زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
خطای انسانی نبود٬ نقطه بی‌بازگشت بود
سولماز ایکدر

صبح روز ۲۱ دی ماه سال گذشته بود که پاسخ سوالی چهل ساله را پیدا کردم؛ پاسخ این سوال را که چرا انقلابیون سال ۵۷ ٬ که طیف وسیعی از آن‌ها حداقل تا زمان معرفی بختیار به عنوان نخست وزیر٬ «مذهبی» به معنای امروز آن نبودند٬ تن به پذیرش او ندادند.

وعده‌های بختیار بخش عمده‌ای از خواست مردم انقلابی بود که تا آن روز طرح می‌شدند؛ آزادی زندانیان سیاسی و وعده اعاده حیثیت و پرداخت غرامت به آنها که مجالی برای اجرایشان باقی نماند.  تعهد «بی قید و شرط» به اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ رهایی از قید هرگونه استعمار یا آثار آن؛ تاکید بر اهمیت فرهنگ ملی ضمن پای‌بندی به مفهوم انسان مدرن جهانی٬ پای‌بندی به آزادی رسانه و ….

به راستی معترضان به حکومت پهلوی چه می‌خواستند که بدون آزمودن میزان پای‌بندی شاپور بختیار به وعده‌هایش بر لزوم انقلاب پافشاری کردند؟

پاسخ این سوال را روزی یافتم که نظام جمهوری اسلامی پس از ۷۲ ساعت دروغ٬ به دلیل فشارهای بین المللی تن داد به پذیرش اینکه هواپیمای مسافربری اکراینی را با ۱۷۶ مسافر با شلیک دو موشک پی‌در‌پی اسقاط کرده است. آن روز برای من «نقطه بی‌بازگشت» بود.
نقطه بی‌بازگشت برای منی که جوانی‌ام را با امید به اصلاح سپری کرده بودم٬ خیلی دیرتر از کسانی رخ داد که «نقطه بی‌بازگشت»شان آبان‌ماه سال گذشته بود٬ یا دی ماه سال ۹۶ ٬ یا جنبش سبز٬ یا اعدام‌های دهه شصت یا همان روزهای تیرباران بر بام مدرسه‌ی رفاه…

بنابر نوشته هانا آرنت نظام‌های توتالیتر در طول حیات خود سه فاز دارند. در فاز اول اکثریت مردم سرمست از ایدئولوژی در پی رهبران به دنبال بهشت گمشده می‌روند، ایدئولوژی را بدون چون و چرا می‌پذیرند و خواهان تغییری در آن نیستند. در فاز دوم واقعیات چهره‌ خود را نشان داده و هیچ کدام از وعده‌های فریبنده رهبران تحقق نیافته است. مردم از نظام دلزده و مایوس می‌شوند. در این فاز گروهی به فکر اصلاحات می‌افتند ولی به دلایل متعدد از جمله اینکه اصول ایدئولوژی را نمی‌توان تغییر داد٬ اصلاحات راه به جایی نمی‌برد.

فاز سوم فاز نهایی نظام‌های توتالیتر است. در این فاز متولیان تمامیت‌خواه سعی می‌کنند از خشونت عریان استفاده کنند٬ تصفیه‌های گسترده شروع می‌شود و دایره‌ خودی‌ها کوچک و کوچکتر و ناکارآمدی‌ها عمیق‌تر و «تعداد مخالفین بیشتر و بیشتر می‌شود.»
هر کدام از ما که به «نقطه بی‌بازگشت» می‌رسیم٬ یک نفر به تعداد مخالفینی که روز به روز بیشتر می‌شوند٬ افزوده می‌شود.

اما رسیدن به این نقطه یک‌باره صورت نمی‌گیرد. من ضربه اول را زمانی دیدم که حامد اسماعیلیون در یک پیام تصویری اعلام کرد که «امیدوار است سقوط هواپیما در اثر نقص فنی بوده باشد نه چیز دیگری» آن روز به رغم اینکه از میزان سبعیت نظام جمهوری اسلامی آگاهی داشتم٬ چیزی در من برای پذیرفتن این حجم از «کثافت» قابل باور نبود.

ضربه‌های بعدی پی در پی وارد شد. با هر ساعتی که از سقوط هواپیما می‌گذشت و اخبار و اسناد بیشتری از فاجعه افشا می‌شد. آخرین ضربه را بیانیه ستاد کل نیروهای مسلح ساعت ۷ صبح شنبه ۲۱ دی ماه «با قبول مسئولیت اسقاط هواپیما» وارد کرد.
آن زمان بود که فهمیدم میزان نفرت از نظام حاکم ممکن  است به چنان سطحی برسد که دیگر هیچ اصلاحی یا وعده اصلاحی نتواند راه بازگشت را هموار کند.

جمهوری اسلامی با شلیک به آن هواپیمای مسافربری خود را به پایان فاز سوم نظریه آرنت نزدیک‌تر کرد. بنابر پیش‌بینی آرنت در این مرحله است که سیل اعتراضات همه چیز را باخود خواهد برد.

شلیک آن دو موشک آخرین مقاومت مایی را که حتی با وجود ناامیدی از نظام جمهوری اسلامی به دلایلی پرشمار ترس از سرنگونی آن را نیز در دل می‌پروراندیم با این سوال بی‌جواب مواجه کرد «هزینه‌های بقای چنین نظامی بیشتر است یا هزینه‌های سرنگونی آن؟»

آنچه جمهوری اسلامی «خطای انسانی» نام نهاد هم‌زمان با طرح سوال بالا جواب را هم با خود داشت شکافت بین ملت و دولت جمهوری اسلامی به نقطه بی‌بازگشت رسیده است و این یعنی «پایان».


متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83736
آیا سپاه بیت‌کوین استخراج می‌کند؟
ردپای سپاه در افزایش مصرف برق و نیاز به «مازوت سوزی»

زیتون
– نفس شهرهای ایران روزهاست که بر اثر آلودگی‌هوا گرفته. مدتی است که اخبار مربوط به استفاده از مازوت یا نفت کوره به عنوان سوخت نیروگاه‌ها، نسبت به اخبار مربوط به کرونا پیشی گرفته؛ چرا که آلودگی قابل لمس آن از یک سو تنفس را برای مردم سخت‌تر کرده، از سوی دیگر باعث افزایش آسیب‌پذیری در برابر این ویروس شده است.
بر اساس اخبار رسمی که مقامات جمهوری اسلامی منتشر کرده‌اند، دولت چاره‌ای جز «مازوت سوزی» ندارد.

این عباس شاهسونی، رییس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت، بود که برای اولین بار از تاثیر سوخت مازوت بر آلودگی هوا خبر و هشدار داد که  به دلیل پایداری هوا و استفاده از «سوخت مازوت در نیروگاه‌ها» شرایط هوای شهر تهران و سایر کلا‌ن‌شهرها وضعیت بدتری پیدا می‌کند.

