جریان نیمهروشنفکری تاریخ معاصر ایران
آرین رسولی
در این لحظه از تاریخ که آخرین ضربهها بر اندام بیجان نیمهروشنفکری فرود میآید صاحب این قلم میکوشد تا از چشماندازی متفاوت به نقد و بررسی جریان نیمهروشنفکری در تاریخ معاصرمان بپردازد. اصطلاح “نیمهروشنفکری” در اینجا به قصد تخفیف و تحقیر این جریان نیست و در ادامه خواهیم دید که مراد از پرداختن به این جریان، دفاع از گفتمانهای رایج کوتهنظران نیست که این روزها از هر سو مشتی بر این تن نیمهجان روانه میکنند و هر مصیبتی را در این ملک با تعمیمی ناروا و نابهجا به آنها نسبت میدهند.
اصطلاح روشنفکری به اشکال مختلف نزد افرادی استفاده شد(از جمله در جایی توسط تورگنیف و توسط دیگران) اما جریان محاکمه دریفوس جایی بود که این اصطلاح برساخته شده و از آن دوران وارد ادبیات و بحثهای فرهنگی و اجتماعی شد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104268
آرین رسولی
در این لحظه از تاریخ که آخرین ضربهها بر اندام بیجان نیمهروشنفکری فرود میآید صاحب این قلم میکوشد تا از چشماندازی متفاوت به نقد و بررسی جریان نیمهروشنفکری در تاریخ معاصرمان بپردازد. اصطلاح “نیمهروشنفکری” در اینجا به قصد تخفیف و تحقیر این جریان نیست و در ادامه خواهیم دید که مراد از پرداختن به این جریان، دفاع از گفتمانهای رایج کوتهنظران نیست که این روزها از هر سو مشتی بر این تن نیمهجان روانه میکنند و هر مصیبتی را در این ملک با تعمیمی ناروا و نابهجا به آنها نسبت میدهند.
اصطلاح روشنفکری به اشکال مختلف نزد افرادی استفاده شد(از جمله در جایی توسط تورگنیف و توسط دیگران) اما جریان محاکمه دریفوس جایی بود که این اصطلاح برساخته شده و از آن دوران وارد ادبیات و بحثهای فرهنگی و اجتماعی شد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104268
👍7👏2
عدالتخواهانِ همسرنوشت: مصدق، میرحسین و رهنورد
به بهانهی ۲۸مرداد و زادروز دکتر زهرا رهنورد
سپیده جدیری
دکتر محمد مصدق در نطق روز بیستم تیر ۱۳۳۰ خود در مجلس شورای ملی پیشبینی کرده بود: «چه زنده باشم و چه نباشم امیدوارم، و بلکه یقین دارم، که این آتش خاموش نخواهد شد و مردان بیدار کشور این مبارزهی ملی را آنقدر دنبال میکنند تا به نتیجه برسند.»
پیشبینیای که درست از آب درآمد، در آن حد که برای تحقق اهداف آن مبارزهی ملی و خلاصی از چنگ استعمار و استبدادِ دستنشاندگانش، زیر و روییِ سترگی دربگیرد؛ انقلابی که به باورِ تاریخپژوهانی چون یرواند آبراهامیان، ریشه در «سلب مشروعیت» از رژیم محمدرضا پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ داشته است.
گفتمان ضداستعماریِ مسلط بر شعارها و آرمانهای انقلاب ۵۷ نیز بر این مدعا صحه میگذارد؛ شعارهایی نظیر «این شاه آمریکایی، اعدام باید گردد»، «شاه جنایت میکند، کارتر حمایت میکند» و «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی»؛ «گفتمان مناسب با شرایط آن دوران، با واژگان امپریالیسم، استعمار و استحمار و سلطهی سرمایه داری و از خود بیگانگی و بازگشت به خویش» که به گواهی زهرا رهنورد، «ترمینولوژی و بستهی پیشنهادی آن زمانِ روشنفکری بهخصوص شریعتی برای سعادت ملت» محسوب میشد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104324
به بهانهی ۲۸مرداد و زادروز دکتر زهرا رهنورد
سپیده جدیری
دکتر محمد مصدق در نطق روز بیستم تیر ۱۳۳۰ خود در مجلس شورای ملی پیشبینی کرده بود: «چه زنده باشم و چه نباشم امیدوارم، و بلکه یقین دارم، که این آتش خاموش نخواهد شد و مردان بیدار کشور این مبارزهی ملی را آنقدر دنبال میکنند تا به نتیجه برسند.»
پیشبینیای که درست از آب درآمد، در آن حد که برای تحقق اهداف آن مبارزهی ملی و خلاصی از چنگ استعمار و استبدادِ دستنشاندگانش، زیر و روییِ سترگی دربگیرد؛ انقلابی که به باورِ تاریخپژوهانی چون یرواند آبراهامیان، ریشه در «سلب مشروعیت» از رژیم محمدرضا پهلوی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ داشته است.
گفتمان ضداستعماریِ مسلط بر شعارها و آرمانهای انقلاب ۵۷ نیز بر این مدعا صحه میگذارد؛ شعارهایی نظیر «این شاه آمریکایی، اعدام باید گردد»، «شاه جنایت میکند، کارتر حمایت میکند» و «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی»؛ «گفتمان مناسب با شرایط آن دوران، با واژگان امپریالیسم، استعمار و استحمار و سلطهی سرمایه داری و از خود بیگانگی و بازگشت به خویش» که به گواهی زهرا رهنورد، «ترمینولوژی و بستهی پیشنهادی آن زمانِ روشنفکری بهخصوص شریعتی برای سعادت ملت» محسوب میشد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104324
👍3👎2
«فسادِ» مبارکه
زیتون- فرید بهمنش: ۱۵ نمایندهی مجلس و بیش از یک نهاد سیاسی، اجرایی و امنیتی جمع شدند تا در عرض یک سال، گزارش ۲۹۷ صفحهای تحقیق و تفحص دربارهی «فولاد مبارکه» را به فرجام برسانند؛ گزارشی که میگوید مجموعا مبلغی در حد ۹۰ هزار میلیارد تومان در این بخش صنعتی عظیم، ویژهخواری شده است.
تنها به فاصلهی چند ساعت، فولاد مبارکه، به گزارش مجلس، پاسخ داد. این کارتل بزرگ اقتصادی متهم به فساد، در پاسخ به چنین گزارشی، جوابیهی کوتاه خود را با چنین عباراتی آغاز میکند: «ان الحسین مصباح الهدی و سفینه النجاه. حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و یاران باوفایش با نثار جان خویش چراغ هدایتی جاودانه در طول تاریخ روشن نمودند. پیام نهضت جاودانه عاشورا ضرورت بصیرت، حق طلبی ومبارزه با فساد و گمراهی است.»
[…]
مقایسهی لقمهی چرب «مبارکه» با بودجهی نهادهای ایران ۹۰ هزار میلیارد تومان، خیلی پول است. آن هم برای یک کشور تحریمزده، که به منظور فروش یک بشکه نفت، باید به چندین دلال و گروه، درصد بدهد و منابع ارزی مورد نیاز را به سختی فراهم کند.
مقایسهی پولی که در فولاد مبارکه حیف و میل شده با میزان اعتبارات سالانهی نهادها و وزارتخانهها در بودجهی سال ۱۴۰۱ هجری شمسی، دود از کله بلند میکند. ارقام پایین را یک بار با هم مرور کنیم و سپس این ارقام را در ذهن خودمان با ۹۰ هزار میلیارد تومان مبارکه، مقایسه کنیم: قوه قضاییه: ۲۸ هزار و ۶۱۰ میلیارد تومان. ستاد مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: ۷۷ هزار و ۹۹۰ میلیارد تومان. کل اعتبارات بخش آموزش و پرورش: ۱۵۶ هزار و ۴۵۲ میلیارد تومان. کل بودجه مورد نیاز برای اجرای طرح رتبه بندی معلمان ۲۵ هزار میلیارد تومان. وزارت بهداشت: کل اعتبارات حوزه سلامت با سهم ۱۱ درصدی از بودجه به ۱۷۴ هزار میلیارد تومان رسید. صدا و سیما، ۵ هزار و ۲۸۹ میلیارد تومان. (افزایش ۵۰ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۰) سازمان هواپیمایی کشوری ۱۸۰ میلیارد تومان!
حالا یک بار دیگر ۹۰ هزار میلیارد تومان تخلفات مبارکه را به یاد بیاوریم. این مبلغ، حتی از بودجهی سالانهی سپاه بیشتر است، ۴ برابر بودجهی قوه قضائیه است؛ کمی بیشتر از نصف بودجهی آموزش و پرورش است، کمی بیشتر از نصف بودجهی وزارت بهداشت؛ ۱۶ برابر بودجهی سالانه صدا و سیما است و پانصد برابر بودجهی سازمان هواپیمایی کشوری است!
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104328
زیتون- فرید بهمنش: ۱۵ نمایندهی مجلس و بیش از یک نهاد سیاسی، اجرایی و امنیتی جمع شدند تا در عرض یک سال، گزارش ۲۹۷ صفحهای تحقیق و تفحص دربارهی «فولاد مبارکه» را به فرجام برسانند؛ گزارشی که میگوید مجموعا مبلغی در حد ۹۰ هزار میلیارد تومان در این بخش صنعتی عظیم، ویژهخواری شده است.
تنها به فاصلهی چند ساعت، فولاد مبارکه، به گزارش مجلس، پاسخ داد. این کارتل بزرگ اقتصادی متهم به فساد، در پاسخ به چنین گزارشی، جوابیهی کوتاه خود را با چنین عباراتی آغاز میکند: «ان الحسین مصباح الهدی و سفینه النجاه. حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و یاران باوفایش با نثار جان خویش چراغ هدایتی جاودانه در طول تاریخ روشن نمودند. پیام نهضت جاودانه عاشورا ضرورت بصیرت، حق طلبی ومبارزه با فساد و گمراهی است.»
[…]
مقایسهی لقمهی چرب «مبارکه» با بودجهی نهادهای ایران ۹۰ هزار میلیارد تومان، خیلی پول است. آن هم برای یک کشور تحریمزده، که به منظور فروش یک بشکه نفت، باید به چندین دلال و گروه، درصد بدهد و منابع ارزی مورد نیاز را به سختی فراهم کند.
مقایسهی پولی که در فولاد مبارکه حیف و میل شده با میزان اعتبارات سالانهی نهادها و وزارتخانهها در بودجهی سال ۱۴۰۱ هجری شمسی، دود از کله بلند میکند. ارقام پایین را یک بار با هم مرور کنیم و سپس این ارقام را در ذهن خودمان با ۹۰ هزار میلیارد تومان مبارکه، مقایسه کنیم: قوه قضاییه: ۲۸ هزار و ۶۱۰ میلیارد تومان. ستاد مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: ۷۷ هزار و ۹۹۰ میلیارد تومان. کل اعتبارات بخش آموزش و پرورش: ۱۵۶ هزار و ۴۵۲ میلیارد تومان. کل بودجه مورد نیاز برای اجرای طرح رتبه بندی معلمان ۲۵ هزار میلیارد تومان. وزارت بهداشت: کل اعتبارات حوزه سلامت با سهم ۱۱ درصدی از بودجه به ۱۷۴ هزار میلیارد تومان رسید. صدا و سیما، ۵ هزار و ۲۸۹ میلیارد تومان. (افزایش ۵۰ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۰) سازمان هواپیمایی کشوری ۱۸۰ میلیارد تومان!
حالا یک بار دیگر ۹۰ هزار میلیارد تومان تخلفات مبارکه را به یاد بیاوریم. این مبلغ، حتی از بودجهی سالانهی سپاه بیشتر است، ۴ برابر بودجهی قوه قضائیه است؛ کمی بیشتر از نصف بودجهی آموزش و پرورش است، کمی بیشتر از نصف بودجهی وزارت بهداشت؛ ۱۶ برابر بودجهی سالانه صدا و سیما است و پانصد برابر بودجهی سازمان هواپیمایی کشوری است!
