹۷ نظام جمهوری اسلامی و دولت حسن روحانی به خاطر خروج آمریکا از توافق هسته‌ای برجام و اعمال تحریم‌های سنگین اقتصادی و سیاسی با مشکلات داخلی فراوانی روبرو شد. با وجود این مساله فقط به اقتصاد ختم نمی‌شود و آمریکا تلاش کرده بر روابط منطقه‌ای ایران نیز تاثیر بگذارد.

اگر تا دیروز٬ ایران فقط با آمریکا و اسراییل٬ دم از خصومت و اختلاف دائمی و عمیق می‌زد٬ در سال ۹۷ شاهد تاثیر فاکتور مهم دیگری به نام عربستان سعودی بودیم که هم در شورای همکاری خلیج فارس و هم در حوزه‌های دیگر٬ با ایران به مشکلات جدی برخوردند. با این حال دولت روحانی تلاش کرد تا حتی‌الامکان٬ به حفظ و تقویت روابط منطقه‌ای٬ بیشتر توجه کند و در همان حال در حوزه‌ای که آن را «محور مقاومت» نام نهاده٬ از همپیمانان خود دفاع کند و اجازه ندهد که این قلعه از دست برود.

تحلیل رویدادها و تلاش‌های دیپلماتیک ایران برای توسعه‌ی روابط منطقه‌ای نشان می‌دهد که ناامنی در مرزهای شرقی٬ تنش با کشورهای عربی و تعامل با عراق و ترکیه٬ مهم‌ترین نقاطی هستند که بیشترین توجه دولت را به سوی خود جلب می‌کنند.

http://tinyurl.com/y39v54wt

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/61832
به جای هو کردن «خیابان»، آن را فهم کنید!
رضا علیجانی

همانگونه که بارها در بحث «تحول خواهی» نوشته ام تحول خواهان برخلاف اصلاح طلبان و سرنگونی طلبان روی هیچیک از روش ها و ابزارهای متداول در مدل های گوناگون بهبود زندگی مردمان و «گذار» به دموکراسی که در چهارگوشه جهان آزموده شده، خط بطلان و ضربدرابدی نمی زنند. این ابزارها که به تناوب و براساس تحلیل مشخص از شرایط مشخص قابل استفاده اند، عبارتند از: صندوق رای، مطالبه محوری صنفی و مدنی، اعتصاب و اعتراض خیابانی.

غالب سرنگونی طلبان حساسیت و ضدیت آلرژِیکی روی صندوق رای دارند و غالب اصلاح طلبان روی «عرصه خیابان».

پس از نگارش یادداشت کوتاه «آیا زمان آشتی با عرصه‌ی خیابان نرسیده است؟» که با استناد به سخنان آقای خاتمی (که گفته بود:هم در ساختار و هم در رویکرد اشکال هست… دیگر خیلی سخت است که به مردم بگوییم بیایید رای بدهید. آیا فکر می‌کنید در دور آینده انتخابات به حرف من و شما مردم پای صندوق‌ها خواهند آمد؟ بعید میدانم مگر این‌که در یکسال آینده تحولی رخ دهد)، یک سئوال سیاسی ساده را با اصلاح طلبان و بدنه هوادارشان مطرح کرده بودم، مطالب چندی در نقد این پرسش و پیشنهاد به صورت رسمی و نقد و نیش های گوناگونی در گروههای مختلف مجازی نسبت به این یادداشت منتشر شد که برخی شان مایه شگفتی است.

http://tinyurl.com/y29uzxca

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61852
بررسی بحران ونزوئلا از منظر آمریکاستیزی
مهدی نوربخش

این اولین بار نیست که من با دوست بسیار عزیزم جناب اقای دکتر برقعی بر سر بحران‌های بین المللی دو نظر کاملا متفاوت و مخالف داریم. در مورد سوریه هم چنین بود و من از ابتدا مخالف مداخله نظامی ایران در سوریه بودم و ایشان موافق ان بود. شاید دلیل این اختلاف نوع نگرش ما به سیاست خارجی، نقش مردم در سیاست و پشتوانه تحصیل هر دوی ما باشد. به‌عنوان یک تحصیل‌کرده روابط بین الملل و سیاست خارجی اعتقاد دارم که نظم جهانی خصوصا در طول سه دهه گذشته با تغییرات عمده ای روبرو بوده است و با داده های تاریخ‌مصرف گذشته، ذهنیات و تعصب شخصی نمی‌توان به تحلیل رویدادهای جهانی امروز نشست. دو مقاله من در زیتون و میهن، پایی در ارقام و اعداد داشته است. نتیجه‌گیری‌های من بر سند متکی‌ست، درحالی‌که مقالات اقای دکتر برقعی بیشتر بر فرضیات ذهنی خود ایشان استوار است و کمتر از سند و ارقام بهره می‌گیرد.

