زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
خامنه‌ای و رئیسی در «ایرانِ موازی»
«چه‌کسی اطلاعات نادرست و باورنکردنی می‌دهد؟»

زیتون – علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، درباره‌ب میزان موفقیت و ویژگی‌های بارز دولت رئیسی، به ذکر مواردی پرداخت که تطابق آن با وضعیت واقعی زندگی مردم و کیفیت حکمرانی دولت، ناممکن است.

خامنه‌ای صبح روز سه‌شنبه در دیدار با رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت، اعلام کرد: «به نظر من مهمترین توفیق این دولت زنده کردن امید و اعتماد در مردم است، مجموع عملکرد دولت چه شخص رئیس‌جمهور محترم، چه مسئولین در بخشهای مختلف به مردم این احساس را داد که دولت وسط میدان است، مشغول کار است، دارد تلاش می‌کند.»
مشخص نیست که خامنه‌ای بر اساس چه معیار و با استناد به چه آمارهایی امید و اعتماد مردم ایران را، احیاء شده می‌بیند. اما آن چه که بر ارض واقع و در زندگی روزانه‌ی مردم ایران قابل لمس است، حاکی از گرانی و تورم بی‌سابقه، اوج گرفتن فساد مالی، افزایش آمار بیکاری و مهاجرت است. قیمت اغلب اقلام و مواد غذایی از روزی که رئیسی بر سر کار آمده، غالبا ۲ برابر شده، نرخ فروش و اجاره‌ب خانه و آپارتمان در سراسر ایران با افزایش ۸۰ تا ۱۲۰ درصد روبرو شده و حالا تب مهاجرت، نه فقط نخبگان و پزشکان، بلکه پرستاران، تکنیسین‌ها، کارگران و رانندگان را نیز فرا گرفته است.

آقای رئیسی، ایرانِ شما کجاست؟ دیدار رئیسی و اعضای کابینه‌ی او با رهبر، تنها یک روز پس از نشست مطبوعاتی رئیس دولت صورت گرفت؛ همان نشستی که چند ساعت طول کشید اما از دل آن، چیزی بیرون نیامد و رئیسی، به جای آن که تریبون را به خبرنگاران بسپارد، در آغاز، نیم ساعت صحبت کرد و آمار و ارقام و اطلاعاتی درباره‌ی توسعه‌ی کشور و روند مبارزه با تورم ارائه داد که مورد انتقاد قرار گرفت.

بسیاری از کاربران فضای مجازی، سخنان رئیسی در مورد بهبود اقتصادی ایران را این‌گونه تعبیر کردند که در یک ایران موازی همه چیز سر جای خودش است و اتفاقا رئیسی هم، رئیس جمهورِ آن ایرانِ موازی است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104528
👍10
صفِ کشتنِ گورباچف خلوت شد

زیتون-یلدا امیری: میخائیل گورباچف، مردی بود که جهان را تغییر داد و رفت. او شامگاه ۳۰ اوت ۲۰۲۲/ ۸ شهریور ۱۴۰۱ پس از یک دوره بیماری سخت و مزمن در سن ۹۱ سالگی در مسکو درگذشت.

گورباچف ۱۵ دسامبر ۱۹۹۱ به روزنامه آبزرور گفت: «کاری که در زندگی داشتم کامل شده است. تمام کاری را که می توانستم انجام دادم.»

تعداد سیاستمدارانی که توانسته‌اند همانند گورباچف به تغییری این‌چنینی در جهان شکل دهند، اندک است؛ برخی در قالب فرشته و گروهی در هیبت شیطان.

آدولف هیتلر در سپتامبر ۱۹۳۹ در قامت شیطان ظاهر شد و اروپا را به جهنم روی زمین تبدیل کرد. اما پایان جنگ جهانی دوم، پایان دوزخ نبود،. جنگ سردی که پس از آن آغاز شد، به تمامی دنیا گسترش یافت و سخت‌ترین منازعات تاریخ مدرن را رقم زد. میخائیل گورباچف بود که تیتراژ پایانی این کابوس را ساخت.

گورباچف پس از آنکه رهبر اتحاد جماهیر شوروی شد، قراردادهای کاهش تسلیحات اتمی و موشکی را با ایالات متحده آمریکا منعقد کرد، به جنگ سرد پایان داد و با کشورهای غربی برای فروریختن دیوار آهنینی که اروپا را از جنگ جهانی دوم به دو نیم تقسیم کرده بود همراه شد، او مهمترین عامل اتحاد مجدد آلمان بود.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104550
👍9
تبارشناسی دانش فقه در بستر مناسبات قدرت-دانش سده میانه اسلامی 
محمد عثمانی

چکیده: قانون یکی از مؤلفه‌های بنیادین در حکومت‌اندیشی بوده، که از زاویه آن مناسبات انسانی و قدرت تنظیم می‌شده است. در حکومت پیامبر اسلام نیز با توجه به شرایط حاکم بر شهر یثرب که توده‌های انسانی با تنوع دینی زندگی می‌کردند؛ قانون به مثابه ابزار تنظیم مناسبات، عینیت می‌یابد. سؤال این است که حکومت‌اندیشی پیامبر و الگوی قانون‌گذاری او در تنظیم مناسبات اجتماعی بر چه الگویی استوار بود؟در پاسخ به این پرسش‌ها باید اظهار داشت که هیچ دانشی در خلاء برساخته نمی‌شود؛ مگر آن‌که از تجربه‌ای پیروی نماید. در مناسبات فرهنگی میان مردمان حجاز و ایرانشهر در بستر تجارت، الگویی حکومتی متکی به قانون را در اختیار پیامبر می‌گذارد که بر پایه آن امکان برسازی حکومتی قانون‌مند می‌دهد. در این نوشتار با بررسی تبارشناسانه دانش فقه از سده میانه به قبل، واکاوی بسترهای اجتماعی و ضرورت‌های سیاسی تدوین کننده دانش فقه پی می‌جویم.


متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104555
👍2
دین یا معرفت دینی؟ بررسی مبنای اختلافِ فکری سروش و کدیور 
احسان راستان

از متن:

کدیور در برابر رأی سروش – که گفته بود «اسلام عریان و خالص و غیرتاریخی و تفسیرنشده نداریم» – می‌نویسد: «اولا اسلام منحصر به تفاسیر درست و غلط آن نیست؛ ثانیا قرآن (کلام الله) و سنت معتبر پیامبر اسلام تفسیرنشده و خالص است؛ ثالثا این امر برخلاف نظر ایشان بدیهی نیست و دلایل اقامه شده توان اثبات مقصود وی را ندارند؛ رابعا امکان تقرب به اسلام واقعی با رعایت موازین مسلم اسلام (همان هسته سخت اسلام) منتفی نیست.»[۱۳]

از این‌جا روشن می‌شود که کدیور بسیاری از آرای مطرح‌شده در قبض و بسط را نیز قبول ندارد و خود را، به تعبیری، «پیشا-قبض‌وبسطی» می‌داند. حال آن‌که اغلب افرادی که او «نواندیش دینی» می‌خواند (در برابر «روشنفکر دینی»)، و از هم‌نسلان وی هستند، پس از قبض و بسط و متأثر از آن به جرگه‌ی روشنفکران یا نواندیشان دینی درآمده‌اند.[۱۴]

[…]

به نظر می‌رسد که رویکردِ کدیور، در برابر دگراندیشان، تفاوت چندانی با موضع سنت‌گرایان و بنیادگرایان نداشته باشد. گیریم دایره‌ی آن‌چه را که سنتی‌ها و تندروها «بنیادها» و «اساس» و «هسته‌ی سختِ» اسلام می‌دانند وسیع‌تر از چیزی باشد که کدیور در نظر دارد؛ نتیجه اما یکی است: هر دو محدوده‌ای ممنوعه برای تفکر می‌سازند و خطوطی قرمز ترسیم می‌کنند که گذشتن از آن‌ها به معنی ارتداد است. کدیور البته قائل به مجازاتی دنیوی برای ارتداد نیست، اما قدرت و تیغ از قضا در دست کسانی است که به این مجازات دنیوی باور دارند!

