زيتون | Zeitoons@
9.81K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
نظام بدون سلیمانی؛ محاصره یا مصالحه؟
مهرداد خوانساری

قتل غیرمنتظره قاسم سلیمانی،‌ فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی توسط ارتش آمریکا و مراسم بزرگداشت کم‌نظیری که به منظور تجلیل و سوگواری او در سراسر کشور برنامه‌ریزی و حداقل تا «چهلم» او به اجرا گذاشته خواهد شد، ممکن است توجه عموم را از اوضاع اسفناک حاکم بر زندگی روزمره مردم عادی در ایران که حاکی از ادامه و تشدید اجتناب‌ناپذیر شرایط بد اقتصادی در سال ۲۰۲۰ است دور نگهدارد (گرچه «آب و تاب» این تلاش اینک به لحاظ عواقب حمله موشکی به هواییمائی مسافربری اوکراین تا حدود زیادی کاهش یافته است).
قاسم سلیمانی ، چهره‌ای استثنائی که هم مورد تائید و مهر بسیاری از یکسو و ترس و تنفر تعدادی دیگر از سوی دیگر در ایران و منطقه بوده است، بی شک تنها چهره حکومتی بعد از شخص آیت الله خمینی است که در ۴۰ سال گذشته، به نوعی از همان میزان محبوبیتی که در گذشته به بنیانگذار جمهوری اسلامی منحصر می شد، برخوردار بوده است.
علیرغم تمام شعارهای داغ و تحریک آمیزی که در سوگ سردار سلیمانی از سوی مقامات مختلف در جمهوری اسلامی به زبان آمد، ‌مرگ او در زمانی صورت گرفته که هرنوع اقدام تلافی جویانه همراه با قیمت فوق العاده سنگینی برای نظام ورشکسته ای خواهد بود که همچنان درگیر مقابله با ناآرامی های گسترده ای است که توده های مردم را در آبانماه گذشته به علت تشدید اوضاع بد معیشتی ناشی از تحریم های اقتصادی آمریکا،‌ به اعتراض در خیابانها کشاند و حد اقل چند صد نفر قربانی بر جای گذاشت.
اگرچه حاکمیت در تهران ابزار و گزینه های بالقوه زیادی برای اجرای اقدامات انتقام جویانه دارد ولی به خوبی نیز می داند که هر اقدام انتقامی که موجب تشدید بحران کنونی گردد،‌ کشور را قطعا به سوی یک درگیری پر خطر با دشمنی قوی می برد که امکان شکست دادن آن را ندارد.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72011
نقدی بر موضع‌گیری اصلاح‌‌طلبان در وقایع اخیر
صدیقه وسمقی

جریان اصلاح‌طلبی تاکنون نتوانسته انسجام و تشکل یافته، دارای برنامه و راهبرد مشخصی شود. این جریان حتی شعار شناخته‌شده‌ای نیز ندارد و نتوانسته اصولی را برای خود تعریف کند تا در حوادث گوناگون و به ویژه مهم، بر مبنای آن اصول موضع‌گیری کند.
اگرچه تعیین این اصول با توجه به گستردگی طیف اصلاح‌طلبان که مطالبات آنان از بازگشت به مرزهای قانون اساسی – که کف مطالبات اصلاح‌طلبی است- تا تغییرات بنیادین در قانون اساسی را در بر می‌گیرد، دشوار به نظر می رسد، اما مهم این است که در این جهت جد و جهد چشم‌گیری نیز از سوی اصلاح‌طلبان دیده نشده است.
تعیین اصول ولو حداقلی می‌تواند به اصلاح‌طلبان هویت بخشیده و کمک کند که در حوادث مهم در جایی بایستند که حداقل، موضع آنان از مواضع جریانات مورد نقد آنان بازشناخته شود. کم‌کاری اصلاح‌طلبان در تشکیل جبهه‌ی واحد و به دور از تنگ‌نظری‌های سیاسی و تعریف اصول و برنامه برای پیشبرد اهداف خود، نه تنها موجب کم سو شدن امیدها به این جریان شده، بلکه گاهی در حوادث مهم بازشناختن موضع آنان را از دیگر مواضع دشوار ساخته است.
مثلا در حادثه‌ی اخیر یعنی ترور سردار سلیمانی طیف وسیع اصلاح‌طلبان موضعی اتخاذ نکردند که شاخص و معرف موضع اصلاح‌طلبی باشد، در حالی که در حوادث مهم نخبگان سیاسی و پیشگامان جریانات باید به گونه‌ای اتخاذ موضع کنند که با اهداف آنان تناسب داشته باشد.
طیف وسیعی از اصلاح‌طلبان به سیاست خارجی جمهوری اسلامی نقدهای اصولی دارند، اما موضع‌گیری آنان در حادثه مذکور معرف موضع سیاسی آنان نبود. این‌گونه موضع‌گیری‌های غیراصولی نه فقط جریان اصلاح‌طلبی را بیش از پیش دچار تشتت و ضعف می‌کند، بلکه موجب تقویت موضع تندروها می‌شود؛ به علاوه در بحران‌های سخت که فرصتی فراهم می‌شود تا حکومت به پشتیبانی مردم احساس نیاز کرده، گامی به سوی مردم بردارد، موضع نادرست اصلاح‌طلبان حکومت را از برداشتن این گام بی‌نیاز می‌سازد، چراکه اصلاح‌طلبان، زودتر این گام را برمی‌دارند و این رفتار در فضاسازی به نفع جریان تندرو مؤثر است.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72008
موشک سپاه در میانه‌ی جشنواره فجر

زیتون ـ شیوانظرآهاری
: اعتراف سپاه به شلیک موشک به هواپیمای مسافربری اکراینی که در بامداد چهارشنبه، جایی حوالی فرودگاه امام خمینی سقوط کرد و ۱۷۶ جان زیبا را گرفت، انگار ضربه آخر بود در جان تک‌تک مردم ایران. از بازیگر و موسیقی‌دان و کارگران گرفته تا گویندگان و مجریان صداوسیما پس از ماه‏‌ها آوار اخبار سهمگین و کشتار صدها معترض در خیابان‏‌ها دریافتند که دیگر زمان آن است که از این ورطه سراسر تباهی و دروغ، رخت خود را بیرون بکشند.

