سالی که نکوست

ده درصد کوچک‌تر شدن یک اقتصاد مثل این نیست که حجم یک کره یا مکعب ده درصد کمتر شود. انقباض اقتصاد قبل از هرچیز به معنای کمتر شدن محصولات و مشاغل بسیار تخصّصی، کاهش بهره‌وری، و مساعد شدن زمینه برای گسترش هرچه بیشتر فقر است. شغل‌های زیادی از بین رفته‌اند، ولی مهم‌تر از آن پایین آمدن عمومی کیفیت کار است. در یک اقتصاد در حال انقباض شدید، انگیزه‌ فعالیت اقتصادی در حال تضعیف است و از این حیث دستمزدبگیران فرودست با سرمایه‌گذاران فرادست تفاوت چندانی ندارند.

قسمتی از سرمایه اقتصاد از دست رفته و نابود شده است. قسمت دیگری معطّل مانده و به سرعت در حال استهلاک است. قسمت دیگری هم در جریان انتقال به سایر بخش‌های اقتصاد متحمّل افت و خسارت می‌شود. در حالی که هیچ سرمایه‌دار و هیچ سرمایه‌گذاری پی چنین زیان‌های عظیم غیرمترقبه‌ای را به تن نمالیده بود. در همین حال با تیره و تار شدن چشم‌اندازها اعتبار بازاری گران‌تر و کمیاب‌تر می‌شود، و اعتبار دولتی ارزان باتلاق فساد و فرار سرمایه را عمیق‌تر می‌کند.

راجع به هرکدام از این قصّه‌های پر غصّه و نظایر آن‌ها می‌توان چندین کتاب نوشت و باز هم حق مطلب ادا نمی‌شود. ولی همه اینها را در یک جمله خلاصه می‌کنیم و می‌گوییم اقتصاد ایران در بهار چهارصد و پنج، ده درصد کوچکتر شد. با اعلام این آمار درواقع هیچ‌چیز نگفته‌ایم. ویرانی و فرسایش یک اقتصاد را نمی‌توان با یک عدد توصیف کرد. ابعاد فاجعه‌ای که این روزها از سر می‌گذرانیم را فقط خدا می‌داند. و این تازه بهار بود.

بعدالتحریر: بد نیست کمی با خودمان فکر کنیم که بازار بورسی که در ماه‌های انقباض شدید اقتصاد با سرعتی برق‌آسا در حال صعود است چطور مسخره‌بازاری می‌تواند باشد.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

بودجه نظامی، یک سیاهچاله موروثی

ارتش رضاشاهی نتوانست در برابر متفقین مقاومت کند. ارتش محمدرضاشاه از پس اجرای حکومت نظامی برنیامد و پادگان‌هایش به دست نیمه‌چریک‌های انقلابی افتادند. مجموعه قوای نظامی جمهوری اسلامی هم نشان دادند که قلب مواضع دفاعی‌شان در برابر تهاجم خارجی بی‌دفاع است، و گویا غیر از لاف زدن و گزاف گفتن و رجز مفت خواندن انتظار دیگری نباید از ایشان داشت. البته که زمینه و زمانه کاملاً متفاوت این سه شکست آن‌ها را غیر قابل مقایسه جلوه می‌دهد، ولی در نهایت ماییم و این واقعیت که در ایران معاصر هیچ ارتشداری از ارتشداری‌اش طرفی نبست، نه بزرگ ارتشتاران و نه دیگران.

اوّلین سوال این است که این چه وضع ارتشداری است؟ کجای کار می‌لنگد؟ چرا در دوره‌های مختلف سالیان سال وقت و هزینه صرف تربیت و تدارک نیرویی کرده‌ایم که روز مبادا وا می‌رود و توان هیچ مقابله مؤثری ندارد؟ اگر قرار است رهبران کشور خودشان را با سالی چند بار مراسم رژه ارضا کنند که کار با یک گروه تئاتر و یک دسته موزیک و چندتا دوربین تلویزیونی جمع می‌شود، پس این همه مخارج هنگفت چرا؟

سؤال دوم مربوط به همین مخارج است. تا کی می‌خواهیم و می‌توانیم این همه منابع را به چاه ویل مخارج نظامی بریزیم و حرام کنیم؟ راست‌تر بگویم: تا کی می‌خواهیم و می‌توانیم با هزینه‌های نظامی برای خودمان هزینه‌های سنگین‌تری بتراشیم؟ قاعدتاً منظور از تدارک نیروی نظامی حفظ امنیت است. امّا وقتی این نیروی نظامی به هیکل فربهی از هزینه و ناکارآمدی و فساد تبدیل شود، برعکس عمل می‌کند، ناامنی به بار می‌آورد، و دولت و مردم را متحمّل هزینه‌هایی می‌کند که قابل اجتناب بوده‌اند.

جنگی که بیش از یک سال است در نبردهای مختلف آن هزینه و تلفات می‌دهیم، از بلندپروازی‌ها و سوءمحاسبات نظامیانی شروع شد که برای خودشان دشمن خلق کردند و برای ضرب شصت نشان دادن به آن دشمن هم از خط قرمزهایی رد شدند که خونشان را در سطح بین‌المللی مباح کرد. می‌توانید حالتی را تصوّر کنید که نظامیان ایرانی ـ‌مثل اغلب نظامیان جهان‌ـ در سنگرهای مرزبانی مشغول مراقبت از سرحدّات بودند، و باز هم جنگی به این شدّت و در این ابعاد درمی‌گرفت؟ من که نمی‌توانم. این ناامنی فعلی نانی بود که متولّیان متوهّم تأمین امنیت در سفره ما گذاشتند. و کار فقط به همین‌جا هم ختم نمی‌شود.

تورّمی که امروز بیچاره‌مان کرده و هیچکس راه حلی برای مهارش ندارد، یکی از عوامل مهمی است که احساس امنیت را از ما گرفته. چنانکه علمای اقتصاد می‌گویند، این تورّم ناشی از کسر بودجه شدید دولت است. و دولت اگر قرار نبود بارکش هزینه‌های سرسام‌آور و در عین حال بیهوده نظامی باشد، آیا کسری بودجه داشت، یا به این اندازه کسری بودجه داشت؟ پس گویا مخارج نظامی ما فقط بیهوده و بی‌فایده نیستند. آن‌ها تبدیل به یکی از اجزاء کسربودجه‌ای می‌شوند که امروز غیر از خلق نقدینگی و ایجاد تورّم راهی برای تأمین آن وجود ندارد. و همین تورّم و افت ارزش پول است که باعث می‌شود دلار به حدود 250 هزار تومان برسد و به زودی از آن هم گران‌تر شود.

