سید صالح حکیم در مصاحبه با زیتون
گفتگوی دینی بدون گفتگوی انسانی به جایی نمی‌رسد

زیتون ـ محمد جواد اکبرین: امروز نهم شهریورماه، ۴۱سال از ربوده شدن امام موسی صدر می‌گذرد؛ او را امامِ گفتگو می‌خوانند؛ رهبر شیعیان لبنان که عمرش را در دعوت به همزیستی مسالمت‌آمیز و «شراکت انسانی» گذراند و برای گفتگو با «دیگری» هیچ مرزی نداشت. میراث او را شاید بتوان در همان خطبه‌ای که هجدهم فوریه ۱۹۷۵ در کلیسای کبوشیین بیروت خواند خلاصه کرد که: «ادیان همه یکی بودند و قرار بود در خدمتِ انسان باشند؛ جنگ‌ها و دعواها از روزی آغاز شد که هر یک از دین‌ها به جای اینکه به انسان خدمت کند خدمتگزارِ خویش شد و انسان را فراموش کرد». در این ۴۱سال که از ناپدید شدن او می‌گذرد تجربه و میراث او اگرچه هنوز در اقلیت است اما از سوی همفکرانش با جدیت و پشتکار دنبال می‌شود.

یکی از مراکز دینی که سالهاست برای برداشتن دیوارهای گفتگو و ترویج ارزش‌های اخلاقی و انسانی تلاش می‌کند «مُلتقی قیَم للحوار و التعاون» در شهر نجف اشرف است؛ این مصاحبه، حاصل دیداری کوتاه با «سید صالح حکیم» است که مدیریت این مرکز را بر عهده دارد و با حوصله و مهربانی درباره «شراکت انسانی» و مبانی و موانعش حرف می‌زند. سید صالح از تبار «آل حکیم» است که یک عمر از استبداد رنج برده‌اند. در عراقِ دوران صدام، پدرش سید مهدی حکیم به شهادت رسید و خانواده‌اش به زندان رفتند و خودش به قم پناه آورد. پس از سقوط صدام به نجف بازگشت و حالا به نمایندگی از آیت‌الله سید سعید حکیم (از مراجع شیعه در عراق) در بسیاری از مجامع بین‌المللی حضور دارد و ایده «شراکت انسانی و زندگی مشترک» را دنبال می‌کند؛ هرچند به گفته او موسسه‌‌اش مستقل از مرجعیت عمل می‌کند.
@zeitoons
«آل حکیم» در مبارزه با استبداد صدام، ده‌ها شهید و زندانی و مفقود دارد، در عرصه علوم عقلی و نقلی نیز آوازه بلندی دارد و در احزاب سیاسی عراق هم چهره‌های شناخته‌شده‌ای دارد؛ در این تبار و خانواده‌ی متنوع و متکثر، سید صالح حکیم بر خلاف برخی دیگر، فاصله‌اش را با قدرت حفظ کرده و همان قدر که بر گفتگو با دیگری تاکید می‌کند نسبت به آنچه «اسلام سیاسی» می‌خواند هشدار می‌دهد.
https://tinyurl.com/y2b4dhf7

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66655

اعتراض زهرا رهنورد به رویکرد امنیتی علیه زنان

زیتون– زهرا رهنورد٬ از رهبران در حصر «جنبش سبز»٬ در اعتراض به رویه قضایی با زنان یادداشتی منتشر کرد.

در این یادداشت با تاکید بر اینکه «از یکسو فقدان قوانین حمایت کننده از زنان، از یک سو ابزار سرکوب پنهان و آشکار شبیه گشت ارشاد و درگیری های متعدد در خیابان به بهانه‌هایی مانند حجاب تا شبیه آب بازی یک دختربچه ۱۵ ساله در پارک»٬ زنان را تحت فشار قرار داده‌اند؛ نوشت که از سوی دیگر «دستگیری فعالان زن، خبرنگاران و روزنامه‌نگاران، گرامی دارندگان روز زن، حتی صاحبان حرفه‌ها، دستگیرشدگان روز گارگر، معلمان و کارگران و دانشجویان» حیات اجتماعی و سیاسی زنان را نشانه رفته‌اند.

او در ادامه این یادداشت که توسط وب سایت کلمه منتشر شده٬ افزود: «حکم‌های طولانی صادر شده اخیر نظیر حکم مرضیه امیری و یا وثیقه‌های سنگین که حتی با تهیه آن توسط خانواده رد می‌شود و اتهام به هنرمندان و خبرنگاران و صاحبین فکر و قلم و فشارهای هنگام بازجویی برای پذیرش اتهام‌ها که تالم و نگرانی همگانی در پی دارد مثل نوشین جعفری به جرم‌های ناشناخته و غریب و تبدیل آن به تشویش اذهان عمومی.»

این رهبر در حصر جنبش سبز در ادامه این سوال را مطرح کرد که «آیا حاکمیت فکر نمی‌کند که خود با این روش‌ها به تشویش اذهان عمومی دامن زده است؟»

زهرا رهنورد افزود: «وضعی به وجود آورده‌اند که خانواده‌ها به دلیل عدم امنیت فرزندانشان در تشویش مدام به سر می‌برند، غیر از دستگیری‌ها در اماکن مختلف، پدران و مادران و خانواده نمی‌دانند وقتی فرزندانشان برای کار و درس و تفریح و خرید و هر مساله از خانه بیرون می‌روند آیا با صحت و سلامت و امنیت به خانه بر می‌گردند؟ یا خروجشان از خانه بی بازگشت خواهد بود.»

او ادامه داد: «بالاخره بعد از مدتی زجر چشم انتظاری، این سو و آن سو دویدن و مراجعه به بیمارستان و سردخانه از ترس تصادف و مراکز امنیتی و اطلاعاتی از ترس دستگیری‌ها، بالاخره خبر می‌شوند که فرزندشان بدون دلیل سر از زندان‌ها درآورده یا صدای ضجه‌اش هنگام بازجویی‌ها را به گوش می‌شنوند یا برای بسیاری از دستگیرشدگان به جان می‌شنوند!»