حالا هر روز شمار بیشتری از چهره‌ها با اعلام استعفا و انصراف از کار در صداوسیما یا جشنواره فیلم فجر، تکلیف خود را یکبار برای همیشه روشن می‌کنند. اعتراض اما فقط محدود به چهره‌های سینمایی و هنری نمانده است، در روزهای گذشته برخی از فوتبالیست‏‌ها، والیبالیست‏‌ها و چهره‏‌های ورزشی مشهوری مانند کیمیا علیزاده و سارا خادم‌الشریعه نیز بعضا پست‎های تندی در صفحات اجتماعی‏شان منتشر کرده و علیه وضعیت موجود موضع‏‌گیری کرده‎اند.
سیر تحولات در دو هفته گذشته آنقدر سریع بوده که سخت می‌توان تک‌تک آنان را نقل و بررسی کرد، اما یکی از اتفاق‎های جالب توجه این روزها تحریم گسترده جشنواره فیلم فجر از سوی شماری از هنرمندان است. این اتفاق از آن‌رو مهم تلقی می‌شود که پیش از این بارها و بعد از وقایعی مانند اعتراضات ۸۸، دی‌ماه ۹۶ و یا آبان‏ماه ۹۸، در شبکه‌های اجتماعی بحث‌های زیادی در خصوص لزوم همراهی هنرمندان با مردم و تحریم جشنواره حکومتی فجر مطرح شده بود، با اینحال هرگز این اتفاق به گستردگی‌ای که امروز شاهدش هستیم رخ نداده و آنان همیشه ترجیح می‏‌دادند تا خودشان را از اتفاقات و اعتراضات و آنچه در خیابان می‌گذرد دور نگه دارند.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/71996
زنگ‌ها برای برجام به صدا درمی‌آیند

زیتون ـ یلدا امیری
: توافق هسته ای ایران و کشورهای ۱+۵ که حاصل ماه‌ها گفتگوی چندجانبه بود، روز به روز به آخر خط نزدیک می‌شود، زنگ‌های مرگ این توافق به صدا در آمده است، پس از خروج آمریکا از برجام و کاهش تعهدات گام به گام ایران، اکنون سه کشور اروپایی عضو برجام اعلام کرده اند که مکانیسم حل اختلاف را فعال می‌کنند.

تنها چند ساعت پس از آنکه خبرگزاری‌ها از احتمال فعال شدن مکانیسم حل اختلاف در مورد توافق هسته ای با ایران خبر دادند، سه کشور اروپایی عضو برجام روز سه‌شنبه، ۲۴ دی ماه، خبر دادند که مکانیسم حل اختلاف را علیه تهران فعال می‌کنند.
بوریس جانسون، نخست وزیر انگلیس گفته است که بهتر است توافق ترامپ جایگزین برجام شود. جانسون گفت: «اگر قرار است آن را کنار بگذاریم، پس بیایید آن را جایگزین کنیم و بگذارید آن را با توافق ترامپ جایگزین کنیم.»

جمهوری اسلامی، غرق در بحران
اخبار در مورد ایران با سرعت سرسام آوری منتشر می‌شوند، اعتراضات آبان ماه با تعداد بالای کشته و زخمی، کشته شدن قاسم سلیمانی توسط نیروهای آمریکایی، مورد اصابت قرار گرفتن هواپیمای مسافربری اوکراین و اعتراضات مردمی پس از آن و اکنون فعال شدن مکانیسم حل اختلاف توسط کشورهای اروپایی، همگی اخباری هستند که در یک ماه و نیم اخیر شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مردم ایران را تحت تاثیر قرار داده اند.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72053
دور تازه اعتراضات مردم ايران در گفت‌وگو با مهدی مهدوی آزاد
سرنوشت جمهوری اسلامی احتمالا شوروی‌ـ‌شیلیایی خواهد بود 

زیتون ـ
سقوط هواپیمای مسافربری اوکراین در آسمان تهران، دور تازه‌ای از اعتراضات رادیکال را در ایران آغاز کرده است؛ اعتراضاتی که بیشتر سمت و سوی سیاسی دارد تا اقتصادی. بخش عمده‌ای از این معترضان، دانشجویان مهم‌ترین دانشگاه‌های ایرانند و شعارهای رادیکالشان علیه آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، کم‌سابقه است. متن زیر مصاحبه زیتون است با مهدی مهدوی آزاد، روزنامه‌نگار و تحلیلگر مسائل سیاسی ایران. آقای مهدوی آزاد معتقد است نظام جمهوری اسلامی آن قدر در برابر تغییرطلبی مردم ایران مقاومت می‌کند که نهایتاً به نقطه فروپاشی می‌رسد ولی این فروپاشی، از نظر این تحلیلگر سیاسی، احتمالا سرشتی نرم خواهد داشت و امنیت ملک و ملت را به باد نخواهد داد.