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104328
👍9
فقها بیش از آنکه حکمِ تکفیر بدهند، مانع از آن شدهاند
ارتداد و تکفیر در گفتوگو با هادی طباطبایی
زیتون-سعید دهقانی: سوءقصد به «سلمان رشدی» پس از سه دهه که از مرتدخواندن او گذشته است نشان میدهد که این مفاهیمی چون «تکفیر» و «ارتداد» همچنان در فرهنگِ اجتماعی مسلمانان-حتی نسل دوم از مهاجرین مسلمان به کشورهای غربی- خریدار دارد. از سوی دیگر جدلهای متأخر میان تنی چند از نواندیشان دینی نیز نشان میدهد که «تکفیر» به مثابه عملی ناروا و مذموم به این و آن، درست یا نادرست، نسبت داده میشود. با این حال سید هادی طباطبایی معتقد است که فقیهان سعی در تعدیلِ احساساتِ جوامع مسلمان داشتهاند. او میگوید اگر فقها نبودند، احساساتِ جریحهدار شدهی مسلمانان، خونهای بیشتری میریخت.
این پژوهشگرِ دین و فلسفه، کتابهای پرتیراژی در حوزه نواندیشی دینی و اسلامِ سیاسی به رشته تحریر درآورده که از مهمترینِ آنها میتوان به «حدیثِ نواندیشان دینی»، «فقیهان و انقلابِ ایران» و «در طریقتِ مسلمانی» اشاره کرد. وی همچنین نویسندهی دهها عنوان جستار با موضوع نواندیشی دینی است.
آنچه در ادامه خواهید خواند مشروح گفتوگو با سید هادی طباطبایی درباره نسبت میان ارتداد و اسلام سیاسی در دنیای مدرن است:
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104266
ارتداد و تکفیر در گفتوگو با هادی طباطبایی
زیتون-سعید دهقانی: سوءقصد به «سلمان رشدی» پس از سه دهه که از مرتدخواندن او گذشته است نشان میدهد که این مفاهیمی چون «تکفیر» و «ارتداد» همچنان در فرهنگِ اجتماعی مسلمانان-حتی نسل دوم از مهاجرین مسلمان به کشورهای غربی- خریدار دارد. از سوی دیگر جدلهای متأخر میان تنی چند از نواندیشان دینی نیز نشان میدهد که «تکفیر» به مثابه عملی ناروا و مذموم به این و آن، درست یا نادرست، نسبت داده میشود. با این حال سید هادی طباطبایی معتقد است که فقیهان سعی در تعدیلِ احساساتِ جوامع مسلمان داشتهاند. او میگوید اگر فقها نبودند، احساساتِ جریحهدار شدهی مسلمانان، خونهای بیشتری میریخت.
این پژوهشگرِ دین و فلسفه، کتابهای پرتیراژی در حوزه نواندیشی دینی و اسلامِ سیاسی به رشته تحریر درآورده که از مهمترینِ آنها میتوان به «حدیثِ نواندیشان دینی»، «فقیهان و انقلابِ ایران» و «در طریقتِ مسلمانی» اشاره کرد. وی همچنین نویسندهی دهها عنوان جستار با موضوع نواندیشی دینی است.
آنچه در ادامه خواهید خواند مشروح گفتوگو با سید هادی طباطبایی درباره نسبت میان ارتداد و اسلام سیاسی در دنیای مدرن است:
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104266
👍3👎2
«جواب دشنام دشنه نیست»؛
بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی در محکومیت ترور سلمان رشدی
زیتون– جمع کثیری از فعالان مدنی و سیاسی، با انتشار بیانیهای سوءقصد به جان سلمان رشدی را محکوم و آن را با «مبانی اعتقادی مسلمانان آزاداندیش و صلحجو» ناسازگار دانسته و نوشتند «اگر قرار باشد پیروان هر دین در برابر توهین به مقدّسات خود سلاح برگیرند، بار دیگر شاهد فاجعهی جنگهای خونبار فرقهای و دینیِ تاریخ خواهیم بود».
متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار زیتون قرار گرفته، در ادامه میآید:
https://www.zeitoons.com/104357
بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی در محکومیت ترور سلمان رشدی
زیتون– جمع کثیری از فعالان مدنی و سیاسی، با انتشار بیانیهای سوءقصد به جان سلمان رشدی را محکوم و آن را با «مبانی اعتقادی مسلمانان آزاداندیش و صلحجو» ناسازگار دانسته و نوشتند «اگر قرار باشد پیروان هر دین در برابر توهین به مقدّسات خود سلاح برگیرند، بار دیگر شاهد فاجعهی جنگهای خونبار فرقهای و دینیِ تاریخ خواهیم بود».
متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار زیتون قرار گرفته، در ادامه میآید:
https://www.zeitoons.com/104357
👍11👎2
حجاب اجباری-حکومتی به مثابه فنآوری قدرت
احمد علوی
پذیرش حجاب حکومتی-اجباری به معنای ورود زن به نظام هنجاری تو در توی فقهی است که هدف آن فرم دادن به اندیشه، رفتار و بدن زنان است. این نظام هنجاری فقه- که در روندی طولانی به عنوان ادبیات فقهی شکل گرفته و تجربه شده است- برای اغلب عرصه های زیستی توصیه دارد. انقیاد زنان در دستگاه فقهی به معنای تولید سوژههایی با رفتار و کردار معین، شکل دادن و سازماندهی روان، ساختن افرادی با خواستهها و آرزوهای خاص است. برای مثال زن محجبه دارای سبک معین زندگی، نوع سلوک خاص، موقعیت خاص در جامعه و در سلسله مراتب قدرت و منزلت و خواستهها، باید و نبایدها، و آرزوهایی است که از سوی فقیهان به عنوان بهنجار تعریف میشود. این انقیاد در مقابل فقه به معنای انقیاد از فقیهان و مردان هم هست.
حجاب اجباری-حکومتی به مثابه مکانیسم انقیاد نقش مهمی در بازتولید جامعه ولایی دارد. خانواده نوع ولایی جهانی هرمی متناظر با حکومت ولایی است که مرد ریاست آن را دارد و در چارچوب نظام فقهی ولایت خود را به زن و فرزندان خانواده اعمال می کند. حجاب اجباری-حکومتی نوعی فناوری قدرت است که از مسیرهویت سازی، وحدت سازی، مقدس سازی محقق میشود. دیالکتیک آشکارسازی و پنهان سازی، دیالکتیک خودی سازی و غیر-خودی سازی، دیالکتیک درونی و برونی سازی تبلور این فرایند است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104366
احمد علوی
پذیرش حجاب حکومتی-اجباری به معنای ورود زن به نظام هنجاری تو در توی فقهی است که هدف آن فرم دادن به اندیشه، رفتار و بدن زنان است. این نظام هنجاری فقه- که در روندی طولانی به عنوان ادبیات فقهی شکل گرفته و تجربه شده است- برای اغلب عرصه های زیستی توصیه دارد. انقیاد زنان در دستگاه فقهی به معنای تولید سوژههایی با رفتار و کردار معین، شکل دادن و سازماندهی روان، ساختن افرادی با خواستهها و آرزوهای خاص است. برای مثال زن محجبه دارای سبک معین زندگی، نوع سلوک خاص، موقعیت خاص در جامعه و در سلسله مراتب قدرت و منزلت و خواستهها، باید و نبایدها، و آرزوهایی است که از سوی فقیهان به عنوان بهنجار تعریف میشود. این انقیاد در مقابل فقه به معنای انقیاد از فقیهان و مردان هم هست.
حجاب اجباری-حکومتی به مثابه مکانیسم انقیاد نقش مهمی در بازتولید جامعه ولایی دارد. خانواده نوع ولایی جهانی هرمی متناظر با حکومت ولایی است که مرد ریاست آن را دارد و در چارچوب نظام فقهی ولایت خود را به زن و فرزندان خانواده اعمال می کند. حجاب اجباری-حکومتی نوعی فناوری قدرت است که از مسیرهویت سازی، وحدت سازی، مقدس سازی محقق میشود. دیالکتیک آشکارسازی و پنهان سازی، دیالکتیک خودی سازی و غیر-خودی سازی، دیالکتیک درونی و برونی سازی تبلور این فرایند است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104366
👍10👏1
بهای دُر نشود گم، اگرچه در خاک است
داریوش محمدپور
یکی از نگرانیهای بسیاری از دوستان این بود که مبادا در این اختلاف – اگر بشود ناماش را اختلاف نهاد – نام سایه آلوده شود یا به جنجالی ختم شود. این نگرانی را به درستی میفهمم. این را نیز درک میکنم و به آن باور دارم که در نهایت جسم سایه خوبتر است که در خاک ایران آرام بگیرد که او همیشه دلبستهی آن خاک و زبان و فرهنگاش بود. اما و هزار اما که چشم پوشیدن بر تمام ستمهایی که بر او در روزهای آخر حیاتاش رفت، از انصاف و وفا دور است. مضاف بر این، فراموش نکنیم که خاندان پیامبران هم فرزندان و خویشاوندانی داشتند که از خصلتهای بلند آن شهسواران معنا دور بودند. از فرزند نوح بگیرید تا ابوجهل و ابولهب. از فرزندان یعقوب بگیرید که جملگی در دریدن پیراهن یوسف جهدها کردند تا خاندان و نزدیکان پیامبر اسلام که در میانشان کسانی بودند که بلافاصله در پی میراثخواری او افتادند – یا به نام یا به موقعیت و جاه. همچنان در طول تاریخ ما هستند کسانی که پیروان علی را رافضی میگویند چرا که تن به رأی اکثریت ندادند. از این دست داستانها و عبرتهای تاریخ فراوان پیش رو داریم. نکتهام این است که نه نوح و نه محمد و علی از ضمیر دلدادگانشان رخت بربستند و نه باطل و دروغ حرمت و عزت یافت. دور باد از ما که امروز با این همه اشارت و بشارت معنوی و تاریخی، سکوت کنیم و چشم بر نیرنگ فرو بندیم. سایه، آن گوهر قیمتی است که بهایاش را از دست نخواهد داد. هیچ مهم نیست در این میانهی غوغا ما چه فکر میکنیم. من اینقدر ایمان دارم که این غبارها چهرهی پرفروغ آن دلدادهی شاهد ازلی را تیره نخواهد کرد. صبر باید کرد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104376
داریوش محمدپور
یکی از نگرانیهای بسیاری از دوستان این بود که مبادا در این اختلاف – اگر بشود ناماش را اختلاف نهاد – نام سایه آلوده شود یا به جنجالی ختم شود. این نگرانی را به درستی میفهمم. این را نیز درک میکنم و به آن باور دارم که در نهایت جسم سایه خوبتر است که در خاک ایران آرام بگیرد که او همیشه دلبستهی آن خاک و زبان و فرهنگاش بود. اما و هزار اما که چشم پوشیدن بر تمام ستمهایی که بر او در روزهای آخر حیاتاش رفت، از انصاف و وفا دور است. مضاف بر این، فراموش نکنیم که خاندان پیامبران هم فرزندان و خویشاوندانی داشتند که از خصلتهای بلند آن شهسواران معنا دور بودند. از فرزند نوح بگیرید تا ابوجهل و ابولهب. از فرزندان یعقوب بگیرید که جملگی در دریدن پیراهن یوسف جهدها کردند تا خاندان و نزدیکان پیامبر اسلام که در میانشان کسانی بودند که بلافاصله در پی میراثخواری او افتادند – یا به نام یا به موقعیت و جاه. همچنان در طول تاریخ ما هستند کسانی که پیروان علی را رافضی میگویند چرا که تن به رأی اکثریت ندادند. از این دست داستانها و عبرتهای تاریخ فراوان پیش رو داریم. نکتهام این است که نه نوح و نه محمد و علی از ضمیر دلدادگانشان رخت بربستند و نه باطل و دروغ حرمت و عزت یافت. دور باد از ما که امروز با این همه اشارت و بشارت معنوی و تاریخی، سکوت کنیم و چشم بر نیرنگ فرو بندیم. سایه، آن گوهر قیمتی است که بهایاش را از دست نخواهد داد. هیچ مهم نیست در این میانهی غوغا ما چه فکر میکنیم. من اینقدر ایمان دارم که این غبارها چهرهی پرفروغ آن دلدادهی شاهد ازلی را تیره نخواهد کرد. صبر باید کرد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104376
👍13👎2
در «یک قدمی ساخت هواپیمای مسافربری»
زیتون: درست در شرایطی که ناوگان حمل و نقل هوایی ایران تقریبا زمینگیر شده و تحریمهای بینالمللی، آه از نهاد صنعت هوانوردی ایران درآورده، خیر رسیده که جمهوری اسلامی، تا یک قدمی ساخت هواپیمای مسافربری پیش رفته است. اما منبع این خبر، نه یک رسانه و شخص نزدیک به سپاه و دیگر ارکان حاکمیتی، بلکه شخص رئیس جمهور است.