این رهبر در حصر جنبش سبز در پایان این پیشنهاد را مطرح کرد: «پیشنهاد می‌کنم در این اوضاع خطیر ملی، تنگی معیشت و تحریم‌های خشن و بی پایان حداقل حمایت و آرامش که نظام می‌تواند به مردم تقدیم کند گسترش آزادی‌ها بطور اعم و آزادی زندانیان سیاسی و حذف فضای امنیتی است.»
http://bit.do/rahnavard

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66701

«مزه شیرین عدالت» با طعم «دادگاه‌های مرگ»

زیتون ـ سولماز ایکدر: تقریبا نزدیک به شش ماه از آغاز دوران ریاست یکی از اعضای دادگاه‌های مرگ بر قوه قضاییه می‌گذرد.

زمانی که حکم ریاست بر این قوه توسط آیت‌الله خامنه‌ای صادر شد٬ عده‌ای امیدوار بودند که رییس جدید روشی متفاوت پیشه کند. رییسی در روزهای ابتدایی قاضی‌القضات شدن خود وعده داد که آمده تا «مزه شیرین عدالت» را به مردم بچشاند.

در این میان حتی برخی از چهره‌های اصلاح طلب نیز از ریاست ابراهیم رئیسی استقبال کردند و در مجامع خصوص تاکید می‌کردند که «هرچه که بد باشد٬ بدتر از صادق لاریجانی که نخواهد بود.»

بازداشت‌‌های متصل به محکومیت

پیش از آغاز دوران زعامت ابراهیم رئیسی بر قوه قضاییه٬ به صورت معمول برای متهمین پس از پایان دوران بازداشت موقت ـ بازجویی٬ قرار وثیقه صادر می‌شد و زندانی این امکان را داشت که تا زمان قطعی شدن حکم٬ خارج از زندان به سر برد. همچنین مبالغ وثیقه‌های تعیین شده نیز، نه در همه موارد، اما اغلب با درآمد زندانی حداقل همخوانی را داشت و در نهایت قابل تهیه بود.

در دوران رییس جدید این قوه اما در اکثر موارد یا قرار بازداشت به وثیقه تغییر نمی‌کند٬ یا مبلغ وثیقه آنچنان بالاست که خانواده زندانی امکان تودیع آن را ندارند و یا وثیقه صادره از سوی دادگاه مورد قبول واقع نمی‌شود.

از بین نمونه‌های فراوان٬ می‌توان به مسعود کاظمی اشاره کرد.

برای مسعود کاظمی٬ روزنامه نگار٬ در ابتدا قرار وثیقه‌ای یک میلیاردی تعیین شد. تامین چنین مبلغی برای یک روزنامه‌نگار با درآمدی محدود٬غیر ممکن بود.

البته این قرار پس از مدتی به ۲۰۰ میلیون کاهش یافت اما روند تامین این مبلغ وثیقه تا زمان تایید حکم او به طول انجامید.

قرار وثیقه دو میلیاردی عسل محمدی و یک میلیاردی عاطفه رنگریز نیز به رغم مبلغ بسیار بالا٬ پس از آنکه به سختی فراهم شد٬ از سوی قاضی پذیرفته نشد.

قاضی دادگاه در اکثر موارد با تعیین وثیقه بالا٬ مدت زمان فراهم آمدن آن را طولانی‌تر می‌کند و پس از تهیه نیز به بهانه نزدیک بودن زمان دادگاه و صدور حکم٬ از قبول آن سرباز می‌زند.

حتی در موارد غیرسیاسی٬ مانند محمدعلی نجفی٬ به رغم صدور قرار وثیقه و تامین آن٬ به ناگهان در روز جمعه نظر قاضی تغییر و دستور بازگشت او به زندان صادر شد.
http://bit.do/edal

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66694

آیا جمهوری اسلامی از حمایت «جبهه مقاومت» دست می‌کشد؟

زیتون ـ یلدا امیری: حملات اسرائیل به سوریه، لبنان و عراق؛ مواضعی که در ادبیات جمهوری اسلامی «جبهه مقاومت» نامیده می‌شود و عدم واکنش جمهوری اسلامی، پرسش‌های بسیاری را در مورد رویکرد ایران در منطقه ایجاد کرده است.

مقامات جمهوری اسلامی که تا پیش از این به کوچکترین اتفاقات در سوریه، یمن، لبنان و عراق واکنش نشان می‌دادند و حتی اظهارنظرهای مقامات اسرائیلی را بی‌پاسخ نمی گذاشتند اکنون در برابر حملات اسرائیل سکوت می‌کنند و یا پاسخ‌های محافظه‌کارانه می‌دهند.

یکی از فرماندهان ارتش اسرائیل که نام او فاش نشده چندی پیش اعلام کرد نیروی هوایی این کشور در دو سال اخیر بیش از دویست بار مواضع نیروهای ایرانی و متحدان آن‌ها را در سوریه هدف قرار داده است. اما تاکنون واکنشی از سوی جمهوری اسلامی در این خصوص وجود نداشته است. حالا دامنه این حملات در هفته‌های اخیر از سوریه فراتر رفته و به خاک عراق و لبنان کشیده شده است. اما باز هم مقامات جمهوری اسلامی سکوت را ترجیح می‌دهند.

این سکوت از آنجا سوال‌برانگیز است که ایران با پرداخت هزینه بالا در جنگ‌های سوریه و عراق توانست گروه های شبه نظامی متحد خود را در این کشورها مستقر و نقش خود را در خاورمیانه تثبیت کند اما حالا در مورد حملات متعدد اسرائیل به نیروها و متحدانش در سوریه و عراق و لبنان سکوت کرده است.

دومینوی حملات اسرائیل

دومینوی حملات اسرائیل از سوریه شروع شد، روز ۳ شهریور ارتش اسرائیل اعلام کرد که حمله‌ای هوایی علیه نیروهای ایرانی در حوالی دمشق، پایتخت سوریه انجام داده است تا حملات پهپادی مرگبار احتمالی را خنثی کند.‏ ارتش اسرائیل گفت که علیه مواضع سپاه پاسداران ایران و شبه‌نظامیان شیعه موشک‌هایی شلیک کرده است.‏ حتی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفت که ایران در هیچ ‌جایی مصونیت ندارد و اسرائیل برای دفاع از خودش همچنان اقدامات قاطعانه و مسئولانه انجام خواهد داد.‏
https://tinyurl.com/y6mela5n

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66752

ایران و خطی که «رهبر» ترسیم می‌کند

زیتون ـ نیلوفر سعیدی: حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران امروز در حالی برای گرفتن تاییدیه دو وزیر جدید به مجلس رفت که تنها دو روز به ضرب‌الاجل کاستن مجدد تعهدات ایران در برجام زمان باقی مانده است.

