آناتومی یک بحران: آیا ایران در آستانه تجزیه است؟
طاها پارسا

مقدمه:
جنگ داخلی و تجزیه یک کشور، پیش از آنکه با عبور از مرزهای جغرافیایی آغاز شود، در گسست «پیمان‌های ذهنی» شهروندان رخ می‌دهد. زمانی که یک ملت دیگر نتواند بر سر تعریفی واحد از «خیر عمومی» یا «امنیت ملی» به توافق برسد، فرآیند فروپاشی آغاز شده است.

به بیان دیگر، تجزیه یک سرزمین پیش از آنکه روی نقشه‌ها دیده شود، در روان جمعی یک ملت رخ می‌دهد. هنگامی که «هویت» تکه‌تکه شود، «امنیت» تعاریفی متضاد پیدا کند و «ترس و خشم» جایگزین همبستگی ملی شود، شیرازه یک کشور به لرزه می‌افتد.

ایران امروز نه صرفاً در آستانه یک تغییر سیاسی، بلکه در میانه نوعی جنگ معنایی قرار دارد؛ جدالی بر سر این پرسش که ایران چیست، چه باید باشد و چگونه باید بقا یابد. پرسش اصلی این است که آیا این گسست‌های فکری و عاطفی می‌تواند به فروپاشی سرزمینی منجر شود؟ پاسخ در چگونگی مدیریت چهار احساس بنیادین نهفته است: هویت، امنیت، ترس و خشم.

در سال ۲۰۲۶، ایران نه تنها با تهدیدهای نظامی خارجی، بلکه با یکی از عمیق‌ترین قطب‌بندی‌های تاریخ معاصر خود روبروست. در شرایط بحران‌های ملی (جنگ، انقلاب، فروپاشی)، سیاست اغلب توسط احساسات جمعی هدایت می‌شود نه فقط برنامه‌های سیاسی؛ تا جایی که جنگ اخیر بسیاری از همفکران و دوستی‌های سیاسی و حتی روابط خانوادگی و شخصی را تحت تاثیر قرار داده است.

این یادداشت با تکیه بر چهار کلیدواژه/محور (هویت، امنیت، ترس و خشم) تلاش می‌کند آرایش جدید نیروهای سیاسی و واکنش‌های اجتماعی در ایران را تحلیل کند. به زعم نگارنده ایران زمانی از خطر تجزیه و جنگ داخلی می‌رهد که این چهار مولفه به جای «تقابل»، به «تعادل» برسند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/116931

https://www.zeitoons.com/116920

برای بسیاری از ایرانیان آمریکایی، بحث جنگ تنها یک موضوع ژئوپولیتیک نیست. بخش بزرگی از این جامعه همچنان پیوندهای خانوادگی و عاطفی با ایران دارد. وجود خانواده و دوستان در داخل کشور باعث می‌شود که خبرهای مربوط به حملات نظامی، تخریب زیرساخت‌ها یا تلفات غیرنظامیان به‌طور مستقیم بر نگرش آن‌ها تأثیر بگذارد.

https://www.zeitoons.com/116940

با توجه به موج نارضایتی‌ها، برقراری هرگونه آتش بس یا ترک مخاصمه اگر با تغییر ساختاری در حکومت مواجه نشود، زمینه ساز موج دیگری از اعتراضات خواهد بود و سناریوی صربستان در انتظار ایران خواهد بود مگر این که مجتبی خامنه‌ای تصمیم بگیرد بجای بن‌لادن، بن سلمان شود.

https://www.zeitoons.com/116937

همانطور که نهضت آزادی ایران از ابتدای انقلاب هشدار داده است، مشکل اساسی و سرمنشاء بحران‌های متعدد، اصل ولایت فقیه و رهبری مادام العمرِ است که در تضاد با حاکمیت ملت بوده و تنها راه برای خلاصی از آن، بازنگری در قانون اساسی و برچیدن اصل ولایت فقیه با تفویض اختیارات به رئیس جمهور به عنوان مقام پاسخگو می‌باشد.