https://tinyurl.com/yyq23zm9

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61862
رویکردی دیگر به رویداد ملی شدن صنعت نفت
یک جنبش با همه بازیگرانش

زیتون ـ محمدرضا سرداری
: ملی شدن صنعت نفت ایران پا به شصت‌ و نهمین سال خویش گذاشت؛ صنعتی که اثرات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی متعددی بر جامعه ایران داشته و همچنان نیز سرنوشت کشور تا اندازه زیادی متأثر از این صنعت استراتژیک است.

درباره موضوع ملی شدن صنعت نفت سخن بسیار گفته و نوشته شده و این قلم در این مکان سخنی بیشتری نمی‌تواند بر داشته‌های موجود بیفزاید. این نوشته صرفاً می‌کوشد تا به تحلیل دو رویکرد از داوری درباره این موضوع تاریخ‌ساز بپردازد. ابتدا رویکردی که مصدق یا کاشانی محور است و از یک سو می‌کوشد با قهرمان سازی باب طبع و ذائقه ایرانی، همه چیز را به اسم این دو تمام کند و از سوی دیگر مسئولیت شکست آن را نیز تماماً به نام آن دو بنویسد و رویکردی که معطوف به تحلیل‌هایی است که به ملی شدن صنعت نفت، از زاویه یک جنبش می‌نگرد.

جنبشی متشکل از ائتلافی نوشته و نانوشته میان فدائیان اسلام، هواداران کاشانی، مصدق و جبهه ملی و حتی دربار و شخص محمدرضا شاه. از این منظر می‌توان گفت که جنبش ملی شدن صنعت نفت در اثر یک اتفاق ملی و حول یک هدف مشترک شکل گرفته و دستاورد بزرگی را به ارمغان آورد تا اینکه به امراض همه جنبش‌های اجتماعی دچار شد؛ شکست خورد و دوباره به شکل دیگری بروز یافت.
در این نوشته تلاش می‌شود تا جنبش ملی شدن صنعت نفت با رویکرد دوم بازخوانی شود. این بررسی متن مذاکرات مجلس شورای ملی را محور تحلیل خویش قرار داده است.

https://tinyurl.com/yyhyqsdr

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61844
۰۱ فروردین ۱۳۹۸

اطلاعیه

زیتون فرارسیدن سال ۱۳۹۸ خورشیدی را به همه‌ی ایرانیان، مخصوصا خوانندگان زیتون شادباش می‌گوید و امیدوار است که سال جدید سرشار از خبرهای خوب و امیدبخش برای مردم ایران باشد.

همکاران زیتون نیز در تعطیلات نوروزی به سر می‌برند و ستون خبرها و گزارش‌های زیتون تا روز ۱۳ فروردین، به‌روز نخواهد شد اما با یادداشت‌های تحلیلی و مقاله‌های ستون اندیشه در خدمت خوانندگان خواهیم بود.

نوروزتان پیروز .

https://tinyurl.com/y29mz2ee

https://zeitoons.com/61868
نقد رویکرد اصلاح‌طلبی تقلیل‌‌گرایانه
جواد سلیمانی


بخش اول: اصلاح‌‌طلبان و خودکشی از ترس مرگ

قاعده ای اثبات شده با مصداق­های فراوان در مورد رژیم­های در حال گذار می گوید هنگامیکه جریان آزاد اطلاعات در جامعه­ای برقرار شود، پیش از اینکه نظام را از اعتبار ساقط کند، اپوزیسیون کهنه، فرمایشی و بی خاصیت آن جامعه را بی آبرو می کند.

در نقشه راهی که از سوی بنیادهای بین المللی ترویج دموکراسی از دیرباز برای حکومت­های نیمه اقتدارگرا (Semi-Authoritarian) بمنظور گذار آن جوامع بسوی دموکراسی پیشنهاد شده، اولین گام همیشه ایجاد راهی برای برقراری گردش آزاد اطلاعات در سطح جامعه بوده و پس از آن، تشکیل نهادهای جوان جامعه مدنی با کارویژه های ملموس و ریشه­دار کردن این نهادها در برنامه قرار گرفته است.