از این رو روحانی در جلسه امروز گریزی به بحران‎های بین‌المللی ایران زد و گفت که «در این کشور اصول سیاست‌های ما را رهبر معظم انقلاب تعیین می‌کند، سیاست‌های کلی نظام توسط ایشان ترسیم می‌شود.»

رییس‌جمهوری ایران شنبه گذشته هم در تماس تلفنی با امانوئل ماکرون اعلام کرده بود که اگر تا روز پنجشنبه٬ اتفاق خاصی نیفتد٬ تهران باز هم از تعهدات هسته‌ای خود در برجام خواهد کاست.

شرط مذاکره با آمریکا

روحانی امروز در مورد شرط ایران برای مذاکره هم اظهارنظر کرده و افزود: «تاکنون تلاش‌های زیادی برای دیدار دوجانبه میان ایران و آمریکا صورت گرفته است که تمام این تلاش‌ها با پاسخ منفی ما همراه بوده است.»

او تاکید کرد که ایران با آمریکا به صورت دوجانبه دیدار نخواهد کرد و گفت: «این کار را در گذشته انجام نداده‌ایم و در آینده هم انجام نخواهیم داد. تنها در صورتی که تحریم‌ها برداشته شود آمریکا می‌تواند به مذاکرات چندجانبه ما با سایر اعضای برجام بازگردد.»
حسن روحانی در حالی به این نکته که رهبر حرف آخر را در ایران می‌زند تاکید کرد که ظرف چند روز اخیر٬ در مورد رویکرد ایران به حل بحران سیاسی با آمریکا بارها مواضع متفاوت و گاه متناقضی گرفته است.

او در ابتدا گفت که حاضر است برای حل مشکلات ایران٬ با هر کسی دیدار و مذاکره کند٬ سپس محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه کابینه خود را به اجلاس جی ۷ در بئاریس فرانسه فرستاد و روز بعد از آن نیز اعلام کرد که «اگر کسی بخواهد صرفا با حسن روحانی عکس بگیرد، این کار امکان‌پذیر نیست. البته، فتوشاپ آن امکان‌پذیر است؛ اما در واقعیت چنین چیزی نخواهد شد؛ مگر آنکه یک روزی از تمام تحریم‌های ظالمانه خود دست بردارند.»

به نظر می‌رسد که با توجه به شواهد موجود و ناتوانی ایران در فروش نفت و در عین حال پایبندی به موازینی که خامنه‌ای آنها را «آرمان‌های انقلابی» می‌نامد٬ عملا گونه‌ای بن‌بست در برون‌رفت از این وضعیت به وجود آورده است.

اشاره روحانی به نقش تعیین‌کننده آیت‌الله خامنه‌ای در این میان هم می‌تواند پاسخ به منتفدان و هشداردهندگان به وی باشد و هم به نوعی اذعان به وجود این بن‌بست. روحانی به این وسیله سرانجام اعلام کرد که مسئولیت تصمیم در این باره به عهده کسی است که اختیاردار است.
https://tinyurl.com/y35g4jmx

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66779

بهمن احمدی امویی در گفتگو با زیتون از «فراموش‌شدگان زندان» می‌گوید
گویی آن‌ها وجود خارجی ندارند

زیتون ـ مهسا محمدی: «فراموش شدگان زندان» عنوانی است که بهمن احمدی امویی به گروهی از هم‌بندی‌های سابق خود در زندان رجایی‌شهر و بعضی از زندانیان مشابه آنان در شهرستان‌های مختلف داده است. محبوسینی که با حکم حبس ابد یا به عبارتی حبس‌های طویل‌المدت و اتهاماتی مانند عضویت در احزاب مختلف کرد از پ.ک.ک و پژاک گرفته تا دموکرات، کومله یا سازمان مجاهدین خلق دهه‌های عمر خود را در زندان سپری می‌کنند. احمدی امویی می‌گوید که اگر وضع به همین منوال پیش برود تنها مرگ از آنجا خلاصی‌شان می‌دهد.

نگاهی به اتهامات و وضعیت پرونده‌ی این افراد و وضعیت زیستی آنان در زندان از وخامت اوضاع این زندانیان حکایت دارد. کسانی که دو یا سه دهه پیش در دستگاه نه چندان خوش‌آوازه قضای ایران محاکمه شدند، حکم‌های ابد یا اعدام دریافت کردند و بعضی از اعدام‎ها در طی سال‌های بعد از آن شکست و از آن زمان در حال گذراندن حبس‎های بی‎انتهای خود هستند. بهمن احمدی امویی روزنامه نگار و زندان سیاسی سابق در گفتگویی با «زیتون» به وضعیت این زندانیان پرداخته است و به سوالات ما درباره مدل مواجهه دستگاه قضا و نهادهای حقوق بشری با این پرونده‎ها و راه‌های احتمالی تغییر وضعیت و آزادی این زندانیان پاسخ داده‌است.
https://tinyurl.com/yyfmb7qj
متن کامل این گفتگو از پی می‌آید:

https://zeitoons.com/66810

در حاشیه ناپدید شدن عضو خبرگان رهبری و طلبه اینستاگرامی
صدرالساداتی‌ها، جن‌گیر یا فسادستیز؟

زیتون ـ فریده ریحانی: صبح دیروز خبر ناپدید شدن روح‌الله صدرالساداتی، نماینده هرمزگان در مجلس خبرگان رهبری به همراه برادرش مهدی صدرالساداتی و برادر دیگرشان، منتشر شد.

مهدی صدرالساداتی طلبه و از چهره‌های جنجالی «ضد فسادِ» جریان اصولگرا در شبکه‌های اجتماعی است.

وحید اشتری یکی از فعالان منتسب به طیف اصولگرا با اعلام این خبر در کانال تلگرامش نوشته بود که «سید مهدی ‎صدرالساداتی ساعت ۲ ونیم بامداد چهارشنبه ۱۳ شهریور از قم خارج شده که از فرودگاه مهرآباد برود بندرعباس. تا الآن نزدیک ۲۴ ساعت است که هم گوشی خودش خاموش است هم راننده و افرادی که با وی بوده‌اند. همه نگرانند.»

