کریستوفر هیچنز
چگونه دین همه‌چیز را مسموم می‌کند

سال ۲۰۰۷، کریستوفر هیچنز، روزنامه‌نگار و نویسنده‌ بریتانیایی-آمریکایی، کتابی منتشر کرد با زیرعنوانی که خودش طعنه‌آمیز بود: «چگونه دین همه‌چیز را مسموم می‌کند». همچنان که خود این کتاب «خدا بزرگ نیست» نه نقدی آرام، بلکه یورشی همه‌جانبه به مسیحیت، اسلام، یهودیت و هر ادعای وحی الهی بود.

هیچنز استدلال کرد دین نه فقط نادرست، بلکه از نظر اخلاقی خطرناک است؛ چون بر «فرمانبرداری کورکورانه» تکیه دارد و وجدان فردی را قربانی می‌کند. جمله‌ معروفش این بود: «آنچه بدون شاهد ادعا شود، بدون شاهد نیز می‌تواند رد شود.»

او با استناد به تاریخ، فهرستی از خشونت‌های دینی ارائه داد، از جنگ‌های صلیبی و تفتیش عقاید تا سرکوب علم توسط کلیسا (پرونده‌ گالیله) و خشونت‌های معاصر به نام مذهب. استدلالش این نبود که مومنان بد هستند، بلکه ساختار ایمانِ بی‌چون‌وچرا، زمینه‌ساز سوءاستفاده است.

هیچنز به‌طور خاص نهادهای دینی را هدف گرفت، نه فقط ایمان فردی، نوشت قدرت متمرکز در دست روحانیت، همواره به سرکوب پرسشگری و تحقیر عقل منجر شده است.

برخلاف بسیاری منتقدان، او حتی چهره‌های «مقدس» را معاف نکرد. در کتاب دیگرش با موضع مشابه، مادر ترزا را برای همکاری با دیکتاتورها و مخالفت با کنترل بارداری را نقد کرد که نشانه‌ای از سازگاری فکری‌اش.

ریچارد داوکینز و سام هریس بارها از هیچنز به‌عنوان یکی از چهار ستون «خداناباوران نو» یاد کرده‌اند، سبک بی‌پروای او در مناظره با روحانیون، الگویی برای نسل بعدی منتقدان دین شد.

میراث هیچنز امروز در هر بحثی درباره مرز میان احترام به عقیده و حق نقد بی‌امان آن، زنده است.

#نقد_دین #کریستوفر_هیچنز #خداناباور #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

توماس دِ تورکمادا
مردی که به نام خدا، ترس را قانون کرد

اسمش را می‌شنوید و بی‌اختیار به یاد وحشت می‌افتید. توماس دِ تورکمادا، نخستین «تفتیش‌گر اعظم» اسپانیا، نمادی شد از دورانی که تفاوت باور می‌توانست به قیمت جان تمام شود. اما داستان او فقط درباره یک مرد قرون‌وسطایی نیست؛ روایتی از اروپای قرن پانزدهم است که غریب نیست به ایران قرن بیست‌ویکم.

▪️سلطه دینی و یکدستی مذهبی
تورکمادا در حدود ۱۴۲۰ به دنیا آمد و مشاور مذهبی فردیناند و ایزابل شد. در دورانی که دین و حکومت به‌شدت درهم‌تنیده بودند، تفاوت عقیدتی تهدیدی برای نظم اجتماعی تلقی می‌شد. هدف رسمی تفتیش عقاید، شناسایی کسانی بود که از ایمان رسمی فاصله گرفته بودند؛ اما مرز میان باور شخصی و امنیت حکومتی مبهم بود.


▪️تغییر دین؛ انتخاب آزاد یا فشار؟
بخشی از یهودیان و مسلمانان اسپانیا پیش‌تر، گاه داوطلبانه و گاه زیر فشار اجتماعی، به مسیحیت گرویده بودند. اما حتی پس از تغییر دین، متهم می‌شدند باور پیشین خود را در خفا حفظ کرده‌اند. پرسش اصلی این است: اگر فردی از ترس باور خود را پنهان کند، آیا انتخاب او واقعا آزادانه بوده است؟


▪️اخراج، محرومیت و ازدست‌رفتن زندگی
تورکمادا شخصا عامل خشونت خیابانی نبود، اما نامش با فرمان اخراج یهودیان از اسپانیا در ۱۴۹۲ پیوند خورده است. فرمان الحمرا هزاران یهودی را میان ترک اسپانیا یا پذیرش مسیحیت مخیر کرد. فشار مذهبی همیشه با زندان آغاز نمی‌شود؛ گاه با تخریب نمادها، مصادره اموال و حذف از روایت رسمی نیز عملی می‌شود.


▪️آیا ترس می‌تواند باور ایجاد کند؟
اسپانیای امروز با دوره تفتیش عقاید فاصله دارد و تلاش‌هایی برای بازاندیشی درباره گذشته، از جمله در قبال نوادگان یهودیان سفاردی، صورت گرفته است. اما مهم‌ترین بخش این داستان خود تورکمادا نیست؛ پرسشی که زنده می‌ماند این است: آیا برخورد یک جامعه با اقلیت‌های دینی، معیاری برای سنجش اعتمادبه‌نفس آن جامعه است؟

متن کامل این نوشتار را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
توماس دِ تورکِمادا، تفتیش‌گر اعظم دین در اسپانیا؛ دین، سلطه، وحشت
https://dialog.tavaana.org/tomas-de-torquemada/

#خشونت_مذهبی #آزادی_باور #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402