از این گذشته، به یاد داشته باشیم که «بنیادها» و «اساس» و «هسته‌ی سختِ» اسلام همواره مفاهیمی مناقشه‌انگیز بوده‌اند. اگر گمان کنیم که همه‌ی مسلمانان در طول تاریخ بر سر این مفاهیم متّفق‌القول بوده‌اند، سخت در اشتباه ایم. اساساً مذاهب و فرقه‌ها و نحله‌ها در هر دینی به این علت پدید می‌آیند که پیروان ادیان تعریف و تصوّر یکسانی از بنیادها و اساس دین‌شان ندارند. مگر نه این است که دعواهای کلامی، و ازجمله دعوای معتزله و اشاعره، بر سر فهم همین بنیادها و اساس‌ها بوده است؟ از این رو، این حکم کدیور که می‌گوید، «تجدیدنظر در بنیادهای اسلام ارائه دینی متفاوت با اسلام است»، نتیجه‌ای جز این ندارد که مفاهیمی را از دایره‌ی اندیشه – و در حقیقت، بیان اندیشه –  بیرون بگذارد و، به تعبیر محمد ارکون (۲۰۱۰ – ۱۹۲۸)، آن‌ها را «نیندیشیدنی»[۴۲] سازد.
[…]

به نظر می‌رسد که دین، از دید کدیور، پیش از آن‌که به جامه‌ی معرفت درآید، همان «بنیادها»یی است که برشمرده است (یعنی وحی به‌مثابه‌ی امر فرابشری، قرآن به‌مثابه‌ی کلام الله، تبعیت پیامبر از وحی، وثاقت تاریخی قرآن، و رحمانی بودن اسلام). از این رو ست که کدیور بازاندیشی درباره‌ی این مقولات را نه «اصلاح معرفت دینی»، که «اصلاح اصل دین» می‌داند. اما روشن نیست که چرا این «بنیادها» را باید پیشا-معرفتی بدانیم. به بیان دیگر، چرا این‌ها «اصل دین» اند و بیرون از دایره‌ی معرفت؟ چگونه می‌توان، پیش از شناخت کتاب و سنّت، به «رحمانی» یا «نارحمانی» بودنِ اسلام حکم داد؟ یا بدون بررسی تاریخی قرآن (کاری که محمدعلی امیرمعزّی و همکاران‌اش در قرآنِ مورّخان کرده‌اند)، به «وثاقت تاریخی قرآن» رسید؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104577
👍14
جمهوری اسلامی، «عباس معروفی» و ادبای تبعید 

زیتون – درگذشت نویسنده‌ی نامدار ایرانی عباس معروفی، رویداد تلخی بود که ادبیات فارسی را سوگوار کرد.
عباس معروفی، ادیب و هنرمندی با چندین کارکرد و توانایی ویژه بود. او خالق رمان‌های ماندگاری همچون «سال بلوا» و «سمفونی مردگان» است. اما داستان‌نویسی، تنها بخشی از دغدغه‌ی او بود و در چندین رشته‌ی دیگر نیز نام خود را به عنوان یک چهره‌ی اثرگذار، ثبت کرد.

عباس، تنها ۲۴ سال داشت که در کانون نویسندگان ایران، رفیق فابریک بزرگانی همچون احمد شاملو، هوشنگ گلشیری، باقر پرهام، محمد محمدعلی، و محمد مختاری شد. او در سال ۱۳۶۰ بدون توجه به تبعات، پلمپی را که دادستانی تهران بر ساختمان کانون نویسندگان زده بود، شکست. سپس اسناد این کانون را به جای امن منتقل کرد.

وقتی که آوینی، گردون را سیبل کرد معروفی، سال‌های سال در ایران با «گردون» شناخته می‌شد. همان مجله جریان‌ساز و مهمی که به شکل ماهنامه‌ای فرهنگی و ادبی و اجتماعی، از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۴ به سردبیری عبّاس معروفی در تهران منتشر ‌شد و آثار صدها شاعر، داستان‌نویس، مترجم و منتقد را به ایرانیان معرفی کرد و در کنار مجلاتی همچون آدینه، دنیای سخن و تکاپو، نقش مهمی در تحولات ادبی و مطبوعاتی ایران ایفا کرد. گردون، آن‌قدر اثرگذار بود که مرتضی آوینی، نویسنده‌ی ایدئولوگ مورد حمایت جمهوری اسلامی، بارها به آن حمله کرد و با زدن برچسب لیبرال و غربی، باعث شکل‌گیری یک موج علیه عباس معروفی و گردون شد. قوه‌ی قضائیه جمهوری اسلامی در سال ۱۳۷۴ برای همیشه درِ گردون را تخته کرد و معروفی، دل‌شکسته و آزرده خاطر، راهی پاکستان شد و از آنجا به آلمان رفت.


متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104612
👍8😢4
هشت صحنه از دو زندگی؛ درباره عباس معروفی و رفتنش
ابراهیم نبوی

صحنه اول: من بودم و حسین و عباس من بودم و حسین و عباس، من تازه از گزارش فیلم توقیف شده رفته بودم به گل‌آقا و تازه آنجا کار می‌کردم، حسین که همان حسین پاکدل باشد، تازه از یک مجری معمولی تلویزیون تبدیل شده بود به مدیر پخش تلویزیون و گاهی اوقات سری به حوزه هنر می‌زد و راههای هنرمند شدن و سلبریتی شدن را داشت یاد می‌گرفت و عباس که همان عباس معروفی باشد، تازه ۳۳ ساله شده بود و اولین رمانش یعنی همان «سمفونی مردگان» را درآورده بود. مهمان بودیم خانه حسین. شب با حسین و عباس تا دیر وقت حرف زدیم، حسین مثل همیشه همچون مجسمه داوود میکل آنژ به آدم نگاه می‌کرد و یک جوری حرف می‌زد که انگار برتراندراسل با دیپلم ردی‌های ابهر حرف می‌زند. عباس در مورد رمانش حرف می‌زد و در حالی که حرف می‌زد، چشمهایش به همه جای زمین و آسمان نگاه می‌کرد و آن بیقراری که در تمام عمرش زیر پوستش نشسته بود، بیداد می‌کرد. عشق ادبیات در وجودش بود. و انگار هیچ چیز جز ادبیات وجود نداشت. آن شب عباس نماند و رفت خانه خودش و من و عیال و فرزندان در خانه حسین پاکدل ماندیم. رمان سمفونی مردگان را دست گرفتم و از همان صدای « برف برف» اول رمان احساس کردم اتفاق تازه‌ای در رمان فارسی افتاده است. خوشم آمد، نه اینکه شیفته شده بودم. مثل همیشه که وقتی رمانی را دوست داشته باشم، آن را یک نفس می‌خوانم سمفونی مردگان را یک نفس خواندم. عباس را سه چهار سال قبل از آن وقتی در حوزه موسیقی پشت تالاری که هنوز وحدت بود و رودکی هنوز به رسمیت شناخته نشده بود، در دفتر کارش، یک بار دیده بودم و مرا برده بود و تالار را نشانم داده بود. از آن دوره که هنوز اثر انقلاب روی همه ماها بود، عباس مدتی را به انتشار چند اثری در حوزه گذرانده بود و بعد ادبیات و بخصوص رمان مثل آهنربایی او را بطرف خودش کشیده بود. وقتی گردون را راه انداخت این موضوع بیشتر و بیشتر عمیق شد. سالهای وبایی فرهنگ بود. مهدی نصیری در کیهان تازه جاخوش کرده بود و یوسف میرشکاک در آنجا علیه شاملو و دولت آبادی و معروفی و حتی صابری هم چیز می‌نوشت. و از همین رو بود که چند سالی پس از آن یک باری یکی دو تا از عفیفه خانم‌های مخلص رهبری حمله کرده بودند به دفتر گردون و نزدیک بود که دفتر را بکلی تعطیل کنند و کار بیخ پیدا کرده بود.