به گفته مقامات جمهوری اسلامی تحریم‌ها موجب انباشته شدن مازوت در انبارها شده است. همچنین به دلیل کمبود گازوئیل، در صورت عدم استفاده از مازوت شهرها با خاموشی‌های متناوب برق مواجه می‌شوند؛ به همین دلیل است که در نیروگاه‌ها به جای گازوئیل یا هر سوخت پاک دیگری مازوت می‌سوزانند.

از سوی دیگر چند وزرای نفت و محیط زیست دولت طی چندین ادعای جداگانه اضافه مصرف سوخت خانگی به دلیل مصرف بالای مصرف کنندگان است؛ حتی برای تمامی مشترکان تلفن‌های همراه پیامکی با محتوای لزوم کاهش مصرف سوخت ارسال شد.

بر اساس آماری که وزارت نفت اعلام کرده تولید شرکت گاز میزان تولید گاز سبک در بهار امسال به ۶۰۳.۷ میلیون متر مکعب رسیده است که سهم بخش خانگی ۱۱۴.۱ میلیون متر مکعب، ۱۶.۹ میلیون متر مکعب تجاری، ۶.۳ میلیون مترمکعب کشاورزی، ۵۶ میلیون متر مکعب پتروشیمی، صنعت و نیروگاه ۲۹۹ میلیون متر مکعب و بخش حمل و نقل نیز ۱۹.۴ میلیون متر مکعب رسیده است.

یعنی مصرف خانگی گاز چیزی کمی بیشتر از یک ششم گاز تولیدی ایران است و برخلاف گفته وزرای دولت بازهم بر اساس آماری که در وب سایت رسمی وزارت نفت منتشر شده٬ تفاوت چندانی نه در تولید گاز به نسبت سال‌های گذشته دیده می‌شود و نه در مصرف خانگی آن.

بر اساس آمارهای رسمی وزارتخانه‌های نفت و نیرو، تا سال ۹۷ ٬ سالانه حدود پنج میلیارد لیتر نفت کوره (مازوت) در کشور مصرف می‌شد که ۳.۵ میلیارد لیتر آن در بخش نیروگاهی بوده است. اما طی سال‌های اخیر ایران عموما نزدیک به ۱۵ میلیارد لیتر نیز مازوت صادر می‌کرده است.

هرچند جمهوری اسلامی گاز تولیدی را صادر می‌کند و برای تامین مصارف داخلی نیاز به سوزاندن مازوت پیدا کرده است٬ اما کار کمبود سوخت داخلی به جایی رسیده است که به ناچار منابع نور معابر عمومی را در ساعت‌های منع عبور و مرور خاموش می‌کنند.
حداقل یکی از کلیدهای کمبود ناگهانی گاز حتی برای تولید برق مورد نیاز معابر عمومی در پایتخت را می‌توان در افزایش ناگهانی ارزش بیت کوین یافت.

قیمت بیت کوین در بازار آزاد امروز پنجشنبه ۱۸ دی ساعت ۲۲ باز هم رکورد زد و به ۴۰ هزار دلار رسید. بیت کوین به نسبت ۹ ماه گذشته افزایشی ۳۰۰ درصدی داشته است و مشهور است که ایران یکی از بزرگترین تولید کنندگان بیت کوین است.

تجارت‌نیوز ماه گذشته نوشت که یک مرکز تحقیقاتی که در زمینه ماینینگ ارز دیجیتال و بیت کوین فعالیت می‌کند، نشان داد که ایران با سهم ۸ درصدی، سومین کشور جهان در استخراج بیت کوین است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83749
حکم حکومتی علیه واکسن
آغاز «خلافت اسلامی ایران»

زیتون- سولماز ایکدر
: آقای خامنه‌ای روز گذشته تعارف را کنار گذشت و رسما خودش را در مقام خلیفه ممالک محروسه ایران تصویر کرد. او برای اولین بار بدون پرده‌پوشی٬ بدون استفاده از کنایه و استعاره٬ رسما ورود واکسن کرونا از آمریکا و بریتانیا را «ممنوع» کرد.

رهبر جمهوری اسلامی روز گذشته در یک سخنرانی به مناسبت ۱۹ دی‌ماه٬ نه به روش‌های قدیمی مانند عنوان کردن عباراتی مانند «ولی من موافق نیستم»٬ «بهتر است نشود» حتی «به نظرم من خطاست»، بلکه به صورت قاطع اعلام کرد که ورود واکسن‌های آمریکایی یا انگلیسی به ایران ممنوع است و به فرانسه هم اعتماد ندارد. او در ادامه مدعی شد که پیش از این مخالفتش با خرید واکسن‌های کرونا را با دولت نیز در میان گذاشته و حتی برخلاف موارد گذشته مخالفتش را با این قید که «من تخصصی ندارم٬ اما …» نیز تخفیف ندارد.

این ممنوعیت را خامنه‌ای در جایگاه یک مجتهد یا یک مرجع تقلید عنوان نکرد٬ چرا که در آن صورت می‌توانست استفاده از واکسن‌های آمریکایی یا انگلیسی را برای مقلدینش حرام اعلام کند؛ پس مخاطبش مقلدینش نبودند.

او در مقام ولی فقیه نیز در مورد واردات واکسن کرونا اظهار نظر نکرد٬ زیر طبق قانون اصل ۱۱۰ اساسی ولایت فقیه تنها ۱۱ مسئولیت یا اختیار دارد از جمله تعیین‏ سیاست‌های کلی‏ نظام‏٬ نظارت‏ بر حسن‏ اجرای‏ سیاست‌های‏ کلی‏ نظام‏. همچنین صدور فرمان‏ همه‏ پرسی‏؛ فرماندهی‏ کل‏ نیروهای‏ مسلح‏ و اعلان جنگ‏ و صلح‏ و بسیج‏ نیروها‏. عزل و نصب و قبول استعفای برخی از مقام‌ها از جمله فقهای شورای نگهبان و رییس قوه قضاییه؛ تنفیذ حکم ریاست جمهوری یا عزل او با توجه به مصالح کشور و عفو یا تخفیف‏ مجازات‏ برخی از محکومین.

در این میان اختیاری مبنی بر مخالفت با واردات واکسن به‌خصوص در میان یک همه‌گیری جهانی دیده نمی‌شود.

علی خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی نیز در جایگاه صدور چنین دستوری نبود؛ خود نیز بارها تاکید کرده بود که «قدرت اجرایی ندارد» در «ریز مسائل جاری کشور قرار ندارد» و در «امور جاری کشور دخالتی نمی‌کند».

مهم‌تر از همه اما طبق اصل نهم قانون اساسی هیچ مقامی حق ندارد به نام حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور آزادی‌های مشروع را، هرچند با وضع قوانین و مقررات،سلب کند.

او تنها در قامت یک «خلیفه» می‌تواند در اوج شیوع یک همه‌گیری جهانی به دلیل مواضع شخصی‌اش «رعیت» را از دسترسی به درمان محروم کند٬ که کرد.

تحریم در تحریم
به دنبال این حکم آیت‌الله خامنه‌ای سخنگوی هلال احمر ایران گفت که واردات ۱۵۰ هزار دوز واکسن فایزر، که چند انجمن خیریه به دنبال آن بودند، «منتفی است.»

