حق نداشتن هیچ باوری؛ اتحادیه‌ای که از حقوق بی‌دینان دفاع می‌کند
نگاهی به اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
تصور کنید حقی که نه به داشتن یک باور خاص، بلکه به نداشتن هیچ باوری هم تعلق می‌گیرد. حق بی‌دین‌بودن. اما در بسیاری از کشورها، از عربستان تا ایران، همین انتخاب می‌تواند به قیمت زندان یا حتی جان تمام شود. یک اتحادیه جهانی، از دل آمستردام ۱۹۵۲، تلاش می‌کند این حق فراموش‌شده را به رسمیت بشناساند.
آزادی باور، شامل آزادی ناباوری
حقوق بشر همه انسان‌ها را فارغ از باورشان در بر می‌گیرد؛ داشتن هر عقیده، ناباوری به آن، یا تغییر از یک ایمان به ایمانی دیگر، همگی حق انسانی محسوب می‌شوند. هر کس می‌تواند بگوید یک دین یا باور خاص نادرست است یا با گفتن «من اعتقاد ندارم» از حق عدم اعتقاد بهره ببرد، بی‌آنکه امنیتش به خطر بیفتد.
نگاهی به گذشته
در جوامع باستانی، افراد بی‌دین اغلب تهدیدی برای نظم تلقی می‌شدند. با گسترش ادیان ابراهیمی، غیرمومنان با چالش‌های بزرگ‌تری مواجه شدند؛ در اروپای قرون وسطی، الحاد بدعت شمرده می‌شد و نظام تفتیش عقاید بسیاری را به شکنجه و اعدام محکوم کرد. حتی امروز، در عربستان الحاد جرم است و در ایران ارتداد می‌تواند به اعدام بینجامد.
اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
«اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا» (اکنون «انسان‌گرایان بین‌الملل») در ۱۹۵۲ در آمستردام تاسیس شد و بر اخلاق‌مداری، خردورزی و جایگزینی برای جزم‌اندیشی مذهبی تاکید دارد؛ بدون تحمیل دیدگاه خود به دیگران. این نهاد گزارش سالانه «آزادی اندیشه» را منتشر می‌کند و از بنیان‌گذاران کمپین «به قوانین توهین به مقدسات پایان دهید»، در واکنش به حمله به شارلی ابدو، بوده است.
آیا این تجربه قابل گسترش است؟
اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق مدنی و سیاسی، آزادی اندیشه و مذهب را حقی مطلق می‌دانند؛ اما تحقق آن در جوامعی با سلطه دینی، صرفا با قوانین روی کاغذ ممکن نیست. آموزش مدنی و آگاهی‌بخشی، مانند فعالیت این اتحادیه، ضروری است. در ایران نیز این ارزش‌ها به‌ویژه میان نسل جوان رفته‌رفته بیش‌تر مورد توجه قرار می‌گیرد.
متن کامل این نوشتار را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
انسانگرایی مدرن و تحول اجتماعی؛
نگاهی به اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
https://dialog.tavaana.org/modern-humanism-txt/
#انسانگرایی #اخلاق #باور #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
نگاهی به اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
تصور کنید حقی که نه به داشتن یک باور خاص، بلکه به نداشتن هیچ باوری هم تعلق می‌گیرد. حق بی‌دین‌بودن. اما در بسیاری از کشورها، از عربستان تا ایران، همین انتخاب می‌تواند به قیمت زندان یا حتی جان تمام شود. یک اتحادیه جهانی، از دل آمستردام ۱۹۵۲، تلاش می‌کند این حق فراموش‌شده را به رسمیت بشناساند.
آزادی باور، شامل آزادی ناباوری
حقوق بشر همه انسان‌ها را فارغ از باورشان در بر می‌گیرد؛ داشتن هر عقیده، ناباوری به آن، یا تغییر از یک ایمان به ایمانی دیگر، همگی حق انسانی محسوب می‌شوند. هر کس می‌تواند بگوید یک دین یا باور خاص نادرست است یا با گفتن «من اعتقاد ندارم» از حق عدم اعتقاد بهره ببرد، بی‌آنکه امنیتش به خطر بیفتد.
نگاهی به گذشته
در جوامع باستانی، افراد بی‌دین اغلب تهدیدی برای نظم تلقی می‌شدند. با گسترش ادیان ابراهیمی، غیرمومنان با چالش‌های بزرگ‌تری مواجه شدند؛ در اروپای قرون وسطی، الحاد بدعت شمرده می‌شد و نظام تفتیش عقاید بسیاری را به شکنجه و اعدام محکوم کرد. حتی امروز، در عربستان الحاد جرم است و در ایران ارتداد می‌تواند به اعدام بینجامد.
اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
«اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا» (اکنون «انسان‌گرایان بین‌الملل») در ۱۹۵۲ در آمستردام تاسیس شد و بر اخلاق‌مداری، خردورزی و جایگزینی برای جزم‌اندیشی مذهبی تاکید دارد؛ بدون تحمیل دیدگاه خود به دیگران. این نهاد گزارش سالانه «آزادی اندیشه» را منتشر می‌کند و از بنیان‌گذاران کمپین «به قوانین توهین به مقدسات پایان دهید»، در واکنش به حمله به شارلی ابدو، بوده است.
آیا این تجربه قابل گسترش است؟
اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق مدنی و سیاسی، آزادی اندیشه و مذهب را حقی مطلق می‌دانند؛ اما تحقق آن در جوامعی با سلطه دینی، صرفا با قوانین روی کاغذ ممکن نیست. آموزش مدنی و آگاهی‌بخشی، مانند فعالیت این اتحادیه، ضروری است. در ایران نیز این ارزش‌ها به‌ویژه میان نسل جوان رفته‌رفته بیش‌تر مورد توجه قرار می‌گیرد.
متن کامل این نوشتار را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
انسانگرایی مدرن و تحول اجتماعی؛
نگاهی به اتحادیه جهانی انسان‌گرا و اخلاق‌گرا
https://dialog.tavaana.org/modern-humanism-txt/
#انسانگرایی #اخلاق #باور #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤2👍2
همان مهارتی که دوستتان را می‌فهمد، خدا را هم برایتان می‌سازد
تا حالا شده در یک اتاق خالی احساس کنید کسی نگاهتان می‌کند؟
یا با خدا، یک روح، یا حتی یک شی بی‌جان طوری حرف بزنید که انگار او هم «می‌فهمد»؟
این تصادف نیست؛ این همان توانایی‌ای‌ست که ما را انسان می‌کند، و همان توانایی است که در دل هر باور دینی نشسته.