صحنه دوم: چاغاله بادوم و گوجه سبز در میدان امام حسین رفاقت‌مان بیخ پیدا کرد. وقتی رفتم گزارش فیلم خودم هم تمام زندگی‌ام را گذاشتم برای ادبیات و روزنامه‌نگاری. هنوز طنز زیر پوستم بود و تنم را می‌خاراند و نمی‌دانستم با آن باید چه کنم. یک باری فکر کردم بروم با عباس و گردون کار کنم.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104600
👍21❤3👎1🤬1
«رستم خان! شفاف‌سازی کن»؛ قاسم‌مکارم شیرازی کیست؟


زیتون– بازداشت یک «مدیر جوان انقلابی» حالا پای رستم قاسمی، وزیر راه و شهرسازی را نیز به میان کشیده است.
اردشیر مطهری، نماینده گرمسار در مجلس با انتشار رشته توییتی از وزیر راه جمهوری اسلامی خواست که نسبت به اتهام رشوه‌خواری مشاور بازداشت شده و پسرش پاسخگو باشد.

«قاسم مکارم شیرازی» بازرس ویژه و مشاور عالی وزیر راه و شهرسازی است که هفته گذشته گزارش‌های تاییدنشده‌ای از بازداشت او به دلیل دریافت رشوه، منتشر شد.
همزمان برخی از کابران شبکه‌های اجتماعی نوشتند که رستم قاسمی در اعتراض به بازداشت مشاورش در محل کار خود حاضر نمی‌شود.

خبرگزاری‌های حکومتی، روز ۷ تیر خبر دادند که بهادری جهرمی، رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت به عیادت وزیر راه رفته و مدعی شدند که رستم قاسمی در پی بروز حادثه تحت عمل جراحی دیسک کمر قرار گرفته است.

روز ۹ شهریور محمد حسینی، معاون پارلمانی ابراهیم رئیسی بدون این که نام قاسم مکارم شیرازی را مطرح کند تلویحا بازداشت یکی از مسئولان وزارت راه و شهرسازی را تایید کرد.

حسینی در مورد بازداشت یکی از مسوولان وزارت راه گفت: «با هر فرد متخلفی در هر وزارتخانه‌ و دستگاهی برخورد خواهد شد. افراد دیگری هم بوده‌اند که وقتی تخلف آنها برای دولت مشخص شده، برکنار شده‌اند و دستگیری این فرد ربطی به اینکه رستم قاسمی در محل کار حاضر نشده، ندارد.»

اردشیر مطهری روز جمعه ۱۱ شهریور در توییتر با لحنی استهزاآمیز نوشت: «شنیدید میگن مشاور عالی و بازرس ویژه رستم قاسمی بازداشت شد؟!»

این نماینده مجلس افزود که «ماموران وزارت اطلاعات، قاسم مکارم شیرازی را دقیقا سر قراری که برای دریافت رشوه به صورت یورو ترتیب داده بود، دستگیر کرده‌اند.»

مطهری در ادامه با کنایه به وزیر راه نوشت: «از آن روز هم رستم قاسمی کمردرد گرفته، بستری شده. حالا کجا بستری شده نمی‌دونم. میگن دیگه، ما نمی‌گیم.»

نماینده گرمسار مستقیما وزیر راه را خطاب قرار داد و اضافه کرد: «رستم خان، شفاف سازی کن لطفا! از آقازاده چه خبر؟»

مطهری اسم افراد دیگری را نیز مطرح کرد و از رستم قاسمی پرسید: «از جعفری و درویش‌زاده چه خبر؟ از تربتی و یوسف پورآذر درخصوص زمین‌های پردیس بومهن چه خبر؟»

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104637
👍16❤1
«زبانِ‌شان لال»
«مگر مردم با امام مجتبی بعد از امیرالمؤمنین بیعت نکردند؟»


زیتون-محمدرضا سرداری: «گفته‌اند که می‌خواهند رهبری را موروثی کنند، اگر فرزند رهبری مدظله را خبرگان رهبری به عنوان رهبر آینده انتخاب کند، آیا این حکومت موروثی است؟ ابدا و أصلا» « آیامنعی داره اگر یک همچین اتفاقی افتاد؟ منعی در قانون هست؟ اصلا و ابدا»، « در قانون شرایط رهبری فرزند رعبر سابق بودن نیست، شرایط ذکر شده برای رهبری؛ باید فقیه باشد. باید مدیر و مدبر باشد، مخالفا لهواه و صائنا لنفسه و غیره باشد. حالا اگر مجلس خبرگان رهبری این شرایط را به‌فرض در فرزند مقام معظم رهبری، آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای پیدا بکند، خوب چه مانعی دارد معظم‌له را بعنوان رهبر جامعه اسلامی ذُرِّیَّهً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ‌.»«مگر مردم با امام مجتبی بعد از امیرالمؤمنین بیعت نکردند؟ » «دشمن آیت‌الله مجتبی را هدف حمله قرار داده، اینکه رسانه‌های استعماری مدتهاست به این شخصیت عالم فقیه، متقی، زاهد، مدیر، مدبر. اینها می‌ترسند. خوف دارند که راه امامین انقلاب توسط مثلا ایشان استمرار پیدا کند»

این بخش‌هایی از خطبه‌های امام جمعه بهارستان ِ اصفهان است که در شبکه‌های اجتماعی و نیز از سوی کانال اکبر اعلمی، نماینده سابق مجلس، منتشر شده است.‌

امام جمعه بهارستان در ادامه این سخنان که گاهی به‌نظر می‌رسد از روی نوشته‌ای خوانده می‌شود، از مجلس خبرگان و دبیرخانه آن می‌خواهد که «به این شبهه‌افکنی‌ها پاسخی در خور دهد» و اعلام کند که «ما انتخاب می‌کنیم و ما منتخب مردم هستیم».

میرحسین موسوی ،نخست‌وزیر سابق  و رهبر در حصر «جنبش سبز»، چندی پیش در بیانیه ای هشدار داد که قرار است رهبری در جمهوری اسلامی موروثی شود: «بوی ستم‌شاهی به مشام می‌رسد. می‌گویند اگر سایه آقا نباشد بحمدالله فرزندانی تربیت کرده‌اند که با رای اکثریت خبرگان رهبری شیعیان جهان را به عهده خواهند گرفت. زبان‌شان  لال!، مگر سلسله‌های ۲۵۰۰ ساله بازگشته‌اند که فرزندی پس از پدرش به حکومت برسد».

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104642
👍32👎4👏1
«داعش همان‌قدر اسلامی است که مسلمانانِ لیبرال»
«اساسِ اسلام» و «هسته سخت دین» در گفت‌وگو با ‌حسن محدثی

زیتون-طاها پارسا:
حسن محدثی می‌گوید: «دین همان تاریخِ سنت دینی است». از نظر او اسلام نه «ذات» دارد و نه «هسته سخت». او پرسش از چیستی اسلام و «اساسِ اسلام» را مشکلی در ذهن و زبان ما می‌داند. رفتار محسن کدیور را از «سنخ تکفیر» می‌خواند و از ضرورت حساست و مقاومت در برابر بازتولید ساز و کارهای «طرد دینی »می‌گوید.

این یک گفت‌وگوی انتقادی درباره‌ی وجود یا عدمِ وجود یک «هسته سخت» در اسلام، مفهومِ «مسلمان بودن» و «اساسِ اسلام» است. ‌بهانه‌‌ی این گفت‌وگو مواضع و نوشته‌های اخیر حسن محدثی درباره نزاع جاری و ساری میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور است؛ نزاعی که در آن، کدیورْ، سروش را به «تجدید‌نظر طلبی» و «آوردن دینی متفاوت از اسلام» متهم ‌کند و سروش هم کدیور را به «قشری»بودن و «تکفیرگری»‌.