گذار به دموکراسی، البته بازی شطرنجی است بین جامعه مدنی یک کشور و نیروهایی از حاکمیت که وظیفه­شان دفاع از ساختار کنونی آن نظام است. از این رو هر یک از طرفین نیاز دارند بازی­­های طرف مقابل را بشناسند و با اقدامات متقابل بازی حریف را بر هم بزنند. هدف نیروهای حاکمیت که بصورت منسجم و با بودجه­ای مشخص وظیفه مطالعه و بازی با جامعه مدنی را بر دوش دارند این است که با کمترین هزینه برای نظام و کمترین میزان برخورد قهری، آن هم در زمانی که گردش آزاد اطلاعات در جریان است (چراکه چهره نظام را مخدوش می‌کند)، نهادهای مدنی را ناکارامد کنند. از این رو همانطور که در این بازی، نهادسازی و تعبیه این نهادها در جامعه و ریشه دار کردنشان از سوی جامعه مدنی در دستور کار قرار می گیرد، در سمت مقابلِ بازی نیز حاکمیت به انحاء گوناگون به تضعیف نهادها و احزاب کمر می بندد.

https://tinyurl.com/y2a7aows

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61879
«گناه» از منظر حافظ و نیچه
سروش دباغ


۱. سالهاست که با دیوان حافظ مأنوسم؛ هم از او می‌خوانم و هم درباره او. آثار عموم حافظ‌ پژوهان برجسته فارسی زبان را از نظر گذرانده‌ام. همچنین چند صباحی است به شرح فلسفه نیچه با محوریت اثر تبارشناسی اخلاق که شاید مهمترین اثر نیچه باشد همت گمارده‌ام. این کتاب آخرین اثری است که پیش از فرونشستن آن آتشفشان از زبان و قلم او منتشر گشت. در این جستار ابتدا می کوشم با استشهاد به برخی از غزلیات حافظ، در باب مفهوم «گناه» نزد او مطالبی را عرضه کنم. سپس به سروقت نیچه می‌روم و درک و تلقی او از مفهوم «گناه» را که از مفاهیم محوری در ادیان ابراهیمی و خصوصاً دین مسیحیت است، بررسی می نمایم. در انتها به مقایسه میان گناه‌ شناسی این دو متفکر بزرگ می‌پردازم.

۲. در باب گناه و گناه ‌شناسی حافظ به تفصیل در جای دیگری سخن گفته‌ام[۱]. اکنون برای این بحث، لُبّ آن مطالب را با تبیین فشرده چهار غزل توضیح می‌دهم تا پس از آن به سراغ نیچه رویم. در بخش نیچه به سروقت دو متفکر و نویسنده مشهور معاصر دیگر هم خواهم رفت؛ هم از محمد اقبال لاهوری یاد خواهم کرد و هم از نیکوس کازانتزاکیس، رمان نویس مشهور معاصر. اقبال و کازانتزاکیش تحت تأثیر نیچه بوده‌ و به گواهی آثارشان با ایده‌های نیچه‌ از حیثی بر سر مهر بوده‌اند.

از یکی از غزلیات زمینی حافظ آغاز می‌کنم که از تنعم بردن در این جهان و شرمنده نبودن از آن سخن می گوید. پیش از اینکه غزل را به بخث بگذارم، لازم است چند ایده اصلی گناه‌ شناسانه حافظ را برشمرم. حافظ شاعر و متفکری است که به گواهی دیوانش، بسیار به مقوله گناه اندیشیده؛ البته نه در کسوت یک فقیه و نه در کسوت کسی که در مقام توضیح این امر است که باید فی‌المثل از معاصی پرهیز کرد ؛ هر چند مشکلی هم با این امر نداشته است. اما او نگاه آنتروپولوژیک ، جامعه‌شناختی و هستی‌شناختی در باب گناه داشته است. به سخن دیگر، پرسش او این بوده که چرا اساساً گناه وجود دارد ؟ چرا باید چنین پدیده‌ای در عالم انسانی یافت شود؟

https://tinyurl.com/yyf64eoh

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61877
پدیده‌ی دختران خیابان انقلاب و واکنش قهرآمیز حکومت،در یک مبارزه‌ی دیالکتیکی،در دو جهت متفاوت بود:یکی،ارتقای آزادی‌های فردی به وسیله‌ی«خود»،و دومی،تلاش دیگری ـ‌حکومت و لایه‌های اجتماعی وابسته‌.