🔹 نظریه ذهن چیست؟
Theory of Mind (نظریه ذهن) توانایی شناختی‌ای است که به ما اجازه می‌دهد باور کنیم دیگران هم ذهن، نیت، احساس و خواسته دارند؛ درست مثل خودمان. این توانایی از حدود ۴ سالگی در کودکان شکل می‌گیرد و پایه همدلی، دروغ‌گفتن، داستان‌سرایی و حتی زبان است.
🔹 ارتباطش با باور دینی
پژوهشگران علوم شناختی دین معتقدند وقتی این سامانه «ذهن‌خوانی» را روی موجوداتی که اصلا جسم قابل‌مشاهده ندارند فعال می‌کنیم، محصولش می‌شود باور به خدایان، ارواح و … . ذهن ما طوری تکامل یافته که حتی وقتی طرف مقابل نامرئی است، باز هم برایش نیت و آگاهی قائل می‌شود.
🔹 شاهد تجربی
جاستین بارت و دیگر پژوهشگران نشان دادند کودکان خردسال، پیش از آنکه آموزش دینی رسمی ببینند، به‌طور طبیعی به موجوداتی با دانش و قدرت نامحدود (شبیه خدا) باور پیدا می‌کنند؛ چون سامانه نظریه ذهنشان محدودیتی برای «چه کسی می‌تواند ذهن داشته باشد» قائل نیست.
🔹 چرا این‌قدر قدرتمند است؟
انسان نمی‌تواند «بی‌ذهن» به دنیا نگاه کند. حتی افراد کاملا خداناباور هم در آزمایش‌ها، در لحظات استرس، رگه‌هایی از نسبت‌دادن نیت به رویدادهای تصادفی نشان می‌دهند؛ چون این سامانه بخشی از معماری اصلی مغز است، نه یک انتخاب آگاهانه.
📌 نتیجه؟
باور به موجودات فراطبیعی شاید نتیجه همان مهارتی باشد که به ما اجازه می‌دهد دوستانمان را بفهمیم، عاشق شویم، و داستان بگوییم. مرز میان «فهمیدن آدم‌ها» و «باور به خدایان» شاید آن‌قدرها هم که فکر می‌کنیم دور نیست.
#علوم_شناختی #علوم_شناختی_دین #باور #ذهن #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
تا حالا شده در یک اتاق خالی احساس کنید کسی نگاهتان می‌کند؟
یا با خدا، یک روح، یا حتی یک شی بی‌جان طوری حرف بزنید که انگار او هم «می‌فهمد»؟
این تصادف نیست؛ این همان توانایی‌ای‌ست که ما را انسان می‌کند، و همان توانایی است که در دل هر باور دینی نشسته.
🔹 نظریه ذهن چیست؟
Theory of Mind (نظریه ذهن) توانایی شناختی‌ای است که به ما اجازه می‌دهد باور کنیم دیگران هم ذهن، نیت، احساس و خواسته دارند؛ درست مثل خودمان. این توانایی از حدود ۴ سالگی در کودکان شکل می‌گیرد و پایه همدلی، دروغ‌گفتن، داستان‌سرایی و حتی زبان است.
🔹 ارتباطش با باور دینی
پژوهشگران علوم شناختی دین معتقدند وقتی این سامانه «ذهن‌خوانی» را روی موجوداتی که اصلا جسم قابل‌مشاهده ندارند فعال می‌کنیم، محصولش می‌شود باور به خدایان، ارواح و … . ذهن ما طوری تکامل یافته که حتی وقتی طرف مقابل نامرئی است، باز هم برایش نیت و آگاهی قائل می‌شود.
🔹 شاهد تجربی
جاستین بارت و دیگر پژوهشگران نشان دادند کودکان خردسال، پیش از آنکه آموزش دینی رسمی ببینند، به‌طور طبیعی به موجوداتی با دانش و قدرت نامحدود (شبیه خدا) باور پیدا می‌کنند؛ چون سامانه نظریه ذهنشان محدودیتی برای «چه کسی می‌تواند ذهن داشته باشد» قائل نیست.
🔹 چرا این‌قدر قدرتمند است؟
انسان نمی‌تواند «بی‌ذهن» به دنیا نگاه کند. حتی افراد کاملا خداناباور هم در آزمایش‌ها، در لحظات استرس، رگه‌هایی از نسبت‌دادن نیت به رویدادهای تصادفی نشان می‌دهند؛ چون این سامانه بخشی از معماری اصلی مغز است، نه یک انتخاب آگاهانه.
📌 نتیجه؟
باور به موجودات فراطبیعی شاید نتیجه همان مهارتی باشد که به ما اجازه می‌دهد دوستانمان را بفهمیم، عاشق شویم، و داستان بگوییم. مرز میان «فهمیدن آدم‌ها» و «باور به خدایان» شاید آن‌قدرها هم که فکر می‌کنیم دور نیست.
#علوم_شناختی #علوم_شناختی_دین #باور #ذهن #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍2🤔2❤1
هانا آرنت، یکی از فیلسوفان مطرح سیاسی قرن بیستم، با نگاه موشکافانه‌اش به ماهیت قدرت، توتالیتاریسم و زوال اخلاق در دنیای مدرن شناخته می‌شود.
او در آثار ماندگاری چون «توتالیتاریسم» و «آیشمن در اورشلیم»، هشدار داد که چگونه مدرنیته و بوروکراسی خشک می‌توانند به ظهور «شر بی‌مهار» منجر شوند؛ شری که نه از روی شیطان‌صفتی فردی، بلکه از طریق امتناع از تفکر و از دست رفتن توانایی درک دیگری سرچشمه می‌گیرد.
آرنت با این گزاره تاکید می‌کند که بربریت نه یک پدیده بدوی و دور از دسترس، بلکه محصول فروپاشی پیوندهای انسانی و بی‌تفاوت شدن انسان‌ها نسبت به رنج دیگران است.
هنگامی که همدلی رنگ ببازد، زبان تفکر انتقادی و قضاوت اخلاقی از کار می‌افتد و جامعه آماده پذیرش استبداد می‌شود.
از نگاه آرنت، نجات از این ورطه در گرو احیای «عمل سیاسی»، گفت‌وگوی آزاد و مسئولیت‌پذیری فردی است.