حسن محدثی گیلوایی، جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد،‌ پیش‌تر از «بسته‌بندی و واسازی دین» نوشته بود و از نزاع «اسلام ناب» و «اسلام رحمانی»؛ از نزاعی که میان نواندیشان دینی بر سر «ترمیم یا بازسازی ساختمان دین» در جریان است و از رفتار و گفتار «شبه‌فقیهانه» و «شبه‌تکفیری».

در ابتدای این گفت‌وگو از برساخته‌های حسن محدثی پرسیدم و این‌که «شبه‌تکفیر» به چه‌معناست و چه گفتاری را نمایندگی می‌کند. محدثی در ابتدا «رفتار آقای کدیور را از سنخ تکفیر» خواند، اگرچه «خود بدان تصریح نمی‌کند یا به‌خاطر زیستن در شرایط مدرن آن را انکار می‌کند».‌ به باور او «کدیور از موضع فقهی در باره‌ی نواندیشان دینی داوری کرده است نه از موضع یک اندیش‌مند دینی».

وقتی از حسن محدثی درباره‌ی «هزینه»‌ای که این تعابیر بر محسن کدیور تحمیل می‌کند و «قیود اخلاقی» آن می‌پرسم ، به لزوم «حسّاسیت» و «مقاومت» در برابر «بازتولید ساز و کارهای طرد دینی در حوزه‌ی تفکر اسلامی مدرن» اشاره می‌کند و می‌گوید«مشکل ایشان[کدیور] اصرار بر مشی‌ای خطا بوده است که چندین سال بدان ادامه داده اند تا سرانجام به این نقطه‌ی حاد منتهی شده است. […] بنابراین، در این‌جا ما با یک مسأله‌ی شخصی مواجه نیستیم بل‌که مسأله، نوعی از الگوی رفتاری در میان کارگزاران دینی است.»

محدثی در بخشی دیگر از این گفت‌وگو  با تأکید بر این‌که «دین ذات ندارد» می‌گوید «در هر اجتماع دینی یک بیناسوبژکتیویته‌ی دینی شکل می‌گیرد و بر اساس آن تعریفی بیناسوبژکتیو از دین پدید می‌آید و اقتدار دینی نیز آن را تقویت و تثبیت می‌کند و به تعریفی هنجارین بدل‌اش می‌سازد».

از نظر حسن محدثی، «عمل بر باور تفوق دارد» چون «دین‌داری الزاماً امری شناختی نیست. صرفاً باورمندی برای دین‌دار بودن کافی نیست و باورمندی از نظر من مهم‌ترین عنصر دین‌داری نیست. به ویژه در نوعی از اسلام به نام اسلام انتقادی، عمل بر باور تفوّق دارد و عنصر اصلی در این نوع از اسلام نه باور است و نه ایمان بل‌که عمل است. اما از نظر من نیز آن‌چه در دین‌داری از همه مهم‌تر است درگیری‌ دینی است. بنابراین، مگر دین‌داری صرفاً قائم به برداشت‌ها و باورها است که اگر کسی مثل ما باور نداشته باشد، از سنّت دینی بیرون بیافتد».

محدثی هم‌چنین وجود یک هسته سخت در اسلام را رد می‌کند و می‌گوید کسانی که به وجود این هسته سخت معتقد هستند، این استعاره  را «از بحث فرانظری در باره‌ی برنامه‌های پژوهشی در علم، به پدیده‌ها منتقل کرده‌اند» و لذا انواع خطاها در بحث‌هایشان رخ داده است: «یکی از آن خطاهای بزرگی هم که در این انتقال رخ داده همین است که دین را به‌منزله‌ی یک موجودیت و کلیت یک‌پارچه گرفته‌اند و بعد برای آن به‌نحو ذهنی قائل به هسته‌ی سخت شده‌اند، در حالی که دین یعنی تاریخ یک سنت دینی».

حسن محدثی در پاسخ به سوألی درباره «پیام/متن دین» و این‌که «اگر همه‌چیز تابع شناخت باشد و برساخته باشد آیا به نسبی‌گرایی منتهی نخواهد شد» گفت : «برساخت‌گرایی انواع و اقسام دارد. برساخت‌گرایی معتدل یا غیررادیکال و برساخت‌گرایی رادیکال یا به قول برخی افراطی. برساخت‌گرایی رادیکال به نسبی‌گرایی می‌انجامد، اما برساخت‌گرایی معتدل خیر. نگاه من به برساخت‌گرای معتدل یا غیر رادیکال تعلق دارد که عنصر سلطه و تضاد نیز در آن نقش مهمی ایفا می‌کند.».

گفت‌وگو با آقای محدثی به تعبیر خودِ او «لذت‌بخش» بود و پُر نکته. پاسخ‌هایش به سؤالات اگر مخاطب را قانع نکند، راضی نگه می‌دارد. او غالبا از منظر جامعه‌شناسانه جواب می‌دهد و تلاش می‌کند چیزی را ناگفته نگذارد و هر بار برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های انتقادی مشتاق‌تر و متواضع‌تر می‌شود. می‌شود با او‌ موافق نبود اما نمی‌شود حرّیت فکری او را نستود. پاسخ‌هایش هم خالی از طعنه و کنایه بود؛ خلاف‌آمدِ عادتِ این روزها؛ و البته گاهی طولانی‌تر از حد انتظار. خواننده‌ی این گفت‌وگو باشید.

https://www.zeitoons.com/104674
👍19
مسئله جانشینی در خیال‌اندیشی ایرانی؛  
تحلیلی بر جانشینی در ولایت فقیه


مقدمه:
ذهنیت انسان ایرانی در طول تاریخ در چارچوب مفاهیم دینی و اسطوره‌ای برساخته شده است؛ بدین معنا که پاسخ به بسیاری از نادانسته‌ها را از زاویه امری دینی یا مؤلفه‌های اسطوره‌ای عرضه می‌داشت. این چارچوب ذهنی در مناسبات اجتماعی، پدیدار نخبگی را در جامعه نهادینه کرده بود. چرا که بسیاری از مسائل دینی و اسطوره‌ای در اختیار مفسرانی قرار گرفته بود که خود را با نام‌های چون دین‌یار، موبد، روحانی و آخوند عرضه می‌شد. لذا فرد انسانی در کسب دانایی نیاز به تلاش فردی نداشت؛ بلکه افرادی در قامت راهنما، هدایت را در پیش می‌گرفتند تا در مسیر دانایی برای رسیدن سعادت سوق دهند. این ذهنیت‌ مناسبات فکری انسانی را شکل می‌‌دهد که ما در اینجا آن را با کلمه خیال‌اندیشی اجتماعی یا پندار اجتماعی آن را معرفی می‌کنیم. در حوزه خیال‌اندیشی انسان از زاوایه امر متعالی که بر هر نام می‌توان آن را بازشناخت، پاسخ بسیاری از پرسش‌ها را در قالب اموری عینی، تاریخی، اسطوره‌ای و در فرآیند شعائر و مناسک پاسخ دریافت می‌کرد. در این پاسخ، جایی برای شک و ترددید وجود ندارد. امر قدسی که از منبع متعالی الهی به انسان از طریق واسطه‌ها که نخبگان دین‌مدار هستند به اثر می‌رسد. هرگونه شک و تردید، مواجهه نفی و غیر دینی با مبدأ برسازنده وجود تلقی می‌شد. این امر حوزه خیال‌اندیشی ایرانی را در فرآیند تبعی قرار داده بود. او (انسان ایرانی) برای رسیدن به سعادت در هستی مادی و اخروی، خود و فکرش را در اختیار دیگری قرار می‌داد که دانا به امر متعالی قلمداد می‌کرد. انسان ایرانی در این رابطه از خود در عرصه اندیشیدن و تفکر سلب مسؤلیت می‌رد؛ اما در مقابل در عرصه عملی خود و هستیش را در اختیار استنباط‌ها و تفسیرات دین‌یاران قرار می‌دهد تا با ایمان به حقانیت وجودی و موقعیت اجتماعی آنان، سعادت را به کامل در امری اوخروی برای خود تضمین کنند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104721
👍9🤬2
سکوت علامت رضاست؟ 
«شبهه‌افکنی» در «سابقه این مجلس وزین»

زیتون-یلدا امیری:
روز سه شنبه ۱۵ شهریور، دهمین اجلاس رسمی مجلس خبرگان رهبری با حضور ۵۰ نفر از اعضای این مجلس برگزار شد. از ۸۸ نفر عضو مجلس خبرگان رهبری ۳ نفر (محمد ری‌شهری، محمد فقیه و محمد فیض سرابی) فوت شده‌اند، اما ۳۰ نفر از اعضای این مجلس در اجلاس اخیر شرکت نکردند.