متن کامل این گفتگو از پی می‌آید


https://zeitoons.com/72060
🍃بی‌خبری از بازداشت‌شدگان آملی بعد از ۴ روز
 
زیتون ـ چهارده نفر از بازداشت شدگان مراسم گرامیداشت کشته‌شدگان هواپیمای اوکراینی در آمل به مکانی نامعلوم منتقل شده‌اند.
در پی تجمع شهروندان آملی در مقابل ساختمان مرکزی سپاه پاسداران در روز ۲۲ دی، ده‌ها نفر از معترضین بازداشت شدند.
این بازداشت‌ها که در مواردی با ضرب و شتم همراه بوده است توسط سپاه صورت گرفته است.

رحیم رستمی، بازپرس پرونده
در شب اول بازداشت برخی از بازداشتی‌ها ضرب و شتم شدند و در سه مورد به بیمارستان منتقل شده و دوباره به بازداشتگاه بازگردانده شدند.

با گذشت ۴ روز از بازادشت این افراد، از محل نگهداری آنان اطلاعی در دست نیست. تماسی با خانواده ها گرفته نشده و  اطلاعات سپاه هم توضیحی به خانواده‌ها نمی‌دهد.
برخی از خانواده‌ها تهدید شده‌اند در صورت اطلاع‌رسانی درباره بازداشت نزدیکانشان، قرار بازداشت آنان تمدید خواهد شد.

سرهنگ درخشان، رییس پلیس امنیت آمل مسئولیت بازداشت‌ها را برعهده‌ی اطلاعات سپاه می‌داند و سپاه، پلیس امنیت را ضابط معرفی می‌کند.

رحیم رستمی، بازپرس پرونده رفتار توهین‌آمیزی با خانواده‌های این زندانیان دارد و در مراجعات خانواده‌ها آنان را «منافق» خطاب کرده و از دادن اطلاعات به آنان خودداری می‌کند.
۵ نفر از این معترضین زن و ۹ نفر مرد هستند.
در عین حال دادستانی هیچ گزارشی درخصوص ضابط پرونده و علت بازداشت‌ها به خانواده و افکار عمومی نداده است.


https://zeitoons.com/72118
ناگفته‌های آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه
هیاهوی بسیار برای هیچ

زیتون ـ سولماز ایکدر
: نمازجمعه‌ای که به گفته هواداران رهبر جمهوری اسلامی قرار بود «تاریخ‌ساز باشد» و منتقدان و مخالفان او را نگران کرده بود٬« تقریبا هیچ» بود.

حامیانی که منتظر خطبه‌های آتشین بودند به سختی توانستند جمله‌ای از این نماز را پررنگ کنند٬ منتقدان و مخالفانش هم چیز دندان‌گیری  نیافتند.

آیت‌الله خامنه‌ای نه همچون دو نماز مهم پیشین٬ پس از انتخابات بحث برانگیز سال ۸۸ و پس از اوج انقلاب در کشورهای عربی٬ چنان خطبه‌ای خواند که هوادارانش سرمست از «خط و نشان‌ها»٬ «شعارها» و «تشرها» از مصلای تهران خارج شوند و نه حتی سخنی گفت که بتوانند از آن برای «طوفان‌های مجازی» که برایش برنامه‌ریزی کرده بودند یک هشتگ در بیاورند.‌

او حتی منتقدان امیدوار به دیده شدن از سوی عالی‌ترین مقام جمهوری اسلامی را نیز مایوس کرد. کسانی که خوش بینانه امیدوار بودند «نایب برحق امام زمان» و «جانشین تام الاختیار خداوند» صدایشان را شنیده باشد٬ به آن‌ها اشاره کند و وعده‌ای بدهد؛ غافل از آنکه «رهبر کل مسلمین جهان» هرگز «اشتباه» نمی‌کند یا حداقل به صورت علنی به آن اعتراف نمی‌کند.

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/72123
زیدآبادی متاخر و انتظار در نقطه صفر
علی افشاری
توضیح زیتون:
در ادامه‌ی گفت‌وگوهای انتقادی و مکتوب آقایان احمدزیدابادی و علی افشاری، این یادداشت حدود ۲ هفته پیش دریافت شد اما به‌سبب وقایع  و حوادث دو هفته گذشته، انتشار آن به تاخیر افتاد.
***
آقای احمد زیدآبادی عزیز در پاسخ به نوشته من نکاتی را در مقاله «علی افشاری و راه حل انقلابی» طرح کرده اند که در ادامه به نقد آنها می پردازم. به گمانم گفتگوی سازنده در این خصوص اگر حتی به توافق هم منجر نشود، فرجام مثبتی به همراه خواهد داشت.  ابتدا از ابراز لطف ایشان نسبت به خودم تشکر می کنم. خاطرات خوب زیادی از احمد آقای گرامی در داخل و خارج از زندان دارم. ولی ارادت ویژه من به زید آبادی به خاطر دانش، روشن بینی، گریز از نگاه های کلیشه ای، حق طلبی، آزادگی، سلامت و فضائل اخلاقی  او بوده است و بخصوص هزینه بسیار زیادی که برای اعتلای کشور و حقوق ملت پرداخت کرده است. بدیهی است که من هیچوقت ملاحظات وی را از سر ترس و یا عافیت اندیشی نمی دانم و باور دارم نگرانی ها و دغدغه هایی او را به مسیری برده که تفاوت های زیادی با مشی سیاسی گذشته اشپیدا کرده است.