ابراهیم رئیسی در جمع مدیران و کارکنان وزارت دفاع و در روز صنعت دفاعی، اعلام کرده که دستاوردهای نخبگان در صنایع دفاعی نه فقط برای ایران، بلکه «برای جهان اسلام امیدبخش و اقتدارآفرین» است.
او با اشاره به بازدید خود از صنایع هواپیماسازی ایران در اصفهان گفته است: «دانشمندان و نخبگان ما در این وزارتخانه تا یک قدمی ساخت هواپیمای مسافربری رسیدهاند و از آنها خواستهام که این مسیر را تا حصول نتیجه با قدرت و قوت ادامه دهند.»
رئیس جمهور ایران، روشن نکرده که منظور او از «یک قدم» دقیقا چه مسافتی است و چنین مسافتی احیانا طی چه مدت زمان، پیموده خواهد شد. اما این ادعای بزرگ، همزمان شده با انتشار گزارشهایی دربارهی لطمات و صدمات بزرگی که در ناوگان حمل و نقل هوایی ایران به وجود آمده و آن را به یک ناوگان فرسوده و ناتوان تبدیل کرده است.
اظهارات رئیسی دربارهی ساخت هواپیا، واکنشهای فراوانی به دنبال آورد. همچنین سید محمّد صحفی معاون اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفته است: «چه کسی باور میکند: کشوری که با تکنولوژی ۳۰ سال پیش خودرو تولید میکند، در یک قدمی تولید هواپیمای مسافربری باشد، جز رئیس جمهوری.»
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104398
زیتون: درست در شرایطی که ناوگان حمل و نقل هوایی ایران تقریبا زمینگیر شده و تحریمهای بینالمللی، آه از نهاد صنعت هوانوردی ایران درآورده، خیر رسیده که جمهوری اسلامی، تا یک قدمی ساخت هواپیمای مسافربری پیش رفته است. اما منبع این خبر، نه یک رسانه و شخص نزدیک به سپاه و دیگر ارکان حاکمیتی، بلکه شخص رئیس جمهور است.
ابراهیم رئیسی در جمع مدیران و کارکنان وزارت دفاع و در روز صنعت دفاعی، اعلام کرده که دستاوردهای نخبگان در صنایع دفاعی نه فقط برای ایران، بلکه «برای جهان اسلام امیدبخش و اقتدارآفرین» است.
او با اشاره به بازدید خود از صنایع هواپیماسازی ایران در اصفهان گفته است: «دانشمندان و نخبگان ما در این وزارتخانه تا یک قدمی ساخت هواپیمای مسافربری رسیدهاند و از آنها خواستهام که این مسیر را تا حصول نتیجه با قدرت و قوت ادامه دهند.»
رئیس جمهور ایران، روشن نکرده که منظور او از «یک قدم» دقیقا چه مسافتی است و چنین مسافتی احیانا طی چه مدت زمان، پیموده خواهد شد. اما این ادعای بزرگ، همزمان شده با انتشار گزارشهایی دربارهی لطمات و صدمات بزرگی که در ناوگان حمل و نقل هوایی ایران به وجود آمده و آن را به یک ناوگان فرسوده و ناتوان تبدیل کرده است.
اظهارات رئیسی دربارهی ساخت هواپیا، واکنشهای فراوانی به دنبال آورد. همچنین سید محمّد صحفی معاون اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفته است: «چه کسی باور میکند: کشوری که با تکنولوژی ۳۰ سال پیش خودرو تولید میکند، در یک قدمی تولید هواپیمای مسافربری باشد، جز رئیس جمهوری.»
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104398
👍17👎2
«درِ پشتیِ روسیه»؟
زیتون-یلدا امیری: شامگاه ۲ شهریور، سرانجام پس از چند روز انتظار و گله و شکایتِ حکومت ایران از تعلل آمریکا، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد که «پاسخ دریافت شد.»
ناصر کنعانی اعلام کرد: «بررسی دقیق نظرات طرف آمریکایی آغاز شده و جمهوری اسلامی پس از تکمیل بررسیها، نظرات خود در این رابطه را به هماهنگکننده اعلام خواهد کرد.»
همزمان ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا هم اعلام کرد که این کشور پس از بررسی نظرات ایران در خصوص طرح اتحادیه اروپا، پاسخ خود را به اروپا اعلام کرده است.
در این میان برخی رسانهها بدون ارائه منبع اعلام کردند که آمریکا با تمام شروط اضافی جمهوری اسلامی برای احیای برجام مخالفت کرده و در پاسخ خود خواستار غنیسازی اورانیوم تا سقف حداکثر ۴ درصد توسط تهران و لغو محدودیتها برای بازرسی از تاسیسات اتمی ایران شده است.
ایران، در پشتیِ روسیه پایگاه خبری-تحلیلی «پولیتیکو» چند ساعت پیش از ارسال پاسخ آمریکا به نقل از دیپلماتهای غربی گزارش داد که روسیه به ایران به عنوان «در پشتی» برای دور زدن تحریمهای بینالمللی و فروش نفت نگاه میکند.
پولتیکو نوشت که ولادمیر پوتین براساس یک برنامه کاملا زمانبندی شده قصد دارد از توافق هستهای برای انتقال نفت به بازارهای جهانی استفاده کند.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104415
زیتون-یلدا امیری: شامگاه ۲ شهریور، سرانجام پس از چند روز انتظار و گله و شکایتِ حکومت ایران از تعلل آمریکا، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد که «پاسخ دریافت شد.»
ناصر کنعانی اعلام کرد: «بررسی دقیق نظرات طرف آمریکایی آغاز شده و جمهوری اسلامی پس از تکمیل بررسیها، نظرات خود در این رابطه را به هماهنگکننده اعلام خواهد کرد.»
همزمان ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا هم اعلام کرد که این کشور پس از بررسی نظرات ایران در خصوص طرح اتحادیه اروپا، پاسخ خود را به اروپا اعلام کرده است.
در این میان برخی رسانهها بدون ارائه منبع اعلام کردند که آمریکا با تمام شروط اضافی جمهوری اسلامی برای احیای برجام مخالفت کرده و در پاسخ خود خواستار غنیسازی اورانیوم تا سقف حداکثر ۴ درصد توسط تهران و لغو محدودیتها برای بازرسی از تاسیسات اتمی ایران شده است.
ایران، در پشتیِ روسیه پایگاه خبری-تحلیلی «پولیتیکو» چند ساعت پیش از ارسال پاسخ آمریکا به نقل از دیپلماتهای غربی گزارش داد که روسیه به ایران به عنوان «در پشتی» برای دور زدن تحریمهای بینالمللی و فروش نفت نگاه میکند.
پولتیکو نوشت که ولادمیر پوتین براساس یک برنامه کاملا زمانبندی شده قصد دارد از توافق هستهای برای انتقال نفت به بازارهای جهانی استفاده کند.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104415
👍14
سپیده رشنو؛ دسترسی به وکیل ۳۵ روز پس از بازداشت
زیتون-یک ماه و هشت روز پس از بازداشت سپیده رشنو، زنی که به اتهام اعتراض به حجاب اجباری در زندان است، دو مرد، یکی به عنوان وکیل و دیگری برادرش، گفتهاند که تلاش برای آزادی او را آغاز کردهاند و امیدوارند پیش از برگزاری دادگاه، مقدمات این کار فراهم شود.
روز یکم شهریور، «سامان رشنو» حسابی در توییتر راهاندازی کرد تا در مورد خواهرش اطلاعرسانی کند. سامان در بخش بیوگرافی یا معرفی صفحه توییتر خود نوشته است: «تنها رسانه رسمی و معتبر اخبار خانم سپیده رشنو این پیج میباشد.»
سامان رشنو در نخستین و تنها پست توییتر خود نوشت: «با لحاظ قبول وکالت خانم سپیده رشنو توسط آقای نعیمرضا نظامیچهارمحالی در روز ۳۱ مرداد پرونده اتهامی خواهرم مطالعه و در یکم شهریور با مساعدت ریاست محترم دادگاه و مسئولین ذیربط ملاقات به وقت کافی در زندان اوین صورت گرفت. حال سپیده مساعد است و از عزیزان دغدغهمند هموطن سپاسگزاریم.»
پس از این توییت، روزنامه شرق با وکیل پرونده گفتوگو کرده است. نعیمرضا نظامیچهارمحالی در این گفتگو به دیدارش با سپیده اشاره کرد و خبر داد که رسیدگی به این پرونده بهطوررسمی آغاز شده است.
«مرکز رسانه قوه قضائیه» روز ۲۹ مرداد، اعلام کرد که سپیده رشنو در دادگاه انقلاب تفهیم اتهام شده است،
خبرگزاری ایسنا به نقل از رئیس شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران مدعی شد که اتهامات خانم رشنو «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور از طریق ارتباط با افراد خارجنشین و فعالیت تبلیغی علیه جمهوری اسلامی و تشویق مردم به فساد و فحشا» است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104430
زیتون-یک ماه و هشت روز پس از بازداشت سپیده رشنو، زنی که به اتهام اعتراض به حجاب اجباری در زندان است، دو مرد، یکی به عنوان وکیل و دیگری برادرش، گفتهاند که تلاش برای آزادی او را آغاز کردهاند و امیدوارند پیش از برگزاری دادگاه، مقدمات این کار فراهم شود.
روز یکم شهریور، «سامان رشنو» حسابی در توییتر راهاندازی کرد تا در مورد خواهرش اطلاعرسانی کند. سامان در بخش بیوگرافی یا معرفی صفحه توییتر خود نوشته است: «تنها رسانه رسمی و معتبر اخبار خانم سپیده رشنو این پیج میباشد.»
سامان رشنو در نخستین و تنها پست توییتر خود نوشت: «با لحاظ قبول وکالت خانم سپیده رشنو توسط آقای نعیمرضا نظامیچهارمحالی در روز ۳۱ مرداد پرونده اتهامی خواهرم مطالعه و در یکم شهریور با مساعدت ریاست محترم دادگاه و مسئولین ذیربط ملاقات به وقت کافی در زندان اوین صورت گرفت. حال سپیده مساعد است و از عزیزان دغدغهمند هموطن سپاسگزاریم.»
پس از این توییت، روزنامه شرق با وکیل پرونده گفتوگو کرده است. نعیمرضا نظامیچهارمحالی در این گفتگو به دیدارش با سپیده اشاره کرد و خبر داد که رسیدگی به این پرونده بهطوررسمی آغاز شده است.
«مرکز رسانه قوه قضائیه» روز ۲۹ مرداد، اعلام کرد که سپیده رشنو در دادگاه انقلاب تفهیم اتهام شده است،
خبرگزاری ایسنا به نقل از رئیس شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران مدعی شد که اتهامات خانم رشنو «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرم علیه امنیت کشور از طریق ارتباط با افراد خارجنشین و فعالیت تبلیغی علیه جمهوری اسلامی و تشویق مردم به فساد و فحشا» است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104430
👍4🤬3
تکفیری اتفاق نیافتاده است
«هسته سخت اسلامشناسی» در گفتوگو با علیرضا علویتبار
زیتون-طاها پارسا: علیرضا علویتبار میان اسلام و اسلامشناسی فرق مینهد. اسلامشناسی را دارای یک هسته سخت میداند، آن را معرفی میکند و نتیجه میگیرد انکار این هسته سخت مستلزمِ «خروج از دایره اسلام» (و نه خروج از اسلامشناسی) است.
اساس این گفتوگوی انتقادی دربارهی «وجود این هسته سخت» و امکانِ منطقی این «نتیجهگیری» است؛ نتیجهای که نزاع جاری و ساری عبدالکریم سروش و محسن کدیور را هم شکل داده؛ تا در این میانه، کدیورْ، سروش را به «تجدیدنظر طلبی» و «آوردن دینی متفاوت از اسلام» متهم کند و سروش هم کدیور را به «قشری»بودن و «تکفیرگری».
شواهدِ و مستندات وجود یک «هسته سخت» در دینشناسی محسن کدیور و مدعیاتِ او انکارناپذیر است و در استدلالهای او نقشی بنیادی دارد. علیرضا علویتبار، نواندیش دینی و سردبیر روزنامه توقیفشدهی صبح امروز، سالها پیشتر، به هنگام معرفی روشنفکری دینی در قالب یک برنامه پژوهشی، از این هسته سخت نوشته بود و در این گفتوگو انتقادی، هم بهسختی و تفصیل از اجزا و مدل خود دفاع میکند.