غایبین سرشناس این جلسه، صادق آملی لاریجانی، محمدعلی موسوی جزایری، احمدرضا شاهرخی، هاشم هاشم‌زاده هریسی و عباسعلی اختری بودند.

خبرگان رهبری،  در بیانیه‌ی پایانی دهمین اجلاس رسمی خود در دوره پنجم،  از خود با عنوان «معتمدان ملت» یاد‌کرد که « بر حسب وظیفه ذاتی، قانونی و شرعی» «شبهه پراکنی ها را بی معنا دانسته و اعلام می دارد سابقه این مجلس وزین حاکی از توجه به شایسته‌گزینی و انتخاب اصلح بوده است».

به‌نظر می‌رسد مراد از «شبهه‌پراکنی‌ها» با تاکید بر «شایستهگزینی و انتخاب اصلح» اشاره به نوشته اخیر میرحسین موسوی باشد.

چند هفته پیش میرحسین موسوی، رهبر محصور جنبش سبز،  در یادداشتی نسبت به جانشینی موروثی رهبری در حکومت جمهوری اسلامی هشدار داد و نوشت: «زبانشان لال! مگر سلسله‌های ۲۵۰۰ ساله بازگشته‌اند که فرزندی پس از پدرش به حکومت برسد؟»

موسوی در ادامه  با اشاره به این‌که ۱۳ سال است اخبار این توطئه به گوش می‌خورد پرسیده بود که «اگر به راستی در پی آن نیستند چرا  یک بار چنین نیتی را تکذیب نمی‌کنند؟»

تکذیبیه‌ای که به‌نظر می‌رسد مجلس خبرگان نیز ترجیح داده در خصوص آن سکوت کند و به‌جای آن از شبهه‌افکنی در «سابقه این مجلس وزین حاکی از توجه به شایسته‌گزینی و انتخاب اصلح‌» بگوید؛ مجلسی که در سال ۱۳۶۸ حجت‌السلام خامنه‌ای را برخلاف ضوابط و شرایط قانون اساسی به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب کرد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104729
👍15👏4🤬3
تجربه پادشاهی انگلیس و پادشاهی ایران؛ سلطنت یا جمهوریت؟! 
حسن یوسفی اشکوری

ملکه الیزابت آخرین پادشاه بریتانیا درگذشت. او ۹۶ عمر کرد و حدود ۷۱ سال بر تخت سلطنت بود. به راستی شگفت‌انگیز است! تا آنجا که به یاد می آورم در تاریخ ایران تنها یک پادشاه (شاپور دوم ساسانی) است که هفتاد سال سلطنت داشته (۳۰۹-۳۷۹ میلادی) و آن هم پادشاهی او (به دلایلی) از لحظه تولد آغاز شده بود. ملکه تازه درگذشته‌ی انگلیس وفق سنت دیرین هم‌زمان پادشاه ۱۶ کشور دیگر تحت عنوان (کشورهای مشترک‌المنافع) بوده است. کانادا و استرالیا از این شمارند. نکته آن است که وفق شواهد مردمان زیسته در این قلمرو گسترده از ملکه خود راضی بوده و از او و نقش مثبتش در صیرورت و سرنوشت کشورشان رضایت داشته و حداقل شکایت نداشته‌اند. طبعا مردم انگلیس از او بدرقه مناسبی خواهند کرد.

اما من در این میان به یاد پادشاهان ایران و برفرجامی‌شان افتادم. فعلا از گذشته‌های دور می‌گذرم ولی به سرنوشت و پایان کار چهار پادشاه آخرین ایران اشاره می‌کنم؛ دو تن از قاجار و دو تن از پهلوی.
این هر چهار پادشاه از ایران به شکلی رانده شده و در نهایت در غربت و دور از وطن درگذشتند. محمدعلی‌شاه پس از الغای مشروطیت و مقابله نظامی با مردم معترض از ایران تبعید شد و در بیرون درگذشت. پسرش احمدشاه به دست رقیب و جانشین‌اش عملا از کشور تبعید شد و پس از سال‌ها در تبعید درگذشت. پس از او سلسله‌ای تازه نفس تأسیس شد. پهلوی اول (رضا شاه) پس از ۱۶ سال سلطنت به دست اشغال‌گران خارجی از ایران تبعید شد و پس از چند سال در مکانی دور افتاده درگذشت؛ هرچند پس از چند سال کالبدش به ایران آورده شد و طی تشریفات رسمی در پایتخت مدفون گردید. اما مردم ایران عموما، هرچند در تبعید رضا شاه نقشی نداشتند، ولی غالبا از رفتنش استقبال کرده و در واقع اظهار رضایت کرده و خرسند بودند. در این میان حتی اقدامات مثبت و تغییرات مهمی که به دست پهلوی انجام شده بود، دیده نشد و در هرحال افاقه نکرد. پهلوی دوم (محمدرضا شاه) نیز وضعیتش روشن است. همه می‌دانیم که وی در جریان مردمی‌ترین انقلاب تاریخ معاصر جهان، از ایران اخراج شد و در غربت درگذشت.

اکنون جای پرداختن به کارنامه این و آن نیست ولی فقط می‌خواهم اشاره کنم که چرا در انگلستان پادشاه، به رغم دموکراتیزه بودن دیرپای آن کشور، هنوز می‌تواند نقش ملی اثرگذاری داشته باشد و تا کنون حتی فعالیت‌های علنی و آشکار جمهوری‌خواهان نیز به جایی نرسیده ، ولی در ایران ما چهار پادشاه آخرین، به چنان سرنوشت شگفت و غیر عادی دچار می‌شوند؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104763
👍14👎1😱1🤬1
آزادی قلم و اخلاق رسانه‌ای 
عبدالعلی بازرگان

از متن:
ما در فرهنگی شفاهی زیسته‌ و سوای خواص، اکثرا یک قرنی بیش نیست به مدرسه یا دانشگاه رفته و سوادی اندوخته‌ایم، با این‌حال هنوز به ملازمات اخلاقی و مناسبات فرهنگ کتبی پای‌بند و پایدار نگشته‌ایم. عارفان و ادیبان ما نیز گرچه فراوان از فضیلت کم‌گویی و سکوت سخن گفته‌اند، اما به دلیل کم یا بی‌سوادی بیشتر مردم، کمتر به قلمرو اخلاق در قلم وارد شده‌اند.

توصیه‌های اخلاقی قرآن هم به تناسب فرهنگ شفاهی معاصران زمان نزول، بیشتر ناظر به لغزش‌های زبانی در: غیبت، سخن‌چینی، توهین، تهمت، دروغ، دشنام و مانند آن است، هرچند آسیب‌رسانی همه این موارد در فرهنگی کتبی به مراتب بیشتر است؛ خشونت کلام کجا و خشونت قلم که قوام جمعی را به سستی می‌کشاند کجا؟

اگر در جوامع استبدادزده برخی ناراضیان برای خالی‌کردن دق دل خود از حاکمان، و نیز برخی جوانان بی‌فرهنگ برای گشودن عقده‌ نیازهای ارضاء نشده، مکانی جز آب‌ریزگاه‌های عمومی نمی‌یافتند، کامنت‌های لجن‌مال‌کننده نویسندگان بی‌نام و نشان و آدرسی که پای برخی نوشته‌ها و نظریات در شبکه‌های اجتماعی گذاشته می‌شود، تداعی‌کننده همان فرهنگ لجام گسیخته به نام آزادی بیان است.