اما این اختلاف دلیل نمی شود که حرمت زیدآبادی که یک سرمایه اجتماعی است را نگه نداشت. از این زاویه من ماه ها پیش به مخالفت با غوغاسالارانه پرداختم که به وی توهین کرده بودند و کماکان بر حفظ حرمت احمد آقای گرامی تاکید دارم. اما مطلب قبلی من از سر عصبانیت و خشم نبود بلکه از سر حیرت و تعجب بود. همدلی من با زیدآبادی همچنان پابرجاست و احساس نزدیکی با او باعث شد تا به گفتگوی قلمی روی بیاورم وگرنه کسان دیگری هم بودند که به مخالفت با نظرم پیرامون “گذار انقلابی” پرداختند ولی از مواجهه مستقیم با آنها صرفنظر کردم.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72130
ژان پُل سارتر و جامعۀ امروز ما؛ تأملی دربارۀ مفهوم «آزادی»
محمدرضا واعظ شهرستانی
 
به باور ژان پل سارتر[۲] «انسان محکوم به آزادی است»؛ محکوم است چرا که خود را نیافریده و توسط دیگران به این جهان آورده شده است و در عین حال، آزاد است زیرا همین که پا به جهان گذاشت، مسئول همۀ رفتارها و گفتارهای خویش است.[۳]
اکنون این پرسش طرح می‌شود که چرا مسئولیت مستلزم آزادی است؟(پرسش اول) زیرا انسان تنها هنگامی در مورد عملی مسئول شناخته می‌شود که آن عمل را آزادانه انتخاب کرده باشد. برای مثال قاتلی که دارای جنون است به قصاص نفس محکوم نمی‌شود چرا که عمل قتل به طور آزادانه و در شرایط سلامت روانی از او سر نزده است و یا در حالت معکوس، من مسئول تک‌تک جملات این یادداشت هستم چرا که آزادانه این جملات را به تقریر درآورده‌ام.

اگر یک قدم به عقب گام برداریم، پرسش پیشینی‌تر این است که چرا انسان همین که پا به جهان گذاشت، مسئول همۀ کارهای خویش است؟(پرسش دوم) سارتر به منظور پاسخ‌گویی به این پرسش اصل مهم و محوری اگزیستانسیالیسم یعنی «تقدم وجود بر ماهیت» را مطرح می‌کند. از نظر سارتر در مکتب اگزیستانسیالیسم، انسان نخست هیچ نیست! یعنی تصوری از انسان تا پیش از به وجود آمدنش وجود ندارد. در حقیقت، انسان پس از آنکه وجود یافت، خویشتنِ خویش را چنین و چنان می‌سازد. به قول سارتر «بشر همان است که خود می‌سازد»[۴]. به طور خلاصه، «بشر هیچ نیست مگر آنچه از خود می‌سازد».[۵] بنابراین تفاوت اساسی انسان با دیگر موجودات، تفاوت در نوع هستی[۶] است. موجودات دیگر “هستند” و چنان نیز خواهند “بود” اما این انسان است که با “وجودیافتن”[۷]، آنی می‌شود که خود ساخته است. به عبارت بهتر، انسان با مجموعه انتخاب‌های خود در زندگی، ماهیت خویش را شکل می‌دهد، ولی موجودات دیگر دارای چنین امکانی برای انتخاب و شکل دادن ماهیت خویش نیستند.[۸]

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72170
Jashn-name-Eshkevari.pdf
11.1 MB
جشن‌نامه بزرگداشت هفتادسالگی حسن یوسفی اشکوری؛ مجموعه‌ یادداشت‌‌ها


https://zeitoons.com/wp-content/uploads/2020/01/0EFFEDDC-22AD-4B47-BA14-6FBD71573D2E.jpeg
😢1
جمهوری اسلامی و «معضل» خانواده کشته‌شدگان

زیتون ـ مهسا محمدی
: هر بار که در ایران از پی کشتاری تعدادی جسد روی دست‌ جمهوری اسلامی می‌ماند، در کنار همه «گرفتاری»‌های دیگر از سرکوب مخالفان و به زندان انداختن‌شان تا اطمینان بخشیدن به هواداران درباره اینکه اوضاع تحت کنترل است و بازیابی اعتمادبنفس‌اش، «معضلی» بزرگی به نام خانواده‌های کشته‌شدگان وجود دارد که هر بار پرتعدادتر، پرسشگرتر و دادخواه‌تر از پیش باز می‌گردند.
مدیریت این قسمت اگر سختترین بخش بحران نباشد از سخت‌ترین‌هاست.

تعداد خانواده‌های قربانیان در ایران، سال به سال و به دلایل مختلف افزایش می‌یابد،از اعدام و شلیک در خیابان به معترضان و در مرزها به کولبران و قتل دگراندیشان با چاقو در خانه گرفته تا مرگ در پلاسکو ،کشتی سانچی، تشییع سلیمانی و  هواپیمای اکراینی. گروهی قربانی تمامیت‌خواهی نظامن و گروهی ناکارآمدی و فساد.
به دلیل روشنی درباره این خانواده‌ها، تطمیع، تهدید و سرکوب اغلب جوابگو نیست، چرا که پیش از این آنچه را که نباید از دست داده‌اند.