تصویر دختران خیابان انقلاب چه چیزی را در آینده ترسیم می‌کند؟
http://tinyurl.com/yxdnx4av

در زیتون بخوانید:
https://zeitoons.com/61471
از جاسیندا آردرن تا مسئولان ایرانی
یاسین عبدی

پس از مخابره قتل عام نمازگزاران مسلمان در نیوزیلند، مقام های کشورهای جهان، شخصیت های سیاسی و فعالان اجتماعی و حقوق بشری و حتا بسیاری از سازمانها و دولتها واکنش جدی نشان داده و مراتب تسلیت و تعزیت با جامعه مسلمان وبازماندگان و همچنین محکومیت این جنایت و اقدام تروریستی را نشان دادند. اما در این میان واکنش و نحوه همدردی نخست وزیر نیوزیلند خانم جاسیندا آردرن به باور راقم این نوشتار از همان لحظات انتشار خبر تا برگزاری گرامیداشت برای قربانیان و تسلی خاطر بازماندگان، چگونگی حضور در میان بازماندگان قربانیان و نحوه همدردی و عربی صحبت کردن و درود و صلوات بر پیامبر اسلام [ص] و روسری بر سر کردن و دیگر جزییات مراتب همدردی و موضع گیری سیاسی و امنیتی وی بسی متفاوت و جالب توجه و نوع دوستانه و انسان وار بود، چنانکه مایه تحسین بسیاری از مسلمانان جهان و مقامات کشورهای اسلامی قرار گرفت و حتا به سبب این رفتارهای انسانی به عنوان یکی از نامزدهای جایزه صلح نوبل پیشنهاد شد. به بیانی دیگر او با رفتار و منش انسانی خود نشان داد که نمونه یک مقام و مسئول دولتی و حضور او در میان مردم باید چگونه باشد و چگونه باید شدت اندوه و مراتب همدردی خود را ابلاغ کند. او در اولین اظهارات خود مسلمانان قربانی و بازماندگان را از خود و شهروند نیوزیلندی خواند و جنایتکاران و تروریستها را غیرخودی خواند و تنها به همین بسنده نکرد و هر آنچه از اقدامات دولتی را که لازم بود، سریعا در پیش گرفت و بلافاصله متهم اصلی را دادگاهی و تغییرات در قانون نگهداری اسلحه و…. کرد و دیگر اقدامات و پیگیری هایی که جای بسط آنها در این نوشتار نیست

در برابر، در این ایام نوروزی و پس از باران‌های سیل آسای بهاری که متاسفانه جان بسیاری از هموطنان عزیز را در بسیاری از استانها و شهرهای کشور گرفت و بازماندگان آنها و بلکه وجدان انسانهای بیدار ایران و جهان را بسیار متالم ساخت و خسارتهای مادی و معنوی و… دیگری را موجب شد و کماکان هشدارها درباره خطرات احتمالی سیلابها و بارانهای سیل آسا ادامه دارد. در این میان آنچه که سبب تاسف و بلکه هزار برابر مایه شرم و سرافکندگی است، موضع گیری دولت تدبیر و امید و سکان دار آن جناب آقای روحانی و دیگر مقامات حکومتی و دولتی است البته نقد عملکرد دولت مجالی دیگر می طلبد که این سطور جای آن نیست، بلکه همه سخن دراین مقام چنان که از عنوان نیز پیداست، موضع گیری و نحوه همدردی مقامات دولتی و حکومتی با سیل زدگان درمانده در مقایسه با واکنش نخست وزیر نیوزیلند است.

https://tinyurl.com/y58nk83e

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61893
«خیابان» استراتژی نیست
ملیحه محمدی

این مطلب را در مباحثه با دوست گرامی رضا علیجانی و در ارتباط با دو مقاله پی در پی ایشان تحت عناوین «آیا زمان آشتی با عرصه خیابان نرسیده است!؟» و «به جای هو کردن «خیابان»، آن را فهم کنید!» می نویسم.

این هر دو را ایشان در انتقاد از اصلاح طلبانی نوشته اند که به زعم ایشان بهای کافی را بهنقش عنصر خیابان در مسیر مبارزات مردمی نمی دهند یا به زعم ایشان نسبت به آن آلرژیدارند، آنچنانکه سرنگونی طلبان نسبت به صندوق رأی!