گزارش هاآرتص از شکاف در سامانه هشدار زودهنگام اسرائیل

روزنامه هاآرتص گزارش داد کاهش غیرمعمول فاصله میان هشدار تلفن‌های همراه و آژیرهای حمله هوایی در اسرائیل در اواخر هفته گذشته نگرانی‌هایی درباره وجود شکاف در سامانه هشدار زودهنگام این کشور ایجاد کرده است. این وضعیت پس از حمله ایران به یک سامانه راداری آمریکایی در قطر رخ داد؛ سامانه‌ای که در شناسایی پرتاب موشک‌ها به سوی اسرائیل نقش دارد. هم‌زمان یک سامانه دفاع موشکی آمریکایی در امارات متحده عربی نیز هدف حمله قرار گرفت و حزب‌الله از شلیک موشک به یک ایستگاه ارتباطات ماهواره‌ای نظامی در اسرائیل خبر داد.
ران کوخاو، فرمانده پیشین پدافند هوایی اسرائیل، این رخداد را نشانه‌ای از آسیب‌پذیری احتمالی در توان هشدار زودهنگام دانست. با این حال، او تأکید کرد که در جریان جنگ کنونی با ایران هنوز گزارشی از آسیب مستقیم به سامانه‌های دفاع هوایی اسرائیل منتشر نشده است.
به گفته او، سامانه‌های پدافند موشکی مانند «پاتریوت» یا «گنبد آهنین» تنها در برابر تهدیدهایی که برای مقابله با آن‌ها طراحی شده‌اند کارآمد هستند و لزوماً نمی‌توانند از خود در برابر همه تهدیدها، از جمله پهپادها، موشک‌های ضدتانک یا حتی حملات ساده‌تر، محافظت کنند. کوخاو هشدار داد که اگر سامانه‌های دفاع هوایی هدف قرار گیرند، امکان حمله به عمق خاک اسرائیل برای دشمنان افزایش می‌یابد.
در این گزارش که یازدهم ماه مارس منتشر شده همچنین به دشواری محافظت از سامانه‌های پدافندی اشاره شده است، زیرا این تجهیزات معمولاً در فضای باز مستقر می‌شوند. به گفته کوخاو، برای کاهش آسیب‌پذیری باید از روش‌هایی مانند استقرار پرتابگرهای ساختگی، فریب و استتار استفاده کرد تا تشخیص و هدف‌گیری سامانه‌های واقعی برای دشمن دشوارتر شود.

بازتاب بین‌المللی آسیب به آثار تاریخی ایران در رسانه‌های غربی

آسیب دیدن چند بنای تاریخی ایران در جریان حملات هوایی اخیر آمریکا و اسرائیل بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و محافل فرهنگی غرب، به‌ویژه در آمریکا، داشته است. روزنامه گاردین در گزارشی با ابراز نگرانی نسبت به این رویداد نوشت که چند اثر تاریخی ایران، از جمله بناهایی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند، در جریان حملات اخیر دچار خسارت شده‌اند. در این گزارش تأکید شده است که بسیاری از این بناها مستقیماً هدف قرار نگرفته‌اند، اما موج انفجار ناشی از حملات به مناطق اطراف باعث آسیب به بخش‌هایی از آن‌ها شده است.
این موضوع در برخی رسانه‌ها و محافل فرهنگی در آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفته و کارشناسان میراث فرهنگی نسبت به خطراتی که درگیری‌های نظامی می‌تواند برای آثار تاریخی ایجاد کند هشدار داده‌اند. همچنین گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد برخی ایرانیان مقیم آمریکا نیز نسبت به آسیب دیدن میراث تاریخی ایران واکنش نشان داده و درباره پیامدهای فرهنگی این درگیری‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند.
بر اساس گزارش رسانه‌های بین‌المللی، در جریان این حملات چند بنای تاریخی مهم در ایران آسیب دیده‌اند. از جمله این بناها می‌توان به کاخ گلستان در تهران اشاره کرد که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. گزارش‌ها حاکی است موج انفجار ناشی از حملات در نزدیکی این مجموعه باعث شکستن شیشه‌ها و آسیب به برخی تزئینات و آینه‌کاری‌های تالارهای آن شده است.
در شهر اصفهان نیز چند بنای تاریخی دچار خسارت شده‌اند. از جمله کاخ چهل‌ستون که بخشی از نما و تزئینات آن بر اثر انفجارهای نزدیک آسیب دیده است. همچنین گزارش‌هایی از خسارت به بخش‌هایی از مسجد جامع اصفهان منتشر شده است؛ مسجدی با قدمتی بیش از هزار سال که از مهم‌ترین نمونه‌های معماری اسلامی در ایران به شمار می‌رود.
همچنین گزارش‌هایی از آسیب دیدن بخش‌هایی در اطراف قلعه فلک‌الافلاک در خرم‌آباد و تخریب یک مجموعه موزه‌ای در نزدیکی آن منتشر شده است. کارشناسان میراث فرهنگی هشدار داده‌اند که ادامه درگیری‌های نظامی می‌تواند تهدیدی جدی برای آثار تاریخی ایران و دیگر میراث فرهنگی منطقه باشد.

