نگاهی به نظرگاه «دوم شخص» با اشاره به رمان‌ «کنام»، نوشته «سعید کاویان‌پور»

ویدیوی شماره ۵ از مجموعه #هزار_قاب_نگشوده
بخش #ادبیات

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

مجموعه #هزار_قاب_نگشوده را می توانید از صفحه اینستاگرام شخصی آرمان امیری هم دنبال کنید.

یادداشت وارده: چرا کمپین رفع تحریم مردمی نشد؟

#V 081

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara

کارتون بالا اثری است از «توکا نیستانی».

یادداشت وارده: چرا کمپین‌ رفع تحریم مردمی نشد؟

#V 081

نویسنده میهمان: مهرداد محمدی @mehrdad89

🔸 به نظر می‌رسد که در زمان دولت احمدی‌نژاد، اصلاح‌طلبان دور مانده از قدرت، رقیب اصلی خود را سازمان ملل و یا «دولت امپریالیست آمریکا»، که تحریم‌کنندگان اصلی بودند نمی‌دانستند، چرا که حد فاصل تحریم‌های سال ۸۹ تا پایان دولت دهم، به ندرت می‌توان، موضعی فراگیر از آن‌ها یافت که به جای عامل داخلی، انگشت اتهام را به سمت بازیگران خارجی نشانه بروند. با روی کار آمدن دولت روحانی اما همه چیز عوض شد.

🔹 بلافاصله پس از رأی آوردن حسن روحانی در ایران، ۵۵ زندانی سیاسی خطاب به اوباما نامه‌ای نوشتند و خواستار رفع تحریم‌ها شدند ... انتشار نامه، با حملات شدید اصول‌گرایانی همراه شد که آن را «نامه ننگین» خواندند و کار چنان بالا گرفت که برخی از امضا کنندگان‌اش دوباره متهم و دادگاهی شدند؛ اما مگر موضوع نامه چه بود که جناح مقابل این همه در موردش حساسیت نشان داد؟

🔸 در ابتدای نامه، ضمن اشاره به فشار کمرشکن تحریم‌ها بر توده شهروندان تأکید شده که: «سیر وقایع نیز در سال‌های اخیر به نحوی بوده که امیدی به حل مسئله دیده نمی‌شده است». در ادامه یک قید «اما» به کار رفته که مشخص می‌کند منظور از این «سیر وقایع» چه بوده است: «در انتخابات اخیر ایران، چهره‌ای به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شده که شعار او اعتدال و عقلانیت در سیاست داخلی و خارجی بوده و بنای آن تعامل مثبت در عرصه بین المللی و پیام آن به دنیا تغییر فضا و برقراری تعاملی سازنده و دو طرفه است». کمی جلوتر، برای آنکه هر مخاطبی نسبت به ضرورت و اهمیت این تغییر ایجاد شده کاملا تفهیم شود از قید «اینک وقت آن رسیده است» استفاده می‌شود که مشخص می‌کند اتفاقی در داخل رخ داده که مسأله و وضعیت تحریم‌ها را هم باید دگرگون کند: «ما فکر می‌کنیم اینک وقت آن رسیده است که با هم تاریخ را ورق بزنیم و فصلی نو در نگاه به یکدیگر باز کنیم». و البته نقطه اوج نامه که باز هم بر اهمیت نقش و حضور دولت مورد حمایت اصلاح‌طلبان در بزنگاه این تحول (حذف تحریم‌ها) تاکیدی صریح دارد: «به نظر ما دوره مسئولیت این دولت ممکن است آخرین فرصت برای حل و فصل عقلانی و قابل قبول این چالش برای دو طرف باشد».