اشتری سپس به صورت لحظه به لحظه در مورد وضعیت نامعلوم صدرالساداتی به اطلاع‌رسانی پرداخته و بر ناپدید شدن و یا احتمال بازداشت آنها تأکید می‌کرد. در همین حال کانال تلگرامی قم‌نیوز به نقل از یک منبع آگاه خبر داد که صدرالساداتی به حکم دادگاه ویژه روحانیت بازداشت شده است، ساعتی بعد اما روابط عمومی دادسرای ویژه روحانیت با انتشار اطلاعیه‎ای اعلام کرد که هیچ‌گونه اقدام قضائی در خصوص بازداشت آنان ازسوی دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت صورت نگرفته است.

درحالی که مطابق پیگیری‎های وحید اشتری، خانواده صدرالساداتی نیز هیچ اطلاعی از وضعیت آنان نداشتند، احمد امیرآبادی فراهانی در توییتی نوشت که مسئولین مربوطه گفته‌اند که احضار و بازداشتی در کار نبوده و صدرالساداتی‎ها در حال حاضر در قم به سر می‌برند و زندگی عادی خودشان را دارند. این خبر هم اما بار دیگر از طرف پدر صدرالساداتی‎ها تکذیب شده است.
https://tinyurl.com/y3yfyoj6

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66836

چرا برخی از اعضای خاندان امام حسین در کربلا حضور نداشتند؟
حسن یوسفی‌اشکوری

درآمد

در ارتباط با قیام امام حسین و واقعه کربلا و عاشورا، از پرسش های قابل تأمل این است که چرا برخی از اعضای خاندان علوی و از جمله برادر کهتر حسین محمدبن حنفیه و یا عموزاده و دامادش عبدالله بن جعفر و حتی عبدالله بن عباس با حسین همراهی نکردند و در نهایت در کربلا حاضر نبودند؟ به ویژه شخصیتی چون محمد حنفیه نه تنها خود با عزیمت حسین به عراق مخالفت کرد، بلکه حتی فرزندش را پنهان کرد تا با حسین همراه نشود. این پرسش زمانی مهم تر می نماید که، دیدگاه کنونی شیعی مبنی بر وجوب شرعی حمایت از امام وقت در هر حال و شرایط به ویژه وجوب مشارکت در جهاد را معیار داوری باشد. از باب نمونه بنگرید به این روایت در لهوف ابن طاوس و مثیرالاحزان ابن نما که به نقل از شخصیتی چون امام صادق حسین در آستانه خروج به سوی عراق نوشت: هرکس با من همراه شود شهید خواهد شد و هر کس که تخلف کند، پیروز و رستگار نخواهد بود. در این صورت، چرا و به چه دلیل شخصیتی چون محمدبن حنفیه، شکست اخلاقی و عدم رستگاری را بر رستگاری ترجیح داده و از توصیه امام حسین (و اگر نگوییم فرمان ولایی امام) تن زده است؟[۱]

قابل توجه این که روایت یاد شده به گونه ای نقل شده که ملامت و سرزنش شخصیتی چون امام ششم شیعی (جعفربن محمد) در آن آشکار است. متن آن این است: روزی در محضر امام صادق سخن از چرایی عدم همراهی محمدبن حنفیه با حسین بن علی بود و او گفت: سخنی به شما بگویم که از این پس در این باب چیزی نپرسید. او سپس روایت کرد که «انّ الحسین لمّا توجه الی العراق دعا بقرطاس و کتب: بسم الله الرحمان الرحیم من الحسین بن علی الی بنی هاشم. اما بعد من لحق بی استشهد و من تخلّف عنی لم یبلغ الفتح والسلام».[۲]
https://tinyurl.com/y5v8ketu

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66851

ارزیابی نقادانۀ روش‌‌شناسی‌های آینده‌نگاری و آینده‌پژوهی
نوشته علی پایا | ترجمه علیرضا همتی

مقدمه

ژوزف وُروس[۱] در مقالۀ «در باب بنیان‌‌های فلسفی پژوهش‌های آینده»[۲] یادآوری می‌‌کند که «دانش‌پژوهی نمی‌‌تواند به شکلی مناسب یا کامل در غیاب فهم کارکرد فلسفه‌‌ای که زیربنای آن را تشکیل می‌‌دهد، تحقق یابد» (Voros, 2007: 70). درحالی‌‌که نقش چارچوب‌‌های فلسفی برای رشته‌‌‌هایی مانند فیزیک که تاریخی طولانی دارد تا حدودی از سوی نویسندگان مختلف مورد بررسی قرار گرفته است (Agassi, 1975; Meyerson, 1962; Mittelstaedt, 1963/1975; Redhead, 1995 )، مطالعات مشابه دیگری، شاید غیر از اثر اولیۀ وِندِل بِل (۱۹۹۷)، درزمینۀ آینده‌پژوهی صورت نگرفته است. باوجوداین، با توجه به این امر که تحقیقات آینده بنا به ماهیتشان، تکاپویی تجربی در مفهوم دقیق کلمه نیستند و نمی‌‌توانند باشند، یعنی آزمون تجربی نمی‌‌تواند دعاوی مربوط به آینده‌پژوهی (مطالعات آینده‌ها) را تقویت[۳] کند و بهترین کاری که پژوهش‌های آینده‌پژوهی می‌‌توانند انجام دهند، تکیه‌‌کردن به «آزمایش‌های فکری» و «شبیه‌‌سازی‌‌های کامپیوتری» برای ارزیابی سناریوهای پیشنهادی آینده است، نیاز به یک چارچوب فلسفی مناسب برای این رشته، بیش‌ازپیش آشکار می‌‌شود.

هرچند، فارغ از مسئله «چارچوب‌‌های فلسفی مناسب» برای آینده‌پژوهی، بسیاری از محققان، خواه در زمره آینده‌پژوهان و خواه غیر آنان وجود دارند که حتی در این خصوص که این‌ حوزه پژوهش، یک دیسیپلین درست‌عیار دانشگاهی یا علمی به شمار می‌آید، تردید دارند (Voros, 2007؛ مانوئل کاستلز[۴]).