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83762
تحریم در تحریم
مهدی نوربخش

رهبر جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که ایران از آمریکا و انگیس نمی‌تواند واکسن ضد کرونا خریداری کند. او در حالی‌که زیر این جمله عربی که برروی قابی که پشت سر او نصب شده بود، «لایحمل هذاالعلم الا اهل البصر و الصبر-این علم را بجز کسانی‌که اهل بصیرت و صبر هستند نمی‌توانند حمل کنند» نشسته بود، گفت، «ورود واکسن آمریکائی و انگلیسی به کشور ممنوع است…اگر آمریکایی‌ها م‌یتوانستند واکسن درست کنند روزانه ۴۰۰۰ نفر تلفات کرونایی نداشتند. اگر فایزر می‌تواند واکسن درست کند اول خودشان مصرف کنند تا این‌قدر فوتی نداشته باشند و انگلیس هم همین‌طور…به فرانسه هم به دلیل سابقه خون‌های آلوده خوش‌بین نیستم… ممکن است اینها بخواهند این واکسن را روی مردم دیگر کشورها امتحان کنند.»

در مورد اظهار نظر رهبر جمهوری اسلامی چندین سئوال می‌توان مطرح کرد.

اولین سئوال که به‌محض دریافت این خبر در محافل غربی و رسانه ای آنها مطرح شده این بود که آیا رهبر جمهوری اسلامی ایران نمی‌داند چرا در آمریکا تعداد تلفات کرونایی انقدر زیاد است؟ چه کسانی به او در مورد دنیای بیرون مشاوره می‌دهند و چرا این‌قدر او از اخبار دنیا و آمریکا بی خبر وعقب مانده است؟ در آمریکا میزان مبتلایان به کرونا بسیار زیاد است به خاطر اینکه دولت ترامپ از ابتدا به‌دنبال جلوگیری از شیوع این بیماری نبود. دولت ترامپ از اوایل سال ۲۰۲۰ میلادی از طبیعت این ویروس و خطر و مهلک بودن آن خبر داشت اما به گفته خود او در مصاحبه با باب وودوارد، خبرنگار معروف روزنامه واشینگتن پست، نمی‌خواست مردم از این بیماری مطلع شوند، بیمی بدل راه داده و وحشت کنند. لذا دولت او در یک خیانت بزرگ به مردم آمریکا نه‌تنها آن‌هارا مطلع نکرد که در این رابطه هم کاری انجام نداد تا جلوی شیوع این بیماری گرفته شود. ترامپ از ابتدا به این بیماری به شکل یک سرماخوردگی و فلو نگاه می‌کرد و دائما به مردم این کشور می‌گفت و قول می‌داد که بزودی این بیماری برطرف شده، بخودی خود از بین می‌رود و این ویروس تمام می‌شود. در آمریکا اکثر مردم این کشور برخورد ترامپ به کرونارا یک خیانت بزرگ به آمریکا و مردم این کشور قلمداد نموده و بسیاری در جامعه فرهیخته این کشور گفته و نوشته‌اند که این اولین بار در تاریخ این کشور است که رئیس جمهوری این‌گونه نسبت به سلامت شهروندان آمریکا بی‌تفاوت مانده است. آیا مشاورین رهبری به او نگفته‌اند دلیل شیوع کرونا در آمریکا و ازدیاد تلفات به خاطر غفلت، بی توجهی و مسامحه دولت دست‌راستی ترامپ بوده است؟ آیا این مشاورین به رهبری اطلاع ندادند که باب وودوارد در آخرین کتاب خود «خشمگین-Rage» پرده از این خیانت ترامپ برکشیده و اورا به‌خاطر تصمیم غیر انسانیش متهم و محکوم کرده است؟ آیا رهبری که دائما آمریکارا محکوم می‌کند و از ایدئولوژی غرب‌ستیز در مقابل این کشور دست بردار نیست، نباید از دشمنی که خود بده‌تصویر کشیده است اطلاعات دقیق و صحیح داشته باشد؟

سئوال دوم در مورد خود واکسن تولید شده بر ضد کرونا توسط کمپانی فایزر است. ابتدا باید گفت که این واکسن فقط توسط فایزر تولید نشده است. این واکسن توسط کمپانی های فایزر و بیونتک در آلمان تحقیق و تولید شده است. کمپانی بیونتک متعلق بیک زوج مسلمان ترک است و انها مشعل دار این‌گونه تحقیق و کشف واکسن از طریق مدل سازی ژنتیک ویروس کوید و روش علمی جدید برای کشف واکسن، از طریق mRNA بوده اند...

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83777
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
باید خون گریست
چرا به نظر آیت‌الله خامنه‌ای واکسن کرونای آمریکایی و انگلیسی خطرناک است؟
زيتون | Zeitoons@ pinned «حکم حکومتی علیه واکسن آغاز «خلافت اسلامی ایران» زیتون- سولماز ایکدر: آقای خامنه‌ای روز گذشته تعارف را کنار گذشت و رسما خودش را در مقام خلیفه ممالک محروسه ایران تصویر کرد. او برای اولین بار بدون پرده‌پوشی٬ بدون استفاده از کنایه و استعاره٬ رسما ورود واکسن کرونا…»
زيتون | Zeitoons@ pinned «تحریم در تحریم مهدی نوربخش رهبر جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که ایران از آمریکا و انگیس نمی‌تواند واکسن ضد کرونا خریداری کند. او در حالی‌که زیر این جمله عربی که برروی قابی که پشت سر او نصب شده بود، «لایحمل هذاالعلم الا اهل البصر و الصبر-این علم را بجز کسانی‌که…»
وقتی برادر به خواهر نامه‌ی سرگشاده می‌نویسد
شکاف درون «هاشمی»ها

زیتون _ یلدا امیری: اکبر هاشمی رفسنجانی سال‌ها مقام دوم نظام جمهوری اسلامی بود و به اعتقاد بسیاری مقام اولِ در سایه‌ی آن. القاب زیادی داشت از «معمار انقلاب» گرفته تا «عالیجناب سرخپوش» و «اکبرشاه».

پس از ترور نافرجام او توسط گروه فرقان در ۴ خرداد ۱۳۵۸، آیت‌الله خمینی در مورد او گفت:«تا زمانی که نهضت و انقلاب، زنده و پایدار و در حال تداوم است، هاشمی هم هست، تصور جدایی، اعوجاج و انحراف وجود ندارد و دشمنان و مخالفان هاشمی نیز، آب در هاون می‌کوبند.»

در سال‌های اخیر و به دنبال سیاست‌های رهبر جمهوری اسلامی در ایجاد دولتی پنهان در کنار دولت رسمی، چند دستگی میان نیروهای داخل حکومت و مقامات افزایش یافت و این چندگانگی‌ها حتی به درون خانواده سیاس‌ترین چهره جمهوری اسلامی هم راه یافته است.

