Amir Taheri امیر طاهری

NKVD دو شخصیت ایرانی را برای به راه انداختن برنامه به مأموریت فرستاد: میر جعفر پیشه‌وری، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی گیلانی، مجیدالصمد کام‌بخش، رهبر وقت حزب توده. اما به‌سرعت معلوم شد که برنامه به‌آسانی پیش نخواهد رفت. اکثریت رهبران حزب توده در تهران مخالف تجزیه ایران بودند و اصرار داشتند که مسکو اندکی شکیبایی کند تا تمامی ایران به اردوگاه سوسیالیستی بپیوندد. آن‌ها برهان می‌کردند که همکاری نزدیک حزب ایران، تماس مداوم با دکتر محمد مصدق (از طریق ایرج اسکندری)، گسترش نفوذ شورای متحده کارگران و موفقیت جنبش صلح و جبهه واحد ضد استعمار با پیوستن شخصیت‌های ادبی و فرهنگی، پیوستن ایران پسا – جنگ را به اردوگاه سوسیالیسم تضمین خواهد کرد.

از سوی دیگر، پیشه‌وری اصرار داشت که در انتخابات آینده مجلس شورای ملی ایران شرکت کند و خواست‌های خود را در چارچوب قانون اساسی مشروطه و طرح انجمن‌های ایالتی و ولایتی تأمین کند. در اسناد شوروی، پیشه‌وری به‌صورت یک سیاستمدار آشفته سر و دچار بحران هویت ترسیم می‌شود. او از یک‌سو خود را ایرانی خالص می‌داند – نام تنها پسرش داریوش است، روزنامه‌اش با عنوان «آژیر» به زبان فارسی است، سابقه فعالیت‌های سیاسی‌اش بیشتر در گیلان استو باآنکه زبان محلی یعنی آذری را می‌داند، اما نویسنده آذری‌زبان نیست. از سوی دیگر، هم باکو هم مسکو نسبت به سوسیالیست بودن او شک دارند. به نظر آنان میر جعفر می‌خواهد از روسیه به‌عنوان یک قدرت بزرگ استفاده کند نه به‌عنوان یک الگوی سیاسی – اجتماعی. همان‌طور که بعضی سیاستگزاران ایرانی از انگلستان کمک می‌گرفتند بی‌آنکه کوچک‌ترین علاقه‌ای به الگوی سیاسی انگلیسی داشته باشند.

مسکو با پذیرفتن شرکت در انتخابات آینده ایران، مبلغ یک‌میلیون روبل (البته با لیره استرلینگ و دلار آمریکایی) در اختیار پیشه‌وری گذاشت و خواست دیگر او یعنی انحلال حزب توده در آذربایجان را نیز پذیرفت. پیشه‌وری کوشید تا حمایت آمریکا را نیز جلب کند و در یک مصاحبه با یوسف مازندی، خبرنگار یونایتدپرس اینترنشنال، یادآور شد که او گروه سیاسی خود را «دمکرات» نام نهاده است و انتظار نظر بهتری از حزب دمکرات پرزیدنت هری ترومن در آمریکا دارد. او همچنین آمریکا را «دوست همه ملل» خواند.

داوری نهایی درباره شخصیت پیچیده میر جعفر نیازمند مطالعات بیشتری است. اما یک نکته دستکم ازنظر نویسنده مسلم است: پیشه‌وری، مانند دیگر سیاستگرانی که برای رسیدن به قدرت از بیگانه کمک می‌گیرند، هرگز نفهمید یا نخواست بفهمد که قدرت خارجی فقط و فقط در پی تأمین و حفظ منافع اینجا و امروزی خود است و دوست یا حامی دائمی هیچ‌کس نیست.

امیر طاهری
امیر طاهری
در ژوئن ۱۹۴۵ فرمان دیگری از کرملین به میر جعفر رسید – فرمانی که اگر پیشه‌وری اسیر اوهام خود نمی‌بود، می‌بایستی چشم‌های او را به‌سوی حقیقت حمایت‌های شوروی بگشاید. این فرمان به میر جعفر و یارانش امر می‌کند که بلافاصله «زمینه را برای عملیات کاوش و بهره‌برداری از منابع نفتی شمال ایران فراهم آورند.» چند شهر که بعضی‌شان اصلاً در آذربایجان نیستند، به‌عنوان اولویت برنامه ذکر می‌شوند: شاهی، بندر شاه، میانه، بندر پهلوی، بابل، جلفا، زنجان، آذربایجان، اردبیل، سیاهکوه و شاهسون.

در پای فرمان نوشته‌شده «به امضای استالین»، اما امضایی دیده نمی‌شود. ظاهراً «پدر خلق‌ها» اجازه می‌داد که بعضی فرامین بدون امضا و تنها با اسم او ابلاغ شوند. در همان فرمان اعلام می‌شود که دو شرکت نفتی دولتی شوروی AINEFT (فعال در آذربایجان شوروی که قبلاً متعلق به خانواده راکفلر آمریکا بود) و MARXOMNEFT با انحصار کاوش و حفاری در سراسر اتحاد شوروی.

آیا مسکو پیشه‌وری و یارانش را تنها به‌عنوان بازیچه‌های محلی می‌دید؟ احتمالاً، به دو دلیل. دلیل اول: در همان زمان که دستور استالین برای اعزام کارشناسان کاوش و حفاری نفت به پیشه‌وری ابلاغ می‌شد، سفیر مسکو در تهران، مذاکرات خود را با مقامات دولتی ایران، با شخصیت‌های بانفوذ پارلمانی مانند دکتر مصدق، برای گرفتن امتیاز نفت شمال ادامه می‌داد. سفر معاون وزارت خارجه استالین به تهران به همراه علی‌اوف، ایران‌شناس برجسته شوروی، نشانه‌ای بود که لااقل بخشی از رهبری در کرملین، خواستار بلعیدن و نه تجزیه بخش‌هایی از ایران است. مصدق در نامه خود به ماکزیموف وعده داد هرقدر نفت که شوروی بخواهد تأمین خواهد شد بی‌آنکه نیازی به امتیاز امضاشده باشد (الگویی برای مذاکره‌کنندگان برجام!)

برنامه ایجاد «ایرانستان» در استان‌های شمالی به‌سرعت با شکست روبرو شد. گروه‌هایی که میر جعفر، با تصویب قرادوف (مسئول حزب کمونیست شوروی در باکو) به گیلان، مازندران و خراسان فرستاده‌شده بودند، پس از چند روز مجبور به فرار شدند. آن‌هم زیر حمایت واحدهای اشغالگر روس.

@AmirTaheri4

👍96❤13👎2🔥2

5.89K views08:29