علویتبار در این گفتوگو میگوید: موضوع برنامه پژوهشی، دینشناسی است و نه خودِ دین. دینداری و ایمان هم باید از دینشناسی جدا شود؛البته نباید تأثیرپذیری آنها از یکدیگر را انکار کرد. پیوندی میان حضور در یک برنامه پژوهشی و دینباوری و دینداری افراد وجود دارد چون برشناخت انسانها تأثیر میگذارد. مثلا «اگر ما پیامبر اسلام را پیامبر رحمت توصیف میکنیم بهگونهای روابط عاطفی با ایشان شکل میگیرد که کاملاً متمایز است از وقتی که او را قدرتطلبی که برای کسب قدرت از روشهای خشن پرهیز نمیکرد، توصیف کنیم».
از نظر علویتبار «اگر دینشناسیْ اعلام کرد که هسته سخت دینشناسی (ادیان ابراهیمی) را میپذیرد، اما به علاوه تصور وحدت وجودی (باتعبیر بودایی) از خدا دارد، اضافه کردن این عنصر بهمعنای نفی عناصر دیگر بوده و به خروج از برنامه پژوهشی میانجامد. اما اگر مثلاً امام ترا نیز به این هسته سخت بیفزاید، سطح برنامه پژوهشی خود را خاصتر کرده و به مذهبشناسی پرداخته است». و نیز «مثلاً اگر ما باورداشته باشیم که پیام و دعوت خدا بهطور کافی در منابع معتبر اسلامی به ما ارائه نشده است و به پیامبری دیگر احتیاج است تا آن را تکمیل کند، آیا باز هم تمایزی میان یک مسلمان و یک بهایی وجود خواهد داشت».
در بخش و سطح دیگری دیگر از گفتوگوی چالشی، علیرضا علویتبار، به مواردی از ارزیابی انتقادی دیدگاههای دینشناسانه یک صاحبنظر[عبدالکریم سروش] از سوی برخی از صاحبنظران از جمله محسن کدیور اشاره میکند؛ «نقدهایی که متأسفانه نادیده گرفته شده و با تحقیراز کنارشان گذر شده است». با اینحال علویتبار میافزاید «تقلیل دادن دعوای نظری به دعوای شخصی را درست نمیدانم. این گفتوگوینظری اگر خوب مدیریت شود، نتایج بسیار نیکویی به بار خواهد آورد و نشاندهنده تولید نظری و فکری رو به رشد بخشی از نواندیشان خواهدبود».
علویتبار از کسی نام نمیبرد اما بهزعم او «این روزها برخی از متهمشدن به خروج از دایره دینداری نگران نیستند. بهنظر میرسد که برخیتلاش میکنند که با دریافت این «برچسب» بر محبوبیت خویش افزوده و نفوذ کلام بیشتری پیدا کنند. میان این گونه بحث با مباحث تکفیر فقهیباید فرق گذاشت».
این نواندیش دینی همچنین بر اینباور است که «تکفیری اتفاق نیفتاده که از عواقب اجتماعی و یا مسئولیتهای اخلاقی آن بهراسیم. پیوند دادنیک بحث نظری و کارشناسانه به مباحثی چون تکفیر و ارتداد، عمدی و با اهداف خاصی صورت میگیرد. طرح خطر تکفیر و بزرگنمایی آنمیتواند مانعی روانی بر سر هرگونه نقد ایجاد کند. نقد البته تقدسشکن است».
او در پایان تأکید دارد که «ابراز وفاداری به حوزه فقه، که مسئول سامان دادن ظاهر رفتار مؤمنان است، بازمیگردد. مرجع رسمی برای اعلامحضور یا خروج از یک برنامه پژوهشی وجود ندارد. هرکس میتواند ادعای خروج یا حضور دیگری را در یک برنامه پژوهشی طرح کند و آندیگری نیز میتواند بپذیرد یا رد کند. مهم قوّت استدلال آنها و اعتبار دادههایی است که از آن بهره میگیرند».
متن کامل این گفتوگو را در زیتون بخوانید:
https://www.zeitoons.com/104436
«هسته سخت اسلامشناسی» در گفتوگو با علیرضا علویتبار
زیتون-طاها پارسا: علیرضا علویتبار میان اسلام و اسلامشناسی فرق مینهد. اسلامشناسی را دارای یک هسته سخت میداند، آن را معرفی میکند و نتیجه میگیرد انکار این هسته سخت مستلزمِ «خروج از دایره اسلام» (و نه خروج از اسلامشناسی) است.
اساس این گفتوگوی انتقادی دربارهی «وجود این هسته سخت» و امکانِ منطقی این «نتیجهگیری» است؛ نتیجهای که نزاع جاری و ساری عبدالکریم سروش و محسن کدیور را هم شکل داده؛ تا در این میانه، کدیورْ، سروش را به «تجدیدنظر طلبی» و «آوردن دینی متفاوت از اسلام» متهم کند و سروش هم کدیور را به «قشری»بودن و «تکفیرگری».
شواهدِ و مستندات وجود یک «هسته سخت» در دینشناسی محسن کدیور و مدعیاتِ او انکارناپذیر است و در استدلالهای او نقشی بنیادی دارد. علیرضا علویتبار، نواندیش دینی و سردبیر روزنامه توقیفشدهی صبح امروز، سالها پیشتر، به هنگام معرفی روشنفکری دینی در قالب یک برنامه پژوهشی، از این هسته سخت نوشته بود و در این گفتوگو انتقادی، هم بهسختی و تفصیل از اجزا و مدل خود دفاع میکند.
علویتبار در این گفتوگو میگوید: موضوع برنامه پژوهشی، دینشناسی است و نه خودِ دین. دینداری و ایمان هم باید از دینشناسی جدا شود؛البته نباید تأثیرپذیری آنها از یکدیگر را انکار کرد. پیوندی میان حضور در یک برنامه پژوهشی و دینباوری و دینداری افراد وجود دارد چون برشناخت انسانها تأثیر میگذارد. مثلا «اگر ما پیامبر اسلام را پیامبر رحمت توصیف میکنیم بهگونهای روابط عاطفی با ایشان شکل میگیرد که کاملاً متمایز است از وقتی که او را قدرتطلبی که برای کسب قدرت از روشهای خشن پرهیز نمیکرد، توصیف کنیم».
از نظر علویتبار «اگر دینشناسیْ اعلام کرد که هسته سخت دینشناسی (ادیان ابراهیمی) را میپذیرد، اما به علاوه تصور وحدت وجودی (باتعبیر بودایی) از خدا دارد، اضافه کردن این عنصر بهمعنای نفی عناصر دیگر بوده و به خروج از برنامه پژوهشی میانجامد. اما اگر مثلاً امام ترا نیز به این هسته سخت بیفزاید، سطح برنامه پژوهشی خود را خاصتر کرده و به مذهبشناسی پرداخته است». و نیز «مثلاً اگر ما باورداشته باشیم که پیام و دعوت خدا بهطور کافی در منابع معتبر اسلامی به ما ارائه نشده است و به پیامبری دیگر احتیاج است تا آن را تکمیل کند، آیا باز هم تمایزی میان یک مسلمان و یک بهایی وجود خواهد داشت».
در بخش و سطح دیگری دیگر از گفتوگوی چالشی، علیرضا علویتبار، به مواردی از ارزیابی انتقادی دیدگاههای دینشناسانه یک صاحبنظر[عبدالکریم سروش] از سوی برخی از صاحبنظران از جمله محسن کدیور اشاره میکند؛ «نقدهایی که متأسفانه نادیده گرفته شده و با تحقیراز کنارشان گذر شده است». با اینحال علویتبار میافزاید «تقلیل دادن دعوای نظری به دعوای شخصی را درست نمیدانم. این گفتوگوینظری اگر خوب مدیریت شود، نتایج بسیار نیکویی به بار خواهد آورد و نشاندهنده تولید نظری و فکری رو به رشد بخشی از نواندیشان خواهدبود».
علویتبار از کسی نام نمیبرد اما بهزعم او «این روزها برخی از متهمشدن به خروج از دایره دینداری نگران نیستند. بهنظر میرسد که برخیتلاش میکنند که با دریافت این «برچسب» بر محبوبیت خویش افزوده و نفوذ کلام بیشتری پیدا کنند. میان این گونه بحث با مباحث تکفیر فقهیباید فرق گذاشت».
این نواندیش دینی همچنین بر اینباور است که «تکفیری اتفاق نیفتاده که از عواقب اجتماعی و یا مسئولیتهای اخلاقی آن بهراسیم. پیوند دادنیک بحث نظری و کارشناسانه به مباحثی چون تکفیر و ارتداد، عمدی و با اهداف خاصی صورت میگیرد. طرح خطر تکفیر و بزرگنمایی آنمیتواند مانعی روانی بر سر هرگونه نقد ایجاد کند. نقد البته تقدسشکن است».
او در پایان تأکید دارد که «ابراز وفاداری به حوزه فقه، که مسئول سامان دادن ظاهر رفتار مؤمنان است، بازمیگردد. مرجع رسمی برای اعلامحضور یا خروج از یک برنامه پژوهشی وجود ندارد. هرکس میتواند ادعای خروج یا حضور دیگری را در یک برنامه پژوهشی طرح کند و آندیگری نیز میتواند بپذیرد یا رد کند. مهم قوّت استدلال آنها و اعتبار دادههایی است که از آن بهره میگیرند».
متن کامل این گفتوگو را در زیتون بخوانید:
https://www.zeitoons.com/104436
👍23👎1
تفسیری تازه از ذاتانگاری و هسته سخت دین
محمد منصورنژاد
در این نوشتار به بحث ذاتانگاری یا هسته سخت دین دو گونه نگاه خواهیم داشت:
الف)نفی و سلب: در این قسمت برخی آرای دیگران در موضوع طرح و نقد و رد می شود
ب)اثبات و ایجاب: در این قسمت تز نگارنده طرح و شرح می گردد.
الف: نگاهی نفی و سلبی برخی با فرض وجود و یا عدم وجود ذاتانگاری در دین، وارد منازعهی جاری میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور در مورد تجدیدنظرطلبی و تکفیر در دین شدند. نگارنده هر دوی این شیوه نگاههت را غیر دقیق میپندارد. در ادامه از هر کدام تنها به ارایه شاهدی بسنده می گردد.
۱.مدافع ذاتانگاری در دین: اندیشه دکتر کدیور به عنوان شاهد به برخی آرای دکتر «محسن کدیور» (مرداد ۱۴۰۰) در مقاله هسته سخت(hard core ) اسلام (مرداد ۱۴۰۰) که تعبیر دیگری از ذاتی و یا ضروری دین است، اشاره می گردد. او که از منظر درون دینی (در مقابل نگاههای برون دینی)، سخن میکند، معتقد است بحث از وجود حقیقی اسلام به مثابه دین الهی و حق است که تعیّن الهی دارد. نیز شناخت هسته سخت از این نگاه، دو شرط دارد: یکی تشخیص درست و نادرست این ذات، کار متخصص است و نه همگان و دیگری آنکه باید با کتاب و سنت معتبر سازگار باشد. در نهایت از نگاه او اجزای دهگانه هسته سخت اسلام، عبارتند از: ایمان به خدا؛ معاد؛ غیب؛ نبوت محمد؛ سنت معتبر نبوی؛ وحی و قرآن؛ اخلاق؛ عبادات؛ شبه مناسک و امور توقیفی (مثل احکام خوردن و آشامیدن و…) و سرخط برخی احکام و قواعد مطلوب.
اما برخی اشکالات این برداشت: یک: همانگونه که در ادامه توضیح داده میشود، هسته سختی مطلقا لایغیّر، اصلا وجود خارجی ندارد. به همین جهت حتی در باب توحید و معاد (چه رسد به شبه مناسک و….!) که از نگاه او هسته سخت اسلاماند، نه تنها دیدگاههای متمایز، بلکه متعارض میان اندیشمندان اسلامی وجود داشته و دارد.