هاشمی برخلاف سایر روحانیون سیاستمدار در جمهوری اسلامی، همیشه به صورت خانوادگی در سیاست حضور داشت و زنان خانواده او هم مانند زنان و دختران سایر مقامات، نامرئی و بی‌چهره نبودند. تا جایی که تکرار نام «عفت» مرعشی، همسرش، در خاطرات او مشهور است.

حال سخنان اخیر فائزه هاشمی، سومین فرزند هاشمی رفسنجانی خبرساز شده است. او گفت که ترجیح می‌داده ترامپ رئیس جمهور آمریکا شود، چون به جمهوری اسلامی فشار می‌آورده و می‌توانسته باعث تغییر شود. این سخنان با واکنش برادر او، محسن هاشمی رفسنجانی روبرو شد که در نامه‌ای سرگشاده خواستار عذرخواهی خواهرش شد. اما زندگی سیاسی اکبر هاشمی رفسنجانی نیز کمابیش همانند رویکرد فرزندانش به دو دوره شاخص تقسیم می‌شود.

https://www.zeitoons.com/83834
ضرورت سازمان‌یابی اصلاحات به‌مثابه یک جنبش اجتماعی
سعید رضوی فقیه، جواد سلیمانی

توضیح
: نوشتار زیر را با احترام و تواضع پیشکش می‌کنیم به کوشندۀ پایدار و نستوه سیاسی و مدنی، مهندس کیوان صمیمی، که تلاش‌های بی‌وقفه و خستگی ناپذیرش در مسیر تقویت جنبش‌های مسالمت آمیز اجتماعی و شکل‌گیری نهادهای مدنی تحسین برانگیز است. آزادی‌خواهی توأم با عدالت طلبی و آرمان‌گرایی توأم با واقع بینی در کنار آزادگی، صداقت، شجاعت، شکیبایی، دیگر دوستی و آمادگی همیشگی برای کار جمعی از ویژگی‌های کیوان صمیمی بهبهانی است که اینک به جرم از خودگذشتگی و مردم دوستی در زندان است.

جنبش اجتماعی اگر چه در قاعدۀ هرم جامعه و با تشکیل و تعمیق رابطۀ عرضی بین توده‌ها شکل می‌گیرد اما بدون سازمان‌یابی منسجم و شکل‌گیری رابطه‌ای طولی و عمودی برای اثرگذاری بر لایه‌های بالاتر و اثرپذیری متقابل از آن لایه‌ها نمی‌تواند به توفیق چندانی در تحقق اهداف و مطالبات خود دست یابد. وقتی سخن از سازمان‌یابی و شکل‌گیری رابطۀ عمودی به میان می‌آید مراد آن نیست که با سانترالیسم یا گونۀ بزک شده‌اش یعنی سانترالیسم به اصطلاح دموکراتیک، توده‌ها را که قاعدۀ هرم جامعه‌اند به لشگری فرمان‌بر و مطیع برای فرماندهان سیاسی و اجتماعی بدل کنیم. بلکه برعکس، مراد آن‌ست که در ساختاری کاملا دموکراتیک و از پایین به بالا همۀ روندهای تصمیم سازی، تصمیم‌گیری و اجرا به صورت مستقیم یا غیر مستقیم از سوی همین قاعده و ارادۀ جمعی‌اش نشئت بگیرد و جریان بیابد.

در صورت فقدان سازمان‌یابی منسجم در قالب یک رابطۀ عمودی در ساختار هرم قدرت اجتماعی برای هماهنگ‌سازی روابط افقی و تجمیع نیروی هم عرض توده‌ها در قاعدۀ هرم، جنبش اجتماعی هرچقدر هم توفنده و قوی باشد به اهداف و مطالبات اصلاح‌گرانۀ خود نخواهد رسید چرا که در صورت حضور عنصر رهبریِ فراگیر، به سوی انقلاب توده‌وار (فروپاشی) کشیده خواهد شد و در صورت غیاب این عنصر نیز به شورشی فاقد برنامه بدل خواهد گشت. در هر دو صورت نیز مواجهۀ خشونت‌بار با قدرت مسلط روی خواهد داد که نتایج غیر قابل پیشبینی و غیر قابل پیشگیری در پی دارد.

افزون بر آن در صورت سیلان و فوران انرژی اجتماعی در قاعدۀ هرم جامعه، معمولا فرصت‌طلب‌ها با طرح شعارها و مطالبات پوپولیستی به موج سواری و ماهیگیری از آب گل آلود می‌پردازند و صورت‌حساب‌های سنگینی روی دست جامعه باقی می‌گذارند.
از همین روست که ما در کنار دیگر عناصر مقوّم یک جنبش اجتماعی پویا و اثرگذار از جمله نیروی اجتماعی فعال، مطالبات مشخص مشترک، انگیزه‌های قوی و پایدار، چشم انداز امیدبخش و دیگر عوامل ضروری؛ بر دو عنصر سازماندهی و رهبری دموکراتیک نیز تاکید ویژه داریم و این فقره را به ویژه بر اساس مطالعه در باب تجربیات ملموس جنبش‌های اجتماعی یک قرن گذشته در کشورمان ادعا می‌کنیم.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83859
متن کامل این نامه که برای انتشار در اختیار «زیتون» قرار گرفته٬ به شرح زیر است:

حضرت شیخ الاسلام مولوی عبدالحمید
با سلام و آرزوی سلامتی شما

نامه اعتراضی و سراسر خیرخواهی جناب‌عالی درباره نقض مکرر حقوق شهروندیِ هموطنان اهل سنت که نشان‌دهنده رنج و سختی و تبعیض ناروا بر خواهران و برادران اهل سنت در طول چهل ساله اخیر است، مایه تاسف عمیق ما بود. همه آنچه ما از خلال مبانی و یافته های دینی، انسانی و حقوق بشری دریافته ایم پیامی جز برابریِ حقوق همه انسانها فارغ از عقیده، دین، مذهب و قومیت نداشته است. انسانی که ما می‌شناسیم کلمه را آموخت تا کرامت ببیند و عزت و شان او در برابر همه دیگر مخلوقات فارغ از هر گونه تبعیض و نابرابری حفظ شود. از این گذشته انقلاب ۱۳۵۷ که اینک در آستانه چهل و سومین سال وقوع آن قرار داریم آرمان رهایی، آزادگی و انسانیت را جستجو می‌کرد و حقوق شهروندی را سر لوحه خود قرار داده بود و البته امروز صادق­ترین انقلابیون آن زمان نیز نسبت به انحراف از آرمانهای بلند و انسانی آن انقلاب معترض­اند و روند تغییرات را تایید نمی‌کنند. برخورداری همه اقوام ایرانی ‌از حقوق شهروندی و همه ایرانیان اعم از زرتشتی، مسیحی، یهودی ، مسلمان اعم از شیعه، سنی، درویش و پیروان آیین بهایی، و اعم از موافق ، مخالف و منتقدِ حاکمیت، در ردیف بدیهی‌ترین اصول دینی، ملی و انسانی است که متاسفانه امروزه بشدّت نقض می‌شود.