بنابراین، به نظر می‌‌رسد که پژوهشگران رشتۀ آینده‌پژوهی با نابختیاری دوسویه‌ای مواجه‌‌اند: برایشان به‌درستی روشن نیست که مؤثرترین چارچوب فلسفی‌‌ای که می‌‌تواند جست‌وجوهای معرفتی آنان را تسهیل کند کدام است؛ و نیز برایشان به‌درستی روشن نیست که رشتۀ آینده‌پژوهی یک رشتۀ دانشگاهی معتبر به شمار می‌آید یا نه؟

هدف من در این مقاله آن است که تا جای ممکن جایگاه آینده‌پژوهی را به‌عنوان یک رشتۀ‌‌ پژوهشی روشن کنم و یک چارچوب فلسفی ارائه دهم که بتواند تا حد زیادی کارایی پژوهش در این زمینه را بهبود بخشد.
https://tinyurl.com/y3zzz633

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66638

رقص و آواز در جدال با تروریسم
ابوالفضل مظلوم‌زاده

امروزه، آن‌چه جامعه‌ی انسانی را به وحشت می‌اندازد و «جهانِ زندگی» را مختل می‌کند، مواجهه با شکل نگران‌کننده‌ای از کنش‌های معنادارِ نظام‌های ایدئولوژیک برای تزریق ترس، ناامنی و وحشت در میان مردم است. این نوع خشونت سازمان‌یافته‌ با پیروی از یک منطق عقلانی تا آن‌جا پیش می‌رود که بنای هرگونه عقلانیت، امنیت و آرمان فرو‌پاشد. در این حالت، صرفاً مشاهده‌ی تعداد کشته‌شدگان در شکل‌های مختلف خشونت سیاسی سبب بروز دلهره در میان مردم نمی‌شود، بلکه،‌ تجربه‌ی ترور روزمره برای رسیدن به اهداف سیاسی و سازمان‌دهی به جامعه‌ای منضبط و پیش‌بینی‌پذیر برای حفاظت از نظام سیاسی است. در این نوع تروریسمِ ایدئولوژیکْ که «ملَت»، هدف ترور مستمر قرار می‌گیرد، از طریق نمایش و بازنمایش ترس، به طور آگاهانه، پنهان و آشکار، ارعاب سیاسی نقش محوری می‌یابد و چنین به‌نظر می‌رسد که فقط صیانت از حکومت سبب ارضای کنترل‌کنندگان نمی‌شود، چون‌که هدف عالی، تسخیر «همه‌چیز» است. به این خاطر، حکومت، صدای هیچ مخالفی/منتقدی را تحمل نمی‌کند؛ به اعطای هیچ نوع آزادی تن نمی‌دهد و هیچ‌کس حق گذر از قوانین و فرامین و شکستن محدودیت‌های اجتماعی/سیاسی را ندارد. تجربه‌ی زیستن زیر سایه‌ی سرکوب در دوران‌های سیاه نازی‌ها در دهه‌ی ۱۹۳۰ یا فاشیست ایتالیا در دهه‌ی ۱۹۲۰ یا دوران تصفیه‌سازی در اروپای شرقی، نشان می‌دهد که چگونه ابراز رفتارهایی ساده و پیش‌پاافتاده در پوشش «قانون» به یک رؤیا تبدیل شده‌بود. نه‌تنها ساده‌ترین و پیش‌پاافتاده‌ترین رفتارها و کردارها به رؤیا تبدیل شده‌بود، بلکه، اعتقاد و تفکر درباره‌ی آن‌ها نیز جرم بود! زیرا به قول «ژیژک» راهبرد این است که مقررات حقوقی چنان سخت‌گیرانه تدوین شود که اگر نص آن را در نظر بگیریم، همگان مجرم‌اند. «بدین ترتیب رژیم می‌تواند با گذشت بودن خودش را به رخ بکشد:«می‌بینید، اگر می‌خواستیم، می‌توانستیم همه‌تان را دستگیر و محکوم کنیم، ولی نترسید، ما اهل مدارا و آسان‌گیری هستیم…»؛ در عین حال رژیم همواره اتباع خود را تهدید به تنبیه می‌کند:«بیش‌ازحد با ما بازی در نیاورید، یادتان باشد که هر لحظه می‌توانیم …»[۱]. و این یعنی زیستن زیر سایه‌یِ نحسِ تروریسم.
@zeitoons
این‌ها همه، بهایی برای پاسداشت جهان ساختگی و ایدئولوژیک نظام سیاسی است. این نوع تروریسمِ مبتنی بر ایدئولوژی بیش‌تر از جانب مردمِ خود احساس خطر می‌کند تا ملت و دولتی دیگر. و موعدِ سرکوب و خفقان را زمانی می‌بیند که خود را در تهاجم و محاصره می‌یابد؛ البته این توهم برای آنان همیشگی است.
این خشونت سیستمی، رمز و راز اعمال زور را خوب حفظ است: تلفیق ماهرانه‌ای از تروریسم سنتی‌ـ‌البته در سطح بسیار کم که دارندگان قدرت سیاسی را هدف قرار داده نه مردم عادی‌ـ و تروریسم جدید که به صورت تصادفی جامعه‌ی مخاطب خود را انتخاب می‌کند تا به اعمال وحشت مشغول شود. و همین‌طور آمیزه‌ای از صورت پراگماتیستی تروریسمْ از طریق نمایش و بازنمایش ترس برای استیلا بر زیست سیاسی/اجتماعی مردم، مثل سرکوب گسترده در اعتراض‌ها و بازداشت اقشار مختلف جامعه. و صورت نمادین از تروریسم که می‌تواند شامل بلایی باشد که بر سر یک «گذشته»، «تاریخ» و راویانِ تاریخِ شکوهمند می‌آورد. پس هدف تروریسم در شکل «نمادین» می‌تواند شامل: حمله به «نهادها و سازمان‌های دموکراتیک»، «تاریخِ مورد علاقه و آثار برجامانده» و «فرهنگ» باشد؛ که هر کدام پیام خاصی را به جامعه مخابره می‌کنند.
https://tinyurl.com/y2ugdsvy

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66635

آیا ایران از اروپا قطع امید کرده است؟
از کاهش تعهدات برجامی تا تحویل نفت به سوریه

زیتون ـ یلدا امیری: روز شنبه ۱۶ شهریور بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران در نشستی خبری گفت که ایران در گام سوم کاهش تعهداتش چهار اقدام را در دستور کار خود قرار داده است که با بررسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آنان بر این موضوع صحه خواهند گذاشت.