حمله به شهرک صنعتی بوعلی همدان؛ انبار دارو و شیرخشک تخریب شد

مقام‌های محلی در استان همدان می‌گویند در پی حمله‌ای که بامداد جمعه به شهرک صنعتی بوعلی همدان صورت گرفته، یک انبار نگهداری داروهای بیماران خاص و شیرخشک به طور کامل تخریب شده و چندین واحد تولیدی نیز آسیب دیده‌اند.

به گفته مصطفی حقیقی، مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی استان همدان، این حمله در ساعات اولیه صبح روز جمعه ۲۲ اسفند رخ داده و در جریان آن انبار یکی از مراکز ذخیره و توزیع داروهای بیماران مبتلا به ام‌اس و دیگر بیماری‌های خاص دچار آتش‌سوزی شده و محتویات آن از بین رفته است.

او همچنین گفته است که حدود ۱۵ واحد تولیدی مستقر در این شهرک صنعتی نیز در اثر این حمله دچار خسارت شده‌اند و بخش‌هایی از شبکه برق و تأسیسات زیربنایی شهرک آسیب دیده است.

اعزام تفنگداران دریایی آمریکا به خلیج فارس همزمان با حمله به جزیره خارک

دونالد ترامپ اعلام کرده که نیروهای آمریکایی بر اساس دستور او به اهداف نظامی روی جزیره خارک در خلیج فارس حمله هوایی کرده‌اند و بخش‌هایی از تأسیسات نظامی آن را مورد هدف قرار داده‌اند. او گفته که زیرساخت‌های نفتی عمدتاً دست‌نخورده مانده‌اند، اما آماده ضربه زدن به آن‌ها است اگر ایران مسیر کشتیرانی را تهدید کند.
آمریکا همچنین حدود ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی همراه با ناو تهاجمی USS Tripoli را به سمت منطقه خلیج فارس گسیل کرده است تا حضور نظامی در منطقه را تقویت کند این تحولات احتمال حمله زمینی به سواحل جنوبی در ایران را دامن زده است.

انفجار در مجاورت مراکز یهودیان در هلند و بلژیک

شامگاه گذشته انفجاری در دیوار بیرونی یک مدرسه یهودیان در آمستردام رخ داد. پلیس و نیروهای آتش‌نشانی بلافاصله در محل حاضر شدند. به گفته مقام‌ها، این حادثه تنها خسارات مادی محدودی بر جای گذاشته و گزارشی از مصدومیت افراد منتشر نشده است.

پلیس اعلام کرده تصاویری از لحظه قرار دادن و انفجار مواد منفجره در اختیار دارد. به گفته پلیس، با توجه به حوادث اخیر در مراکز یهودیان در شهر لیژ بلژیک و همچنین انفجار روز گذشته در روتردام، تدابیر امنیتی از پیش افزایش یافته بود. مدارس و مؤسسات یهودی در آمستردام نیز مدت‌هاست تحت تدابیر امنیتی دائمی قرار دارند.