آقای علیجانی خود را «تحول‌خواه » می دانند، و این اصطلاحی ست که اندکی بعد از فرو کشکردن مظاهر بیرونی جنبش سبز باب شد و دوستانی از میان مخالفان جمهوری اسلامی با فاصله گرفتن از اصلاح طلبان و براندازان، این عنوان را برای معرفی خود برگزیدند.

از منظر بیرونی یکی از نشانه های بارز در شناخت این دوستان این است که، اصلاح طلبان را شکستخورده و تمام شده می بینند و در عین حال مسئولیت مستقیمی در مشکلات و کمبودهایروزمره به آنها می دهند، به نوعی که گویا اگر اصلاح طلبان بخواهند می توانند…

این تحلیل از نظر من دچار تناقض است ولی گمان نمی کنم در این نوشته جای طرح آن رابیابم. اما می توانم بگویم که مهمترین انگیزه ی پرداختن من به این دو مقاله همین نگاه به گمانم غیرواقع بینانه ی بخشی از اپوزیسیون است به موقعیت اصلاح طلبان از یکسو و گرایشاتعمومی جامعه از سوی دیگر. ارزیابی توان فوق العاده اصلاح طلبان که گویا مایل به استفاده ازان نیستند و ندیدن میزان آمادگی جامعه مدنی ـ نه همه معترضان ـ برای بالا بردن هزینه ی مبارزه، باعث می شود که این دوستان ما دریافت درستی از توازن قوای سیاسی میان حکومت و مردم را به دست ندهند؛ و دیگر اینکه عامل « خیابان» را به عنوان استراتژی و محور مبارزه ارائه بدهند که من آن را زیانبار می بینم و مختص دوستمان علیجانی هم نیست.

باری، قبل از ورود به متن این توضیح را به کمک بگیرم که درک ایشان از خیابان به مثابه استراتژی مبارزه مدنی را من از همان مدخل ورود به مقاله اول شان پیدا می کنم در نمونه هاییکه ارائه می دهند و نکته هایی که ناگفته می گذارند…

https://tinyurl.com/y5ej76xu

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61899
انقلاب‌های قرن بیستم؛ فرداهایی که هرگز نرسید
به بهانه دوازدهم فروردین، چهلمین سال‌روز «جمهوری اسلامی»

زیتون- مهرداد خوانساری:

مقایسه انقلاب اسلامی ایران با سه انقلاب بزرگ دیگر قرن بیستم، این واقعیت را روشن می سازد که هیچ یک از این انقلاب‌ها علیرغم تمام شعارهایی که می‌دادند و می‌دهند، نتوانسته‌اند در پیاده کردن سادهترین اهداف و آرمان‌هایشان در جهت بهبود بخشیدن به زندگی روزمره شهروندان و یا پیاده کردن حکومتی مردمی و عادل فارغ از ارعاب و خشونت علیه منتقدان و دگراندیشان موفق باشند.

نمونه‌هایی مانند انقلابیون چین، که توانسته‌اند به اوضاع اقتصادی کشورشان سامانی بدهند،‌ در شرایطی موفق به انجام این مهم شدند که از سر اجبار، تمام آرمان های اولیه خود را با پذیرفتن شرایط سرمایه داری و بازار آزاد به کنار گذاشتند.

ولی فراتر از مقایسه‌هایی که در این نوشته با انقلاب های روسیه،‌ چین،‌ کوبا و ایران می شود،‌ شاید بدون اغراق بتوان گفت که گذشته از جنبش های انقلابی «استقلال طلب» که هدف اصلی شان رهایی از بند کشورهای استعمارگر ـ مانند انقلاب آمریکا ـ بوده است،‌ هیچ انقلاب دیگری نتوانسته شرایطی بهتر و ممتازتر از گذشته را برای شهروندانش فراهم آورد.

گرچه تفاوت های فاحش و اساسی میان انقلاب های روسیه،‌ چین،‌ کوبا و ایران به لحاظ شرایط خاص هرکدام از این نمونه ها کاملا بدیهی است، ولی در عملکرد انقلابیون این کشورها شباهت های زیادیبه‌چشم می خورد و این فرضیه شوخی آمیز را به وجود می آورد که انگار راه و روش این افراد انقلابی، همگی از یک «کتاب راهنما» ی واحد سرچشمه گرفته است.
https://tinyurl.com/y3lykmlp


متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/61904