القصّه. همه ما درباره آینده خیال‌هایی می‌کنیم، امّا اگر کسانی هستند که به آینده ایران «فکر» می‌کنند، حتّی اگر از مسائل نظامی سررشته ندارند هم باید برای این سؤالات پاسخ‌های جدّی و قابل دفاعی بیابند: با توجّه به سوابق گذشته آیا بهتر نیست ایرانی‌ها کلاً نظامی‌گری را ببوسند و کنار بگذارند؟ در غیر این صورت، آیا یک نیروی نظامی کوچک و کارآمد در کنار یک دیپلماسی صلح‌طلبانه راه مناسب‌تری برای تأمین امنیت ما نیست؟ و باز در غیر این صورت چطور ارتشی بسازیم که سرکنگبین قدرت دفاعی‌اش به صفرای شکست نظامی و ورشکستگی اقتصادی نیفزاید؟

برای این روزها هم این سؤال بد نیست اگر کسی جرأت فکر کردن داشته باشد: وقتی کار به جایی می‌رسد که هزینه‌های نظامی دیگر نه از طریق مالیات و استقراض، بلکه از طریق دزدی شرم‌آوری مثل ایجاد تورّم تأمین می‌‌شوند، آیا خیانتکار کسی است که بر ادامه جنگ اصرار دارد، یا آن که می‌گوید شکست را بپذیریم و بگذاریم تاریخ از نو ورق بخورد؟

https://t.me/AmirrezaAbdolii

متاسفانه مشاهده می‌شود که بعضی وب‌سایت‌ها و کانال‌های معلوم‌الحال رقم‌های غیرواقعی برای نرخ دلار اعلام می‌کنند. لازم است با اینها برخورد گردد. طبق محاسبات الهی هم‌اکنون ارزش دلار پنج تومان و پنج‌زار است و پانزده‌زار از زمان شاه ارزان‌تر گردیده است. نمی‌دانستید بدانید.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

از جایی که می‌خوریم

حالا یا هر وقت دیگر، در این حکومت یا در هر حکومت دیگر، اگر قرار باشد به این آشوب پولی و بانکی و ارزی پایان دهیم قبل از هر چیز باید به آزادسازی نرخ بهره فکر کنیم.
بانک‌ها باید آزاد باشند تا برای داد و ستد وجوه با هر نرخی که صلاح می‌دانند با سپرده‌گذاران و وام‌گیرندگان و بانک‌های دیگر قرارداد ببندند. بانک مرکزی هم چنان که از روزگار والتر بجت تا به امروز در همه جای دنیا مرسوم است، با نرخی بالاتر از همه قرض می‌دهد تا همیشه در مقام «آخرین قرض‌دهنده» باقی بماند و پول پرقدرت ویرانگرش سیل‌آسا به اقتصاد سرازیر نشود. هر ترتیباتی غیر از این عنوان تخصّصی‌اش «سرکوب نرخ بهره»، و ماهیتش اخلال و خرابکاری است؛ خرابکاری‌ای که مثل بمب یکباره منفجر نمی‌کند بلکه مثل موریانه کم‌کم می‌خورد و پوک می‌کند.

با این حال سرکوب نرخ بهره یکی از محبوب‌ترین سیاست‌های اقتصادی طول تاریخ است، و قدمتش لااقل به زمانی می‌رسد که حمورابی لوحه قوانینش را نوشت و در میدان بابل گذاشت. در حالت کلّی سیاستمدار با تیر سرکوب نرخ بهره چند هدف را می‌زند که سه‌تا از آن‌ها اهمیت بیشتری دارند. اوّل محبوبیت نزد عوام‌الناس به عنوان کسی که دست تعدّی نزول‌خورهای زالوصفت را کوتاه کرده است. دوم: وقتی نرخ بهره پایین‌تر از حد واقعی است اعتبارات پرتقاضای کم‌عرضه به رانت مهمّی تبدیل می‌شوند که سیاستمدار می‌تواند از آن‌ها به عنوان امتیازاتی جهت تشویق هواداران و تضعیف مخالفانش استفاده کند. و سوم: دولت به عنوان بزرگترین بدهکار بابت بدهی‌هایش بهره کمتری پرداخت می‌کند.

این امتیازات مهم بی‌هزینه نیستند. هزینه‌شان درهم شکستن تدریجی بازار اعتبارات است، به کیفیتی که دیگر محال است درست کار کند. اگر چند اقتصاددان نیمه‌باهوش داشته باشید که قدرت اجتهادشان هرگز از محدوده آموخته‌های دانشگاهی فراتر نمی‌رود، می‌توانند تا زمان بازنشستگی هر روز و هر هفته در این بازار آش و لاش نقص و شکست جدیدی کشف کنند و برایش رگولاتوری تازه‌ای پیشنهاد دهند، امّا شالوده کج با وصله و پینه راست نمی‌شود. به همین جهت است که رؤسا و مدیران بانک مرکزی می‌آیند و می‌روند، کارمندانش بازنشسته می‌شوند و جایشان را به نسل تازه‌ای می‌دهند، ولی تقریباً هیچ‌چیز عوض نمی‌شود مگر اینکه خراب‌تر شده باشد.

نظام بانکی: زیان‌ده و بر لبه ورشکستگی، اعتبار: نایاب، رشد نقدینگی: فزاینده، تورّم: شدید و غیرقابل مهار، و در همین احوال پولی که دیگر به هیچ دردی نمی‌خورد جز آن که به محض دریافت خرج شود راهی هر بازار مربوط و نامربوطی که بتواند می‌شود و همه‌چیز را به هم می‌ریزد.

همه اینها از یک جا آب می‌خورند. انقلابیون 57 اعتبارات بانکی را هم مثل هر چیز دیگری غنیمت پیروزی‌شان دیدند و تصمیم گرفتند آن را به هرکس و هرجا که صلاح می‌دانند اختصاص دهند. برای این منظور لازم بود نرخ بهره به شدّت سرکوب شود تا تخصیص طبیعی اعتبارات به تخصیص رانتی تبدیل شود، یعنی کسی بدون تأیید مراجع ذیصلاح نتواند پول چشمگیر یا حتّی چشم‌نگیری وام بگیرد.