او به ما یادآوری می‌کند که تفکر و توانایی دیدن جهان از زاویه دید دیگری، پناه‌گاه اصلی انسان در برابر تاریکی توتالیتاریسم و بی‌رحمی‌های دنیای معاصر است.
#هانا_آرنت #همدلی #دیگری #توتالیتریسم #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
او در آثار ماندگاری چون «توتالیتاریسم» و «آیشمن در اورشلیم»، هشدار داد که چگونه مدرنیته و بوروکراسی خشک می‌توانند به ظهور «شر بی‌مهار» منجر شوند؛ شری که نه از روی شیطان‌صفتی فردی، بلکه از طریق امتناع از تفکر و از دست رفتن توانایی درک دیگری سرچشمه می‌گیرد.
آرنت با این گزاره تاکید می‌کند که بربریت نه یک پدیده بدوی و دور از دسترس، بلکه محصول فروپاشی پیوندهای انسانی و بی‌تفاوت شدن انسان‌ها نسبت به رنج دیگران است.
هنگامی که همدلی رنگ ببازد، زبان تفکر انتقادی و قضاوت اخلاقی از کار می‌افتد و جامعه آماده پذیرش استبداد می‌شود.
از نگاه آرنت، نجات از این ورطه در گرو احیای «عمل سیاسی»، گفت‌وگوی آزاد و مسئولیت‌پذیری فردی است.
او به ما یادآوری می‌کند که تفکر و توانایی دیدن جهان از زاویه دید دیگری، پناه‌گاه اصلی انسان در برابر تاریکی توتالیتاریسم و بی‌رحمی‌های دنیای معاصر است.
#هانا_آرنت #همدلی #دیگری #توتالیتریسم #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
❤5👍4
وفا کاشفی، شهروند بهائی محبوس در زندان وکیل‌آباد مشهد، به ۶ سال حبس محکوم شد
وفا کاشفی، شهروند بهائی زندانی در وکیل‌آباد مشهد، از سوی دادگاه انقلاب این شهر به مجموعاً شش سال حبس محکوم شد که نیمی از آن به حالت تعلیق درآمده است.
بر اساس حکم صادر شده و ابلاغ‌شده به این شهروند بهائی، آقای کاشفی از بابت اتهام «اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت اجتماعی» به پنج سال حبس و به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به یک سال حبس محکوم گردیده است.
از این میزان، دو سال و شش ماه به حالت تعلیق درآمده و در صورت قطعیت حکم، مجازات اشد یعنی دو سال و نیم حبس تعزیری درباره وی به اجرا درخواهد آمد.
با این حال، وی از اتهامات «توهین به رهبری» و «تشویق مردم به اغتشاشات» تبرئه شده است.
صدور احکام حبس و فشارهای قضایی علیه شهروندان بهائی در حالی تداوم دارد که موج تازه‌ای از سرکوب‌های سیستماتیک، شامل احضارها، بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش منازل، مصادره اموال و صدور احکام سنگین حبس علیه جامعه بهایی در شهرهای مختلف ایران با شدت در جریان است.
#وفا_کاشفی #داستان_ما_یکیست #بهاییان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
وفا کاشفی، شهروند بهائی زندانی در وکیل‌آباد مشهد، از سوی دادگاه انقلاب این شهر به مجموعاً شش سال حبس محکوم شد که نیمی از آن به حالت تعلیق درآمده است.
بر اساس حکم صادر شده و ابلاغ‌شده به این شهروند بهائی، آقای کاشفی از بابت اتهام «اجتماع و تبانی به قصد برهم زدن امنیت اجتماعی» به پنج سال حبس و به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به یک سال حبس محکوم گردیده است.
از این میزان، دو سال و شش ماه به حالت تعلیق درآمده و در صورت قطعیت حکم، مجازات اشد یعنی دو سال و نیم حبس تعزیری درباره وی به اجرا درخواهد آمد.
با این حال، وی از اتهامات «توهین به رهبری» و «تشویق مردم به اغتشاشات» تبرئه شده است.
صدور احکام حبس و فشارهای قضایی علیه شهروندان بهائی در حالی تداوم دارد که موج تازه‌ای از سرکوب‌های سیستماتیک، شامل احضارها، بازداشت‌های خودسرانه، تفتیش منازل، مصادره اموال و صدور احکام سنگین حبس علیه جامعه بهایی در شهرهای مختلف ایران با شدت در جریان است.
#وفا_کاشفی #داستان_ما_یکیست #بهاییان_ایران #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
😡6🕊1
همه‌چیز را یک‌بار زیر سوال ببر تا چیزی محکم بیابی
میراث دکارتی شک روشمند
سال ۱۶۴۱، رنه دکارت در «تاملات در فلسفه اولی» روشی نوشت که در تاریخ فلسفه به «شک روشمند» (Methodic Doubt) شهرت یافت: او تصمیم گرفت هر باوری را که کوچک‌ترین امکان تردید در آن راه دارد، موقتا کنار بگذارد، حتی باورهایی که تمام عمر بدیهی می‌پنداشت. هدف او نابود کردن دانش نبود، بلکه یافتن نقطه‌ای مطمئن بود که بتوان دوباره از آن بنایی استوار ساخت، نقطه‌ای که او آن را در جمله معروف «می‌اندیشم، پس هستم» یافت.
آنچه دکارت را از یک شکاک صرف متمایز می‌کرد، همین قید «روشمند» بود. چارلز سندرس پیرس، فیلسوف و منطق‌دان آمریکایی، در مقاله «برخی پیامدهای چهار ناتوانی» (۱۸۶۸) نقدی به دکارت وارد کرد: از نظر پیرس، شک واقعی نباید امری ساختگی یا صرفا تمرینی روی کاغذ باشد، بلکه باید از مواجهه واقعی با یک مساله یا ناهماهنگی برخیزد. این نقد، بعدها به یکی از خطوط اصلی سنت پراگماتیسم آمریکایی بدل شد: باور را فقط باید وقتی کنار گذاشت که دلیل واقعی برای تردید در آن پیدا شود، نه به‌عنوان تمرینی انتزاعی.
فرانسیس بیکن، پیش از دکارت، در «ارغنون نو» (۱۶۲۰) از «بت‌ها»یی نام برده بود خطاهای نظام‌مند ذهن، مثل تعصب قبیله‌ای یا زبانی که پیش از هر استدلال، داوری انسان را منحرف می‌کنند. بیکن نیز مانند دکارت، اما با ابزاری متفاوت، خواستار پاک‌سازی ذهن از باورهای پذیرفته‌شده بدون بررسی بود، پیش از ساختن هر دانش تازه.