دو: در باب اینکه شرط فهم هسته سخت، وجود متخصص است، نیز میتوان با الهام از «کارل پوپر»، گفت که در ایدهپردازی، «مقام شکار»، اصلا اهمیت ندارد (مدعا میتواند از هر جایی و از سوی هر کسی طرح شود)؛ مهم، «مقام داوری» و ارزیابی است. بر این مبنا، مدعا میتواند «نقلی»، «عقلی» و یا «تجربی» باشد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104479
محمد منصورنژاد
در این نوشتار به بحث ذاتانگاری یا هسته سخت دین دو گونه نگاه خواهیم داشت:
الف)نفی و سلب: در این قسمت برخی آرای دیگران در موضوع طرح و نقد و رد می شود
ب)اثبات و ایجاب: در این قسمت تز نگارنده طرح و شرح می گردد.
الف: نگاهی نفی و سلبی برخی با فرض وجود و یا عدم وجود ذاتانگاری در دین، وارد منازعهی جاری میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور در مورد تجدیدنظرطلبی و تکفیر در دین شدند. نگارنده هر دوی این شیوه نگاههت را غیر دقیق میپندارد. در ادامه از هر کدام تنها به ارایه شاهدی بسنده می گردد.
۱.مدافع ذاتانگاری در دین: اندیشه دکتر کدیور به عنوان شاهد به برخی آرای دکتر «محسن کدیور» (مرداد ۱۴۰۰) در مقاله هسته سخت(hard core ) اسلام (مرداد ۱۴۰۰) که تعبیر دیگری از ذاتی و یا ضروری دین است، اشاره می گردد. او که از منظر درون دینی (در مقابل نگاههای برون دینی)، سخن میکند، معتقد است بحث از وجود حقیقی اسلام به مثابه دین الهی و حق است که تعیّن الهی دارد. نیز شناخت هسته سخت از این نگاه، دو شرط دارد: یکی تشخیص درست و نادرست این ذات، کار متخصص است و نه همگان و دیگری آنکه باید با کتاب و سنت معتبر سازگار باشد. در نهایت از نگاه او اجزای دهگانه هسته سخت اسلام، عبارتند از: ایمان به خدا؛ معاد؛ غیب؛ نبوت محمد؛ سنت معتبر نبوی؛ وحی و قرآن؛ اخلاق؛ عبادات؛ شبه مناسک و امور توقیفی (مثل احکام خوردن و آشامیدن و…) و سرخط برخی احکام و قواعد مطلوب.
اما برخی اشکالات این برداشت: یک: همانگونه که در ادامه توضیح داده میشود، هسته سختی مطلقا لایغیّر، اصلا وجود خارجی ندارد. به همین جهت حتی در باب توحید و معاد (چه رسد به شبه مناسک و….!) که از نگاه او هسته سخت اسلاماند، نه تنها دیدگاههای متمایز، بلکه متعارض میان اندیشمندان اسلامی وجود داشته و دارد.
دو: در باب اینکه شرط فهم هسته سخت، وجود متخصص است، نیز میتوان با الهام از «کارل پوپر»، گفت که در ایدهپردازی، «مقام شکار»، اصلا اهمیت ندارد (مدعا میتواند از هر جایی و از سوی هر کسی طرح شود)؛ مهم، «مقام داوری» و ارزیابی است. بر این مبنا، مدعا میتواند «نقلی»، «عقلی» و یا «تجربی» باشد.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104479
👍9
بستهبندی دین یا واسازی دین؛ مورد نزاع کدیور-سروش
حسن محدّثی گیلوایی
از متن:
سروش بهویژه در حال واسازی کلّ دین است. پروژهی فکری او زدودن تمامی عناصر مخرّب از اسلام صدر است. بنابراین، کدیور و دیگر نواندیشان دینی به فکر بستهبندی بهاصطلاح «نواندیشانه»ی دین افتادهاند و از انواع تعابیر تند و هنجارین علیه امثال سروش نظیر «تجدید نظرطلبی» بهره گرفته اند تا یکبار دیگر مرزکشی کنند. از این رو، ارائهی سنخشناسی جدید از گرایشهای اسلامی معاصر در ایران توسّط کدیور به معنای کاری دانشپژوهانه نیست. او مثل یک محقّق رفتار نمیکند، بلکه رفتار کدیور همچون رفتار معتقدی است که در حال تعیین مرز و غیریّتسازی در درون اجتماع دینی فارسیزبان است. کدیور اگر قرار بود تزی دانشپژوهانه ارایه کند، میبایست بهنحو مستدل به نقد پروژهی «واسازیی دین» میپرداخت و مشکلات و مسألهداری مسیر و پروژهی فکریی سروش و دیگر روشنفکران دینی را نشان میداد و معلوم میساخت که بقای دین در عصر مدرن، حاجت به چنین اقداماتی ندارد. اما کدیور با انواع تعابیر هنجارین توسّل جسته تا از «رقیب» خود در قلمرو دینی اعتبارزدایی کند و همان ابزارهای کهن طرد دینی را یکبار دیگر به خدمت گرفته است. او در کار خود کوشیده است این غیریّتسازی را دانشپژوهانه و نقّادی جلوه دهد و به همین خاطر و نیز به خاطر مفروضاتی مسألهدار کسانی چون علویتبار (۱۰ مرداد ۱۴۰۱ و ۴ شهریور ۱۴۰۱) و برخی دیگر (نظیر دوراندیش، ۱۴۰۱) نتوانسته اند این رنگ و جلای ظاهری دانشپژوهی در سخن کدیور را تشخیص دهند و کار او را «نقد» و «کارشناسی» تلقّی کردهاند. به همین دلیل هم هست که من از رفتار «شبه فقیهانه» کدیور سخن میگویم و رفتار او را «شبهتکفیر» روشنفکران دینی مینامم، زیرا او بین نقش یک فقیه و نقش یک اندیشمند دینی در رفت و آمد است و انجام همزمان این دو نقش نیز تعارضآمیز است. او به جای مواجههی دانشپژوهانه و انتقادیاندیشانه، مواجههای اعتقادیاندیشانه انجام داده و بهنحو جزمی به مدافعهگری روی آورده است، امّا با کمال شگفتی نام چنین کاری را نقد نهاده است (کدیور، ۱۴۰۱). دست
[…]
مصباح یزدی و کدیور بهرغم اینکه دو موضع متضاد دارد، هر دو دست غربیان را برای تخریب اسلام در کار میبینند و نگاهی توطئهنگرانه را در باب جهاد بروز میدهند! از سوی دیگر، مصباح یزدی و سروش کم و بیش در بارهی مکانت و جایگاه جهاد در اسلام سخن واحدی را میگویند، اما اوّلی از آن دفاع میکند و بدان میبالد و دومی آن را صرفاً بهمنزلهی واقعیتی گزارش میکند و آن را در حال حاضر از عناصر مخرّب ارتدوکسی اسلامی میداند و میکوشد از اینگونه عناصر برای همیشه اعتبارزدایی کند و اسلام را از اینگونه محتوای بهاصطلاح «مخرّب» بپیراید. پیامبرانهسازی اسلام، این امکان را به سروش میدهد که ابدی بودن اینگونه مؤلّفههای اسلام صدر را زیر سؤال ببرد و آنها را به اموری زمانمند و زمینهمند و مرتبط با شخصیت و وضعیت پیامبر و بهطور کلی مربوط به صورتمند شدن امر بیصورت در تجربهی نبوی تلقی کند. در نظر او خدای اربابی (سروش، ۱۳۹۷: ۴۱۱) که این همه در تاریخ اسلامی «برای او و به نام او» اِعمال قدرت شده است، هم محصول اسلام پیامبرانه است: «خدای پیامبر هم کشف اوست هم تراشیده و مخلوق ذهن و رؤیای او و کذا همهی دین پیامبر» (همان: ۳۳۴). این فقط یک مثال از نحوهی مواجههی نیروهای این سه گرایش اسلامی با میراث اسلامی و تاریخ اسلام است و من برای پرهیز از اطناب بیشتر، از ذکر مثالهای دیگر خودداری میکنم.
کدیور بهدرستی قرابت بخشی از آرای کسانی چون سروش و محافظتگرایان دینی را در مواجهه با میراث اسلامی درمییابد، اما از تبیین و درک آن ناتوان است، و از تفاوت آرای «نواندیشان دینی» با سه گروه کذایی زیر یاد میکند:
«پارهای دیگر از سخنان مسلمانان تجدیدنظرطلب شباهت عجیبی با مسلمانان تندرو یا بنیادگرا دارد، مشخصاً آن دسته از آرائی که پیامبر را اقتدارطلب و خدا و قرآن را حامی و مدافع خشونت و تحمیل و زور معرفی کردهاند. مسلمانان نواندیش با هر دو نوع از آراء چه آراء اسلامستیزان و مستشرقان یادشده از یکسو و آراء بنیادگرایانه مرزبندی مشخص دارند» (کدیور، ۱۴۰۰).
امّا او درنمییابد که این تفاوت، ریشه در بزک کردن تاریخ اسلام و میراث اسلامی دارد و گروههای دیگر بدین نحو با این میراث مواجه نمیشوند. باری، بزک کردن میراث و تاریخ اسلامی در کار کسانی چون کدیور، فنایی، بازرگان، نراقی و کثیری دیگر از صاحبنظران دینی ایرانی دیده میشود و متأسفانه در حال بدل شدن به شیوهای جاافتاده و مردمپسند در اندیشهی دینی معاصر است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104459
حسن محدّثی گیلوایی
از متن:
سروش بهویژه در حال واسازی کلّ دین است. پروژهی فکری او زدودن تمامی عناصر مخرّب از اسلام صدر است. بنابراین، کدیور و دیگر نواندیشان دینی به فکر بستهبندی بهاصطلاح «نواندیشانه»ی دین افتادهاند و از انواع تعابیر تند و هنجارین علیه امثال سروش نظیر «تجدید نظرطلبی» بهره گرفته اند تا یکبار دیگر مرزکشی کنند. از این رو، ارائهی سنخشناسی جدید از گرایشهای اسلامی معاصر در ایران توسّط کدیور به معنای کاری دانشپژوهانه نیست. او مثل یک محقّق رفتار نمیکند، بلکه رفتار کدیور همچون رفتار معتقدی است که در حال تعیین مرز و غیریّتسازی در درون اجتماع دینی فارسیزبان است. کدیور اگر قرار بود تزی دانشپژوهانه ارایه کند، میبایست بهنحو مستدل به نقد پروژهی «واسازیی دین» میپرداخت و مشکلات و مسألهداری مسیر و پروژهی فکریی سروش و دیگر روشنفکران دینی را نشان میداد و معلوم میساخت که بقای دین در عصر مدرن، حاجت به چنین اقداماتی ندارد. اما کدیور با انواع تعابیر هنجارین توسّل جسته تا از «رقیب» خود در قلمرو دینی اعتبارزدایی کند و همان ابزارهای کهن طرد دینی را یکبار دیگر به خدمت گرفته است. او در کار خود کوشیده است این غیریّتسازی را دانشپژوهانه و نقّادی جلوه دهد و به همین خاطر و نیز به خاطر مفروضاتی مسألهدار کسانی چون علویتبار (۱۰ مرداد ۱۴۰۱ و ۴ شهریور ۱۴۰۱) و برخی دیگر (نظیر دوراندیش، ۱۴۰۱) نتوانسته اند این رنگ و جلای ظاهری دانشپژوهی در سخن کدیور را تشخیص دهند و کار او را «نقد» و «کارشناسی» تلقّی کردهاند. به همین دلیل هم هست که من از رفتار «شبه فقیهانه» کدیور سخن میگویم و رفتار او را «شبهتکفیر» روشنفکران دینی مینامم، زیرا او بین نقش یک فقیه و نقش یک اندیشمند دینی در رفت و آمد است و انجام همزمان این دو نقش نیز تعارضآمیز است. او به جای مواجههی دانشپژوهانه و انتقادیاندیشانه، مواجههای اعتقادیاندیشانه انجام داده و بهنحو جزمی به مدافعهگری روی آورده است، امّا با کمال شگفتی نام چنین کاری را نقد نهاده است (کدیور، ۱۴۰۱). دست
[…]
مصباح یزدی و کدیور بهرغم اینکه دو موضع متضاد دارد، هر دو دست غربیان را برای تخریب اسلام در کار میبینند و نگاهی توطئهنگرانه را در باب جهاد بروز میدهند! از سوی دیگر، مصباح یزدی و سروش کم و بیش در بارهی مکانت و جایگاه جهاد در اسلام سخن واحدی را میگویند، اما اوّلی از آن دفاع میکند و بدان میبالد و دومی آن را صرفاً بهمنزلهی واقعیتی گزارش میکند و آن را در حال حاضر از عناصر مخرّب ارتدوکسی اسلامی میداند و میکوشد از اینگونه عناصر برای همیشه اعتبارزدایی کند و اسلام را از اینگونه محتوای بهاصطلاح «مخرّب» بپیراید. پیامبرانهسازی اسلام، این امکان را به سروش میدهد که ابدی بودن اینگونه مؤلّفههای اسلام صدر را زیر سؤال ببرد و آنها را به اموری زمانمند و زمینهمند و مرتبط با شخصیت و وضعیت پیامبر و بهطور کلی مربوط به صورتمند شدن امر بیصورت در تجربهی نبوی تلقی کند. در نظر او خدای اربابی (سروش، ۱۳۹۷: ۴۱۱) که این همه در تاریخ اسلامی «برای او و به نام او» اِعمال قدرت شده است، هم محصول اسلام پیامبرانه است: «خدای پیامبر هم کشف اوست هم تراشیده و مخلوق ذهن و رؤیای او و کذا همهی دین پیامبر» (همان: ۳۳۴). این فقط یک مثال از نحوهی مواجههی نیروهای این سه گرایش اسلامی با میراث اسلامی و تاریخ اسلام است و من برای پرهیز از اطناب بیشتر، از ذکر مثالهای دیگر خودداری میکنم.