تصاحب اجساد
در آخرین مورد، مواجهه مسیولان با خانواده‌های کشته‌شدگان هواپیمای اکراینی، از دروغ‌های اولیه بر سر چگونگی مرگ نزدیکانشان تا «جسد دزدی» و «مراسم دزدی»های پس از آن موجی از واکنش خانواده‌ها و خشم و نفرت افکار عمومی را برانگیخت.
به طور مشخص در این اتفاق و به طور کلی درباره مرگ‌هایی در ایران که ردی از حاکمیت در آن وجود دارد، ابهام و پرسش‌های بی‌پاسخ فراوانی باقی می‌ماند.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72169
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
بازرگان، اصلاحات و نقد انقلاب
چرا امیرکبیر؟ چرا شریف؟
پیمان عارف

اگرچه در اعتراضات دی‌ماه ۹۶ و آبان ۹۸ نیز نهاد دانشگاه همچون همیشه نقشی نسبتا پررنگ داشت اما بنظر می‌رسید بنابر دلایل متعدد دانشگاه دیگر نقش رهبری و پیش‌گامی  در جنبش اجتماعی اعتراضی را بر عهده ندارد.

دلایل متعددی که دایره وسیعی از علل مربوط به بافت طبقاتی جنبش‌های اخیر تا فراگیر شدن و دسترسی عمومی به شبکه های اجتماعی و برجسته‌شدن بیش از پیش جایگاه رسانه به‌جای نهاد دانشگاه را در برمی‌گرفت.

اما آنچه در هفته گذشته و در واکنش به پذیرش دروغگویی و پنهان‌کاری درباره پرواز مسافربری ساقط شده از سوی حاکمیت دینی رخ داد، جنبش اجتماعی اعتراضی دیگری بود که مشخصا پای در دانشگاه و به‌ویژه دانشگاه‌های اصلی و مادر ایران داشت.
جنبشی که از دانشگاه امیرکبیر شروع شد و خیلی زود به دانشگاه‌های تهران و شریف بسط یافت و حتی دانشگاهی چون شهید بهشتی را که به‌طور سنتی جزو دانشگاه‌های سیاسی کشور قلمداد نمی‌ شود، نیز دربرگرفت.

آیا این‌بار جنبش اعتراضی شهری بار دیگر از پیرامون به مرکز بازگشت و راه دانشگاه‌هایی را در پیش گرفت که عموما در چارچوب دانشگاههای طبقه متوسط قابل ارزیابی هستند؟ چه عواملی موجب شد که طبقه متوسط دوباره به صحنه اعتراضات بازگردد و بازگشت طبقه متوسط به اعتراضات چه تحولی را در «گفتار مسلط اعتراضی» رقم زد؟ اینکه گفتار اعتراضی هفته گذشته بر خلاف دو جنبش اعتراضی پیشین  در ظاهر هم رنگ و بوی سلطنت‌طلبانه نداشت و از نوستالژی‌های تونل زمانی در آن خبری نبود، آیا در چارچوب همین تحول طبقاتی از پیرامون به مرکز و از طبقات فرودست به طبقه متوسط ، قابل توضیح است؟

این یادداشت به پاسخ این سوالات می‌پردازد.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72197
علی افشاری و انقلاب و دیگر قضایا
احمد زیدآبادی

https://zeitoons.com/72229

علی آقای افشاری در متنی محبت‌آمیز پاسخی تفصیلی به آخرین مکتوب من در بارۀ شرایط کشور داده است.

از آنجا که من متأسفانه چندان اهل تفصیل نیستم، با عذرخواهی از علی، پاسخ او را به اجمال طی گزاره‌هایی چند تقدیم می‌کنم.

۱. به فرمودۀ زنده‌یاد استاد محمد ابراهیم باستانی پاریزی ما کویرزادگان به قنات می‌مانیم. نوشندگان آب قنات در تابستان آن را خنک و در زمستان آن را گرم حس می‌کنند. واقعیت اما این است که آب قنات در تمام طول سال درجه‌ای واحد دارد و اگر نوشندگان، آن را گاه گرم و گاهی سرد می‌بینند، مربوط به درجۀ هوای بیرون است و نه سرد و گرم شدن آب قنات!

این مثال را برای آن آوردم که افشاری عزیز مرتب از «زیدآبادی متأخر» در نوشته‌هایش استفاده می‌کند. من که گمان نمی‌کنم در تمام طول این سال‌ها تغییر موضعی جدی داده باشم. از همان ابتدا حامی نوع خاصی از اصلاح‌طلبی بودم و به شیوه و راه و رسم سیاست‌ورزی جریان مرسومِ اصلاح‌طلبان نیز نقد داشتم. اکنون هم بر همان نظرم. بنابراین اگر به کارگیری واژه‌های متأخر و متقدم روا باشد به نظرم بیشتر متوجه حال دوستانی است که گویا تغییر فاز داده‌اند و نه مثل منی که خط بر همان نمط می‌خواند.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72229
تلاش برای مهار رشد تورم
آیا عملیات بازار باز به عاقبت افزایش نرخ بنزین دچار می‌شود؟

زیتون ـ جلیل فقیهی
: در روزهای گذشته، در حالی که اعتماد عمومی به نظام سیاسی کشور در پی ساقط شدن هواپیمای اوکراینی و پنهان‌کاری و دروغ‌های پس از آن به شدت کاهش یافته بود، بانک مرکزی در اقدامی غیرمنتظره از شروع به کار «عملیات بازار باز» خبر داد. اقدامی که سال‌هاست بسیاری از اقتصاددان‌ها منتظر آن بودند و «می‌تواند» به افزایش اعتماد عمومی به نظام اقتصادی کشور در رابطه با اصلاح نظام پولی و بانکی کشور منجر شود.