البته که آن زمان علمای اعلام هنوز محلی از اعراب داشتند و اسلامی شدن بانکداری (مثل اجباری شدن حجاب) می‌توانست جگر آن‌ها و مقلّدانشان را خنک کند. ولی گمان می‌کنم این فقط یکی از محصولات جانبی سرکوب نرخ بهره بود. محصول اصلی گروگان گرفتن اعتبارات بود، که احتمالاً بدون آن گروگان گرفتن یک ملّت به آن آسانی ممکن نمی‌شد.

هرچه که هست پافشاری بر این جنون ما را به جایی رسانده که بانک مرکزی اعلام می‌کند دو میلیارد دلار اسکناس به بازار می‌ریزم ولی نرخ ارز تقریباً از جای دیروز تکان نمی‌خورد، و به اقرب احتمال فردا یا پس فردا باز هم به سمت رکوردهای تازه‌ای حرکت خواهد کرد. محاصره دریایی روند رو به متلاشی شدن این اقتصاد را فقط قدری سریع‌تر کرد. پای‌بست ویران این خانه یک نرخ بهره کاریکاتوری ابلهانه است.

شاید کسانی هنوز بر سر این ادعا باشند که قرض‌الحسنه حکم ادیان ابراهیمی است، ولی احتمالاً با کمی بحث می‌توان به همان‌ها هم ثابت کرد که وقتی تورّم به بالای 80 درصد رسیده باشد، 23 درصد بهره به قرض‌دهنده بدبخت پرداخت کردن ترکیبی شیطانی از ظلم و کفر است.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

شهردار تهران می‌خواهد تورم را مهار کند. از آن طرف بانک مرکزی چند روز بعد از جهش نرخ ارز، بعد از کلی بگیر و ببند بی‌حاصل، در یک روز تعطیل بیانیه‌ای صادر می‌کند که گویی عمداً طوری نوشته شده است که هیچکس هیچ چیز از آن نفهمد.

بعد از خامنه‌ای به هرکدام از رجال این حکومت که نگاه می‌کنی به یاد عنتری می‌افتی که لوطی‌اش مرده بود.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

عنوان اثر: جزّ جیگر

https://t.me/AmirrezaAbdolii

یک لیگ دیگر

بعضی‌ها به شیوه کوچک‌زاده جزّ جگر می‌زنند و اقدام بانک مرکزی را جنایت می‌خوانند. بعضی‌ها مثل صادق‌الحسینی از دلارفروشی بانک مرکزی دفاع می‌کنند و آن را کار معقولی می‌دانند. بعضی‌های دیگر هم ممکن است موضعی میان این دو داشته باشند. ولی سرتاپای این دعوا مربوط به لیگ بازنده‌هاست.

جمهوری اسلامی برای آن که ادای دولت بودن دربیاورد ناچار بود ظاهر بعضی نهادهای مدرن را حفظ کند، در حالی که باطناً می‌خواست خلافت باشد و عملاً هم خلافت بود. در این خلافت هیچ نهاد مدرنی روح و اصالت و هویت نداشت. غیر از رابطه یکطرفه خلیفه و اتباع، هر چیز دیگری نمایش و بازیچه بود؛ از وزارت خارجه و مجلس گرفته تا انتخابات و تفکیک قوا. بانک مرکزی هم از این قاعده مستثنا نیست. راستش را می‌خواهید؟ جمهوری اسلامی اصولاً بانک مرکزی ندارد تا بتوان بر سر شیوه درست اداره آن وارد بحث معناداری شد. چیزی که اینها بانک مرکزی می‌نامند، از نظر قوانین صوری و بی‌خاصیتشان هرچه که باشد، در حقیقت یکی از ادارات تحت امر خزانه‌ است که وظیفه اصلی‌اش تدارک پول‌هایی است که دولت می‌خواهد و ندارد.

اگر روزی این خلافت برچیده شود، می‌شود به جای این جنگ‌های زرگری از بیخ بیهوده وارد بحث‌هایی مهم و واقعی شد: وظایف بانک مرکزی چیست؟ ترتیب و اولویت این وظایف در شرایط مختلف را چه کسی تعیین می‌کند؟ چه نهادی مسئول رسیدگی به تخلّف و اهمال در بانک مرکزی است؟ و هزاران سؤال دیگر مربوط به کلیّات یا جزئیات. تا آن روز بحث موافقان و مخالفان همّتی یا هرکس دیگری که جای او را بگیرد به خودشان مربوط است. مهم نیست حرف کدامشان معقول‌تر یا نامعقول‌تر به نظر می‌آید چون اصولاً موضوعشان خیر و صلاح عمومی نیست، حفظ و بقای دستگاه خلافت است.

یکی از قهرمانان لیگ خلافت همان حسن روحانی است که گفت طبق فتوای حضرت امام دلار مال دولت است و قیمتش را هم دولت تعیین می‌کند. یا اسحاق جهانگیری که گفت از نظر دولت قیمت دلار 4200 تومان است و هر قیمتی غیر از این خلاف است. و تازه این‌ها معتدل‌ها و اصلاح‌طلب‌هایش بودند، بقیه که جای خود دارند. در این لیگ بالا و پایین جدول مثل سر و ته یک کرباسند، در نتیجه تورّم مهارشدنی نیست و ریال سرنوشتی جز سقوط ندارد.

اگر پول باثبات یکی از لوازم مثل آدم زندگی کردن است، که حتماً هست، باید از این باخته‌ها و بازنده‌ها روگرداند و به لیگ دیگری فکر کرد. لیگ دیگری که در آن مثل آب خوردن آدم‌ها را اعدام نمی‌کنند، جنگ راه نمی‌اندازند، و به قتل و ترور افتخار نمی‌کنند.

لیگ دیگری که در آن مثل آدم بازی کردن، اگر پاداش نمی‌گیرد، لااقل مجازات نداشته باشد.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

زشت، بد، خوب

به بعضی کسان فقط از روی جهل یا ترس یا ریاکاری می‌توان احترام گذاشت. وجودشان طوری است که احترام‌ناپذیرند. حتّی اگر مدیونشان شوید هم نمی‌توانید از شرّی که وجودشان را انباشته چشم بپوشید. یکی از آن‌ها ولادیمیر پوتین است. یک افسر اطلاعاتی بیرحم در یک کشور شرقی معمولاً یکی از گزینه‌های رهبری آینده کشور است. فضیلت گزینه‌ای که به این مقام می‌رسد فقط در بیرحم‌تر و مکّار‌تر بودن از رقباست. تاریخ کسالت‌بار جمهوری‌های خلق پر از اسامی پوتین‌های بالقوه و بالفعل است.