کارل پوپر در قرن بیستم این میراث را در قامتی علمی بازتعریف کرد: به گفته او، ویژگی مشترک باورهای سالم، نه اثبات‌پذیریِ نهایی، بلکه گشودگی‌شان به نقد و آزمون است؛ باوری که از هر شک و آزمون معاف باشد، به گفته‌ی پوپر، دیگر در قلمرو دانش نمی‌گنجد.
نمونه‌ای که این سنت را ملموس می‌کند، انقلاب کوپرنیکی است: نیکلاس کوپرنیک در قرن شانزدهم مدل زمین‌مرکزی‌ای را به چالش کشید که برای هزاران سال بدیهی پنداشته می‌شد؛ نه از سر انکار برای انکار، بلکه چون مشاهدات نجومی با آن مدل همخوانی نداشت نمونه‌ای دقیقا از همان شک برخاسته از شواهد که پیرس بعدها آن را از شک ساختگی متمایز کرد.
آنچه از این سنت فکری برمی‌آید، تصویری است از باور که ارزشش نه در قطعیت اولیه‌اش، بلکه در توانایی‌اش برای تاب آوردن پرسش است.
#دکارت #شک_دکارتی #پرسشگری #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
میراث دکارتی شک روشمند
سال ۱۶۴۱، رنه دکارت در «تاملات در فلسفه اولی» روشی نوشت که در تاریخ فلسفه به «شک روشمند» (Methodic Doubt) شهرت یافت: او تصمیم گرفت هر باوری را که کوچک‌ترین امکان تردید در آن راه دارد، موقتا کنار بگذارد، حتی باورهایی که تمام عمر بدیهی می‌پنداشت. هدف او نابود کردن دانش نبود، بلکه یافتن نقطه‌ای مطمئن بود که بتوان دوباره از آن بنایی استوار ساخت، نقطه‌ای که او آن را در جمله معروف «می‌اندیشم، پس هستم» یافت.
آنچه دکارت را از یک شکاک صرف متمایز می‌کرد، همین قید «روشمند» بود. چارلز سندرس پیرس، فیلسوف و منطق‌دان آمریکایی، در مقاله «برخی پیامدهای چهار ناتوانی» (۱۸۶۸) نقدی به دکارت وارد کرد: از نظر پیرس، شک واقعی نباید امری ساختگی یا صرفا تمرینی روی کاغذ باشد، بلکه باید از مواجهه واقعی با یک مساله یا ناهماهنگی برخیزد. این نقد، بعدها به یکی از خطوط اصلی سنت پراگماتیسم آمریکایی بدل شد: باور را فقط باید وقتی کنار گذاشت که دلیل واقعی برای تردید در آن پیدا شود، نه به‌عنوان تمرینی انتزاعی.
فرانسیس بیکن، پیش از دکارت، در «ارغنون نو» (۱۶۲۰) از «بت‌ها»یی نام برده بود خطاهای نظام‌مند ذهن، مثل تعصب قبیله‌ای یا زبانی که پیش از هر استدلال، داوری انسان را منحرف می‌کنند. بیکن نیز مانند دکارت، اما با ابزاری متفاوت، خواستار پاک‌سازی ذهن از باورهای پذیرفته‌شده بدون بررسی بود، پیش از ساختن هر دانش تازه.
کارل پوپر در قرن بیستم این میراث را در قامتی علمی بازتعریف کرد: به گفته او، ویژگی مشترک باورهای سالم، نه اثبات‌پذیریِ نهایی، بلکه گشودگی‌شان به نقد و آزمون است؛ باوری که از هر شک و آزمون معاف باشد، به گفته‌ی پوپر، دیگر در قلمرو دانش نمی‌گنجد.
نمونه‌ای که این سنت را ملموس می‌کند، انقلاب کوپرنیکی است: نیکلاس کوپرنیک در قرن شانزدهم مدل زمین‌مرکزی‌ای را به چالش کشید که برای هزاران سال بدیهی پنداشته می‌شد؛ نه از سر انکار برای انکار، بلکه چون مشاهدات نجومی با آن مدل همخوانی نداشت نمونه‌ای دقیقا از همان شک برخاسته از شواهد که پیرس بعدها آن را از شک ساختگی متمایز کرد.
آنچه از این سنت فکری برمی‌آید، تصویری است از باور که ارزشش نه در قطعیت اولیه‌اش، بلکه در توانایی‌اش برای تاب آوردن پرسش است.
#دکارت #شک_دکارتی #پرسشگری #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
کعبه پیش از محمد؛ نمادی از «جهالت» یا تلاشی برای «وحدت»؟
پیش از آنکه محمد پا به مکه بگذارد، کعبه از قبل قدسی بود. منابع اسلامی کلاسیک آن دوران را «جاهلیت» می‌نامند؛ واژه‌ای که یعنی نادانی محض. اما اگر آن مردم صرفا نادان بودند، چطور توانستند بنایی بسازند که قبایل رقیب، با خدایان متفاوت، حاضر شدند خدایانشان را کنار هم در یک مکان بگذارند؟
▪️آیا «جاهلیت» واقعا نادانی محض بود؟
برخی پژوهشگران معتقدند جوامع پیش از اسلام صرفا باورهای بی‌نظم نداشتند، بلکه ساختارهای مذهبی، آیین‌ها و مکان‌های مقدس خاص خود را داشتند. آن‌ها ستاره‌شناسی و طب قدیمی می‌دانستند و تقویمی داشتند که با افزودن یک ماه اضافه هر دوازده سال، مشکل عقب‌افتادن سال قمری از خورشیدی را حل می‌کرد؛ ماهی که بعدها به دستور محمد از تقویم حذف شد.
▪️کعبه؛ نقطه اتصال قبایل رقیب
کعبه، فراتر از نقش مذهبی، کارکردی میان‌قبیله‌ای هم داشت. قبایل مختلف عرب با خدایان متفاوت، به کعبه و بت‌های موجود در آن دلبستگی داشتند. برخی پژوهشگران احتمال می‌دهند این فضا می‌توانست به همزیستی میان قبایل کمک کند؛ هرچند نامیدن آن با عنوان «پلورالیسم» امروزی، ساده‌سازی تاریخی به شمار می‌رود.