با وجود این، به نظر می‌رسد این برنامه مهم نیز، همچون بسیاری دیگر از برنامه‌های مشابه آن، بدون مطالعه کافی و بدون فراهم آوردن مقدمات ضروری آن به مرحله اجر گذاشته شده و در نتیجه، هیچ بعید نیست این اقدام نیز نتواند آنطور که مورد نظر طراحان آن است، گره‌ای از مشکلات اقتصادی کشور باز کند.

هدف از عملیات بازار باز چیست؟
در اطلاعیه بانک مرکزی آمده است: «اجرای چارچوب جدید سیاست‌گذاری پولی با هدف مدیریت نرخ سود در بازار بین بانکی و نهایتا کنترل نقدینگی و مهار تورم و فراهم کردن بستر لازم برای سیاست پولی مبتنی بر هدف‌گذاری تورم با استفاده از ابزارهای کوتاه‌مدت غیرمستقیم سیاست پولی است». به بیان ساده‌تر، هدف بانک مرکزی از شروع «عملیات بازار باز»، مهار تورم است.

در اقتصاد هر کشوری، وظیفه کنترل نرخ تورم به عهده بانک مرکزی آن کشور است. سال‌هاست که نرخ تورم در تقریبا همه کشورهای دنیا عددی تک رقمی و قابل پیش‌بینی است.

کشورهایی که نرخ تورم در آنجا دو رقمی است انگشت‌شمارند. نرخ تورم حتی در بسیاری از کشورهای فقیر و با اقتصادهایی به مراتب شکننده‌تر از اقتصاد ایران نیز کنترل شده است. در واقع نرخ تورم بیشتر از آنکه یک متغیر پسینی باشد که افراد و دولت‌ها را غافلگیر کند، متغیری است که بر اساس پیش‌بینی‌ و هدف‌گذاری بانک‌های مرکزی قابل تحقق است.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72234
تو خواه از سخنم پند گیر خواه ملال
سروش دباغ

«حرف هایم، مثل یک تکه چمن روشن بود / من به آنان گفتم: / آفتابی لب درگاه شماست / که اگر در بگشایید به رفتار شما می تابد».[۱]
 
سالها پیش، در یکی از آثار آرنولد توین بی، مورخ انگلیسیِ برجسته معاصر خواندم بزرگ ترین ظلمی که حاکمان و زبردستان به محکومان و زیردستان می کنند، این نیست که در حقّ ایشان ظلم و جفا می کنند و حقوق بنیادین شان را نقض می کنند و نادیده می گیرند؛ بلکه عبارتست از کاریدنِ خلق و خوی ظالمانه و عادات رفتاریِ دل آزار و رماننده خود در ذهن و ضمیر محکومان.

متاسفانه این اتفاق در میان ما رخ داده و در حال نهادینه شدن است. جماعتی از هموطنان ما، دچار بلیه « تفکر سیاه و سفید» شده و در تحلیل ها و رفتارهای سیاسیِ خود، خشم آلود و کینه توزانه سخن می گویند؛ تو گویی که اگر دستشان برسد و مجالی بیابند، گریبانِ طرف مقابل را می درند و حیثیتی برای او بر جای نمی گذارند. در نوشتار « جور دیگر باید دید»[۲]، در وصف این خطای شناختیِ مهم آوردم:

« یکی از خطاهای شناختیِ[۳] رایج و جدی ای که انسانهای پیرامونی در داوریهای روزمره خود،  به تفاریق مرتکب می شوند، عبارتست از« تفکر همه یا هیچ».[۴] تفکرهمه یا هیچ که از آن به « تفکر سیاه و سفید»[۵] نیز تعبیر می شود؛ متضمنِ تحلیل و داوری یک سویه و مطلق اندیشی و جوانب مختلفِ پدیده مورد بحث را ندیدن و به حساب نیاوردن و احیانا انکار کردن است. فردی که مرتکب این خطا می شود، وقتی درباره فرد الف یا پدیده ب  قضاوت می کند، در پی صدور داوری های قطعی و تخطی ناپذیر و غیر منعطف است؛ داوری هایی که سویه های مختلف ماجرا را نمی بیند، مشحون از احساسات و عواطف است و از دیگران هم تحلیل و داوریِ یک سویه و قاطع و سیاه و سفید و « این یا آن» می طلبد. از اینرو، فلانی یا ابلیس صفت است، یا فرشته خصال؛ یا له فلان نظام سیاسیِ مستقرّ هستی یا علیه آن؛ یا با مایی، یا علیه ما؛ که شقوق دیگری متصور نیست و کسانی که آدمیان و پدیده ها را خاکستری می بینند و تحلیل می کنند، یا جاهل اند، یا خائن. مع الاسف، این خطای شناختی، راه را  بر تحقق گفتگوهای سودمند و رهگشا می بندد و آنچه در این میان، البته به گوش نمی رسد و سر بر نمی آورد، آواز حقیقت است.»

پس از حادثه هولناک و مولمه سقوط هواپیمای اوکراینی، برخی ازهنرمندان سرشناس و نام آشنا،  جشنواره هنری فجرِ را تحریم کردند و گفتند بنای شرکت در این جشنواره و عرضه آثار هنری خویش را  ندارند. از سوی دیگر، برخی دیگر از هنرمندان مشهور، از جمله شهاب حسینی، بازیگر توانمندِ سینمای ایران، با این کار مخالفت کردند

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72298
احسان عابدی
فرمانده مسعود؛«به رهبرتان بگویید به ما فرهنگ معین بدهید»

«چو خامه در ره فرمان او سر طاعت / نهاده‌ایم مگر او به تیغ بردارد» حافظ
وقتی از خبرنگاری که سال‌ها و تا آخرین دم همراه فرمانده مسعود بود، پرسیده شد که او چه ویژگی‌هایی داشت، جواب داد: ایمان، اراده و عشق.