همزمان ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که لحظه انفجار را نشان می‌دهد و پس از آن فردی با اسکوتر از محل دور می‌شود. در این ویدئو همان لوگویی دیده می‌شود که پیش‌تر در ویدئوی آتش‌سوزی روز گذشته در روتردام نیز مشاهده شده بود. به گفته پلیس، همین نشان اوایل هفته جاری در حمله به یک کنیسه در شهر لیژ بلژیک نیز دیده شده و این موضوع در تحقیقات مورد بررسی قرار گرفته است.

پلیس همچنین اعلام کرده است که چهار نوجوان در ارتباط با انفجار روتردام بازداشت شده‌اند. این افراد در خودرویی در نزدیکی کنیسه دیگری دستگیر شدند. به گفته پلیس، هنوز مشخص نیست که آیا آنها قصد انجام اقدام دیگری را داشته‌اند یا خیر و تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.

حماس: ایران کشورهای همسایه را هدف قرار ندهد

گروه حماس از ایران خواست در پاسخ به حملات، کشورهای همسایه را هدف قرار ندهد. این گروه در بیانیه‌ای از «برادران خود در ایران» خواست از حمله به کشورهای منطقه خودداری کنند و تأکید کرد همه کشورهای منطقه باید برای «حفظ پیوندهای برادری» با یکدیگر همکاری کنند.

در عین حال حماس که اداره نوار غزه را در دست دارد، حق ایران برای دفاع از خود در برابر حملات آمریکا و اسرائیل را تأیید کرد؛ حملاتی که همچنان علیه اهدافی در ایران ادامه دارد.

مقام‌های ایرانی پیش‌تر اعلام کرده‌اند حملات تلافی‌جویانه آنها «تأسیسات آمریکایی» در کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار می‌دهد و نه کشورهای همسایه را. با این حال گزارش‌هایی وجود دارد که برخی از این حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی نیز آسیب رسانده است.

حماس همچنین اعلام کرد که تحولات جنگ در منطقه را با «نگرانی عمیق» دنبال می‌کند و از همه کشورها و سازمان‌های بین‌المللی خواست برای توقف فوری درگیری‌ها تلاش کنند.

ایران تاکنون به طور علنی درباره بیانیه حماس واکنشی نشان نداده است.

https://x.com/Rppress0/status/2032843680705380674

روایت مسئول تشریفات بیت رهبری از لحظه حمله به پناهگاه زیرزمینی خامنه‌ای

فایل صوتی منتسب به سیدمظاهر حسینی، مسئول تشریفات دفتر علی خامنه‌ای، درباره لحظه حمله کوبنده اسرائیل به پناهگاه زیرزمینی خامنه‌ای به دست شبنامه رسیده است.

در این فایل، او درباره چگونگی وقوع حمله و همچنین علت زنده ماندن مجتبی خامنه‌ای و دیگر فرزندان علی خامنه‌ای توضیحاتی ارائه می‌دهد.

میکائیل دانش اموز مدرسه میناب، داستان مرگش را شب پیش از حمله با نقاشی روایت کرد.

https://www.instagram.com/reel/DV3AH08DyTB/?igsh=MWc5NWMwdHNpbWQ5cQ==

۱۱۴۴ فعال مدنی داخلی و بین‌المللی با امضای دادخواستی از نهادهای بین‌المللی خواستار پیگیری حقوقی جنایت ⁧ مدرسه میناب⁩ شدند.
‏
در میان امضاکنندگان، نام محمد البرادعی، پیتر فورد، داوود اوغلو، عبدالله گل، ولید جنبلاط، جرمی کوربین، سلما دباغ دیده می‌شود.

عبدالکریم سروش، عبدالعلی بازرگان،‌حبیب‌الله پیمان، مصطفی ملکیان، حسن یوسفی اشکوری،‌علیرضا رجایی، محسن کدیور، عطاالله مهاجرانی و حمید دباشی هم از جمله چهره‌های سرشناسی هستند که این دادخواست را امضا کرده‌اند.