قرآن برای فهم عمیق‌تر آثار تخریبی «غیبت»، صرف‌نظر از صورت فردی، جمعی و جنسیتی، آن را به ترور برادر و تغذیه از آن (برای بالابردن خود) تشبیه کرده است(۴)، آیا رسانه‌ها و وب‌سایت‌های مجازی امروز که بُرد و بُعد زمانی و مکانی «غیبت» را هزاران بار وسعت بخشیده‌اند، مشمول این ضوابط اخلاقی نمی‌شوند؟

سخن‌‌چینی در فرهنگ ملی و دینی ما بسیار زشت و نکوهیده تلقی می‌شود و در قرآن نیز، در همان سوره قلم، از خط مشی سخن‌چینی تفرقه‌افکنانه (هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِیمٍ) مذمت سختی کرده است، با این‌حال اگر حداکثر بُرد سخن‌چینی در گذشته از حد همسایه و خانواده و خویشان و اهل محل تجاوز نمی‌کرد، در دنیای بی در و پیکر رسانه‌ای امروز آثار تخریبی و تفرقه‌افکنانه این روش بُردی جهانی پیدا کرده است.

نام سوره‌ای در قرآن «هُمَزَه» است. هُمزه همان دفع و طرد کننده دیگران‌‌اند. اصل کلمه همز شکستن است، برای شکستن وحدت یک جمع عاملی مهم‌تر از بدگویی وجود ندارد. قرآن با فریاد وای! بر سرعیب‌جویان و طعنه‌زنان «وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَهٍ لُمَزَهٍ»، ناپسندی چنین شیوه‌ای را به روشنی نشان داده است. در آیه فوق«لُمَزهَ»، خرده‌گیر عیب‌جویی است که دیگری را با برچسب تحقیرآمیز فرومی‌کاهد.

امید است اندیشمندان ما در فرهنگ رسانه‌ای امروز، به جای آرش‌های کمانگیر افسانه‌ای دیروز، با قلم خود مرزهای اخلاقی ایران را در دنیای به هم پیوسته تعیین نمایند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104780
👍3
هرمِ وارونه قدرت 
مدل جدیدی برای حکم‌رانی دموکراتیک در گفت‌وگو با مهدی جامی

زیتون-محمدرضا سرداری: آیا می‌توان سیاست محلی و سیاست ملی را با هم جمع کرد به نحوی که «سیاست کلان» برآمده از «سیاست خرد» شود؟ یا سیاست ملی را بر پایه و اساس سیاست محلی چید و سیاست ملی را تابع سیاست محلی کرد؟

مهدی جامی، پژوهش‌گر ادب و فرهنگ ایران، اخیرا در کتاب خویش با عنوان«دموکراسی انجمنی، یا نظام خادمان محلی» این نظریه را بسط داده است. وی از مولفان و ویراستاران دایره‌المعارف بزرگ اسلامی است و پس از اقامت در اروپا عمدتا به کارهای رسانه‌ای، ترجمه و ویرایش مشغول بوده است.از دید او می‌توان ساختار اداری و حکومتی در ایران را طوری چیدمان کرد که قدرت از پایین به بالا اعمال شود. در ادامه پرونده‌ی «سیاست محلی در ایران»و درباره ابهامات این نظریه و چگونگی اجرای آن در ایران امروز با او به گفت‌و‌گو نشستم.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104769
👍3
انسیه و کبری خزعلی و «آن کار دیگر»؛
«مادر فیلتر می‌کند، پسر فیلترشکن می‌فروشد»

زیتون-در روزهای اخیر انتشار خبر مهاجرت پسر انسیه خزعلی، معاون رئیس دولت جمهوری اسلامی، به کانادا و فعالیت در یک شرکت تولید VPN با واکنش‌های بسیاری در شبکه‌های اجتماعی مواجه شده است. تا جایی که شایعه استعفای خزعلی منتشر شد اما او تکذیب کرد.

انسیه خزعلی، معاون امور زنان و خانواده ابراهیم رئیسی در اولین واکنش به مهاجرت حمید رضازاده، پسرش، این سفر را «کاری، موقت و دانش بنیان» خواند و در توییتر نوشت: «برخی با ذوق زدگی از مهاجرت فرزند اینجانب گفتند؛ درحالی که سفر موقت کاری ایشان جهت توسعه و پشتیبانی مجموعه دانش‌ بنیانی است که در ایران با تعداد زیادی از دانشجویان کامپیوتر فعال است و خوشبختانه این پروژه کاری رو به اتمام بوده و وی در ماه‌های آینده به کشور باز می‌گردد.»

خزعلی با بیان اینکه فرزندش قصد مهاجرت نداشته، افزود: «بی‌شک… بسترسازی برای تقویت فعالیت‌های دانش بنیان جاری در کشور، برخاسته از تعلق به وطن و مسئولیت‌پذیری است. اعضای دولت مردمی و انقلابی به آرمان‌های انقلاب و سیاست‌های دولت وفادار بوده و خواهند بود.»

انسیه خزعلی در تاریخ ۱۰ شهریور ماه سال ۱۴۰۰ از سوی ابراهیم رئیسی به عنوان معاون رئیس دولت در امور زنان و خانواده منصوب شد.

چند روز پیش مهدی عرفاتی دبیر شورای اطلاع‌ رسانی دولت در توئیتی نوشته بود: «اخیرا فرزند یک معاون وزیر برای ادامه تحصیل در یک کشور خارجی ویزا گرفته بود و قصد خروج داشت که به محض اطلاع رئیس‌جمهور، دستور صادر شد؛ «اگر فرزند رفت، پدر هم برود!» گذشت آن دوران که افتخار مقامات عالی دولت، اقامت فرزندانشان در خارج از کشور باشد. مسولان مراقب گشت ارشاد باشند.»

توییت انسیه خزعلی باعث شد که بسیاری از کاربران فضای مجازی با هشتک «سفر دانش بنیان» این موضوع را دستمایه طنز کنند و بنویسند«مادر فیلتر می‌کند، پسر فیلترشکن می‌فروشد. چه کسی بود می‌گفت اقتصاد مال خره».

برخی از کاربران فضای مجازی نیز کارزاری با عنوان «درخواست برکناری انسیه خزعلی و سایر مسئولانی که فرزندانشان مهاجرت کرده‌اند» به راه انداختند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104795
👍21
وقتی «دیانت ما عین سیاست ماست»
اربعین حسینی و کارناوال بی‌کفایتی رئیسی
زیتون – فرید بهمنش: ازدحام در مرز ایران و عراق، مرگ چندین زائر و به خطر افتادن جان صدها هزار زائر، پیاده‌روی اربعین امسال را به یک نقطه عطف مهم تبدیل کرده که واجد چندین تهدید بالقوه است و بسیاری از ایرانیان را نگران کرده است.

پیش‌تر وزیر کشور و مسئول ستاد اربعین گفته بود که حدود پنج میلیون زائر ایرانی در ایام اربعین وارد عراق خاک خواهند شد، از این تعداد حدود دو و نیم میلیون نفر از مرز تا به الان رد شده‌اند، و حدود سه میلیون نفر پشت مرز مانده‌اند.

سید مجید میراحمدی رئیس ستاد اربعین میگوید: «از تلاش های مسئولان، مردم و موکب داران عراقی تشکر می کنیم اما ازدحام در مرزها زیاد است، مشکل حمل و نقل و گرمای زیاد هوا هم وجود دارد بنابراین توصیه اکید داریم مردم به مرزها نروند. هوا ۵۰ درجه است و توقف مردم در پایانه‌ها مخاطراتی برای مردم دارد.»
بسیاری از اصولگراها و صاحبان اکانت‌های موسوم به ارزشی، تلاش کرده‌اند تا «حی علی‌العزا» را به یک عبارت پر بسامد تبدیل کنند.