کاهش تعهدات برجامی؛ مجموعه اقداماتی است که جمهوری اسلامی برای تحت فشار قرار دادن اروپا و تهدید آمریکا از ۱۸ اردیبهشت امسال و در سالگرد خروج آمریکا از برجام آغاز کرد. این کاهش تعهدات به صورت مرحله ای و گام به گام انجام می‌شود و روز جمعه ۱۵ شهریور گام سوم آن آغاز شد.

به نظر می‌رسد که این روزها سیاست‌ورزی پیرامون مسائل ایران از هیچ منطق خاصی پیروی نمی کند. برای آمریکا اختلاف با ایران دیگر محدود به پرونده هسته ای نیست، اما اروپایی‌ها ترجیح می‌دهند توافق هسته‌ای با ایران را حفظ کنند. در این میان آمریکا همزمان با دعوت ایران به مذاکره، تحریم‌ها را افزایش می‎دهد و ایران در حالی که درگیر مذاکره با اروپا است، تعهدات برجامی را کاهش می دهد.

طرفین به یکدیگر هشدار می‌دهند و تهدید می‌کنند، اما روشن است که تحولات به سود ایران پیش نمی‌رود، نه آمریکا تصمیم دارد که از تحریم‌های خود بکاهد و نه اروپا قادر است که کانالی برای تجارت با ایران ایجاد کند. کاهش تعهدات برجامی نیز به ناامیدی بیشتر اروپا دامن می‌زند.
https://tinyurl.com/y6dkp4yx

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66884

دادِ بی‌داد

در سالگرد اعدام لقمان و زانیار مرادی

‍ لقمان مرادی و زانیار مرادی مثل مازیار ابراهیمی بودند، درست مثل او زیر شکنجه مجبور به اعتراف شدند، آن‌ها به ترور پسر امام‌جمعه مریوان اعتراف کردند و مازیار به ترور دانشمند هسته‌ای، هرسه هم مصاحبه تلویزیونی کردند، احتمالاً شکنجه‌هایی هم که منجر به اعتراف اجباری‌شان شد شبیه به هم بود، اما سرنوشتشان اصلاً شبیه به هم نبود. مازیار این شانس را آورد که از اعدام و زندان برهد، حتی این شانس را پیدا کرد که علیه شکنجه گرانش شکایت کند و این روزها در رسانه‌ها علیه شان مصاحبه کند.پرونده لقمان و زانیار مرادی هم ممکن بود پایان خوبی پیدا کند، خودشان به این پایان خوب ایمان آورده بودند، مخصوصاً وقتی‌که دیوان عالی کشور پرونده‌شان را به دلیل نواقص جدی برای رسیدگی مجدد به دادگاهی دیگر فرستاد، آن‌قدر امیدوار شدند که قرار بود به هم‌بندی‌هایشان شیرینی بدهند، شیرینی رهایی از اعدام و شاید هم آزادی.

پر از امید بودند که در یک عصر معمولی شهریور به سراغشان آمدند و آن‌ها را به انفرادی بردند. اولش اصلاً نگران نشدند، هم‌بندی‌هایشان هم نگران نشدند، چراکه می‌دانستند پرونده‌شان برای رسیدگی مجدد به دادگاهی دیگر رفته، دادگاهی که امیدوار بودند قاضی‌اش مثل صلواتی بر پایه اعترافات اجباری حکم ندهد.

به گفته دکتر صالح نیکبخت، وکیل پرونده زانیار و لقمان:«این پرونده پر از نقص بود، نه‌فقط هیچ مدرک جدی وجود نداشت که لقمان و زانیار قاتل پسر امام‌جمعه مریوان هستند که ادله محکمی مبنی بر بی‌گناهی‌شان در دست بود، همین ادله هم باعث شد که دیوان عالی کشور به پرونده ایرادات جدی وارد کند و دستور رسیدگی مجدد بدهد.»

شاید خیلی‌ها باور نکنند اما در حالی‌ زانیار و لقمان را به‌طرف چوبه‌های دارشان بردند که آن‌ها منتظر رسیدگی به پرونده‌شان بودند، منتظر آزادی بودند اما در شبی تاریک اعدامشان کردند .
https://tinyurl.com/y6a39mvk

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66952

عاشورا فلسفه حیات؛ حماسه حسینی از نگاه اقبال لاهوری
محمدباقر تلغری‌زاده

پیش از ورود به بحث درباره دیدگاه اقبال برای فهم بهتر مطلب یادآوری مقدماتی چند ضروری می‌نماید:

از هنگامی که اندیشمندان و روشنفکران مسلمان، بویژه اندیشمندان و روشنفکران اهل تشیع، با رویکردی تحلیلی به بررسی قیام حسینی و علت یابی آن آغازیدند، ده ها سال گذشته است. شاید بتوان ریشه های نخستین چنین رویکردی را در آغاز نهضت بیداری مسلمانان سراغ گرفت، که چنانکه می دانیم بذر نخستین آن بدست سید جمال الدین اسد آبادی در سرزمین های مختلف اسلامی افشا نده شد. تا پیش از این تاریخ می توان گفت که ما هیچ تحلیل علمی تاریخی از این نهضت عظیم که خاصه برای شیعیان سرنوشت ساز بوده است، سراغ نداریم.