روایت یک زندانی سیاسی از شرایط بحرانی در زندان تهران بزرگ

یک زندانی سیاسی در زندان تهران بزرگ با ارسال پیامی از شرایط بسیار دشوار و بحرانی در این زندان خبر داده است. او در این پیام می‌گوید: «آمریکا بعید می‌دانم ما را بکشد، اما جمهوری اسلامی حتما این کار را می‌کند.»

به گفته این زندانی، پس از حمله‌ای که به اطراف زندان صورت گرفته، برخی از زندانیان تلاش کرده‌اند از زندان خارج شوند، اما نیروهای نوپو با استفاده از سلاح ساچمه‌ای، سلاح جنگی و گاز اشک‌آور مانع خروج آن‌ها شده و زندانیان را متفرق کرده‌اند.

این زندانی در ادامه توضیح می‌دهد که از آن زمان شرایط زندگی در زندان به‌شدت دشوارتر شده است. به گفته او، زندانیان با کمبود جدی غذا و آب مواجه هستند و حتی برای استحمام یا نوشیدن آب نیز با مشکلات جدی روبه‌رو شده‌اند. او همچنین می‌گوید گاز زندان قطع شده و دسترسی به امکانات اولیه زندگی به‌شدت محدود شده است.

بر اساس این روایت، شرایط فعلی حتی از زمانی که برخی زندانیان از زندان اوین به زندان تهران بزرگ منتقل شده بودند نیز بدتر توصیف شده است. به گفته این زندانی، بسیاری از زندانیان نسبت به وضعیت موجود نگران هستند و خواستار توجه افکار عمومی به شرایط داخل زندان شده‌اند.

در این پیام همچنین آمده است که اعتبار تلفن‌های زندان رو به پایان است و برخی دستگاه‌ها نیز قطع شده‌اند؛ موضوعی که به گفته او ارتباط زندانیان با بیرون از زندان را در آستانه قطع کامل قرار داده است.

او همچنین می‌گوید فروشگاه زندان فعال نیست و بسیاری از اقلام ضروری در دسترس زندانیان قرار ندارد و شرایط کلی زندان «بسیار دشوار» توصیف شده است.

این زندانی در پایان پیام خود با اشاره به اینکه درهای زندان در حال جوش داده شدن است، هشدار می‌دهد که در صورت اصابت موشک به زندان، زندانیان امکان نجات جان خود را نخواهند داشت. به گفته او، در حالی که مسئولان باید برای حفظ جان زندانیان چاره‌ای بیندیشند، شرایط برای آن‌ها هر روز سخت‌تر می‌شود.

کشته ‌شدن
۱۱ کارگر در حمله هوایی اسراییل و آمریکا به کارخانه آرد در نقده

در پی بمباران کارخانه آرد و نشاسته «پاپارد»، در نقده آذربایجان غربی دست‌کم ۱۱ تن از کارگران این کارخانه جان خود را از دست دادند.

طبق گزارش سازمان حقوق بشری هه‌نگاو،، شامگاه شنبه ۱۶ اسفند، ۱۰ کارگر به نام‌های عزیز عباس‌زاده، وحید طالبی، توحید بایرام‌زاده، امیرحسین حسن‌زاده، اصغر خدایاری، حسین محمدی، علی‌اکبر اروخ‌زاده، مهدی قلی‌زاده، محمد علیزاده و علی نجفی در جریان این حمله کشته شدند.
همچنین «مجید یولچی»، یکی دیگر از کارگران این کارخانه که در همان حمله زخمی شده بود، روز جمعه ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ پس از یک هفته بستری در بیمارستان جان باخت و شمار قربانیان به ۱۱ نفر رسید.

به گفته منابع مطلع، در جریان این بمباران دست‌کم ۲۱ کارگر دیگر نیز زخمی شده‌اند.