▪️نابودی بت‌ها؛ اصلاح یا پاک‌کردن حافظه؟
پس از فتح مکه، پیامبر اسلام دستور نابودی بت‌های کعبه را داد؛ اقدامی که در سنت اسلامی نشانه گذار از چندخدایی به توحید تلقی می‌شود. اما از منظر تاریخ ادیان، پرسشی باقی می‌ماند: وقتی یک سنت مذهبی جای سنت‌های پیشین را می‌گیرد، نابودی نمادها و حافظه دینی گذشته چه معنایی دارد؟
▪️رقابتی که پایان نیافت، فقط شکل عوض کرد
محمد نخستین کسی نبود که خدایان مغلوب را نابود کرد؛ در بین‌النهرین باستان نیز شهرهای فاتح، خدای شهر مغلوب را تحقیر و خدای خود را جایگزین می‌کردند. ایدئولوژی محمد در برابر چندخدایی روادار نبود. رقابت بر سر خدا پس از او پایان یافت، اما نزاع بر سر تفسیر خواست خدا، از جمله انشعاب سنی و شیعه، ادامه یافت.
متن کامل را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
کعبه پیش از محمد؛ نمادی از «جهالت» یا تلاشی برای «وحدت»؟
https://dialog.tavaana.org/kaaba/
@Dialogue1402
پیش از آنکه محمد پا به مکه بگذارد، کعبه از قبل قدسی بود. منابع اسلامی کلاسیک آن دوران را «جاهلیت» می‌نامند؛ واژه‌ای که یعنی نادانی محض. اما اگر آن مردم صرفا نادان بودند، چطور توانستند بنایی بسازند که قبایل رقیب، با خدایان متفاوت، حاضر شدند خدایانشان را کنار هم در یک مکان بگذارند؟
▪️آیا «جاهلیت» واقعا نادانی محض بود؟
برخی پژوهشگران معتقدند جوامع پیش از اسلام صرفا باورهای بی‌نظم نداشتند، بلکه ساختارهای مذهبی، آیین‌ها و مکان‌های مقدس خاص خود را داشتند. آن‌ها ستاره‌شناسی و طب قدیمی می‌دانستند و تقویمی داشتند که با افزودن یک ماه اضافه هر دوازده سال، مشکل عقب‌افتادن سال قمری از خورشیدی را حل می‌کرد؛ ماهی که بعدها به دستور محمد از تقویم حذف شد.
▪️کعبه؛ نقطه اتصال قبایل رقیب
کعبه، فراتر از نقش مذهبی، کارکردی میان‌قبیله‌ای هم داشت. قبایل مختلف عرب با خدایان متفاوت، به کعبه و بت‌های موجود در آن دلبستگی داشتند. برخی پژوهشگران احتمال می‌دهند این فضا می‌توانست به همزیستی میان قبایل کمک کند؛ هرچند نامیدن آن با عنوان «پلورالیسم» امروزی، ساده‌سازی تاریخی به شمار می‌رود.
▪️نابودی بت‌ها؛ اصلاح یا پاک‌کردن حافظه؟
پس از فتح مکه، پیامبر اسلام دستور نابودی بت‌های کعبه را داد؛ اقدامی که در سنت اسلامی نشانه گذار از چندخدایی به توحید تلقی می‌شود. اما از منظر تاریخ ادیان، پرسشی باقی می‌ماند: وقتی یک سنت مذهبی جای سنت‌های پیشین را می‌گیرد، نابودی نمادها و حافظه دینی گذشته چه معنایی دارد؟
▪️رقابتی که پایان نیافت، فقط شکل عوض کرد
محمد نخستین کسی نبود که خدایان مغلوب را نابود کرد؛ در بین‌النهرین باستان نیز شهرهای فاتح، خدای شهر مغلوب را تحقیر و خدای خود را جایگزین می‌کردند. ایدئولوژی محمد در برابر چندخدایی روادار نبود. رقابت بر سر خدا پس از او پایان یافت، اما نزاع بر سر تفسیر خواست خدا، از جمله انشعاب سنی و شیعه، ادامه یافت.
متن کامل را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
کعبه پیش از محمد؛ نمادی از «جهالت» یا تلاشی برای «وحدت»؟
https://dialog.tavaana.org/kaaba/
@Dialogue1402
👍1
سم هریس
فیلسوفی که گفت اخلاق را باید با علم سنجید
سال ۲۰۱۰، سم هریس، عصب‌شناس و فیلسوف آمریکایی، کتابی منتشر کرد که مرزی حساس را نشانه گرفت: چشم‌انداز اخلاقی.
ادعای او جسورانه بود: برخلاف باور رایج که علم فقط می‌تواند «هست‌ها» را توصیف کند نه «بایدها» را، هریس گفت علم می‌تواند و باید درباره اخلاق نیز داوری کند.
استدلال او این بود که اخلاق درباره «شکوفایی و رنج موجودات آگاه» است؛ و چون رنج و شکوفایی وضعیت‌های واقعی مغز و تجربه زیسته‌اند، پس می‌توان آن‌ها را مثل هر پدیده دیگر با روش علمی بررسی کرد. به گفته او، سوال‌های اخلاقی «سوالاتی درباره حقایق‌اند، نه فقط سلیقه».
هریس مستقیما به نسبی‌گرایی اخلاقی و فرهنگی حمله کرد؛ ایده‌ای که می‌گوید هر فرهنگ ارزش‌های خودش را دارد و هیچ‌کدام برتر نیست. او پرسید: آیا واقعا می‌توانیم بگوییم جامعه‌ای که زنان را سنگسار می‌کند، از نظر اخلاقی با جامعه‌ای برابر است که حقوق برابر دارد؟
او تصویر «چشم‌انداز اخلاقی» را پیشنهاد داد: مثل چشم‌اندازی جغرافیایی با قله‌ها و دره‌ها؛ برخی شیوه‌های زندگی به قله‌های شکوفایی نزدیک‌ترند، برخی به دره‌های رنج. ممکن است چند قله برابر وجود داشته باشد، اما این به‌معنای برابری همه نقاط نیست.
هریس این نگاه را ابزاری برای مقابله با ریاکاری فرهنگی می‌دانست؛ باور داشت ترس از «قضاوت فرهنگ‌های دیگر» نباید مانع دفاع از حقوق بشر جهانی شود.
دیدگاه او با نقدهای جدی فیلسوفان اخلاق (مانند متهم‌شدن به مغالطه طبیعت‌گرایانه) روبه‌رو شد، اما بحث را در فضای عمومی زنده نگه داشت.
میراث هریس امروز در تلاش برای پیوند علم و اخلاق جهانی، همچنان محل مناظره است.