کدیور بهدرستی قرابت بخشی از آرای کسانی چون سروش و محافظتگرایان دینی را در مواجهه با میراث اسلامی درمییابد، اما از تبیین و درک آن ناتوان است، و از تفاوت آرای «نواندیشان دینی» با سه گروه کذایی زیر یاد میکند:
«پارهای دیگر از سخنان مسلمانان تجدیدنظرطلب شباهت عجیبی با مسلمانان تندرو یا بنیادگرا دارد، مشخصاً آن دسته از آرائی که پیامبر را اقتدارطلب و خدا و قرآن را حامی و مدافع خشونت و تحمیل و زور معرفی کردهاند. مسلمانان نواندیش با هر دو نوع از آراء چه آراء اسلامستیزان و مستشرقان یادشده از یکسو و آراء بنیادگرایانه مرزبندی مشخص دارند» (کدیور، ۱۴۰۰).
امّا او درنمییابد که این تفاوت، ریشه در بزک کردن تاریخ اسلام و میراث اسلامی دارد و گروههای دیگر بدین نحو با این میراث مواجه نمیشوند. باری، بزک کردن میراث و تاریخ اسلامی در کار کسانی چون کدیور، فنایی، بازرگان، نراقی و کثیری دیگر از صاحبنظران دینی ایرانی دیده میشود و متأسفانه در حال بدل شدن به شیوهای جاافتاده و مردمپسند در اندیشهی دینی معاصر است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104459
👍12👎1😱1
پروندهای برای «تجدیدنظرطلبی» و «تکفیر» در اسلام
حالا دیگر چند وقتی است که اختلاف نظری و گاه عملی دو تن از برجستهترین نواندیشان دینی همعصر با ما، داستانی است که بر هر سر بازاری هست. آنچه گاه به کنایه و اشاره و گاه به صراحت و تفصیل در سالهای اخیر میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور میرفت حالا در عرصهی عمومی نمایانتر از همیشه شده. حالا همه میدانند که کدیور پروژهی فکری جمعی از نواندیشانِ مسلمان از جمله سروش را «تجدیدنظر در اسلام» میداند، که چیزی از «بنیادهای اسلام» باقی نگذاشته، و سروش هم این ادعاها را «قشری» و کار کدیور را «تکفیرگری» میخواند که «باب نقد علمی را بهروی خود و دیگری میبندد».
این دو تن هم در این راه تنها نیستند و هرکدام طیفی از همفکران و دوستان و همراهان و علاقهمندان را نمایندگی میکنند…
در زیتون بخوانید:
• نوشته محسن کدیور در باره «تجدیدنظر طلبانِ مسلمان»
• پاسخ اولِ عبدالکریم سروش به سخنان محسن کدیور
• پاسخ اول محسن کدیور به عبدالکریم سروش
• پاسخ دوم عبدالکریم سروش به محسن کدیور
• کدام اسلام؟ به بهانهی مناقشاتِ سروش و کدیور | رضا رمضانی
• نقدی بر مرزبندی میان روشنکفری دینی و تجدیدنظرطلبی دینی | جعفر نکونام
• مسلمانِ تجدیدنظرطلب یا نواندیش دینی رادیکال؟ | میثم بادامچی
• «هسته سخت اسلام» وجود ندارد | گفتوگو با سروش دباغ
• تفکری در تکفیر | محمد منصورنژاد
• جریان نیمهروشنفکری تاریخ معاصر ایران | آرین رسولی
• فقها بیش از آنکه حکمِ تکفیر بدهند، مانع از آن شدهاند | گفتوگو با هادی طباطبایی
• تفاوت بنیادی «تکفیرگری» با «نقد ساختاری» | محسن کدیور (میهمان)
• تکفیری اتفاق نیافتاده است | گفتوگو با علیرضا علویتبار
• بستهبندی دین یا واسازی دین؛ مورد نزاع کدیور-سروش | حسن محدثی گیلوایی
• تفسیری تازه از ذاتانگاری و هسته سخت دین | محمد منصورنژاد
بررسی مبنای اختلاف فکری سروش و کدیور | احسان راستان
حالا دیگر چند وقتی است که اختلاف نظری و گاه عملی دو تن از برجستهترین نواندیشان دینی همعصر با ما، داستانی است که بر هر سر بازاری هست. آنچه گاه به کنایه و اشاره و گاه به صراحت و تفصیل در سالهای اخیر میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور میرفت حالا در عرصهی عمومی نمایانتر از همیشه شده. حالا همه میدانند که کدیور پروژهی فکری جمعی از نواندیشانِ مسلمان از جمله سروش را «تجدیدنظر در اسلام» میداند، که چیزی از «بنیادهای اسلام» باقی نگذاشته، و سروش هم این ادعاها را «قشری» و کار کدیور را «تکفیرگری» میخواند که «باب نقد علمی را بهروی خود و دیگری میبندد».
این دو تن هم در این راه تنها نیستند و هرکدام طیفی از همفکران و دوستان و همراهان و علاقهمندان را نمایندگی میکنند…
در زیتون بخوانید:
• نوشته محسن کدیور در باره «تجدیدنظر طلبانِ مسلمان»
• پاسخ اولِ عبدالکریم سروش به سخنان محسن کدیور
• پاسخ اول محسن کدیور به عبدالکریم سروش
• پاسخ دوم عبدالکریم سروش به محسن کدیور
• کدام اسلام؟ به بهانهی مناقشاتِ سروش و کدیور | رضا رمضانی
• نقدی بر مرزبندی میان روشنکفری دینی و تجدیدنظرطلبی دینی | جعفر نکونام
• مسلمانِ تجدیدنظرطلب یا نواندیش دینی رادیکال؟ | میثم بادامچی
• «هسته سخت اسلام» وجود ندارد | گفتوگو با سروش دباغ
• تفکری در تکفیر | محمد منصورنژاد
• جریان نیمهروشنفکری تاریخ معاصر ایران | آرین رسولی
• فقها بیش از آنکه حکمِ تکفیر بدهند، مانع از آن شدهاند | گفتوگو با هادی طباطبایی
• تفاوت بنیادی «تکفیرگری» با «نقد ساختاری» | محسن کدیور (میهمان)
• تکفیری اتفاق نیافتاده است | گفتوگو با علیرضا علویتبار
• بستهبندی دین یا واسازی دین؛ مورد نزاع کدیور-سروش | حسن محدثی گیلوایی
• تفسیری تازه از ذاتانگاری و هسته سخت دین | محمد منصورنژاد
بررسی مبنای اختلاف فکری سروش و کدیور | احسان راستان
YouTube
« پاسخ به بهتان تکفیر دکتر #عبدالکریم_سروش »
« پاسخ به بهتان تکفیر دکتر #عبدالکریم_سروش »
۱. نقل قول هایی از شما شده است، آیا شما به تکفیر معتقدید؟
۲. جناب دکتر سروش درباره جنابعالی عبارتِ (روحانی قشری) را بکار بردند و بیان کردند که شما ایشان را تکفیر کرده اید، میخواستم پاسخ اجمالی تان را بدانم ...…
۱. نقل قول هایی از شما شده است، آیا شما به تکفیر معتقدید؟
۲. جناب دکتر سروش درباره جنابعالی عبارتِ (روحانی قشری) را بکار بردند و بیان کردند که شما ایشان را تکفیر کرده اید، میخواستم پاسخ اجمالی تان را بدانم ...…
👍13👎1🤬1
مدلی پویا از استراتژی مقاومت خشونتپرهیز
نویسندگان: اریکا چنووت، اندرو هاکینگ، زوئی مارکس | مترجم: نصرالله لشنی
مقدمه پژوهشهای پیشین در مورد انقلابهای مردمی نشان میدهند که اندازهی مشارکت در یک کارزار رابطهای قوی با موفقیت آن دارد. در بسیاری از این مطالعات استدلال شده است که وقتی تعداد زیادی از مردم علیه دولتهای خود قیام میکنند، احتمال پیروزی جنبشها بیشتر میشود [۱_۴]. همچنین گفته میشود که، شتاب جنبش – افزایش تعداد رویدادهای متوالی – میتواند به کمپینهای کوچکتر کمک کند تا بر نتایج سیاسی در مقیاس بزرگ تاثیر بگذارند [۵]. مطالعاتی از این دست بر این گمانه استوارند که شتاب جنبش تاثیری فوقالعاده دارد، زیرا فشار بر نیروهای امنیتی را برای رویگردانی از دولت افزایش میدهد [۶]. برای نمونه، در سودان یک جنبش انقلابی در سال ۲۰۱۹ تظاهرات، تحصنها و اعتصابات تودهای را به سرعت بسیج کرد تا عمرالبشیرِ دیکتاتور را مجبور به کنارهگیری کند، در نهایت هم توسط ارتشی که از او رویگردان شده بود سرنگون شد. رویگردانی ستونهای کلیدیِ سیاسی و اجتماعی از هستهی قدرت مکانیزمی کلیدی است که از طریق آن جنبشهای تودهای به تغییر دست مییابند [۱]. جنبشها اغلب از انواع تاکتیکها برای القای رویگردانی، از جمله اعتراض، اعتصاب، بایکوت و سایر اشکال فشار عمومی استفاده میکنند [۶,۷]. تاکتیکهایی از این دست میتوانند فشار مستقیمی بر ستونها برای توقف همکاری با مقامات وارد کنند؛ تاکتیکهایی که برای القای رویگردانی و توقف همکاری به کار میروند اغلب عبارتند از درخواستهای شخصیِ عمومی یا خصوصی، ایجاد فشار مالی بر کسبوکارها از طریق سازماندهی اقدامات کارگری، بایکوتهایی که مصرفکنندگان سازمان میدهند، بالا بردن آگاهی سهامداران و کارمندان، یا توسل به هنجارهای مشترکی مانند میهندوستی، تخصصگرایی، احساس مسئولیت، تعهد خانوادگی، هنجارهای جنسیتی، اصول مذهبی و سایر قوانین اخلاقی.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104510
نویسندگان: اریکا چنووت، اندرو هاکینگ، زوئی مارکس | مترجم: نصرالله لشنی
مقدمه پژوهشهای پیشین در مورد انقلابهای مردمی نشان میدهند که اندازهی مشارکت در یک کارزار رابطهای قوی با موفقیت آن دارد. در بسیاری از این مطالعات استدلال شده است که وقتی تعداد زیادی از مردم علیه دولتهای خود قیام میکنند، احتمال پیروزی جنبشها بیشتر میشود [۱_۴]. همچنین گفته میشود که، شتاب جنبش – افزایش تعداد رویدادهای متوالی – میتواند به کمپینهای کوچکتر کمک کند تا بر نتایج سیاسی در مقیاس بزرگ تاثیر بگذارند [۵]. مطالعاتی از این دست بر این گمانه استوارند که شتاب جنبش تاثیری فوقالعاده دارد، زیرا فشار بر نیروهای امنیتی را برای رویگردانی از دولت افزایش میدهد [۶]. برای نمونه، در سودان یک جنبش انقلابی در سال ۲۰۱۹ تظاهرات، تحصنها و اعتصابات تودهای را به سرعت بسیج کرد تا عمرالبشیرِ دیکتاتور را مجبور به کنارهگیری کند، در نهایت هم توسط ارتشی که از او رویگردان شده بود سرنگون شد. رویگردانی ستونهای کلیدیِ سیاسی و اجتماعی از هستهی قدرت مکانیزمی کلیدی است که از طریق آن جنبشهای تودهای به تغییر دست مییابند [۱]. جنبشها اغلب از انواع تاکتیکها برای القای رویگردانی، از جمله اعتراض، اعتصاب، بایکوت و سایر اشکال فشار عمومی استفاده میکنند [۶,۷]. تاکتیکهایی از این دست میتوانند فشار مستقیمی بر ستونها برای توقف همکاری با مقامات وارد کنند؛ تاکتیکهایی که برای القای رویگردانی و توقف همکاری به کار میروند اغلب عبارتند از درخواستهای شخصیِ عمومی یا خصوصی، ایجاد فشار مالی بر کسبوکارها از طریق سازماندهی اقدامات کارگری، بایکوتهایی که مصرفکنندگان سازمان میدهند، بالا بردن آگاهی سهامداران و کارمندان، یا توسل به هنجارهای مشترکی مانند میهندوستی، تخصصگرایی، احساس مسئولیت، تعهد خانوادگی، هنجارهای جنسیتی، اصول مذهبی و سایر قوانین اخلاقی.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104510
👍3
سهم سپاه قدس در بحران عراق
تا ظهر روز دوشنبه که بحران در عراق به اوج خود رسیده، وزارت امور خارجهی ایران و مقامات جمهوری اسلامی، از اظهارنظر دربارهی تنشهای جدید خوددرای کردهاند و جالب اینجاست که در ساعات آغازین بحران، فواد حسین وزیر امور خارجهی عراق، مهمان تهران بود.