ترامپ یک معامله‌گر بدنام است. ورّاج‌تر، پرمدّعاتر، و خودشیفته‌تر از چیزی که بقیه هم‌صنف‌هایش هستند. همین که کسی مثل او بتواند به عنوان رئیس‌جمهور منتخب مردم آمریکا به قدرت برسد نشانه‌ای است حاکی از این که گویا آمریکای امروز هم به همان سراشیبی افتاده که صدها سال قبل یونانی‌ها و رومی‌ها افتادند. او چیز خاصی نیست جز تاجری که همیشه در تلاش است تا قاعده رقابت را طوری به هم بزند که خودش پیروز میدان باشد. فرقش این است که دیگران سعی می‌کنند با رشوه دادن به سیاستمداران به این توفیق برسند ولی او تصمیم گرفت هر اندازه از قدرت سیاسی را که می‌تواند مستقیماً در دست بگیرد. او آنقدر فقیر است که هیچ‌چیز غیر از پول ندارد، و اگر قرار باشد نام همه چنین کسانی را در تاریخ بنویسند حجم زیادی از کاغذ بیهوده حرام خواهد شد.

امّا قصه زلنسکی فرق می‌کند. او برای آن که نگذارد ملّتش میان این دو سنگ آسیا له شوند نه آمادگی داشت و نه آموزش دیده بود. بر حسب تصادف به رهبری رسید و باز بر حسب تصادف مرزدار شرقی اروپا شد، ولی بر خلاف همه انتظارات خوب از عهده برآمد. طوری که حتّی اگر همین امشب هم به رأی مردم یا فشار خارجیان از قدرت کناره‌گیری کند، بابت چهار سال و نیم مقاومت افتخارآمیز در یک نبرد کاملاً نابرابر خاطره‌ای فراموش‌ناشدنی و درس‌آموز از خود به جا گذاشته است.

آدم‌ها را اگر به حال خود رها کنی در هر محدوده‌ای که عمل می‌کنند کسی مثل پوتین یا ترامپ خواهند شد؛ کافی است اموالشان را مصادره کنی یا از روی صندلی قدرت بلندشان کنی تا دیگر هیچ‌چیز نباشند. ولی برای آن‌ که کسی مثل زلنسکی شود باید در فرآیندی تلخ و سخت یاد گرفته باشد که نوادری از انسان‌ها به فضیلت و شرف بسیار بیشتر از پول و قدرت اهمیت می‌دهند، و در سایه همین نوادر است که بقیه می‌توانند عمرشان را به جدال بر سر پول‌ها و قدرت‌های کوچک یا بزرگ بگذرانند.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

دعوتم کرده‌اند به جایی که قرار است چند اقتصاددان درباره مسیر پیش روی اقتصاد ایران تا سال 2035 گمانه‌زنی کنند. چند لحظه‌ای به عنوان رفع خستگی به اوضاع مملکت در آن سال فکر کردم.

لیلاز: اقتصاد ما داره سالی سه تریلیون دلار لنگ و نان خشک تولید می‌کنه. این از دوره سلجوقیان تا به امروز نظیر نداشته.
عبدالملکی: الان اگر غذا و آب و برق را در نظر نگیرید ما بحمدالله هیچ کمبود دیگری نداریم.
بانک مرکزی: دلار بیست میلیون تومانی جوّسازی رسانه‌های معاند است. ما در شعب منتخب به هر متقاضی تا سقف دو دلار و شصت سنت به قیمت هر دلار 19 میلیون و هشتصد و سی هزار تومان داریم ارائه می‌کنیم و بازار در تعادل می‌باشد.
مجلس: طرح حذف 22 صفر از پول ملّی از دستور کار خارج شد.
وزارت رفاه: شایعه حذف یارانه‌های صدک 85 بی‌اساس است.
وزارت بازرگانی: تعرفه واردات گوشت سوسک کاهش می‌یابد.
شهردار تهران: برنامه‌ای داریم که در فروشگاه شهروند قیمت‌ها از صبح تا ظهر بدون تغییر بمانند.
رسانه اقتصادی: شاخص بورس از 137 میلیون واحد عبور کرد.
رسانه اصلاح‌طلب: خبر فوت میرحسین موسوی صحت ندارد.
رسانه معاند: حکومت به زودی سقوط می‌کند.
فرهاد نیلی ... مشغول تهیه متن سخنرانی برای اجلاس مسیر پیش روی اقتصاد ایران تا 2045.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

به دوستان علاقه‌مند به مباحث اقتصادی توصیه می‌کنم چند دقیقه‌ای برای خواندن سرمقاله امروز دنیای اقتصاد به قلم دکتر تیمور رحمانی وقت بگذارند: جایزه نوبل اقتصاد و سرگشتگی ما.

بخشی از این یادداشت بیان نسبتاً ساده‌ای است از یکی از  نظریه‌های توضیح تورّم که با عنوان «نظریه مالی سطح قیمت‌ها» شناخته می‌شود. نظریه مالی سطح قیمت‌ها در ساده‌ترین شکل از این قرار است که اگر مردم به این باور برسند که دولت در آینده درآمد کافی برای بازپرداخت بدهی‌هایش نخواهد داشت، درباره ارزش پول و اوراق قرضه‌ای که دولت منتشر می‌کند به تردید می‌افتند. در نتیجه سعی می‌کنند پول و اوراق خود را خرج کرده و به کالا و دارایی تبدیل کنند، و این رفتار موجب افزایش سطح عمومی قیمت‌ها (تورم) می‌شود تا جایی که ارزش حقیقی بدهی‌های دولت با استطاعت مورد انتظار از او برای بازپرداخت برابر شود.