اما مساله این است که ادامه‌ی سفر عملا قفل شده است و مسئولین و مقامات جمهوری اسلامی در مورد توقف یا ادامه تردد زائرین، مواضع و درخواست‌های متناقضی دارند. از جمله ستاد مرکزی اربعین در اطلاعیه شماره ۹ اعلام کرده که مرزهای منتهی به عراق مسدود است و زایران به مرزها مراجعه نکنند. این ستاد همچنین اعلام کرده «توصیه اکید می‌شود زائران محترمی که در عراق هستند در برگشت خود تسریع کنند و ماندگاری را در کربلا کوتاه و بیشتر از یک روز اقامت نداشته باشند.»

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104798
👍11
آزمونی برای نوۀ بنیان‌گذار جمهوری اسلامی
حجه‌الاسلام حسن خمینی، نوۀ آیهالله خمینی، متولی آرامگاه و مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار او، در مراسم سالگرد تأسیس این مؤسسه [به نقل از سایت جماران] گفته است:

«دومین مسأله در مورد مؤسسه چیزی است که تحت عنوان «جهاد تبیین» مطرح می شود. ما نباید بنشینیم که دشمنان امام هر روز موضوعی برای ما درست کنند و ما به دنبال جواب راه بیفتیم؛ فضای جدال فرهنگی و بحث را ما باید تعیین کنیم. در اثر این رفتارهای آنان به راحتی جای قربانی و جلاد عوض می شود. پرونده‌های بسته‌ای که در جمهوری اسلامی هست، بخشی از آن در اختیار ماست و باید به عنوان یک عنصر مبیّن در این فضا در معرض عموم قرار بگیرد. طبیعتاً یکی از بخش های آن انتشار اسناد است. بخش های زیادی از اسناد ما بسته بوده و ان‌شاء‌الله بنا داریم در آینده اسناد را باز کنیم. این اسناد باز شده خیلی از نقدها را پاسخ می‌دهد؛ به صورت گزینشی هم آنها را باز نمی‌کنیم.»

این سخنان حسن خمینی – که در آن و عمدۀ سخنان دیگرش، گرته‌برداری‌ها و تقلیدهای ناشیانه‌ای از تعابیر حجۀ‌الاسلام‌والمسلمین علی خامنه‌ای به‌چشم می‌خورد – از جهات مختلف قابل نقد است که در زیر بدان اشاره می‌شود:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104808
👍17👎1😱1
روشنیِ سایه 
محمدباقر تلغری‌زاده

سایه آمد که به جان روشنی آرد بازم
                    من از این سایه به خورشید نمی پردارم  (شهریار)

پس از درگذشت سایه، شاعر برجسته و بلندآوازه ی معاصر، در باره ی او بسیار گفته و نوشته اند. صاحبان این گفته‌ها و نوشته‌ها را می توان به طور کلی به دو طیف تقسیم کرد: طیف نخست که بیشتر شامل بسیاری از همکیشان سیاسی (توده ای) او و نیز برخی از وابستگان به نظام بعد از انقلاب می شود از او به بزرگی و ستایش یاد می کنند و او را تا سر حد “حافظ زمانه” بر می کشند. طیف دوم اما که عمدتا طرفدار نظام استبدادی و وابسته ی پیش از انقلاب یا از مخالفان حاکمیت بعد از انقلاب اند، از اینکه او از مخالفان  نظام سابق و موافقان انقلاب  بوده است و به زعم آنها  با حاکمیت بعد از انقلاب سازش کرده و هیچ شعر یا کمتر شعری در انتقاد از آن سروده است، او را نکوهش می کنند و حتی شعرش را غیر سیاسی–اجتماعی و کم اهمیت جلوه می دهند. چنانکه یک شاعر و ناقد ادبی در گفت گو با ایسنا شعر او را بدین گونه ارزیابی می کند: “ایشان  غزل‌های سعدی  و بیشتر حافظ را با همان بیان و فضای سنتی  تقلید کرده است … در حوزه ی غزل سرایان سنتی هم مرحوم “سایه” غزل سرای خوبی بود. اما نه به خوبی خانم بهبهانی یا حتی رهی معیری … عجیب است که با همه ی ارادتی که به شهریار دارد حتی به اندازه ی شهریار هم به مسائل  اجتماعی توجه نکرده است … در زمان حیات او در باره ی او زیاد اغراق کردند؛ چنان اغراق کردند که گویی در ایران غزل سرایی بهتر از او وجود نداشته است. اما آثاری که از ایشان باقی مانده، آثار قابل توجهی  نیست، در حوزه ی شعر نو که اصلا … شعر نویی که ایشان گفته، از ضعیف‌ترین شعرهای نویی است که یک نفر می تواند بگوید. در مجموع، چند غزل خوب هم دارد که البته در همان فضای سنتی است.”[۱]
 
به نظر می رسد که هر دو طیف بیش از آنکه معیار داوریشان را شعر سایه قرار داده باشند گرایش  سیاسی او را مد نظر داشته اند، با این تفاوت که گروه نخست با او همدل اند و بدو حسن نظر دارند اما گروه دوم با او مخالف اند و با سوء ظن در او و شعر او می نگرند. البته در این میان کسانی هم هستند، که به هیچکدام از این دو طیف وابستگی و تعلق خاطر ندارند و معیار ارزیابی‌شان را شعر سایه  قرار می دهند و آن را سرشار از مضامین سیاسی – اجتماعی و انتقاد از وضع موجود وطنی و جهانی می دانند و البته برخوردار از درونمایه‌های فلسفی و عرفانی.
 
آنچه در زیر می آید کوششی است برای نشان دادن آنچه گفته شد براساس نمونه هایی چند از شعر سایه، که البته در مجالی فراخ تر می توان نمونه های  بسی بیشتر نیز در این خصوص ارائه کرد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104818
👍11👎1
«دغدغه حقیقت» یا «اصلاح دینی»؟
تقی رحمانی

زبان روشنفکری ایرانی زبان گفت‌وگو نیست، و این نقص کمی هم نیست. این مشکل جدید هم نیست. از آن می‌گذرم اما این گذشتن به معنی ندیدن مشکل نیست.

اخیرا آنچه «تجدیدنظرطلبیِ» سروش از سوی کدیور خوانده شد با حاشیه‌هایی مواجه شد که اصل نقد کدیور را به حاشیه برد.
نگارنده با عنوان تجدیدنظرطلب برای سروش همراه نیست اما نقدهای کدیور به سروش دارای مبانی نظری مخصوص خود است که پاسخ می‌طلبد.

پاسخ سروش طبق معمول همراه با تندی زبان بود که این رسم قدیمی وی در برخورد با اکثر منتقدان است. سوال این است اگر سروش، روحانی بود با این زبان تند چگونه بیانی می‌یافت؟

حساسیت آقای کدیور برای برخی از کلمات از نظر من زیادِ از حد است. همین ویژگی امکان برخورد به جای نقد را بیشتر می‌کند. اگر چه بهتر بود که گفت‌وگو شکل می‌گرفت و سروش پاسخ می‌داد، چرا که سروش اندیشمندی صاحب‌نظر است.
پاسخ دوم سروش بسیار تند است و با مقایسه‌های تحریک‌کننده، که مناسب نیست.

اما به حاق مطلب وارد می‌شوم. اصلاح دینی از سوی روشنفکران دینی به محاق رفته است. ایشان «دغدغه حقیقت» دارند، نه اولویت «اصلاح دینی». این دو با هم یکی نیستند. اصلاح دینی برای خود اهداف مشخصی دارد که همراه کردن ایمان و نهاد دین با شرایط روز است و امکان تعامل این دو با هم.