تا آن زمان نگاه غالب در میان شیعیان نگاهی «شفاعت محورانه» بود. براساس چنین دیدگاهی تقدیر الهی چنین خواسته بود که امام حسین (ع) و یاران با وفایش شهید شوند تا در پیشگاه الهی واسطه بخشایش پیروان خویش، یعنی شیعیان گردند، در این خصوص با ذکر گفته ای از مرحوم ملا مهدی نراقی، یکی از علمای معروف عصر قاجار، به عنوان نمونه ای از بسیار بسنده می کنم: «احادیث موثقی وارد است که حکایت دارد که اگر حضرت پیامبر می خواست فاجعه کربلا را از سر امام حسین (ع) برگرداند می توانست. ولی این کار را به دلایلی که بعضی بر ما مکشوف است، و بعضی را فقط خدا و رسول می دانند و عقل از درک آنها عاجز است، بعمل در نیاوردند. قطعا منافع شهادت لاتعد و لاتحصی است: از جمله حقانیت طریق آل محمد و بطلان طریقه مخالفانشان را مبرهن می دارد … علاوه بر این، بسیاری از گنهکاران پریشان روزگار با گریه بر مصائب امام حسین (ع) نائل به رستگاری می گردند.»۱]
@zeitoons
خب، خویشاوندی چنین «نظریه »ای با نظریه رایج در میان مسیحیان که بنابر آن تقدیر الهی چنین مقرر شده بود تا مسیح (ع) با فدا کردن جان خویش سبب رهایی پیروان خود از زیر بار گناه نخستین و رستگاری آنان گردد، روشن تر از آن است که نیازی به توضیح داشته باشد. و البته با یک تامل ساده هم می توان دریافت که چنین دیدگاهی تن به تحلیل علمی – تاریخی نمی دهد، چرا که صاحبان و حاملان آن اساسا نیازی به مراجعه به تاریخ برای پی جویی و یافتن عوامل و انگیزه های سازنده این رویداد نمی بینند.

و اما در رویکرد تحلیلی به واقعه عاشورا هر بار بسته به زمان و زمینه تحلیل و گفتمان مسلط بر هر دوره و نیز جهان بینی و روحیه شخص تحلیل گر بعد یا ابعادی از آن برجستگی و محوریت می یابد؛ گاهی عنصر شهادت مرکز توجه قرار می گیرد و زمانی نقش عامل «عدم بیعت» و یا انگیزه «بر پایی حکومت و نظام اسلامی» بر جسته می شود.
https://tinyurl.com/y6e8ke7x

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66957

همه‌ی نقش‌های رییسی در دستگاه قضا
«رأفت اسلامی» از سوی «قاضی مرگ»

زیتون ـ سولماز ایکدر: نام ابراهیم رئیسی٬ رییس قوه قضاییه٬ این روزها پرتکرارترین نام در رسانه‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی‌ در اخبار مربوط به داخل ایران است.

او هرچه که می‌کند٬ یا نمی‌کند٬ بری از حاشیه‌نیست؛ حواشی که بعضا به نظر می‌رسد٬ خودش به آن دامن می‌زند تا نامش از ذهن خوانندگان رسانه‌ها پاک نشود.

ابراهیم رئیسی٬ در کسوت کلیددار آستان قدس رضوی به حدی از امکانات این نهاد برای مطرح کردن خودش به عنوان «نامزد اصلح» انتخابات ریاست جمهوری استفاده کرد که حتی اعتراض بخش‌های رقیب اصولگرایان را نیز برانگیخت.

او حال که جبه قاضی القضاتی را بر تن کرده٬ با امکاناتی بیشتر سعی در آن دارد که خاطره «قاضی مرگ» بودن را تبدیل به «قاضی عادل» کند.
@zeitoons
دوران ریاست ابراهیم رئیسی بر دستگاه قضا٬ با مشت آهنین آغاز شد. طی شش ماه گذشته٬ دادگاه‌های انقلاب زیر نظر او٬ دست به صدور احکامی سخت و طویل‌المدت برای فعالین سیاسی ـ اجتماعی زدند.

در طول این مدت روزنامه‌نگاران٬ فعالان کارگری٬ مخالفان حجاب اجباری و فعالان اجتماعی به زندان‌های طویل المدت محکوم شدند؛ تا جایی که قوه قضاییه زیر نظر ابراهیم رئیسی٬ یادآور دادگاه‌های مرگ دهه شصت شد.

با این حال اما شیخ بلندپرواز از جایگاه جدیدش تنها برای بستن آخرین روزنه‌های تنفس جامعه مدنی استفاده نکرد. او سخت در تلاش است تا در کنار سرکوب٬ عدالت‌خواه و آزادی‌طلب نیز شناخته شود.

برای درک شیوه‌های ابراهیم رئیسی برای اجتماع نقیضین باید نگاهی به روند بررسی پرونده و صدور رای فعالان کارگری انداخت.
https://tinyurl.com/y63otvx8

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/66905

پرونده‌ی ویژه‌ی زیتون به مناسبت چهلمین سالگرد درگذشت آیت‌الله طالقانی
اگر طالقانی زنده می‌ماند

زیتون– شرطی‌های خلاف واقع هر پاسخی که داشته باشند، نتیجه درست می‌نماید چون امکان راستی‌آزمایی ندارند و ابطال‌ناپذیرند. اما گاهی بهانه‌ی طرح آن‌ها، کشف پاسخ نیست، بلکه پرداختن و تحلیل موضوعاتی است که در عالم واقع وجود دارند. ما نیز در زیتون، چهلمین سالگرد درگذشت آیت‌الله محمود طالقانی، از رهبران انقلاب ۵۷ و موسسان نهضت آزادی ایران، را بهانه‌ قرار دادیم تا بپرسیم  «اگر» طالقانی زنده می‌ماند آیا سرنوشت انقلاب ۵۷ تغییر می‌کرد؟ و یا اگر طالقانی خیلی زود از میان انقلابیان نمی‌رفت، به چه سرنوشتی دچار می‌شد؟
از سوی دیگر چهلمین سالگرد درگذشت این «پدر» روحانی، فرصتی برای معرفی و بازخوانی آثار او مخصوصا تفسیر «پرتویی از قرآن» بود. برخی از نوشته‌های این ویژه‌نامه به این موضوع اختصاص یافته است.
گزارش‌های زیتون و آثار و گفتگوهایی را  از محمدجواد اکبرین، عبدالعلی بازرگان، محمد توسلی، محمدمهدی جعفری، علی‌رضا رجایی، اعظم طالقانی و حسن یوسفی اشکوری در این پرونده‌ی ویژه می‌خوانید.

https://zeitoons.com/67035

محمدمهدی جعفری در گفت‌وگو با «زیتون»
اگر طالقانی زنده می‌ماند به سرنوشت منتظری گرفتار می‌شد