احمد شاه مسعود را به دلاوری می‌شناسند. نام «شیر دره پنجشیر» گواهی‌ست بر اراده او برای حفاظت از خانه؛ اسلام‌گرایی که به میانه‌روی شهرت یافته، آن‌گونه که نخستین رهبر سیاسی افغانستان بود که طومار حمایت از حقوق زنان را به امضا رساند، و این نگاه معتدل نافی تعبد و تعهد دینی‌اش نبود.

نقل قول معروفی‌ست از گاریبالدی بزرگ که «من هیچ پولی پیشنهاد نمی‌دهم، نه سکه‌ای و نه غذایی؛ چیزی که من برای شما دارم گرسنگی‌ست، تشنگی، راه‌پیمایی‌های اجباری، جنگ و مرگ. هر کس که با قلبش عاشق این خاک است و نه به حرف و کلام، همراهم شود».

و احمد شاه مسعود فرمانده‌ای از همین جنس بود، چهره‌ای که نه پول و وعده آسایش، بلکه کاریزمای او سربازانش را در ستیغ کوه‌ها و پیچ و خم دره‌ها به حرکت وامی‌داشت، چریکی که ربع قرن را با رویای وحدت افغانستان به جنگ و گریز گذراند، امری که اما ۱۷ سال پس از ترور او، هنوز به وقوع نپیوسته است.

کتاب «فرمانده مسعود» سرنخ‌های بسیاری برای درک و فهم این جاذبه به دست می‌دهد، این نیروی برانگیزنده که سال‌ها در جنگ‌های پارتیزانی و زیرِ آتشِ سنگین ارتش سرخ و طالبان، منشا ایثار و از جان گذشتگی مجاهدان بود، چنان‌که قوای طالبان چیزی نزدیک به تمامی کشور را در اختیار گرفته بود، اما باز حضور مسعود ایمان به فتح و ظفر را در دل یارانش

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72266
نصرالله لشنی
مهدی بازرگان و پدیده‌ی انقلاب

سال‌هاست که اصلاح‌طلبان از رفتار انقلابی و انحصارطلبانه‌ی خویش در روزهای آغازین انقلاب و عمل‌کرد خود علیه مهندس بازرگان و سیاست‌ها و برنامه‌های دولت وی ابراز پشیمانی نموده و مشی تدریجی او را درست می‌دانند و می‌ستایند؛ اما آگاهانه یا ناخودآگاه، این‌بار نیز بازرگان را درست درنیافته‌اند و به‌سان ۴۰ سال پیش با پیش‌فرض‌ها و بنیان‌های ذهنی و ایدئولوژیک خود به تفسیر و ترویج اندیشه‌ی بازرگان پرداخته‌اند.
آن زمان که شعار «مرگ بر بازرگان» و «لیبرالیسم جاده‌صاف‌کن امپریالیسم» سر می‌دانند و او و یاران صدیقش را آمریکایی و وابسته و جاسوس می‌خواندند، اندیشه و بیان او را به‌زعم خویش و در جهت منافع قدرت‌پرستانه، ضدانسانی و غیردموکراتیک گروه خود تعبیر و تفسیر می‌کردند و اکنون نیز که مدعی بازگشت به بازرگان شده‌اند و راه و روش او را درست می‌دانند، بازهم در جهت باورها و شاید منافع خویش به تفسیر و تحلیل اندیشه و آرای بازرگان پرداخته‌اند.

آن زمان برای محکوم کردن بازرگان و دولتش، او را غیرانقلابی و مخالف انقلاب تعبیر می‌کردند، امروز برای تائید رفتار منفعلانه‌ی خود و استفاده از رانت‌های حکومتی، او را مخالف انقلاب و موافق اصلاح‌طلبی منفعلانه و صندوق‌محور معرفی و ترویج می‌کنند. حال آن‌که نه آن زمان بازرگان غیرانقلابی و محافظه‌کار بود و نه اکنون می‌توان از اندیشه‌ی سراسر مبارزاتی و پرمسئولیت و متحرک او انفعال و ثبات و تائید نظم مستبدانه‌ی اکنونی را استنباط نمود. بازرگان در طول عمر پربرکت خود، همیشه مردی مبارز و مسئولیت‌پذیر و با پرنسیپ‌های اخلاقی و سیاسی بوده است که لحظه‌ای از مبارزه دست نکشیده و همواره نیز استبداد را دشمن شماره‌ی یک مردم ایران می‌دانسته است. مسئله‌ی استبداد و ساختار مستبدانه‌ی ایرانی با قدمتی ۲۵۰۰ ساله چنان برای بازرگان مهم و محوری بود که لحظه‌ای از آن غفلت نمی‌کرد.