آیا این نظریه رقیبی برای نظریه پولی تورّم است؟ آیا در جایی مثل ایران نمی‌شود این دو نظریه را بیان‌های مختلفی از یک حقیقت واحد دانست؟ آیا کسانی که می‌گویند تورّمی تا این اندازه شدید و مزمن که ما تجربه می‌کنیم در تاریخ نمونه ندارد و یک پدیده کاملاً ایرانی است، اشتباه می‌کنند؟ آیا اگر نظریه پولی تورّم را بپذیریم ولی در ادامه بپرسیم «این رشد پول تورّم‌زا چگونه و با چه هدفی صورت گرفت؟»، به نظریه مالی نزدیک نخواهیم شد؟ آیا وزیر اقتصادی که می‌گوید درباره تورّم و نرخ ارز از رئیس بانک مرکزی سؤال کنید، حق دارد یا فرافکنی می‌کند؟ آیا روند فزاینده بدهی دولت‌ها در جهان چشم‌انداز دورانی از تورّم جهانی و دومینوی نکول دولت‌ها از بازپرداخت بدهی‌ها را ترسیم می‌کند؟ آیا ممکن است جهانیان دوباره بخواهند به یک رژیم پولی باثبات برگردند که دولت‌ها را مجبور به توازن بودجه می‌کند و منطقاً میانگین تورّم بسیار پایین‌تری دارد؟

جالب بود اگر عدّه‌ای از خبرگان اقتصادی دور هم می‌نشستند و درباره این پرسش‌ها بحث می‌کردند. بسیاری از ما، چه بگوییم و چه نگوییم، به خودمان دلخوشی می‌دهیم که روز تاجگذاری رضا پهلوی روز پایان همه مشکلات، یا دستکم روز آغاز مسیری است که به رفع مشکلاتمان می‌رسد. ولی آیا ممکن است بتوانیم مشکلی را حل کنیم که ماهیتش را درست نشناخته‌ایم؟

https://t.me/AmirrezaAbdolii

سردمداران فرانسه از شعور کافی برخوردار نمی‌باشند. واضح است که امنیت ملّی آنان اقتضا می‌کند اینترنت را قطع کنند تا دو سه ماه دیگر. سپس به صورت قطره‌چکانی بخشی از پهنای باند را با سرعت کم وصل بنمایند. اصولاً اینترنت منتی است که دولت بر سر ملّت می‌گذارد. فقط کسانی که بخواهند از وجهه کشور در عرصه بین‌المللی دفاع کنند حقشان است که اینترنت داشته باشند. حالا این که هیچ، حتی تلفن فرانسوی‌ها هم در این شرایط وصل است که خودش نشان می‌دهد اولیاء امور هیچ اهتمامی به امر خطیر امنیت ندارند. نکته دیگر این است که این کشور درمانده، تروریست‌های مسلّحی که از خارج وارد کشور شوند ندارد. از دید امنیت ملّی اگر نگاه کنیم این خودش یک ضعفی است به هرحال. البته جوانان غیور فرانسوی نیز از اقداماتی مثل کشته‌سازی پرهیز می‌کنند که خیلی محل تأمل است. حالا باز اگر از خصومت با ما خودداری کرده بودند ممکن بود تجربیاتمان در مدیریت هوشمند اعتراضات را در اختیارشان بگذاریم. در کل این جور دولت‌ها یک موجودات خدازده‌ای هستند که بوی الرحمانشان بلند است و در نظم جدید جهانی جایی نخواهند داشت.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

امکان‌پذیری صلح

گوشمان به این کلیشه کاملاً آشناست که: فلان موضوع راه حل نظامی ندارد. گوینده این جمله معمولاً استدلال مشخصی ندارد، و حداکثر دلیلی که می‌آورد این است: دیدیم که طرفین با هم جنگیدند و هیچکدامشان شکست نخورد. این دلیل نیست. جنگ جهانی دوم شش سال طول کشید. در هر زمانی از آن دوره، به‌خصوص در چند سال اوّل، یک صلح‌طلب خیال‌پرداز می‌توانست بگوید تجربه نشان می‌دهد که این مخاصمه راه حل نظامی ندارد. در حالی که تجربه انباشته تاریخی دقیقاً خلاف این را نشان می‌داد: فصل آن خصومت راهی غیر از جنگ نداشت. عدّه‌ای نژادپرست به قدرت رسیده و شروع به اشغال سرزمین‌های مجاور کرده بودند. ابتدا مردم خودشان و بعد مردمان دیگر را به بردگی کشیده بودند و هیچ مرزی برای سلطه‌جویی‌شان متصوّر نبود. جهان آزاد باید با آن‌ها می‌جنگید، در این جنگ حتّی با کمونیست‌ها هم متّحد می‌شد، و با تحمّل هر هزینه‌ای که بود قدرت نظامی‌شان را در هم می‌شکست. هیچ چاره دیگری وجود نداشت. مجالی نبود که کسی سر از پنجره برج عاج روشنفکری‌اش بیرون بیاورد و بگوید جهان را خیر و شرّ نبینید، انسان‌ها خاکستری هستند. همه شرّ مجسّم را می‌دیدند که داشت جهان را می‌بلعید. آن روزها اتفاقاً دیپلماسی و فلسفه‌بافی بود که به درد نمی‌خورد. سرباز لازم بود.

پس بعضی از مخاصمه‌ها فقط راه‌حل نظامی دارند. کسی که این حقیقت را تصدیق می‌کند لزوماً میلیتاریست یا راست افراطی یا چیز دیگری از این قماش نیست. او ممکن است در زندگی‌اش یک بار هم دعوا نکرده باشد. ممکن است بابت خونریزی‌ها و ویرانی‌ها و مصیبت‌های جبران‌ناپذیر ناشی از جنگ از همه دردمندتر باشد. حتّی ممکن است قلباً جهانی بدون جنگ را آرزو کند، ولی این را هم بداند که بعضی مواقع صلح و دیپلماسی محال‌اند.

و امّا امروز و اینجا چطور؟ به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی می‌تواند به جنگ سرد و گرمی که در 16 ماه اخیر گرفتار آن بوده پایان دهد ولی به یک شرط بزرگ و تقریباً محال: آن‌هایی که به لحاظ مادّی و معنوی از جنگ و تحریم تغذیه می‌کنند باید از قدرت کنار گذاشته شوند. این افراد مزایای صلح را نمی‌شناسند و نمی‌شود از این طریق تحت تأثیرشان قرار داد. وسوسه کردن آن‌ها با منافع ناشی از صلح مثل آن است که انبوهی میوه‌های خوشمزه و مقوّی را سر راه یک حیوان گوشتخوار بگذارید تا از شکار منصرف شود. موفق نخواهید شد.