ما امید داریم که به واسطه انسانهای شریف، مومن ، ایرانی و آزاده‌ای چون شما دیر یا زود ملت ایران بار دیگر در مسیر آرمانهای بزرگ آزادی، عدالت و توسعه و رفاه برای همه ایرانیان فارغ از عقیده، دین ، مذهب و قومیت و امثال آن حرکت خواهد کرد و بساط ظلم وتبعیض علیه هموطنان اهل سنت برچیده خواهد شد. ما تردیدی نداریم که به رغم همه بیدادها و مظالم ، به یمن نقش مصلحانه و موثر شما در میان جماعت اهل سنت بویژه اهالی خطه بزرگ سیستان و بلوچستان، عشق به ایران و تلاش برای حفظ تمامیت ارضی در روح و دل مردم پایدار خواهد ماند. از همین رو ضمن همدردی با شما و خواهران و برادران اهل سنت از حضرت حق می‌خواهیم تا شما را نه فقط برای جماعت اهل سنت که برای ایران و ایرانیان حفظ کند.
هاشم آقاجری – محمد ابراهیم زاده – هادی احتظاظی –  مجید الهامی – بهمن احمدی امویی – حسن اسدی زیدآبادی – ابوالفضل بازرگان – محمد حسین بنی‌اسدی – قربان بهزادیان نژاد – علیرضا بهشتی حسینی – علیرضا بهشتی شیرازی- مصطفی تاجزاده – محمد توسلی – جلال جلالی زاده – بهزاد حق پناه – ابوالفضل حکیمی – ابراهیم خوش سیرت – محمد داوری- محمود دردکشان – خسرو دلیرثانی – معصومه­دهقان – صادق­ربانی – علیرضارجایی-                                                                                                                        بهمن رضا خانی – احد رضایی – حسین رفیعی  – رضا رئیس طوسی – حامد سحابی – فریدون سحابی – پروانه سلحشوری – سیدمحمد سیف زاده – تقی شامخی – احسان شریعتی- فیروزه صابر – هاشم صباغیان – طاهره طالقانی – علیرضا علوی‌تبار – محمد علی عمویی – علی اصغر غروی – غفار فرزدی – علی فرید یحیایی- ابوالفضل قدیانی – نظام الدین قهاری – محمدرضا کارخانه چین – رحمن کارگشا – علی گرجی – فاطمه گوارایی – فخرالسادات محتشمی پور – محسن محققی – محمد محمدی اردهالی – نرگس محمدی – مهدی محمودیان – سعید مدنی – احمد معصومی – احمد منتظری – آذر منصوری – خسرو منصوریان – عباس منوچهری – عبدالله مومنی – نسرین نافعی – صدیقه وسمقی – هادی هادی‌زاده یزدی.

https://www.zeitoons.com/83900
نقدِ نقد؛ منتقدانِ سروش و غفلت از سه اصل
صدرا معصوم‌زاده

اوایل دهه‌ی نود، زمانی که دکتر عبدالکریم سروش اولین مقالات از نظریه‌ی رویای رسولانه را منتشر می‌کرد، واکنش‌ها حکایت از یک شکاف مهم در ساحت فکری جریان نواندیشی و روشن‌فکری دینی داشت. شکافی که به مرور سروش را از ردیف هم‌قطاران سابق خود دورتر می‌کرد و به ورطه‌ای دیگر از جهان اندیشه می‌کشاند. اگرچه عده‌ای از موافقان دیروز و منتقدین آن روزهای این نظریه‌پرداز تلاش کردند تا تئوری جدید وی را یک انحراف از مسیر یا نوعی لغزش نافرجام قلم‌داد کنند اما آن‌چه در عمل رخ داد این بود که سروش، همچنان به بسط ایده‌ی خود مشغول ماند و در مسیری که پیش گرفته بود، اقدام به بازنگری در آراء و افکار پیشین خود کرد.

حال در اواخر دهه‌ی نود، یکی از این بازنگری‌ها در قالب سلسله سخنرانی‌های «دین و قدرت» منتشر شده و چندی است که انتشار جلسات جمع‌بندی و پرسش‌وپاسخ پیرامون آن، بار دیگر واکنش‌های فراوانی را برانگیخته است.؛ واکنش‌هایی اکثرا منفی از سوی جامعه مومنان و نواندیشان دینی و واکنش‌هایی بعضا مثبت از سوی غیرمومنان و معارضان با ادیان.

اما آن‌چه تا امروز تحت عنوان نقد از سوی مومنان و نواندیشان دینی مطرح شده عموما واجد یک نقص بنیادی مشترک است که حکایت از غفلت منتقدین از سه اصل مهم دارد: اصل اشتراکِ پیش‌فرض، اصلِ اشتراک معیار و اصلِ اشتراک هدف.

بر طبق این اصول، ما برای نقد یک نظریه، دو راه کلی داریم:
۱. یا باید وارد دستگاه فکری شخص نظریه‌پرداز شویم و بر اساس پیش‌فرض‌ها، متد مورد استفاده، هدف مطلوب و… در آن دستگاه، تعارض‌ها، تناقض‌ها و… را کشف کرده و نشان دهیم.
۲. و یا باید به سطح مشترک بالاتری عزیمت کنیم تا از آن‌جا ریشه‌ها، پیش‌فرض‌ها، مقدمات صفر و… در آن نظریه را مورد بررسی قرار دهیم و به اشکالات موجود در آن بپردازیم.
اما آن‌چه عموما در واقعیت روزگار ما رخ می‌دهد این است که منتقدین، ابتدا نظریه‌ی یک فرد (یا جریان) را گرفته، آن را وارد دستگاه فکری خود می‌کنند و با تطبیق محتوای آن بر اساس موازین و سازه‌های‌شان، نتایجی را به صورت یک نظریه‌ی فیلتر شده (و یا حتی بازتولید شده) پیش‌رو می‌گذارند. سپس تیغ نقد را برداشته و به کشف تناقض‌ها و تعارض‌ها و… موجود در آن مشغول می‌شوند. گویی که آن‌چه در مقابل دارند همچنان همان نظریه‌ی اصلی است.
چنین اتفاقی به کرات در انتقادات مطرح شده پیرامون نظریه  «عارف مسلح» رخ داده است. برای مثال:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83867
مواجهه سیاسی با ویروسی که ولایت‌پذیر نیست
آیا سیاستِ ما عین واکسیناسیونِ ماست؟
 
زیتون ـ محمدرضا سرداری
: در حالی که اکثر کشورهای دنیا در حال طی مراحل آغازین واکسیناسیون شهروندان خود در مراکز درمانی هستند، موضوع واردات واکسن این روزها به بحث اصلی ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی بدل شده است.

پس از آن که آیت‌الله خامنه‌ای واردات واکسن از آمریکا و انگلیس را ممنوع کرد؛ موجی از انتقاد و نگرانی ایرانیان را فرا گرفت. افزایش نگرانی در میان شهروندان اما نه انعکاسی در اظهارات مقامات داشت و نه رسانه‌های داخلی ایران.