حالا سوال اینجاست: آیا موضوع عراق برای ایران بیاهمیت شده و احیانا به خاطر اهمیت فوقالعادهی موضوع برجام، مسائل بغداد برای مقامات ایرانی مغفول مانده است؟
پاسخ آشکارا منفی است. پای میدان در میان است. در بخش ظاهری صحنه، این امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه است که با سران بغداد دیدار میکند، اما همهکاره و هماهنگکنندهی اصلی، سردار اسماعیل قاآنی است و او هم اکنون، برای یافتن راهکاری به منظور پایان دادن به بحران عراق، در بغداد به سر میبرد و قرار است به نجف و اربیل هم سفر کند.
در دو دههی گذشته و پس از حملهی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی، کل پروندهی عراق، سوریه، لبنان، یمن و قلمرو موسوم به جغرافیای مقاومت، از ید وزارت امور خارجه خارج شده و به سپاه قدس واگذار شده است. به همین خاطر، چهار فردی که تاکنون به عنوان سفیر ایران در عراق معرفی شدهاند، از سرداران سپاه و منصوب فرماندهی سپاه قدس بودهاند. حسن کاظمیقمی، حسن داناییفر، ایرج مسجدی و سفیر کنونی یعنی محمدکاظم آلصادق، همگی سپاه قدسی هستند. سه سفیر نخست به طور مستقیم توسط قاسم سلیمانی فرماندهی سابق سپاه قدس انتخاب شدند و ایرج مسجدی از مشاورین نزدیک خود او بود و سفیر جدید، توسط اسماعیل قاآنی فرماندهی کنونی قدس، انتخاب شده است.
متنکامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104498
تا ظهر روز دوشنبه که بحران در عراق به اوج خود رسیده، وزارت امور خارجهی ایران و مقامات جمهوری اسلامی، از اظهارنظر دربارهی تنشهای جدید خوددرای کردهاند و جالب اینجاست که در ساعات آغازین بحران، فواد حسین وزیر امور خارجهی عراق، مهمان تهران بود.
حالا سوال اینجاست: آیا موضوع عراق برای ایران بیاهمیت شده و احیانا به خاطر اهمیت فوقالعادهی موضوع برجام، مسائل بغداد برای مقامات ایرانی مغفول مانده است؟
پاسخ آشکارا منفی است. پای میدان در میان است. در بخش ظاهری صحنه، این امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه است که با سران بغداد دیدار میکند، اما همهکاره و هماهنگکنندهی اصلی، سردار اسماعیل قاآنی است و او هم اکنون، برای یافتن راهکاری به منظور پایان دادن به بحران عراق، در بغداد به سر میبرد و قرار است به نجف و اربیل هم سفر کند.
در دو دههی گذشته و پس از حملهی آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی، کل پروندهی عراق، سوریه، لبنان، یمن و قلمرو موسوم به جغرافیای مقاومت، از ید وزارت امور خارجه خارج شده و به سپاه قدس واگذار شده است. به همین خاطر، چهار فردی که تاکنون به عنوان سفیر ایران در عراق معرفی شدهاند، از سرداران سپاه و منصوب فرماندهی سپاه قدس بودهاند. حسن کاظمیقمی، حسن داناییفر، ایرج مسجدی و سفیر کنونی یعنی محمدکاظم آلصادق، همگی سپاه قدسی هستند. سه سفیر نخست به طور مستقیم توسط قاسم سلیمانی فرماندهی سابق سپاه قدس انتخاب شدند و ایرج مسجدی از مشاورین نزدیک خود او بود و سفیر جدید، توسط اسماعیل قاآنی فرماندهی کنونی قدس، انتخاب شده است.
متنکامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104498
👍5❤1
خامنهای و رئیسی در «ایرانِ موازی»
«چهکسی اطلاعات نادرست و باورنکردنی میدهد؟»
زیتون – علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، دربارهب میزان موفقیت و ویژگیهای بارز دولت رئیسی، به ذکر مواردی پرداخت که تطابق آن با وضعیت واقعی زندگی مردم و کیفیت حکمرانی دولت، ناممکن است.
خامنهای صبح روز سهشنبه در دیدار با رئیسجمهور و اعضای هیئت دولت، اعلام کرد: «به نظر من مهمترین توفیق این دولت زنده کردن امید و اعتماد در مردم است، مجموع عملکرد دولت چه شخص رئیسجمهور محترم، چه مسئولین در بخشهای مختلف به مردم این احساس را داد که دولت وسط میدان است، مشغول کار است، دارد تلاش میکند.»
مشخص نیست که خامنهای بر اساس چه معیار و با استناد به چه آمارهایی امید و اعتماد مردم ایران را، احیاء شده میبیند. اما آن چه که بر ارض واقع و در زندگی روزانهی مردم ایران قابل لمس است، حاکی از گرانی و تورم بیسابقه، اوج گرفتن فساد مالی، افزایش آمار بیکاری و مهاجرت است. قیمت اغلب اقلام و مواد غذایی از روزی که رئیسی بر سر کار آمده، غالبا ۲ برابر شده، نرخ فروش و اجارهب خانه و آپارتمان در سراسر ایران با افزایش ۸۰ تا ۱۲۰ درصد روبرو شده و حالا تب مهاجرت، نه فقط نخبگان و پزشکان، بلکه پرستاران، تکنیسینها، کارگران و رانندگان را نیز فرا گرفته است.
آقای رئیسی، ایرانِ شما کجاست؟ دیدار رئیسی و اعضای کابینهی او با رهبر، تنها یک روز پس از نشست مطبوعاتی رئیس دولت صورت گرفت؛ همان نشستی که چند ساعت طول کشید اما از دل آن، چیزی بیرون نیامد و رئیسی، به جای آن که تریبون را به خبرنگاران بسپارد، در آغاز، نیم ساعت صحبت کرد و آمار و ارقام و اطلاعاتی دربارهی توسعهی کشور و روند مبارزه با تورم ارائه داد که مورد انتقاد قرار گرفت.
بسیاری از کاربران فضای مجازی، سخنان رئیسی در مورد بهبود اقتصادی ایران را اینگونه تعبیر کردند که در یک ایران موازی همه چیز سر جای خودش است و اتفاقا رئیسی هم، رئیس جمهورِ آن ایرانِ موازی است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104528
«چهکسی اطلاعات نادرست و باورنکردنی میدهد؟»
زیتون – علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، دربارهب میزان موفقیت و ویژگیهای بارز دولت رئیسی، به ذکر مواردی پرداخت که تطابق آن با وضعیت واقعی زندگی مردم و کیفیت حکمرانی دولت، ناممکن است.
خامنهای صبح روز سهشنبه در دیدار با رئیسجمهور و اعضای هیئت دولت، اعلام کرد: «به نظر من مهمترین توفیق این دولت زنده کردن امید و اعتماد در مردم است، مجموع عملکرد دولت چه شخص رئیسجمهور محترم، چه مسئولین در بخشهای مختلف به مردم این احساس را داد که دولت وسط میدان است، مشغول کار است، دارد تلاش میکند.»
مشخص نیست که خامنهای بر اساس چه معیار و با استناد به چه آمارهایی امید و اعتماد مردم ایران را، احیاء شده میبیند. اما آن چه که بر ارض واقع و در زندگی روزانهی مردم ایران قابل لمس است، حاکی از گرانی و تورم بیسابقه، اوج گرفتن فساد مالی، افزایش آمار بیکاری و مهاجرت است. قیمت اغلب اقلام و مواد غذایی از روزی که رئیسی بر سر کار آمده، غالبا ۲ برابر شده، نرخ فروش و اجارهب خانه و آپارتمان در سراسر ایران با افزایش ۸۰ تا ۱۲۰ درصد روبرو شده و حالا تب مهاجرت، نه فقط نخبگان و پزشکان، بلکه پرستاران، تکنیسینها، کارگران و رانندگان را نیز فرا گرفته است.
آقای رئیسی، ایرانِ شما کجاست؟ دیدار رئیسی و اعضای کابینهی او با رهبر، تنها یک روز پس از نشست مطبوعاتی رئیس دولت صورت گرفت؛ همان نشستی که چند ساعت طول کشید اما از دل آن، چیزی بیرون نیامد و رئیسی، به جای آن که تریبون را به خبرنگاران بسپارد، در آغاز، نیم ساعت صحبت کرد و آمار و ارقام و اطلاعاتی دربارهی توسعهی کشور و روند مبارزه با تورم ارائه داد که مورد انتقاد قرار گرفت.
بسیاری از کاربران فضای مجازی، سخنان رئیسی در مورد بهبود اقتصادی ایران را اینگونه تعبیر کردند که در یک ایران موازی همه چیز سر جای خودش است و اتفاقا رئیسی هم، رئیس جمهورِ آن ایرانِ موازی است.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104528
👍10
صفِ کشتنِ گورباچف خلوت شد
زیتون-یلدا امیری: میخائیل گورباچف، مردی بود که جهان را تغییر داد و رفت. او شامگاه ۳۰ اوت ۲۰۲۲/ ۸ شهریور ۱۴۰۱ پس از یک دوره بیماری سخت و مزمن در سن ۹۱ سالگی در مسکو درگذشت.
گورباچف ۱۵ دسامبر ۱۹۹۱ به روزنامه آبزرور گفت: «کاری که در زندگی داشتم کامل شده است. تمام کاری را که می توانستم انجام دادم.»
تعداد سیاستمدارانی که توانستهاند همانند گورباچف به تغییری اینچنینی در جهان شکل دهند، اندک است؛ برخی در قالب فرشته و گروهی در هیبت شیطان.
آدولف هیتلر در سپتامبر ۱۹۳۹ در قامت شیطان ظاهر شد و اروپا را به جهنم روی زمین تبدیل کرد. اما پایان جنگ جهانی دوم، پایان دوزخ نبود،. جنگ سردی که پس از آن آغاز شد، به تمامی دنیا گسترش یافت و سختترین منازعات تاریخ مدرن را رقم زد. میخائیل گورباچف بود که تیتراژ پایانی این کابوس را ساخت.
گورباچف پس از آنکه رهبر اتحاد جماهیر شوروی شد، قراردادهای کاهش تسلیحات اتمی و موشکی را با ایالات متحده آمریکا منعقد کرد، به جنگ سرد پایان داد و با کشورهای غربی برای فروریختن دیوار آهنینی که اروپا را از جنگ جهانی دوم به دو نیم تقسیم کرده بود همراه شد، او مهمترین عامل اتحاد مجدد آلمان بود.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104550
زیتون-یلدا امیری: میخائیل گورباچف، مردی بود که جهان را تغییر داد و رفت. او شامگاه ۳۰ اوت ۲۰۲۲/ ۸ شهریور ۱۴۰۱ پس از یک دوره بیماری سخت و مزمن در سن ۹۱ سالگی در مسکو درگذشت.