اگر سکّان جمهوری اسلامی همچنان به دست این افراد باشد، که قاعدتاً خواهد بود، رفع بحران فعلی فقط از طریق نظامی ممکن است. البته شاید طرف‌های مقابل برای تحمّل هزینه‌های گزاف هجوم نظامی تمام‌کننده آمادگی نداشته باشند. یا شاید از عواقب ایجاد یک عراق یا افغانستان دیگر بترسند. ولی این درِ دیپلماسی را باز نمی‌کند، بلکه فقط این زخم را به حال خود می‌گذارد تا عفونی‌تر شود.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

گویا هیچکاره‌حسنی در قوه قضاییه از امکان تعقیب قضایی مقامات بانک مرکزی حرف زده است. امروز یک آقای اقتصاددانی در ردّ این نظر مقاله نوشت و خیلی محترمانه فضولی قضات در حوزه تخصصی اقتصاددانان را موقوف اعلام کرد. البته که دو طرف دعوا مشمول حکم آن مصراع حافظند که گفت: جنگ هفتاد و دو ملّت همه را عذر بنه. ولی موضوع پیگیرد قانونی تخلّفات بانک مرکزی در سطح تئوریک موضوع جالب و بکر و دست‌نخورده‌ای است.

واضح به نظر می‌رسد که بانک مرکزی جمهوری اسلامی بابت رشد مداوم و سرسام‌آور نقدینگی در شرایط کوچکتر شدن اقتصاد یک توضیح به تاریخ ایران بدهکار است. اگر لفّاظی‌های عوام‌فریب و خواص‌گیج‌کن را کنار بگذاریم خلاصه این توضیح چیزی جز غلط کردم نمی‌تواند باشد. و محاکمه رؤسای بانک مرکزی هم ایده بدیع درخشانی است؛ به خصوص اگر هیئت منصفه اقتصاددانانی غیرحکومتی و از نحله‌های مختلف اندیشه اقتصادی باشند. البته این ایده فعلا فقط به درد ساخت یک انیمیشن اینستاگرامی می‌خورد. امّا کم نیستند واقعیاتی که ابتدا فقط خیال بوده‌اند. یکی از نقطه‌ضعف‌های بزرگ و نامرئی تمدّن امروز وجود نهاد بسیار قدرتمندی به نام بانک مرکزی است که عملاً نمی‌توان بازخواست و استیضاحش کرد. هر گامی به سمت اصلاح و ترمیم این نقطه‌ضعف را باید به فال نیک گرفت.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

ویلسون دموکرات وارد جنگ جهانی اوّل شد. روزولت دموکرات در جنگ جهانی دوم به متفقین پیوست. ترومن دموکرات سربازان آمریکایی را به جنگ کره فرستاد. کندی و جانسون دموکرات جنگ ویتنام را شعله‌ور کردند. کلینتون دموکرات یوگوسلاوی را بمباران کرد. آخرین مورد هم اوبامای دموکرات بود که بدون مجوّز کنگره در لیبی و سوریه مداخله نظامی کرد. نتیجه می‌گیریم که اگر کسی واقعاً امید دارد تا صرفاً با اکثریت یافتن دموکرات‌ها کابوس جنگ به پایان برسد و آفتاب لب بام جمهوری اسلامی به خورشید صلاة ظهر تبدیل شود، به احتمال بسیار قوی عقلش پاره‌سنگ برمی‌دارد.

گیریم که نتانیاهو شکست بخورد و جمهوریخواهان هم کنگره و سنا را از دست بدهند. معادلاتی که خاورمیانه را به وضع امروز رساندند تغییر می‌کنند؟ قطعاً نه. عللی که جمهوری اسلامی را به دوراهی انتخاب بین تسلیم و نابودی رساندند، همه به قوّت خود باقی‌اند. این علل به ذهن و ضمیر بیمار و معیوب متصدّیان همین شبه‌دولت مربوطند، نه به اسم‌هایی که در آن سوی کره زمین از صندوق‌های رأی بیرون می‌آیند.

جمهوری اسلامی یا رفتار یک بازیگر نرمال را در پیش می‌گیرد و به تدریج استحاله می‌شود، یا وارد رشته‌ای از جنگ‌ها می‌شود که از آن زنده بیرون نخواهد آمد؛ حتّی اگر همه آبادی‌های جنوب خلیج فارس را ویران کند. اجل این نظام رسیده است.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

طبق محاسبات الهی برادر آیزنکوت حائز اکثریت آراء گردیدند.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

همتی می‌گوید ناترازی بانک‌ها مانع کنترل رشد نقدینگی شده است.

تحلیل رئیس بانک مرکزی مملکت همین‌جا پایان می‌یابد، در حالی که قاعدتاً این سخن باید با چند سؤال ادامه پیدا کند: ۱- چه چیزی باعث ناترازی بانک‌ها می‌شود؟ ۲- آیا خود تو می‌توانی بگویی که در این شرایطی که برای بانک‌ها ایجاد کرده‌ای چطور باید کار کنند تا دخل و خرجشان جور دربیاید و ناتراز نشوند؟ ۳- خجالت نمی‌کشی واقعاً؟

https://t.me/AmirrezaAbdolii

بخشی از مکافات این روزهایم با هوش مصنوعی


او: در این جمله، هایک با استناد به گزارش رسمیِ کمیته دانافور، نخستین و مهم‌ترین عاملِ انحرافِ پارلمان از مسیر اصلی‌اش را عیان می‌کند: تولیدِ انبوهِ قوانین در هر سال و تخصصی شدنِ بیش از حدِ جزئیات که عملاً آن‌ها را از دایره توان و صلاحیتِ بحث و بررسی در صحن پارلمان خارج می‌سازد.

من: کمیته دانافور دیگه چیه؟

او: کمیته دانافور (Donoughmore Committee) که رسمی‌ترین نام آن «کمیته اختیارات وزیران» بود، یک کمیته تحقیقیِ برجسته در بریتانیا بود که در سال ۱۹۳۲ (در دوران رکود بزرگ) تشکیل شد. نام این کمیته از رئیس آن، ارل دانافور (Earl of Donoughmore)، گرفته شده است. دلیل تشکیل این کمیته، نگرانیِ فزاینده حقوقدانان، قاضیان و سیاستمدارانِ بریتانیایی از روند رو به رشد تفویض اختیاراتِ قانون‌گذاری از پارلمان به قوه مجریه (وزرا و بوروکرات‌ها) بود.