واکنش مقامات بهداشتی و درمانی محافظه‌کارانه و حتی ستایشگرانه و به تعبیر ارزشی‌ها ولایت‌مدارانه بود. سعید نمکی، وزیر بهداشت فرمان رهبر را با رابطه پدر و فرزندی مقایسه کرد و گفت وی دلسوز مردم است و چنین حکمی را بر اساس تحقیقات علمی صادر کرده. بیش از  ۲۰۰ نماینده مجلس نیز در نامه‌ای نظر علی خامنه‌ای را تایید کرده‌اند، آن را «فصل‌الخطاب» خواندند و از دولت خواستند به این دستور عمل کند.
در آخرین اظهارات مقامات در تایید فرمان رهبر جمهوری اسلامی، امروز هم ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه ایران مدعی شده این کار برای «صیانت» از جان مردم بوده و ایران، «آزمایشگاه واکسن آمریکایی و انگلیسی نیست.»
تنها صدای اعتراض تلویحی  از سوی سازمان نظام پزشکی برخاست؛ اما نه خطاب به صادرکننده فرمان منع ورود واکسن، بلکه خطاب به حسن روحانی، رییس‌جمهوری. در نامه این سازمان به روحانی بدون اشاره به فرمان رهبر جمهوری اسلامی، ضمن تاکید بر مواجهه علمی و مدبرانه در مقابل بیماری همه‌گیر کرونا، از دولت خواسته شد تا برای تامین واکسن مطمئن مورد تایید مراجع «علمی» بدون در نظر گرفتن ملاحظات «سیاسی» اقدام کند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83852
روزی برای ظریف و پمپئو
«ما دروغ می‌گوییم، تقلب می‌کنیم و می‌دزدیم»

زیتون ـ مهسا محمدی
: وزیر امور خارجه ایالات متحده در اظهاراتی ایران را «پایگاه خانگی جدید گروه القاعده» خواند. مایک پمپئو که حدود یک هفته دیگر ماموریت او در کاخ سفید به پایان می‌رسد، در مدت باقی‌مانده وقت را غنیمت شمرده و بار دیگر جمهوری اسلامی را به ارتباط با گروه تروریستی القاعده متهم کرد.

وزیر خارجه آمریکا که روز سه‌شنبه در کلوپ ملی مطبوعات ایالات متحده سخنرانی کرد، گفت که وضعیت کنونی ایران از نظر ارتباط با القاعده «بدتر» از افغانستان در زمان حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ به آمریکا است. به گفته او «القاعده طی سه دهه با ایران ارتباط داشته است.»
محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران نیز به سرعت در حساب توییتری خود به اظهارات پمپئو واکنش نشان داد و پمپئو را به انتشار «اسناد ساختگی خارج شده از طبقه‌بندی» و «دروغ»گویی در مورد ایران متهم کرد.
اولین بار که ایالات متحده به صورت رسمی ایران به رابطه با القاعده متهم کرد مرداد ماه سال ۹۰ بود و بعد از آن این اتهام به دلایل مختلف توسط ایالات متحده تکرار و هر بار قویا توسط جمهوری اسلامی تکذیب شد. 
این بار اما با انتشار خبر ترور ابومحمد مصری و دخترش  که گفته می‌شود از سران القاعده و مرد دوم این شبکه تروریستی بوده است ، در خیابان پاسداران تهران، این اتهامات سر و شکل جدی‌تری به خود گرفت.

ایران به چه چیزی متهم است؟
مایک پمپئو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در روزهای پایانی سکانداری وزارت امور خارجه این کشور مدعی شد که گروه تروریستی القاعده، که مسئول اصلی حملات ۱۱ سپتامبر بوده است، اکنون «دارای مقر جدیدی در جمهوری اسلامی است.» او سندی برای ادعاهای خود ارائه نداد اما با اشاره به کشته شدن ابومحمد المصری، عضو القاعده در ماه مرداد (اوت) گذشته در تهران تاکید کرد که  القاعده طی سه دهه با ایران ارتباط داشته است. او حتی مدعی شد که «ایران به برنامه ریزی حملات ۱۱ سپتامبر کمک کرده است.»
 
به گفته پمپئو کمک‌های تهران به القاعده به این شکل بوده که به این گروه «اجازه داده تا پول جمع کند و با رهبران خود در سراسر جهان ارتباط برقرار کند.» همچنین وزارت اطلاعات ایران از القاعده پشتیبانی لجستیکی کرده است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83903
«عاشقی نوشش»؛ به یاد زنده دکتر محمد ملکی
علی کلائی

بیش از چهل روز از رحلت زنده یاد دکتر محمد ملکی گذشته است. اما او که بود؟ و چه تصویر و چه آموزه هایی را میتوان از او به یادگار داشت؟
نوشتار پیش رو در دو بخش تنظیم شده است. بخش نخست به زندگی آن استاد عزیز می پردازد و در بخش دوم و در محورهایی مشخص، به تصویر از او و آموزه هایش.

زندگی دکتر محمد ملکی، او که به تعبیر خودش، بُرد عمری «دار بر دوشش!»
در دی ماه ۱۳۹۸ و در چهلم جانباختگان کشتار آبان ۹۸، نفرین ابدی خدا و خلق را نثار عاملین و آمرین جنایت میداند و میگوید که: «منتظر روزی باشید که باید پاسخگوی این همه جنایت باشید و یقین بدانید دور نیست روزی که مردم برای دادخواهی و پایان دادن به نظام جورتان برخیزند». این استاد دانشگاه و از حجت های خداپرستی و قسط محوری، در خدمت خلق برای خدا، در راه آزادی انسانها از ظلم و ستم و بیداد، بر عهدی که با خدایش بسته بود تا لحظه آخر وفادار ماند و مصداق عالمانی شد که به گفته مولا علی، در برابر شکم بارگی ستم گران و گرسنگی ظالمان صبر نکردند.
دکتر محمد ملکی، خود در شعری با عنوان «شناسنامه»، خود را اینگونه معرفی میکند که:
من از اهالی رنجم
و از قبیله درد
تبارِ من همه از درد و رنج نالیدند
و من نه ناله که فریاد می کنم فریاد
چه!
از اسارتِ شهرِ حماسه می آیم
و از ولایتِ زنجیرِ عدلِ جلادان
که، جای جای تنم زخمدار “تعزیر” است
و قلب و کلیه و مثانه جملگی بیمار
و پشت گوژ ز سنگینی و صلابتِ دار
ده ونک –

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83925
شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در باب نظریه‌ی «دین و قدرت» سروش
یاسر میردامادی