#سم_هریس #اخلاق #باور #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
فیلسوفی که گفت اخلاق را باید با علم سنجید
سال ۲۰۱۰، سم هریس، عصب‌شناس و فیلسوف آمریکایی، کتابی منتشر کرد که مرزی حساس را نشانه گرفت: چشم‌انداز اخلاقی.
ادعای او جسورانه بود: برخلاف باور رایج که علم فقط می‌تواند «هست‌ها» را توصیف کند نه «بایدها» را، هریس گفت علم می‌تواند و باید درباره اخلاق نیز داوری کند.
استدلال او این بود که اخلاق درباره «شکوفایی و رنج موجودات آگاه» است؛ و چون رنج و شکوفایی وضعیت‌های واقعی مغز و تجربه زیسته‌اند، پس می‌توان آن‌ها را مثل هر پدیده دیگر با روش علمی بررسی کرد. به گفته او، سوال‌های اخلاقی «سوالاتی درباره حقایق‌اند، نه فقط سلیقه».
هریس مستقیما به نسبی‌گرایی اخلاقی و فرهنگی حمله کرد؛ ایده‌ای که می‌گوید هر فرهنگ ارزش‌های خودش را دارد و هیچ‌کدام برتر نیست. او پرسید: آیا واقعا می‌توانیم بگوییم جامعه‌ای که زنان را سنگسار می‌کند، از نظر اخلاقی با جامعه‌ای برابر است که حقوق برابر دارد؟
او تصویر «چشم‌انداز اخلاقی» را پیشنهاد داد: مثل چشم‌اندازی جغرافیایی با قله‌ها و دره‌ها؛ برخی شیوه‌های زندگی به قله‌های شکوفایی نزدیک‌ترند، برخی به دره‌های رنج. ممکن است چند قله برابر وجود داشته باشد، اما این به‌معنای برابری همه نقاط نیست.
هریس این نگاه را ابزاری برای مقابله با ریاکاری فرهنگی می‌دانست؛ باور داشت ترس از «قضاوت فرهنگ‌های دیگر» نباید مانع دفاع از حقوق بشر جهانی شود.
دیدگاه او با نقدهای جدی فیلسوفان اخلاق (مانند متهم‌شدن به مغالطه طبیعت‌گرایانه) روبه‌رو شد، اما بحث را در فضای عمومی زنده نگه داشت.
میراث هریس امروز در تلاش برای پیوند علم و اخلاق جهانی، همچنان محل مناظره است.
#سم_هریس #اخلاق #باور #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
وقتی نقد باور، به نقد وجود تبدیل می‌شود
فرض کنید کسی به شما بگوید «فکر می‌کنم تیم فوتبال موردعلاقه‌ات ضعیف بازی کرد». احتمالا ناراحت می‌شوید، اما زندگی‌تان فرو نمی‌ریزد.
حالا فرض کنید همان فرد بگوید «فکر می‌کنم باور دینی‌ات اشتباه است». برای خیلی‌ها، این جمله مثل یک حمله شخصی احساس می‌شود، نه یک نظر متفاوت.
چرا این دو واکنش این‌قدر متفاوت است؟
روان‌شناس اجتماعی هنری تاجفل، در «نظریه هویت اجتماعی»، نشان داد بخش بزرگی از حس ارزشمندی ما، نه از خود فردی‌مان، بلکه از گروه‌هایی که به آن‌ها تعلق داریم می‌آید.
وقتی دین، تنها یک باور نیست بلکه ستون اصلی هویت فرد، خانواده و اجتماعش باشد، به‌چالش‌کشیدنش دیگر یک بحث فکری نیست؛ تهدیدی علیه خودِ «من» تلقی می‌شود.
اینجاست که مفهوم روان‌شناختی «مدیریت وحشت» (Terror Management Theory) از ارنست بکر وارد می‌شود: بسیاری از نظام‌های معنایی از جمله دین نقش محافظ در برابر اضطراب مرگ و بی‌معنایی را ایفا می‌کنند. هرچه این سپر محکم‌تر لمس شود، هر ترکی در آن حتی یک سؤال ساده می‌تواند به‌جای کنجکاوی، احساس فروپاشی ایجاد کند.
مثالی روشن: کسی که تمام هویتش را در یک شغل گذاشته، با از دست دادن آن شغل، احساس می‌کند «هیچ‌کس» شده. دقیقا همین اتفاق می‌تواند برای کسی رخ دهد که هویتش را صرفا در برچسب دینی‌اش تعریف کرده، هر پرسشی درباره آن برچسب، مثل پرسش درباره هستی خودش احساس می‌شود.
اما نکته مهم اینجاست: دفاع شدید از یک باور، همیشه نشانه درستی آن باور نیست؛ گاهی فقط نشانه این است که چقدر هویت شخصی به آن گره خورده.
پرسشی برای تامل: وقتی از باورهایمان دفاع می‌کنیم، از حقیقت دفاع می‌کنیم، یا از تصویری که از خودمان ساخته‌ایم؟
#باور #تفکر_نقاد #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
فرض کنید کسی به شما بگوید «فکر می‌کنم تیم فوتبال موردعلاقه‌ات ضعیف بازی کرد». احتمالا ناراحت می‌شوید، اما زندگی‌تان فرو نمی‌ریزد.
حالا فرض کنید همان فرد بگوید «فکر می‌کنم باور دینی‌ات اشتباه است». برای خیلی‌ها، این جمله مثل یک حمله شخصی احساس می‌شود، نه یک نظر متفاوت.
چرا این دو واکنش این‌قدر متفاوت است؟
روان‌شناس اجتماعی هنری تاجفل، در «نظریه هویت اجتماعی»، نشان داد بخش بزرگی از حس ارزشمندی ما، نه از خود فردی‌مان، بلکه از گروه‌هایی که به آن‌ها تعلق داریم می‌آید.
وقتی دین، تنها یک باور نیست بلکه ستون اصلی هویت فرد، خانواده و اجتماعش باشد، به‌چالش‌کشیدنش دیگر یک بحث فکری نیست؛ تهدیدی علیه خودِ «من» تلقی می‌شود.
اینجاست که مفهوم روان‌شناختی «مدیریت وحشت» (Terror Management Theory) از ارنست بکر وارد می‌شود: بسیاری از نظام‌های معنایی از جمله دین نقش محافظ در برابر اضطراب مرگ و بی‌معنایی را ایفا می‌کنند. هرچه این سپر محکم‌تر لمس شود، هر ترکی در آن حتی یک سؤال ساده می‌تواند به‌جای کنجکاوی، احساس فروپاشی ایجاد کند.