این حادثه واکنش‌ها و نگرانی‌هایی درباره امنیت کارگران و تداوم فعالیت مراکز صنعتی در منطقه برانگیخته است

سیستم عامل جنگ‌طلبی
مجتبی نفیسی
توجیهات جنگ‌طلبان ایرانی از موضع‌شان را نباید از دریچه منطق نگاه کرد. دستگاه استدلالی‌ای اگر در کار بود می‌شد گفت و گویی را آغاز کرد. می‌شد رفت سراغ این مفروض که جنگ قرار است به از بین رفتن جمهوری اسلامی بیانجامد. می‌شد استناد کرد به سخنان ترامپ، هگست، یا روبیو که موکدا تکرار کرده‌اند که دموکراسی و تغییر رژیم در برنامه‌شان نیست. وقتی این خروجی تضمین شده نباشد، می‌شد نتیجه گرفت که ریسک معقولی نیست دل بستن به جنگی که احتمال دارد به قیمت فلاکت این سرزمین، نابودی زیرساخت‌هایش، و بلکه تجزیه ایران تمام شود.

اتکای گفتمان جنگ‌طلبی اما بر دلالت نیست؛ تماما تکیه زده بر تاکینگ پوینت، یا همان کلیشه‌های کوتاه روایی که به منظور مصرف سریع تولید می‌شوند. این سرفصل‌های تبلیغی اعتبار بیرونی ندارند؛ صرفا از طریق تکرار مرجعیت می‌یابند. محتوایی ندارند؛ بلندی صداست که باعث انعکاسشان می‌شود. تولید انبوه می‌شوند به شکل محتوایی ساده، به یادماندنی، و احساسی که قابلیت تکثیر در سطحی کلان داشته باشد. به شکل فیلم و توییت و استوری و یا هر محتوای کوتاه زودهضمی منتشر می‌شوند در فضای تنفسی جامعه. واگیردارند، مثل ویروس. نصب می‌شود روی خشم و استیصال و ناامیدی. . ویروسی که در مقابل استدلال مقاوم است. دیفالتش در مواجهه با گفتگوی انتقادی، فحش و اتهام است. سیستم عامل جنگ طلبان ویروسی است. مرور برخی از این تاکینگ پوینت‌ها در شناخت ویروس جنگ‌‎طلبی موثر است. موارد زیر از جمله سرفصل‌های پربسامد در گفتمان جنگ‌طلبی است:

https://www.zeitoons.com/116944

تهدید و ارعاب شهروندان از سوی سازمان اطلاعات سپاه

در پی افزایش انتشار ویدیوهایی از اصابت موشک‌ها در داخل ایران، گزارش‌ها حاکی از آن است که سازمان اطلاعات سپاه برخی از شهروندانی را که این تصاویر را ضبط یا برای رسانه‌ها و شبکه‌های خارجی ارسال کرده‌اند، احضار، تهدید یا بازداشت کرده است.

به گفته منابع مطلع، در روزهای اخیر نیروهای اطلاعات سپاه با شناسایی افرادی که از محل اصابت موشک‌ها و حملات منتسب به اسرائیل و آمریکا فیلمبرداری کرده و این تصاویر را در اختیار رسانه‌های خارج از کشور قرار داده‌اند، اقدام به بازداشت یا بازجویی از آنها کرده‌اند.

بر اساس این گزارش‌ها، از شهروندان خواسته شده از فیلمبرداری از محل حملات، خسارات و یا انتشار تصاویر در شبکه‌های اجتماعی و ارسال آن برای رسانه‌های خارجی خودداری کنند. گفته می‌شود برخی افراد نیز پس از انتشار یا ارسال ویدیوها با تماس‌های تهدیدآمیز روبه‌رو شده

https://www.zeitoons.com/116951

به نزد من، درموضع امثال جناب اکبرین خطاهای جدّی متعددی رخنه کرده است. اولا، استبداد داخلی را می بیند، اما در برابر استیلای خارجی دیدۀ خطاپوش دارد وهمۀ گیر و گرفت ها، معضلات ومظالم را متوجه شیوۀ حکمرانی داخلی می بیند و می داند و بس.

https://www.zeitoons.com/116948

آنچه امروز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد فقط سرنوشت یک رهبر نیست؛ نشانه ترک‌های عمیقی است که بر تارک حکومت ولایت فقیه افتاده است.