۱. تقریر نظریّه

سخن اصلی سروش در نظریه‌ی «دین و قدرت» آن است که رخدادهای تاریخی ثبت شده از زندگی پیامبر اسلام نشان می‌دهند که محمد فردی قدرت‌پرهیز نبوده بلکه قدرت‌طلب و اقتدارگرا بوده و برای کسب، حفظ و توسعه‌ی قدرت از خشونت‌ورزی هم ابایی نداشته است ــــ گرچه سروش لفظ «خشونت» را به کار نمی‌برد اما مثال‌هایی که می‌زند، مانند سر بریدن و دستور به ترور، لاجرم چنین معنایی را به ذهن متبادر می‌کند.
سروش گرچه قدرت را لزوماً منفی ارزیابی نمی‌کند و معتقد است داوری اخلاقی در باب خشونت‌های نبوی نیز باید با نظر به ظرف تاریخی رخدادها‌ صورت گیرد و نه به شکل مطلق و غیر زمینه‌مند (non-contextual) اما در نهایت می‌گوید ختم نبوت به معنای ختم قدرت‌طلبی، اقتدارگرایی و خشونت‌ورزی مؤسّسانه‌ی پیامبر است و مؤمنان، مکلّف به پیروی از تأسیس‌گریپیامبر نیستند. از نظر سروش قدرت‌طلبی و خشونت‌گری پیروان اسلام سیاسی به ویژه بنیادگرایانمسلمان از آن رو است که این عده در صدد اند از محمّدِ مؤسّس پیروی کنند، حال آن‌کهتأسیس‌گری از اختصاصات نبی است و مؤمنان، مکلف به کار پیامبرانه نیستند. ما همان‌طور که خدا نیستیم نبی هم نیستیم و در عصر ختم نبوت، مؤمنان بایستی حدّشناسی پیشه کنند و تأسیس‌گری پیامبرانه را سراسر وا نهند.
برای فهم نظریه‌ی «دین و قدرت»، مهم است به این نکته توجه کنیم که این نظریه دو بخش دارد:بخش تبیینی که محمد را قدرت‌طلب و اقتدارگرا تصویر می‌کند که خشونت‌پرهیز هم نبود و نیز بخشتجویزی که با تمایز میان مقام تأسیس و استقرار، مسلمانان را دعوت می‌کند که از تأسیس‌گریمحمد پیروی نکنند و قدرت‌طلب و اقتدارگرا نباشد و خشونت‌پرهیز باشند.

در ادامه شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در باب این نظریّه خواهم آورد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83861
«مسئله‌‌ساز»؛ به بهانه‌ی قطع همکاری توییتر با ترامپ
طاها پارسا


 https://www.zeitoons.com/83942

۱. «رسانه خودِ پیام است». کتاب تأثیرگذار و پیامبرانه‌ی مک‌لوهان، «درک رسانه: امتداد انسان»، با این جمله آغاز می‌شود. پیامی که یادآور آغاز «عهد جدید» است: «در آغاز خدا بود و کلام با خدا بود و کلام، خدا بود». امتدادِ پیش‌گویی مک‌لوهان بعدها در سه‌گانه‌ی کاستلز ، «عصر اطلاعات، جامعه‌ی شبکه‌ای»، با قوت و عمق بیشتری دیده شد. پژ‌وهش‌های کاستلز از زیر و رو شدن دنیا و یک روند معکوس سخن گفت: از تاثیرگذاری فرهنگ بر طبیعت و از غلبه‌ی سرعت جریانِ رسانه بر خود رسانه. و حالا ما در عهدِ جدید، در رسانه‌های اجتماعی، شاهد عینی شدن این نظریه‌های پیامبرانه هستیم.

۲. رسانه خودِ پیام است؛ به زبان ساده یعنی محتوا مهم نیست، جریان مهم است. مک لوهان اعتقاد دارد که رسانه‌ها وسیله‌ای برای بسط و گسترش بدن هستند. به عنوان مثال اتومبیل، راه رفتن را امتداد می‌دهد و روزنامه، نطق را گسترش می‌دهد. به باور مک‌لوهان، رسانه نحوه‌ی ارتباط با دنیا و نگرش به آن را تغییر می‌دهد. در حقیقت، نگاه ما به پیام رسانه و محتوای آن، توجه ما را به خود آن از بین می‌برد. در نگاه مک‌لوهان به رسانه، محتوای آن تأثیر بسزایی ندارد و مهم‌ترین پیام رسانه، تأثیر آن در دیدگاه ما به زندگی است.
و کاستلز بر این می‌افزاید که در جامعه‌ای شبکه‌ای، بنیادهای مادی جامعه، یعنی زمان و مکان در حال دگرگونی است. به اعتقادِ کاستلز خشونتی که توسط شبکه‌های ارتباطی در سطح گسترده پخش می شود، به رسانه‌ای برای «فرهنگ ترس» تبدیل می‌شود.

۳. جداکردنِ آن‌چه در رسانه‌ی اجتماعی رخ می‌دهد کار آسانی نیست چنان‌چه مرزیابی میان رسانه‌ی اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی و اجتماعِ رسانه‌ها ناممکن شده است. وقتی ترامپ در توییتر می‌نویسید، معلوم نیست که این توییتر است که ترامپ را و جهان‌بینی و سیاستِ ترامپ را امتداد می‌دهد یا این ترامپ است که توییتر را گسترش می‌دهد و بر محتوای آن می‌افزاید! یا نه هر سه جوال درست است !  یعنی این جریان سریع آگاهی است که بر نویسنده، محتوا و رسانه غلبه می‌کند و خود ابزار/ رسانه‌ای اصلی برای تغییر جهان است.

۴. این سه مقدمه‌ی فشرده‌، کم‌وبیش در مطالعات رسانه و علوم ارتباطات پذیرفته شده‌اند.‌ حالا کیست که با مرور آن‌ها خیلی ساده حکم کند که این ترامپ بود که خشونت را گسترش داد و آزادی بیان را در توییتر محدود کرد و یا این توییتر بود که آزادی نوشتن را از ترامپ گرفت؟ چه‌ کسی می‌تواند چند دقیقه بعد در ۲۸۰ کاراکتر مقصر را شناسایی کند و بگوید محتوا محدود شد یا رسانه یا جریان‌؟

۵. تعبیر دقیق را مرکل، صدراعظمِ دانشمندِ آلمان، به‌کار گرفت: مواجهه‌ی توییتر با ترامپ «مسئله‌ساز Problematisch » است. سخنگوی‌ دولت مرکل  در توضیح آن، حق آزادی بیان را حقی اساسی خواند که در صورت تداخل یا تلاقی با حقوق دیگر باید از سوی قانون‌گذار و در چارچوب قانون محدود شود. عملی غیر قانونی انجام نشده اما «مسئله‌»‌ای ساخته شده و حالا باید برای حل «آن» آستین‌ها را بالا زد.