مثالی روشن: کسی که تمام هویتش را در یک شغل گذاشته، با از دست دادن آن شغل، احساس می‌کند «هیچ‌کس» شده. دقیقا همین اتفاق می‌تواند برای کسی رخ دهد که هویتش را صرفا در برچسب دینی‌اش تعریف کرده، هر پرسشی درباره آن برچسب، مثل پرسش درباره هستی خودش احساس می‌شود.
اما نکته مهم اینجاست: دفاع شدید از یک باور، همیشه نشانه درستی آن باور نیست؛ گاهی فقط نشانه این است که چقدر هویت شخصی به آن گره خورده.
پرسشی برای تامل: وقتی از باورهایمان دفاع می‌کنیم، از حقیقت دفاع می‌کنیم، یا از تصویری که از خودمان ساخته‌ایم؟
#باور #تفکر_نقاد #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍2
چرا گفتگوهای ما کوتاه می‌مانند؟
یک تجربه ساده: از یک نفر بپرس «روزت خوب بود؟» جواب اکثرا یک کلمه است: «آره» یا «نه بد».
اما اگر بپرسی «امروز چه اتفاقی افتاد که برات جالب بود؟»، یهو یک داستان کامل برایت تعریف می‌کند.
تفاوت این دو، فرق بین یک پرسش بسته و یک پرسش باز است؛ و این تفاوت، سرنوشت خیلی از گفت‌وگوها را عوض می‌کند.
پرسش بسته پرسشی است که جواب آن معمولا «بله»، «خیر» یا یک کلمه کوتاه است.
پرسش باز اما در را باز می‌گذارد تا طرف مقابل با کلمات خودش، با جزئیات و احساساتش، پاسخ بدهد.
کارل راجرز، روان‌شناس انسان‌گرا و پایه‌گذار «رویکرد مراجع‌محور» در مشاوره، دهه‌ها پیش نشان داد وقتی درمانگر به‌جای پرسش‌های جهت‌دار و بسته، از پرسش‌های باز استفاده می‌کند، مراجع احساس می‌کند واقعا شنیده می‌شود؛ همین حس شنیده‌شدن است که باعث می‌شود آدم‌ها راحت‌تر حرف بزنند و حتی به راه‌حل خودشان برسند.
از طرف دیگر، پژوهش‌هایی که در حوزه مصاحبه‌های بالینی انجام شده نشان می‌دهند پرسش‌های باز، اطلاعات دقیق‌تر و کامل‌تری نسبت به پرسش‌های بسته به دست می‌دهند؛ چون طرف مقابل مجبور نمی‌شود پاسخش را در قالب «بله یا خیر» فشرده کند و می‌تواند جزئیاتی را بگوید که خودش هم شاید در لحظه اول به آن‌ها فکر نکرده بود.
حالا این سؤال را از خودت بپرس: دفعه بعد که می‌خواهی از یک نفر، مثلا همسر یا همکارت، درباره یک موضوع مهم بپرسی، آیا سوالت را طوری می‌سازی که او فقط بگوید «آره» یا «نه»؟
یا در را باز می‌گذاری تا او واقعا حرف بزند؟
#هنر_شنیدن #گفتگوی_فعال #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
یک تجربه ساده: از یک نفر بپرس «روزت خوب بود؟» جواب اکثرا یک کلمه است: «آره» یا «نه بد».
اما اگر بپرسی «امروز چه اتفاقی افتاد که برات جالب بود؟»، یهو یک داستان کامل برایت تعریف می‌کند.
تفاوت این دو، فرق بین یک پرسش بسته و یک پرسش باز است؛ و این تفاوت، سرنوشت خیلی از گفت‌وگوها را عوض می‌کند.
پرسش بسته پرسشی است که جواب آن معمولا «بله»، «خیر» یا یک کلمه کوتاه است.
پرسش باز اما در را باز می‌گذارد تا طرف مقابل با کلمات خودش، با جزئیات و احساساتش، پاسخ بدهد.
کارل راجرز، روان‌شناس انسان‌گرا و پایه‌گذار «رویکرد مراجع‌محور» در مشاوره، دهه‌ها پیش نشان داد وقتی درمانگر به‌جای پرسش‌های جهت‌دار و بسته، از پرسش‌های باز استفاده می‌کند، مراجع احساس می‌کند واقعا شنیده می‌شود؛ همین حس شنیده‌شدن است که باعث می‌شود آدم‌ها راحت‌تر حرف بزنند و حتی به راه‌حل خودشان برسند.
از طرف دیگر، پژوهش‌هایی که در حوزه مصاحبه‌های بالینی انجام شده نشان می‌دهند پرسش‌های باز، اطلاعات دقیق‌تر و کامل‌تری نسبت به پرسش‌های بسته به دست می‌دهند؛ چون طرف مقابل مجبور نمی‌شود پاسخش را در قالب «بله یا خیر» فشرده کند و می‌تواند جزئیاتی را بگوید که خودش هم شاید در لحظه اول به آن‌ها فکر نکرده بود.
حالا این سؤال را از خودت بپرس: دفعه بعد که می‌خواهی از یک نفر، مثلا همسر یا همکارت، درباره یک موضوع مهم بپرسی، آیا سوالت را طوری می‌سازی که او فقط بگوید «آره» یا «نه»؟
یا در را باز می‌گذاری تا او واقعا حرف بزند؟
#هنر_شنیدن #گفتگوی_فعال #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
Forwarded from گفت‌وشنود
روشنگری سکولار
پیروز بدون هیاهوی تاریخ
ورق بزنید
برخلاف بسیاری از سروصدها، رجزها و فریادهایی که حزب‌ها، دسته‌ها، یا فرقه‌ها بلند می‌کنند تا ادعای پیروزی و سلطه داشته باشند، روشنگری سکولار معمولاً با فریاد، لشکرکشی یا نعره زدن پشت منبر و تربیون پیش نمی‌رود. پیروزی‌های روشنگری انسان‌گرای سکولار، همواره آرام، تدریجی و تقریباً نامرئی بوده است.
ایرانیان دارای سنت دیرینه‌ای از نقد باورهای دینی بوده‌اند. ردپای این سنت را می‌توان در تلاش‌های ایرانیان برای حفظ فرهنگ کهن خود در برابر عربی-اسلامی شدن یا انتقادهای صریح خیام یا طعنه‌های مکرر حافظ به اسلام یا منبر یا سجاده مشاهده کرد.