گورباچف ۱۵ دسامبر ۱۹۹۱ به روزنامه آبزرور گفت: «کاری که در زندگی داشتم کامل شده است. تمام کاری را که می توانستم انجام دادم.»
تعداد سیاستمدارانی که توانستهاند همانند گورباچف به تغییری اینچنینی در جهان شکل دهند، اندک است؛ برخی در قالب فرشته و گروهی در هیبت شیطان.
آدولف هیتلر در سپتامبر ۱۹۳۹ در قامت شیطان ظاهر شد و اروپا را به جهنم روی زمین تبدیل کرد. اما پایان جنگ جهانی دوم، پایان دوزخ نبود،. جنگ سردی که پس از آن آغاز شد، به تمامی دنیا گسترش یافت و سختترین منازعات تاریخ مدرن را رقم زد. میخائیل گورباچف بود که تیتراژ پایانی این کابوس را ساخت.
گورباچف پس از آنکه رهبر اتحاد جماهیر شوروی شد، قراردادهای کاهش تسلیحات اتمی و موشکی را با ایالات متحده آمریکا منعقد کرد، به جنگ سرد پایان داد و با کشورهای غربی برای فروریختن دیوار آهنینی که اروپا را از جنگ جهانی دوم به دو نیم تقسیم کرده بود همراه شد، او مهمترین عامل اتحاد مجدد آلمان بود.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104550
👍9
تبارشناسی دانش فقه در بستر مناسبات قدرت-دانش سده میانه اسلامی
محمد عثمانی
چکیده: قانون یکی از مؤلفههای بنیادین در حکومتاندیشی بوده، که از زاویه آن مناسبات انسانی و قدرت تنظیم میشده است. در حکومت پیامبر اسلام نیز با توجه به شرایط حاکم بر شهر یثرب که تودههای انسانی با تنوع دینی زندگی میکردند؛ قانون به مثابه ابزار تنظیم مناسبات، عینیت مییابد. سؤال این است که حکومتاندیشی پیامبر و الگوی قانونگذاری او در تنظیم مناسبات اجتماعی بر چه الگویی استوار بود؟در پاسخ به این پرسشها باید اظهار داشت که هیچ دانشی در خلاء برساخته نمیشود؛ مگر آنکه از تجربهای پیروی نماید. در مناسبات فرهنگی میان مردمان حجاز و ایرانشهر در بستر تجارت، الگویی حکومتی متکی به قانون را در اختیار پیامبر میگذارد که بر پایه آن امکان برسازی حکومتی قانونمند میدهد. در این نوشتار با بررسی تبارشناسانه دانش فقه از سده میانه به قبل، واکاوی بسترهای اجتماعی و ضرورتهای سیاسی تدوین کننده دانش فقه پی میجویم.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104555
محمد عثمانی
چکیده: قانون یکی از مؤلفههای بنیادین در حکومتاندیشی بوده، که از زاویه آن مناسبات انسانی و قدرت تنظیم میشده است. در حکومت پیامبر اسلام نیز با توجه به شرایط حاکم بر شهر یثرب که تودههای انسانی با تنوع دینی زندگی میکردند؛ قانون به مثابه ابزار تنظیم مناسبات، عینیت مییابد. سؤال این است که حکومتاندیشی پیامبر و الگوی قانونگذاری او در تنظیم مناسبات اجتماعی بر چه الگویی استوار بود؟در پاسخ به این پرسشها باید اظهار داشت که هیچ دانشی در خلاء برساخته نمیشود؛ مگر آنکه از تجربهای پیروی نماید. در مناسبات فرهنگی میان مردمان حجاز و ایرانشهر در بستر تجارت، الگویی حکومتی متکی به قانون را در اختیار پیامبر میگذارد که بر پایه آن امکان برسازی حکومتی قانونمند میدهد. در این نوشتار با بررسی تبارشناسانه دانش فقه از سده میانه به قبل، واکاوی بسترهای اجتماعی و ضرورتهای سیاسی تدوین کننده دانش فقه پی میجویم.
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104555
👍2
دین یا معرفت دینی؟ بررسی مبنای اختلافِ فکری سروش و کدیور
احسان راستان
از متن:
کدیور در برابر رأی سروش – که گفته بود «اسلام عریان و خالص و غیرتاریخی و تفسیرنشده نداریم» – مینویسد: «اولا اسلام منحصر به تفاسیر درست و غلط آن نیست؛ ثانیا قرآن (کلام الله) و سنت معتبر پیامبر اسلام تفسیرنشده و خالص است؛ ثالثا این امر برخلاف نظر ایشان بدیهی نیست و دلایل اقامه شده توان اثبات مقصود وی را ندارند؛ رابعا امکان تقرب به اسلام واقعی با رعایت موازین مسلم اسلام (همان هسته سخت اسلام) منتفی نیست.»[۱۳]
از اینجا روشن میشود که کدیور بسیاری از آرای مطرحشده در قبض و بسط را نیز قبول ندارد و خود را، به تعبیری، «پیشا-قبضوبسطی» میداند. حال آنکه اغلب افرادی که او «نواندیش دینی» میخواند (در برابر «روشنفکر دینی»)، و از همنسلان وی هستند، پس از قبض و بسط و متأثر از آن به جرگهی روشنفکران یا نواندیشان دینی درآمدهاند.[۱۴]
[…]
به نظر میرسد که رویکردِ کدیور، در برابر دگراندیشان، تفاوت چندانی با موضع سنتگرایان و بنیادگرایان نداشته باشد. گیریم دایرهی آنچه را که سنتیها و تندروها «بنیادها» و «اساس» و «هستهی سختِ» اسلام میدانند وسیعتر از چیزی باشد که کدیور در نظر دارد؛ نتیجه اما یکی است: هر دو محدودهای ممنوعه برای تفکر میسازند و خطوطی قرمز ترسیم میکنند که گذشتن از آنها به معنی ارتداد است. کدیور البته قائل به مجازاتی دنیوی برای ارتداد نیست، اما قدرت و تیغ از قضا در دست کسانی است که به این مجازات دنیوی باور دارند!
از این گذشته، به یاد داشته باشیم که «بنیادها» و «اساس» و «هستهی سختِ» اسلام همواره مفاهیمی مناقشهانگیز بودهاند. اگر گمان کنیم که همهی مسلمانان در طول تاریخ بر سر این مفاهیم متّفقالقول بودهاند، سخت در اشتباه ایم. اساساً مذاهب و فرقهها و نحلهها در هر دینی به این علت پدید میآیند که پیروان ادیان تعریف و تصوّر یکسانی از بنیادها و اساس دینشان ندارند. مگر نه این است که دعواهای کلامی، و ازجمله دعوای معتزله و اشاعره، بر سر فهم همین بنیادها و اساسها بوده است؟ از این رو، این حکم کدیور که میگوید، «تجدیدنظر در بنیادهای اسلام ارائه دینی متفاوت با اسلام است»، نتیجهای جز این ندارد که مفاهیمی را از دایرهی اندیشه – و در حقیقت، بیان اندیشه – بیرون بگذارد و، به تعبیر محمد ارکون (۲۰۱۰ – ۱۹۲۸)، آنها را «نیندیشیدنی»[۴۲] سازد.
[…]
به نظر میرسد که دین، از دید کدیور، پیش از آنکه به جامهی معرفت درآید، همان «بنیادها»یی است که برشمرده است (یعنی وحی بهمثابهی امر فرابشری، قرآن بهمثابهی کلام الله، تبعیت پیامبر از وحی، وثاقت تاریخی قرآن، و رحمانی بودن اسلام). از این رو ست که کدیور بازاندیشی دربارهی این مقولات را نه «اصلاح معرفت دینی»، که «اصلاح اصل دین» میداند. اما روشن نیست که چرا این «بنیادها» را باید پیشا-معرفتی بدانیم. به بیان دیگر، چرا اینها «اصل دین» اند و بیرون از دایرهی معرفت؟ چگونه میتوان، پیش از شناخت کتاب و سنّت، به «رحمانی» یا «نارحمانی» بودنِ اسلام حکم داد؟ یا بدون بررسی تاریخی قرآن (کاری که محمدعلی امیرمعزّی و همکاراناش در قرآنِ مورّخان کردهاند)، به «وثاقت تاریخی قرآن» رسید؟
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104577
احسان راستان
از متن:
کدیور در برابر رأی سروش – که گفته بود «اسلام عریان و خالص و غیرتاریخی و تفسیرنشده نداریم» – مینویسد: «اولا اسلام منحصر به تفاسیر درست و غلط آن نیست؛ ثانیا قرآن (کلام الله) و سنت معتبر پیامبر اسلام تفسیرنشده و خالص است؛ ثالثا این امر برخلاف نظر ایشان بدیهی نیست و دلایل اقامه شده توان اثبات مقصود وی را ندارند؛ رابعا امکان تقرب به اسلام واقعی با رعایت موازین مسلم اسلام (همان هسته سخت اسلام) منتفی نیست.»[۱۳]
از اینجا روشن میشود که کدیور بسیاری از آرای مطرحشده در قبض و بسط را نیز قبول ندارد و خود را، به تعبیری، «پیشا-قبضوبسطی» میداند. حال آنکه اغلب افرادی که او «نواندیش دینی» میخواند (در برابر «روشنفکر دینی»)، و از همنسلان وی هستند، پس از قبض و بسط و متأثر از آن به جرگهی روشنفکران یا نواندیشان دینی درآمدهاند.[۱۴]
[…]
به نظر میرسد که رویکردِ کدیور، در برابر دگراندیشان، تفاوت چندانی با موضع سنتگرایان و بنیادگرایان نداشته باشد. گیریم دایرهی آنچه را که سنتیها و تندروها «بنیادها» و «اساس» و «هستهی سختِ» اسلام میدانند وسیعتر از چیزی باشد که کدیور در نظر دارد؛ نتیجه اما یکی است: هر دو محدودهای ممنوعه برای تفکر میسازند و خطوطی قرمز ترسیم میکنند که گذشتن از آنها به معنی ارتداد است. کدیور البته قائل به مجازاتی دنیوی برای ارتداد نیست، اما قدرت و تیغ از قضا در دست کسانی است که به این مجازات دنیوی باور دارند!
از این گذشته، به یاد داشته باشیم که «بنیادها» و «اساس» و «هستهی سختِ» اسلام همواره مفاهیمی مناقشهانگیز بودهاند. اگر گمان کنیم که همهی مسلمانان در طول تاریخ بر سر این مفاهیم متّفقالقول بودهاند، سخت در اشتباه ایم. اساساً مذاهب و فرقهها و نحلهها در هر دینی به این علت پدید میآیند که پیروان ادیان تعریف و تصوّر یکسانی از بنیادها و اساس دینشان ندارند. مگر نه این است که دعواهای کلامی، و ازجمله دعوای معتزله و اشاعره، بر سر فهم همین بنیادها و اساسها بوده است؟ از این رو، این حکم کدیور که میگوید، «تجدیدنظر در بنیادهای اسلام ارائه دینی متفاوت با اسلام است»، نتیجهای جز این ندارد که مفاهیمی را از دایرهی اندیشه – و در حقیقت، بیان اندیشه – بیرون بگذارد و، به تعبیر محمد ارکون (۲۰۱۰ – ۱۹۲۸)، آنها را «نیندیشیدنی»[۴۲] سازد.
[…]
به نظر میرسد که دین، از دید کدیور، پیش از آنکه به جامهی معرفت درآید، همان «بنیادها»یی است که برشمرده است (یعنی وحی بهمثابهی امر فرابشری، قرآن بهمثابهی کلام الله، تبعیت پیامبر از وحی، وثاقت تاریخی قرآن، و رحمانی بودن اسلام). از این رو ست که کدیور بازاندیشی دربارهی این مقولات را نه «اصلاح معرفت دینی»، که «اصلاح اصل دین» میداند. اما روشن نیست که چرا این «بنیادها» را باید پیشا-معرفتی بدانیم. به بیان دیگر، چرا اینها «اصل دین» اند و بیرون از دایرهی معرفت؟ چگونه میتوان، پیش از شناخت کتاب و سنّت، به «رحمانی» یا «نارحمانی» بودنِ اسلام حکم داد؟ یا بدون بررسی تاریخی قرآن (کاری که محمدعلی امیرمعزّی و همکاراناش در قرآنِ مورّخان کردهاند)، به «وثاقت تاریخی قرآن» رسید؟
متن کامل در زیتون:
https://www.zeitoons.com/104577
👍14