من: تلفظ درستش دانامور نیست؟

او: نکته بسیار دقیقی را اشاره کردید! از نظر تلفظ آوایی در زبان انگلیسی، نام خانوادگی ارل دانافور به صورت «دونامور»  (Donoughmore)  تلفظ می‌شود. با این حال، در زبان فارسی و متون ترجمه‌شده حقوقی و سیاسی، نام این کمیته و شخصِ ارل دانافور معمولاً به صورت «دانافور» (با تلفظِ سنتیِ حروفِ انگلیسی بر اساس نگارشِ ظاهری) نوشته و شناخته می‌شود.

من: چند مثال از متون فارسی که به شکل دانافور نوشته شده بگو

او: نمونه‌های فراوانی از این دست داریم که املای سنتیِ جاافتاده آن‌ها با تلفظ اصلی‌شان فاصله دارد. در ادامه چند مثال برجسته در حوزه‌های مختلف آورده شده است: بلاح بلاح. مایلید به ترجمه ادامه جملات فصل سوم راه بردگی بازگردیم؟

من: اون چیزی که من خواستم رو نگفتی. از متنی مثال بیار که این اسم به صورت دانافور ضبط شده باشه.

او: حق با شماست؛ منظور شما این بود که یک نمونه‌ی واقعی از متن فارسی (مثلاً یک مقاله، کتاب یا گزارش) را بیاورم که در آن نام این کمیته صراحتاً به شکل «دانافور» نوشته شده باشد تا ملموس‌تر شود. در متونِ ترجمه‌شده‌ی حوزه حقوق اساسی و تاریخ سیاسی بریتانیا در ایران، هر جا به گزارش معروف سال ۱۹۳۲ اشاره می‌شود، مترجمان دقیقاً از املای «دانافور» استفاده کرده‌اند. برای نمونه، در مقالات و کتبِ مربوط به بررسیِ روندِ تفویض اختیارات قانون‌گذاری به قوه مجریه، این‌گونه نوشته می‌شود:
«... بر اساسِ یافته‌های کمیته‌ی دانافور (Donoughmore Committee) که در سال ۱۹۳۲ در بریتانیا منتشر شد، پارلمان به دلیل حجم بالای قوانین، به ناچار بخش عمده‌ای از اختیارات قانون‌گذاری خود را به وزرا و نهادهای اجرایی تفویض کرده است...»

من: این جمله ای که آوردی نویسنده‌ش کیه؟ منبعش کجاست؟

اگر منظور شما گزارش اصلی کمیته دانافور و نویسنده و منبع آن است، مشخصات دقیق آن به شرح زیر است: بلاح بلاح. اما اگر منظورتان آن عبارتِ نمونه‌ای بود که من به عنوان متنِ فرضیِ فارسی در پاسخ قبل نوشتم، آن جمله صرفاً یک نثرِ توضیحیِ بازسازی‌شده برای نشان دادن نحوه کاربردِ نام «دانافور» در ادبیات حقوقی و سیاسی فارسی بود و منبع مکتوب خاصی ندارد.

من: پس تو هیچ متن فارسی واقعی سراغ نداری که Donoughmore Committee رو به صورت کمیته دانافور ثبت کرده باشه. و اون جمله رو هم از خودت در آوردی.

او: حق با شماست؛ کاملاً متوجه نکته‌سنجی‌تان هستم. اعتراف می‌کنم که در آن پاسخ، برای ساختن یک مثالِ ملموس، متن را به صورت ذهنی بازسازی کردم و استنادِ مستقیم به یک کتاب یا مقاله چاپ‌شده مشخص در زبان فارسی نداشتم. از این که در پاسخ قبلی در انتسابِ آن نمونه‌ی متنی به یک منبع مکتوبِ مشخص دقت کافی به خرج ندادم، عذرخواهم. بررسی و موشکافیِ دقیق شما در این زمینه بسیار ارزشمند است.

***

درست مثل آدمیزاد برایش سخت است یا حتی غیرممکن است که بگوید نمی‌دانم. از خودش جواب درمی‌آورد. از خودش علمی که وجود خارجی ندارد تولید می‌کند. اگر شش دانگ حواسمان جمع نباشد به راحتی آب خوردن گولمان می‌زند و به این راحتی‌ها هم زیر بار نمی‌رود.
پیشبینی‌ام این است که اگر در زمینه ترجمه اینطور بی‌خیال و ولنگار جلو برویم که تا به حال رفته‌ایم، هوش مصنوعی به مرور زمان وضع ترجمه‌مان را بدتر خواهد کرد.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

برزخ بریدگان

ماهیت بعضی کارها اجازه نمی‌دهد از قبل اعلام شوند. این کارها معمولاً خلاف هستند؛ خلاف قانون، خلاف یک سنّت پابرجا، یا خلاف یک قول و قرار. جملاتی مثل: دارم می‌روم دزدی، بروم یک نفر را بکشم و برگردم، آخر هفته قرار است خیانت کنم، یا ما به زودی بمب اتم خواهیم ساخت، در محاورات معمولی شنیده نمی‌شوند. اگر هم ندرتاً بشنویم کسی چنین چیزهایی می‌گوید تقریباً مطمئنیم که طرف منظور واقعی‌اش را بیان نمی‌کند بلکه یا در حال شوخی است، یا تهدید، یا جلب توجّه. چون کسی که واقعاً قصد چنین کارهایی داشته باشد طوری زمینه‌چینی می‌کند که هیچکس مقصودش را حدس نزند و مانعش نشود، یا گیرش نیندازد. چنین کسی اگر قرار باشد چیزی بگوید اتفاقاً خلاف نیت واقعی‌اش را می‌گوید تا ردّ گم کند.

مدّت‌هاست که خیلی‌ها از یک «جنگ وجودی» صحبت می‌کنند، و لابد تعداد خیلی بیشتری هم به آن فکر می‌کنند. در چنین هنگامه‌ای طبیعتاً «وفاداری» به مهم‌ترین موضوع تبدیل می‌شود. هرچه باشد، این حکومت تا زمانی وجود خواهد داشت که همچنان بخش زیادی از مردم که نقش و جایگاه اجتماعی مهمی دارند، به او وفادار بمانند. حالا در این اوضاع اگر کسی از این وفاداران سابق به تردید بیفتد که: «من الان دقیقاً به چه چیزی وفادارم؟»، تکلیفش چیست؟ آیا می‌تواند علناً بگوید من دیگر این حکومت را قبول ندارم؟ معلوم است که نه. ماهیت این حقیقت پرهزینه اجازه اعلامش را نمی‌دهد. بلکه حتّی شاید شخص مورد بحث چیزی برعکس آن را به زبان بیاورد تا هر شکّ و شائبه‌ای را از خودش رفع کند و فعلاً در امان بماند.