زیتون ـ آیت‌الله طالقانی، احتمالاً تنها روحانی تاریخ معاصر ایران بوده که محبوب همه اقشار ملت بود و محبوبیتش را از دست نداد. اینکه افکار و شخصیت طالقانی چه آبشخورهایی داشت، سلوکش در برخورد با مخالفان چگونه بود، چه نگاهی به «کفار» داشت، در دعوای مطهری با شریعتی کجا ایستاده بود، تفاوت‌هایش با مهندس بازرگان چه بود، تفسیرش از قرآن تا چه حد وزین بود، رویکرد انقلابی‌اش به رژیم شاه تا چه حد منصفانه بود، انقلابی‌گری‌اش چقدر مقبول و موجه بود، چرا در بهمن ۱۳۵۷ تشخیص نداد که از تنور انقلاب نان آزادی بیرون نمی‌آید، اگر بیشتر زنده می‌ماند آیا کارش به تقابل با آیت‌الله خمینی کشیده می‌شد و در این صورت سرنوشت سیاسی‌اش چه می‌شد، و نهایتاً آیا به مرگ طبیعی مرد یا نه، سوالاتی است که «زیتون» در گفت‌وگو با محمدمهدی جعفری مطرح کرده است. محمدمهدی جعفری از یاران و دوستداران آیت‌الله طالقانی است و در شناختن و شناساندن او سعی وافری به خرج داده است. وی همچنین سرویراستار و رئیس کمیته علمی نشر مجموعه آثار آیت‌الله طالقانی است. متن کامل این گفتگو از پی می‌آید . ادامه …

دبیرکل نهضت آزادی در گفت‌وگو با «زیتون»:
طالقانی اگر زنده می‌ماند، در برابر آیت‌الله خمینی می‌ایستاد

زیتون: بخش عمده حیات سیاسی آیت‌الله طالقانی صرف مبارزه با رژیم شاه شد. اینکه ماهیت مبارزه او با رژیم شاه اصلاح‌طلبانه بود یا انقلابی، و اینکه اگر طالقانی بیشتر عمر می‌کرد چه موضعی علیه حکومتی می‌گرفت که برآمده از انقلابی بود که او خودش یکی از رهبران اصلی آن انقلاب به شمار می‌رفت، و نیز اینکه طالقانی در زندگی سیاسی و اجتماعی‌اش چه تفاوت‌هایی با مهندس بازرگان داشت، محورهای اصلی این گفت‌وگو با محمد توسلی، دبیر کل نهضت آزادی، است. آقای توسلی ضمن تاکید بر اشتراکات راهبردی طالقانی و بازرگان، در مجموع معتقد است مهندس بازرگان عمق فکری و بینش عمیق‌تری نسبت به آیت‌الله طالقانی داشت؛ اگرچه مشی شخصی طالقانی، با سعه صدر و پذیرندگی بیشتری توام بود. متن کامل این گفت‌وگو از پی می‌آید. ادامه…

اعظم طالقانی در گفت‌وگو با «زیتون»:
طالقانی از راه دین ارتزاق نمی‌کرد

زیتون ـ اعظم طالقانی، مشهورترین و سیاسی‌ترین فرزند آیت‌الله طالقانی است و بخش بزرگی از عمرش را صرف مبارزات سیاسی و فرهنگی کرده است. با این حال این مصاحبه با خانم طالقانی، درباره ابعاد غیر سیاسی‌تر زندگی آیت‌الله طالقانی است. موضوعاتی چون منبع ارتزاق آیت‌الله و نگاهش به صنف روحانیت و ارتزاق از راه دین و مواردی از این دست. با این حال مصاحبه یکسره خالی از موضوعات سیاسی نیست. اعظم طالقانی معتقد است حتی اگر رهبری انقلاب اسلامی در اختیار آیت‌الله طالقانی قرار می‌گرفت، نظام سیاسی ایران دموکراتیک نمی‌شد. متن این گفت‌وگو پیش روی شماست. ادامه…

اگر طالقانی رهبر انقلاب بود
از مستندات تا «خیالبافی تاریخی»

زیتون ـ محمدرضا سرداری: سال گذشته دو تن از فرزندان آیت‌الله محمود طالقانی در گفت و گویی مفصل با رسانه‌های داخل کشور نکاتی را درباره جایگاه پدرشان در انقلاب بازگو کردند که بازتاب وسیعی داشت. اصل ادعا این بود که اگر آیت‌الله طالقانی در قید حیات بود حادثه گروگانگیری رخ نمی‌داد و جنگی نیز میان ایران و عراق به وقوع نمی‌پیوست. اما اگر طالقانی رهبر انقلاب بود، انقلاب اسلامی ایران در مجموع به کدام سو می‌رفت؟ کوشیدم این پرسش را با تعدادی از صاحب‌نظران و اندیشمندان حوزه سیاست در میان بگذارم اما برخی به بهانه‌ وقت از پاسخ عذر خواستند و برخی نیز فرصت تأمل. اما آیا چنین پرسشی مجالی برای طرح یا تأمل دارد؟ یا پاسخی برای آن می‌توان یافت؟ یا همچنان که یکی از پرسش‌شوندگان گفت پاسخ به چنین سؤالی کار کاهنان و منجمان است. ادامه…

طالقانی از اقتصاد چه می‌خواست
نه مارکسیسم، نه سرمایه‌داری

زیتون ـ جلیل فقیهی: در دهه ۲۰ و ۳۰ خورشیدی، و به ویژه بعد از سرنگونی دولت ملی‌گرای محمد مصدق، گفتمان چپ و عدالت‌خواهی گفتمان غالب جریان روشنفکری در ایران بود. هویتِ «بخشی» از گروه‌های سیاسی مسلمان نیز، احتمالا تحت تاثیر چنین فضایی، و البته برگرفته از تحولات جهانی، رنگ و بوی سوسیالیستی به خود گرفته بود. به عنوان نمونه می‌توان به تاسیس «نهضت خداپرستان سوسیالیست» در سال ۱۳۲۲ توسط گروهی از جوانان مذهبی به رهبری محمد نخشب، و کمی بعدتر از آن به سخنرانی‌های پرشور علی شریعتی در حسینیه ارشاد اشاره کرد که رگه‌های مشخصی از سوسیالیسم و عدالت‌خواهی داشتند. ادامه…