اکنون اما عده‌ای به نام این مرد شریف و با استناد بدون سند و مدرک به سخنان او و تنها بابیان خاطراتی که معلوم نیست راست یا دروغ باشند، در تلاش‌اند که از او مردی منفعل و مؤید نظم مستبدانه و همراه با ظلم ظالمان دوران بسازند. با اتکای بی‌متکا به بازرگان درصدد پیشبرد سیاست‌های منفعلانه و استراتژی‌های مویدانه‌ی نظم موجود خویش‌اند. حال آن‌که اساساً نقدهای بازرگان به انقلابی‌گری همین اصلاح‌طلبانی بوده است که این‌بار از سمت دیگر بام افتاده‌اند و توجیه‌گر ظلمی افسارگسیخته و خدمت‌گزار مستبدی آدمکش شده‌اند. نقد بازرگان به انقلاب و انقلابی‌گری، نقد رفتار همین دوستان اصلاح‌طلبی بود که در روزهای آغازین انقلاب به نام و بهانه‌ی انقلاب و انقلابی انواع و اقسام ظلم‌ها و ستم‌ها را در حق مردم مظلوم ایران روا می‌داشتند. همان‌هایی که با عناوین متعدد مکتبی و حزب‌اللهی و خط امامی و … درصدد حذف دیگران و انحصار قدرت نوپای بعد از انقلاب برای خود بودند. مهندس بازرگان در مقاله‌ی «انقلاب و انقلابی» صراحتاً این موضوع را بیان می‌کند که من به تعاریفی که از انقلاب شده و مؤلفه‌های جامعه‌شناختی این پدیده کاری ندارم، بلکه آن چیزی که در ایران عینیت یافته و تجربه‌شده است را نقد و بررسی می‌کنم.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72305
ابهامات روزافزون سقوط هواپیمای اکراینی
چرا ایران هنوز هم از محتویات جعبه سیاه می‌هراسد؟

زیتون ـ محمدرضا سرداری
: سرنگونی هواپیمای مسافربری اوکراین از سوی پدافند هوایی سپاه و پنهان‌کاری سه روزه آن، شوک روانی شدیدی به جامعه وارد آورده و افکار عمومی را به شدت بی‌اعتماد کرده است. بسیاری از مردم هنوز می‌پرسند چرا به این هواپیما شلیک شده، چرا دو بار مورد اصابت قرار گرفته و چرا در آن شب بحرانی و جنگی، به هواپیماهای مسافربری اجازه پرواز داده‌اند.

برخی نیز سهوی بودن شلیک موشک را باور نکرده و با ساختن فرضیات مختلفی سپاه را متهم می‌کنند که از روی عمد این هواپیما را سرنگون کرده است. بر اساس گزارش‌ها تعداد مراجعه مردم به مشاوره‌های روحی، روانی در طی دو ماه گذشته افزایش یافته. این میزان یاس، سرخوردگی و ترس از آینده حتی در شبکه‌های اجتماعی نیز به‌وضوح دیده می‌شود.

با وجود این به جز سازمان هواپیمایی کشوری و کمیسیون امنیت ملی مجلس، هنوز نه دولت و نه مقامات نظامی و قضایی گزارشی از علت اصلی این فاجعه منتشر نکرده‌اند و هیچ مقامی نیز از سمت خویش برکنار نشده یا استعفا نداده است. گویی مسئولان جمهوری اسلامی علیرغم پذیرفتن مسئولیت سرنگونی هواپیما، می‌کوشند تا جعبه سیاه این حادثه را  نیز همچون حوادث دیگر دربسته نگه دارند تا هزینه‌ای در قبال مسئولیت خویش نپردازند. اما آیا این بار با در دفعات پیشین متفاوت است؟

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72290
سخنی چند با طرفدارانِ اصیل سلطنت‌
احسان ابراهیمی
 
۱- پس از اعتراضات سراسری آبان ۹۶ و طنین شعارهایی در دفاع از خاندان و سلطنت پهلوی در ایران، توجهات بیش از پیش به موضوع و موضع سلطنت‌طلبی و مطالبه بازگشت سلطنت جلب شد. بسامد و تناوب این شعارها در اعتراضات آبان ۹۸ نیز چونان خونی تازه در رگ‌های سلطنت‌طلبان ایرانی بود. بازخوانی اعتراضاتی که در آنها این شعارها سر داده شد نشان می‌دهد در میان طبقه فرودست و فقیر جامعه که مخاطبان اصلی شبکه «من و تو» هستند، و دانش سیاسی و اطلاعات تاریخی‌شان منحصر به تصویریست که در آن شبکه از گذشته ایران پیش از جمهوری اسلامی تبلیغ و ترویج می شود، این شعار و مطالبه، ایجاد و تقویت شده است. (رضاشاه روحت شاد؛ ای شاه ایران، برگرد به ایران؛ ایران که شاه نداره، حساب کتاب نداره و …)

اما در میان طبقه متوسط شهری که دانش تاریخی و تحلیل سیاسی فراتر و متفاوت از شبکه «من و تو» دارند شعارها حاکی از نفی هرگونه استبداد سکولار/ دینی، نفی همزمان و توآمان شاه و رهبر و فراروی از این دوگانه استبداد فردی است. (نه شاه میخواهییم نه رهبر، نه بد میخواهییم نه بدتر؛ مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر)
در واقع در تحلیلی طبقاتی از جایگاه سلطنت‌طلبی ایرانی، جدا از ارزش داوری درباره مطلوب بودن آن، و صرفاً نگاهی توصیفی به آن، تفاوت طبقاتی مشهود است و می توان گفت اگر هدف و قصد اصلی موسسان و بنیانگذاران شبکه «من و تو» جلب و جذب مخاطب از میان قشر متوسط بوده، شعارها، نشان می دهد تاکنون ناموفق بوده اند؛ اما اگر هدفشان جذب مخاطب در میان قشر فقیر و حاشیه نشین ها بوده، موفقیتشان انکارناشدنی است.

متن کامل در زیتون:

https://zeitoons.com/72384