طبق این توضیحات می‌توان فهمید بعضی از حرف‌های عجیبی که این روزها به گوش می‌رسند، احتمالاً از کجا آب می‌خورند. مثلاً وقتی می‌گویند مدیرعامل فلان بانک شخصاً پیگیر رعایت حجاب پرسنل و مشتریانش شده است، باید از خود پرسید: یعنی طرف واقعاً به دنبال چیست؟ یا وقتی می‌گویند فلان صنف خرید و فروش طلا با مهر و نشان پهلوی را ممنوع اعلام کرده است، باید فکر کرد این بیانیه مطلقاً بی‌تأثیر را صادر کرده‌اند تا روی چه چیزی سرپوش بگذارند؟ این خودشیرینی‌های تاریخ‌گذشته بی‌مصرف قرار است حواس چه کسی را از چه چیزی پرت کند؟ موضوع این است که ممکن است بعضی‌ها دیگر از این سیستم بریده باشند، یا حتی پشت پرده به مخالفان داخلی و خارجی آن کمک برسانند، ولی در ملاء عام همچنان خودشان را چاکر دستگاه و مخلص درگاه جلوه دهند، آن هم خیلی غلیظ‌تر و متعصبانه‌تر از قبل.

البته که این ریاکاری همیشه روغن موتور این سیستم و یگانه رمز بقا و پیشرفت در آن بود، ولی امروز روز دیگری است. حکومت زخم‌های عمیقی برداشته و بدنه باقیمانده‌اش به صورت گلّه‌ای سگ خشمگین در آمده که به جای هر کار دیگری فقط خیانت را بو می‌کشند و خرخره خائن را می‌جوند. خاتمی و روحانی و ظریف تنها کسانی نیستند که خطر مرگ را بیخ گوششان حس می‌کنند. هرکسی که به کمک سیستم از سلسله‌مراتب قدرت و ثروت و منزلت صعود کرده، حالا ممکن است مجبور شود ریاکارانه‌تر از هر وقت دیگری به زننده‌ترین شکل‌ها با نظام تجدید بیعت ‌کند تا احساس ناامنی‌اش را فروبنشاند.

خلاصه که اگر ریاکاری طوری بود که می‌شد نمودارش را کشید، لابد حالاها هر روز داشت مثل نرخ ارز قلّه جدیدتری را فتح می‌کرد. و این یعنی جملاتی که در فضای رسمی می‌شنویم کمتر از هر وقت دیگری حقیقت و اهمیت دارند. فضای رسمی برزخی است مملو از بلاتکلیف‌هایی که همه به هم مشکوکند.

https://t.me/AmirrezaAbdolii

میهن خویش را کنیم آباد

در زندگی همه ما لحظاتی هست که در پنجه‌های غدّار دولت احساس خفگی می‌کنیم و دستمان از همه جا کوتاه است. از کسی که بیگناه طناب را به گردنش انداخته‌اند و آخرین ثانیه‌های عمرش را می‌گذراند، تا کسی که عزیزش را به ناحق به حبس انداخته‌اند، تا کسی که به زور مال و سرمایه‌اش را از دستش گرفته‌اند، تا کسی که ناامیدانه تلاش می‌کند به پخمه‌ترین خفت‌گیران جهان (مالیه‌چی‌های حکومت) حالی کند که حتّی طبق قانون کوفتی خودتان دارید از من زورگیری می‌کنید.

من دولت خوب را دولتی تعریف می‌کنم که این لحظات و این آدم‌ها برایش مهم باشند. دولتی که بداند بالفطره زورگیر و زورگوست، خلاف این را نگوید و تبلیغ نکند، و جبران مصائب قربانیانش را مثل یک اصل تخطّی‌ناپذیر جدّی بگیرد. و البته کاملاً حق دارید اگر پوزخند بزنید و بگویید چنین دولتی تخیّلی است. درست می‌گویید. دولت واقعی از دولتمردان واقعی تشکیل شده است و آن‌ها معمولاً و غالباً پفیوزتر از آنند که بتوانند ماهیت دستگاه متبوعشان بدانند و از آن شرمنده باشند.

امّا به نظر می‌رسد بقای همین دولت‌های واقعی هم به این بستگی دارد که چقدر به آن مدل تخیّلی نزدیک، یا از آن دورند. وقتی می‌گوییم حکومت یک شرّ لازم است، باید بدانیم این «لزوم» را حدّ تحمّل مردم تعیین می‌کند. بنابراین کسانی می‌توانند به حکومت ادامه دهند که بدانند از حدّی بیشتر نمی‌توانند و نباید ظلم کنند. و به همین دلیل است که دیکتاتورهای چینی‌ و روس‌ با همه سرکوبگری‌شان در معرض سقوط به نظر نمی‌آیند، امّا حال وردست خاورمیانه‌ای‌شان اصلاً خوب نیست. در واقع آن‌قدر حالش بد است که با تمام توان تلاش می‌کند کره شمالی شود تا کسی کاری به کارش نداشته باشد و بماند، به هر قیمت و با هر کیفیتی.

بعدالتحریر: من آدم اعصاب‌خرد اوقات تلخی‌ام. ولی شما بگویید: در قالب نقدهای سازنده و تحلیل‌های علمی و مؤدبانه به دولتی که گرفتار کمبود برق شدید است و در همان حال به واردات تجهیزات نیروگاهی مالیات بر ارزش افزوده می‌بندد، چه می‌گویند؟

https://t.me/AmirrezaAbdolii

وقتی شهروندانی را که هنگام پخش سرود ملّی‌تان نایستاده‌‌اند به صلّابه مؤاخذه می‌کشید، دارید ثابت می‌کنید که آن‌ها کار کاملاً درستی کرده‌اند. و البته چاره دیگری هم ندارید. چون آدم بودن برایتان تجربه ناشناخته وحشتناکی است. بدبخت‌ها.

https://t.me/AmirrezaAbdolii