در دوره مدرن روشنگری، اندیشمندانی مانند لاک، اسپینوزا، ولتر و کانت راه را برای سکولاریسم مدرن هموار کردند. نتیجه این تحول تنها استقلال دین و حکومت از هم نبود؛ بلکه به تدریج سه عرصه را دگرگون کرد:
سکولاریسم سیاسی که قانون را از اقتدار دینی مستقل کرد.
سکولاریسم علمی که داوری درباره طبیعت را به شواهد و آزمایش سپرد.
سکولاریسم فرهنگی که حق انتخاب شیوه زندگی، هنر، آموزش و وجدان فردی را از انحصار نهادهای مذهبی خارج ساخت.
هر بار که یک پرسش علمی جای یک پاسخ خرافی را می‌گیرد، هر بار که برای تصمیم‌گیری به خرد و اخلاق فکر می‌کنیم (نه فقط این که «خدا چه گفته است»)، و هر بار که یک انسان با بازنگری رفتار و پندار خود دست به آفرینش یک خویشتن جدید از خود می‌زند، روشنگری سکولار یک قدم دیگر پیش رفته است. این پیروزی‌ها آرام و بی‌سروصدا است.
سکولاریسم، برنده‌ای است که کمتر جشن پیروزی می‌گیرد؛ بسیاری از کسانی که امروز با سکولاریسم مخالفت می‌کنند، خود هر روز از دستاوردهای سیاسی، علمی و فرهنگی آن بهره می‌برند، بی‌آنکه متوجه باشند این پیروزی، سال‌ها پیش و بی‌سروصدا و در دامان روشنگری مدرن سکولار رقم خورده است. و بسیاری از طرفداران سکولاریسم، زمانی مومنانی سرسخت بودند.
در ایران امروز نیز، با وجود ظاهر اسلامی حکومت، بسیاری از جلوه‌های روشنگری سکولار در زندگی روزمره جامعه در حال گسترش است. نسل‌های جدید بیش از گذشته باورهای دینی را موضوعی شخصی می‌دانند، تصمیم‌های خود را بر پایه علم، تجربه و منافع انسانی می‌گیرند و خواهان قوانینی هستند که بر حقوق برابر شهروندان استوار باشد، نه بر تفسیرهای مذهبی. شاید به همین دلیل، مهم‌ترین تحول امروز ایران نه صرفاً یک رقابت سیاسی، بلکه دگرگونی آرام در شیوه اندیشیدن باشد؛ همان مسیری که کانت آن را خروج از «نابالغیِ خودخواسته» با تکیه بر شهامت و خرد مستقل می‌نامید.
تصویر: گفتار فلسفی در زمینه نجوم، نقاشی از جوزف رایت دربی (قرن هجدهم)
#سکولاریسم #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
پیروز بدون هیاهوی تاریخ
ورق بزنید
برخلاف بسیاری از سروصدها، رجزها و فریادهایی که حزب‌ها، دسته‌ها، یا فرقه‌ها بلند می‌کنند تا ادعای پیروزی و سلطه داشته باشند، روشنگری سکولار معمولاً با فریاد، لشکرکشی یا نعره زدن پشت منبر و تربیون پیش نمی‌رود. پیروزی‌های روشنگری انسان‌گرای سکولار، همواره آرام، تدریجی و تقریباً نامرئی بوده است.
ایرانیان دارای سنت دیرینه‌ای از نقد باورهای دینی بوده‌اند. ردپای این سنت را می‌توان در تلاش‌های ایرانیان برای حفظ فرهنگ کهن خود در برابر عربی-اسلامی شدن یا انتقادهای صریح خیام یا طعنه‌های مکرر حافظ به اسلام یا منبر یا سجاده مشاهده کرد.
در دوره مدرن روشنگری، اندیشمندانی مانند لاک، اسپینوزا، ولتر و کانت راه را برای سکولاریسم مدرن هموار کردند. نتیجه این تحول تنها استقلال دین و حکومت از هم نبود؛ بلکه به تدریج سه عرصه را دگرگون کرد:
سکولاریسم سیاسی که قانون را از اقتدار دینی مستقل کرد.
سکولاریسم علمی که داوری درباره طبیعت را به شواهد و آزمایش سپرد.
سکولاریسم فرهنگی که حق انتخاب شیوه زندگی، هنر، آموزش و وجدان فردی را از انحصار نهادهای مذهبی خارج ساخت.
هر بار که یک پرسش علمی جای یک پاسخ خرافی را می‌گیرد، هر بار که برای تصمیم‌گیری به خرد و اخلاق فکر می‌کنیم (نه فقط این که «خدا چه گفته است»)، و هر بار که یک انسان با بازنگری رفتار و پندار خود دست به آفرینش یک خویشتن جدید از خود می‌زند، روشنگری سکولار یک قدم دیگر پیش رفته است. این پیروزی‌ها آرام و بی‌سروصدا است.
سکولاریسم، برنده‌ای است که کمتر جشن پیروزی می‌گیرد؛ بسیاری از کسانی که امروز با سکولاریسم مخالفت می‌کنند، خود هر روز از دستاوردهای سیاسی، علمی و فرهنگی آن بهره می‌برند، بی‌آنکه متوجه باشند این پیروزی، سال‌ها پیش و بی‌سروصدا و در دامان روشنگری مدرن سکولار رقم خورده است. و بسیاری از طرفداران سکولاریسم، زمانی مومنانی سرسخت بودند.
در ایران امروز نیز، با وجود ظاهر اسلامی حکومت، بسیاری از جلوه‌های روشنگری سکولار در زندگی روزمره جامعه در حال گسترش است. نسل‌های جدید بیش از گذشته باورهای دینی را موضوعی شخصی می‌دانند، تصمیم‌های خود را بر پایه علم، تجربه و منافع انسانی می‌گیرند و خواهان قوانینی هستند که بر حقوق برابر شهروندان استوار باشد، نه بر تفسیرهای مذهبی. شاید به همین دلیل، مهم‌ترین تحول امروز ایران نه صرفاً یک رقابت سیاسی، بلکه دگرگونی آرام در شیوه اندیشیدن باشد؛ همان مسیری که کانت آن را خروج از «نابالغیِ خودخواسته» با تکیه بر شهامت و خرد مستقل می‌نامید.
تصویر: گفتار فلسفی در زمینه نجوم، نقاشی از جوزف رایت دربی (قرن هجدهم)
#سکولاریسم #نقد_دین #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
👍3❤1