حقیقت دین و ایمان و کاوش آن تحقیقی است که ملتزم به اجازه کسی  نیست. اما عجیب آن است که این حقیقتِ دین‌جویان، به نسبیت‌باوری رسیده‌اند که کشف  حقیقت اکنون این شده که ذات و حقیقتی وجود ندارد و این شامل دین هم می‌شود. یعنی کاشفانِ حقیقت‌ دین بعد از تحقیقی متاثر از شرایط مد زمانه به ناممکن بودن به رسیدن حقیقت می‌رسند یا نبودن آن نزد کسی را باور می‌کنند. در این جا سوال این است که این تلاش به عکس خود رسیده است که البته تحقیق درباره دین حق هر انسانی است اما این نگاه با اصلاح دینی چه نسبتی دارد؟

سروش ادعایش را درباره روشنفکری دینی و اصلاح دینی پس نگرفته است. پس سوال از وی این است که نظرات جدید وی با اصلاح دینی چه رابطه‌ای دارد، وقتی باور و اعمال محمد را از دسترس نقد و عقل خارج می‌کند؟  یا خواب‌های انبیا چگونه به معرفت ارزیابی می‌شود؟

اما کدیور به اصلاح دینی و ادامه آن اصلاحِ فقه دینی ادامه داده است که از منظر نگارنده موضوع جالبی است و هم مورد نیاز باورمندان آن. او اعلام کرده که اصلاح دینی را از سیاست هم جدا می‌داند و آن را پروژه مستقلی می‌داند که موضوع مهمی است. کدیور در ادامه نگاهش، تلاش می‌کند که دسته‌بندی‌ای از نواندیشان دینی ارائه کند که اگرچه جای نقد دارد اما جا دارد که پاسخ داده شود.

به نظر می‌رسید که ادامه این نقد به مناقشه به جای گفت‌وگو کشیده شود که شد. اما مسئله این است که اصلاح دینی در میان نواندیشان به کجا می رسد؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/104832
👍11👎5
چه‌کسی بازیِ «نواندیشی» را به هم زد؟ 
هسته سخت اسلام‌شناسی و اساسِ اسلام در گفت‌وگو با امیر مازیار

طاهاپارسا: امیر مازیار«مسلمانی» را به معنای «قرار دادن خود در معرض برخی از متون و اعمال محاکاتی و روایی» می‌داند. از نظر او «ترسیم مرزهای صلبِ پیشینی» مخالفت با نواندیشی دینی است؛ بر این مبنا «کدیور صرفا نظر نمی‌دهد، او دارد بازی را به‌هم می‌زند». مازیار می‌گوید در معنا و کاربرد «هسته سخت» نوعی آشفتگی رخ داده؛ استفاده آرش نراقی از آن ناقص و نابه‌جا است و با الگوی لاکاتوش سازگار نیست. علوی‌تبار هم اشتباهات عجیب و فاحشی داشته و این الگو را وارونه کرده است.

این یک گفت‌وگوی دوستانه و انتقادی درباره‌ی معنا و کاربرد «هسته سخت» در اسلام، مفهومِ «مسلمان بودن» و «اساسِ اسلام» است. بهانه‌ی آن مواضع و نوشته‌های اخیر امیر مازیار درباره نزاع جاری و ساری میان عبدالکریم سروش و محسن کدیور است؛ نزاعی که در آن، کدیورْ، سروش را به «تجدید‌نظر طلبی» و «آوردن دینی متفاوت از اسلام» متهم ‌کند و سروش هم کدیور را به «قشری»بودن و «تکفیرگری»‌. به ضرورت بحث، گفت‌وگو را با نقد نوشته‌ای از آرش نراقی و گفت‌وگویی از علیرضا علوی‌تبار آغاز کردیم تا به محل نزاع اصلی برسیم.

امیر مازیار، دانش‌آموخته فلسفه غرب و عضو هیأت علمی دانشگاه هنر، گفت‌وگو را با توضیحی درباره اصطلاح «هسته سخت» در اندیشه لاکاتوش شروع کرد؛ واژه‌ای که این روزها «خوشایند ذوق صاحب‌نظران واقع شده و هر کدام آن را به نوعی و در معنایی به کار برده‌اند».

در ادامه، از او نظرش را درباره کاربرد این اصطلاح در نوشته‌ای از آرش نراقی پرسیدم؛ نوشته‌ای که در آن نراقی مدل خود را برای داوری درباره سه گرایش موجود در دل جریان نواندیشی دینی معرفی و گرایشی از آن را به تاسیس «دین» یا ظهور «فرقه» جدید متهم کرد. به نظر امیر مازیار «بحث نراقی اولا انطباق درستی با بحث لاکاتوش ندارد و ثانیا اگر هم تعدیلاتی در آن انجام گرفته که مناسب دین شود یا نظر نویسنده را تامین کند در خودش دچار آشفتگی و در هم آمیختن دین و تفسیر دین و فرض‌های ساده‌انگارانه در باب استنباط از منابع و قضاوت‌های شتاب‌زده و من‌عندی در باب گذر از هسته سخت و غیر آن است»

در ادامه، امیر مازیار، به کاربرد «هسته سخت» در گفت‌وگوی علیرضا علوی‌تبار با وب‌سایت زیتون، اشاره می‌کند و با تأکید بر این‌که علوی‌تبار «سالها است که در پی تطبیق الگوی لاکاتوش بر حوزه اسلام‌شناسی است»، سخنان او را در این گفت‌وگو «بسیار عجیب» می‌خواند؛ «سخنانی که قطعا وارونه کردن رای و سخن لاکاتوش است»؛ «این سخن یک برداشت اشتباه از سخن لاکاتوش یا صرفا تطبیقی اشتباه نیست منحل کردن کل نگاه و پروژه لاکاتوش است».

این عضو هیأت علمی دانشگاه هنر، معنای تعابیر محسن کدیور را «تکفیر» می‌داند و می‌گوید «کدیور واقعا مدعی است افرادی که اسلام‌شناسان شناخته‌شده‌ای‌اند این هسته سخت را نفی کرده‌اند و تعبیراتی نظیر مخدوش کردن اصل اسلام، انحلال اسلام، آوردن دینی متفاوت از اسلام را برای آنان به کار می‌برد. این تعابیر به معنای تکفیر اند. چنین شهادتی در محکمه‌های دینی برای تکفیرْ دلیلی معتبر است و دقیقا برخی از روشنفکران جهان اسلام مانند محمد طه یا ابوزید را به همین دلیل “رسما “کافر خواندند».

مازیار می‌افزاید: «نواندیشی اساسا از این جهت نواندیشی است که می‌تواند نشان دهد بسیاری از آنچه ما مفروض، بدیهی، سخت و صلب می‌پنداشتیم اساسا چنین نیستند و می‌توانند به گونه دیگری باشند. کسی که به جای آنکه نظری را نقد کند، یا در کنار نقدش، مدام نظری را "انکار هسته سخت دین" بداند، برای نواندیشی و نتیجه‌بخش بودن آن مانع ایجاد می‌کند».

گفت‌وگو با امیر مازیار اگرچه انتقادی اما دوستانه، خودمانی و با کنج‌‌کاوی پیش رفت. به همین ‌خاطر خواننده ممکن است دریابد گاهی از موضع یک پرسش‌گر پا را فراتر گذاشته‌ام. فرصتی بود که من نظرات پراکنده امیر مازیار را در این‌باره یک‌جا بشنوم و نمی‌خواستم آن را از دست بدهم. پیش‌تر نقدهای پراکنده‌اش را در خصوص منازعه اخیر و معرفی الگوی برنامه‌ پژوهشی لاکاتوش در کانال تلگرامی‌اش دیده بودم. از او خواستم که با هم این موضوع و مفاهیم را در گفت‌وگویی انتقادی و مکتوب در کانالش پی بگیریم. گشاده‌رو و با یکی-دو اما و اگر پذیرفت. پاسخ‌هایش به رسم فلسفه تحلیلی بود؛ شفاف، مستدلل و دقیق. درست یا نادرستی‌اش با خواننده‌ها. خواننده این گفت‌وگو باشید.

https://www.zeitoons.com/
👍14🤬2❤1