۶. توییتر یک شرکت خصوصی است که پلاتفرم خود را با یک قرارداد معین در اختیار کاربر قرار می‌دهد. توییتر در این قرارداد منافع شرکتش را لحاظ کرده و کدام شرکت خصوصی است که چنین نکند. کاربر توییتر هر لحظه که اراده کند و منافعش ایجاب کند می‌تواند توییتر را ترک کند و توییتر هم هم‌چنین. این قرارداد، این بده-بستان، این تامین منافع واین تولید محتوا و نشر محتوا، به محدودسازی آزادی بیان در معنای کلان ارتباطی ندارد. اما سخن کامل‌تر همان است که مرکل گفت. از برداشت‌های سنتی از رسانه و آزادی بیان و قدرت، باید فاصله گرفت؛ منطق شبکه و رسانه‌های اجتماعی از علوم دیگر پیشی گرفته‌اند و باید برای حل مسائل حقوقی، روان‌شناختی، اجتماعی و… که ایجاد می‌کنند دنبال آن‌ها دوید.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83942
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
هم برق قطع شد و هم مازوت می‌سوزد
مروری بر نقد دکتر کدیور بر مقوله‌ «دین و قدرت»
عبدالکریم سروش

https://www.zeitoons.com/83985

آقای دکتر محسن کدیور، نقدی دنباله‌دار بر مقوله «دین و قدرت» این‌جانب آغازیده‌اند که تاکنون یک بخش آن منتشر شده است. ملاحظاتی بر این نقد دارم که به کوتاهی می‌نویسم تا طریق تفاهم گشوده‌تر گردد:

یکم ـ نقد ایشان با توصیفاتی از سخنان من آغاز می‌شود که گزندگی آن در چشم می‌زند: «پریشان، مشوّش، نامنسجم، غیرعلمی، غیرمنصفانه، فاقد موازین علمی…». به گمان من این‌ها داوری‌هایی است که خواننده خود باید به آن برسد، نه این‌که نویسنده پیشاپیش آن را به خواننده، آن هم با این نیش‌گویه‌ها القا کند. شاید مرا هم در باب نوشته آقای دکتر کدیور چنین داوری‌هایی باشد، امّا آن‌ها را نه در ابتدا می‌گویم، نه در انتها!
دوم ـ مقدمه نقد با دو نسبت ناروا آلوده می‌شود: یکی اینکه اسلام دین خشنی است (که گفته‌اند مدلول نظر من است) و دومی این‌که «سروش در جلسه دوم، خشونت منتسب به اسلام و پیامبر را پس گرفت»! نمی‌توانم باور کنم که آقای کدیور سخنان مرا شنیده و چنین گفته باشند! من کجا گفتم که اسلام و پیامبر خشن‌اند تا بعداً آن را پس بگیرم؟ از ایشان انتظار دقت بیشتری داشتم. واژه «خشونت» را من به عمد فرونهادم، نه به غفلت! و خوب است ایشان هم غفلت خود را به عمد جبران کنند.

سوم ـ اما نکته فربه و فرخنده کلام ایشان این است:
در سه گزاره با روشنفکر دینی محترم [عبدالکریم سروش] موافقم به این شرح: الف: متون دینی موجود (از تفسیر قرآن، کتب روایی، سیره پیامبر، فقه و کلام و عرفان)، سمت‌وسویی سلطه‌گرانه و قدرت‌طلبانه دارند. ب: این متون از پیامبر نیز چهره‌ای اقتدارگرا، سلطه‌گر و همان عارف مسلّح را ارائه کرده‌اند. ج: عمل مسلمانان، خصوصاً زمانی که در قدرت بوده‌اند، همین گرایش را نشان می‌دهد.
این تصدیق نیک و عالمانه آن‌گاه با جملاتی بدرقه می‌شود که وصله‌هایی ناسازند از قبیل اینکه سروش مدّعی است که «پیامبرِ تاریخی و واقعی، اقتدارگرا بوده است». و عجیب‌تر اینکه «علوم رایج اسلامی و تاریخ زندگی مسلمانان تناسبی با سوگیری قرآن و راه و روش پیامبر و خدایشان نداشته است…».

نکته کلیدی همین‌جاست و به گمان من ضعف اصلی تحلیل ناقد محترم هم در همین نکته نهفته است. سروش به چند زبان باید بگوید که اسلام واقعی و پیامبر واقعی و اسلام ناب محمّدی و … به چنگ نیامدنی است و هرچه در دست داریم همین تفسیرهایی‌ است که از اسلام می‌شود؟ اکنون سی سال از ظهور قبض و بسط تئوریک شریعت می‌‌گذرد و گویا هنوز آموزه‌های آن باید تکرار شوند که :اسلام چیزی نیست جز یک رشته تفسیرهای درست و نادرستی که از اسلام شده است. اسلام عریان و خالص و غیر تاریخی و تفسیرنشده نداریم. این امر بدیهی، گویی مغفول ناقد محترم افتاده است، و اگر خود آن را قبول ندارند (که آن هم خلاف بداهت است) دست کم آن را به صاحب قبض و بسط نسبت ندهند.

نه آقای کدیور عزیز!  مرا و شما را و هیچ‌کس را به اسلام واقعی دسترسی نیست. هم‌چنان‌که هیچ‌کس را به هیولای بی‌صورت دسترسی نیست. شما هم امروز تفسیری بر تفسیرهای پیشینیان می‌افزایید (آن هم در فضای لیبرال قرن بیستم و بیست‌ویکم و با استناد به روشنفکرانی که متعلق به همین دورانند)، نه اینکه اسلام ناب و واقعی را عرضه می‌کنید. تاریخ، صحنه جدال تفسیرها با یکدیگرست نه جدال تفسیرها با واقع. گذشتگان هم به قول شما تفسیرهایی را در فضای اموی و عبّاسی از اسلام عرضه کردند. اسلام، به قول شما ، اعمّ از علومش و سیاستش و چهره پیامبرش، در آینه تاریخ اقتدارگرا ظاهر شده‌اند، که دقیقا همین‌طورست. امّا به زعم شما، تاریخ حجاب چهره اسلام است و به زعم من، آینه اسلام! تا این مانع از میان برداشته نشود، گفت‌وگو و نقد به جایی نخواهد رسید.

راه بازسازی و نواندیشی دینی، انکار یا حذف تاریخ نیست. راهش این نیست که دلسوزان را دو دسته کنیم یکی آنها که اصلاح دین می‌کنند و دیگری آن‌ها که به زعم شما « قلب اسلام» می‌کنند،( قلب و قالب هم خود پس از تفسیر سر بر می‌آورند نه پیش از آن). راهش این نیست که تاریخ مسلمانان را یک‌سره با اسلام بیگانه بشماریم و بگوییم تا امروز مسلمانان سرگرم بازی بوده‌اند و اسلام واقعی فهمیده و پیاده نشده، و حالا ما می‌خواهیم آن را «سوار» کنیم! راهش حفّاری اسناد برای یافتن اسلام «واقعی» نیست. راهش قبول نقصان‌ها و فقدان‌ها و عزم بر جبران و درمان آن‌هاست. راهش بسط تجربه نبوی است؛ همان راهی که عارفان زیرک و آگاه رفتند و عشق را بر خوف افزودند و متاع دین را ماندگار و پُرخریدار کردند. امروز هم نیازمند آن زیرکانیم.
با درود بر آن عارف مسلح ، اشارت پر معنای عارف بلخ را پایان بخش کلام خود می‌کنم:

بگیر دامن لطفش که ناگهان بگریزد
ولی مَکِش تو چو تیرش که از کمان بگریزد


https://www.zeitoons.com/83985