🔹 نامه معروف به ۵۵ زندانی سیاسی، هرچند با واکنش شدید جناح اقتدارگرا مواجه شد، اما در سوی دیگر موجی از اقبال فعالین را به همراه داشت. فقط در یک مورد ۴۶۶ نفر از گروه‌های بسیار متفاوت، طومار دیگری امضا کردند که حمایت خود از نامه ۵۵ نفره را اعلام کنند. البته ادعا این نیست که امضاکنندگان این نامه‌ها در دوره احمدی‌نژاد موافق تحریم بوده‌اند، مسأله اینجاست که تمام آن‌ها و بخش بزرگی از شهروندان و فعالان دیگر «خودآگاه یا ناخودآگاه»، اما «به‌درستی» متوجه شده بودند که حتی مباحث حقوق بشری را نیز نمی‌توان در خلأ مطرح کرد و نسبت آن با سیاست‌های داخلی و خارجی را نادیده گرفت. اینان اولویت هر تغییری را به داخل مرزها داده بودند و زمانی که موفق شدند تغییری در داخل ایجاد کنند به مطالبه‌‌گری از جهان پرداختند. بدین ترتیب و در عمل به خوبی نشان دادند که هر دولتی که در ایران روی کار باشد، لزوماً مشروعیت نمایندگی مردم را ندارد. مسأله‌ای که طبیعتا طرف خارجی هم به آن بی‌توجه نبود.

🔸 سال‌ها بعد اما، وقتی گروهی دیگر از اصلاح‌طلبان تلاش کردند تا دوباره اجماعی برای نگارش نامه‌های رفع تحریم خطاب به جهان ایجاد کنند با واکنش سرد و بی‌تفاوت شهروندان مواجه شدند. این بار دیگر هیچ خبری از آن اجماع قبلی به چشم نمی‌خورد؛ اما چرا؟

برای مطالعه نسخه کامل این یادداشت اینجا کلیک کرده یا instant view استفاده کنید.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_

.

از مجموعه #یادآر - ویدیوی شانزدهم
موسیقی: گبه - افسانه جهانگیری، حسین علیزاده

#remember_them

کاری از هما سمیعی @homaSamiei و نیلوفر نوربخش @nilou_nour

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_

یادداشت وارده: زندگی دوگانه روزنامه‌نگاران
یا دستورالعمل روزنامه‌نگاری در دوران اختناق

#V 082
کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام:
@divanesara_
.
کارتون بالا اثر «سلمان طاهری» است.

یادداشت وارده: زندگی دوگانه روزنامه‌نگاران
یا دستورالعمل روزنامه‌نگاری در دوران اختناق

https://t.me/divanesara/1144
#V 082

نویسنده مهمان: مجتبی رحیمی @mmm136777- یکی از روزهای هفته‌ای که گذشت «روز جهانی آزادی مطبوعات» بود که از سال ۹۳ در تقویم سازمان ملل قرار گرفته است. بر اساس گزارش جدید سازمان «گزارشگران بدون مرز»، از میان ۱۷۵ کشور جهان، ایران در رتبه ۱۷۲ از نظر آزادی رسانه و مطبوعات قرار دارد. در آخرین پژوهشی هم که در زمینه تیراژ روزنامه‌های سراسری در ایران انجام شده، میانگین تیراژ کم‌تر از ۲هزار نسخه در روز است. «روزنامه‌ها برای مردم ملال‌آور» شده‌اند؛ هرچند«دولت هم برای روزنامه‌ها ملال‌آور است». پس چگونه می توان در چنین شرایطی به عنوان یک روزنامه‌نگار زندگی کرد؟ آن هم روزنامه‌نگاری که جرات بیان حقایق را داشته باشد.

به نظر می‌رسد که شرایط به گونه‌ای پیش رفته است که پیش‌گویی مارکس* درباره رابطه نویسندگان مطبوعات و سانسور کاملا محقق شده است. او سال ها پیش نوشته بود: «نخستین شرط آزادی مطبوعات این است که روزنامه نگاری شغل نباشد. نویسنده‌ای که مطبوعات را در حد وسیله امرار معاش تنزل می‌دهد، برای این بردگی درونی خود مستوجب کیفری بیرونی، یعنی سانسور است».

وضعیت کنونی روزنامه‌نگاری در ایران ظاهرا چنین مسئله‌ای را تأیید می‌کند. برای عبور از وضعیتی که در آن قرار داریم، نیازمند مبارزانی در عرصه روزنامه‌نگاری هستیم که مطبوعات را تنها وسیله امرار معاش ندانند و بی‌محابا به سانسور حمله‌ور شوند. اما اجازه دهید کمی به واقع‌بینی مجال دهیم و بگوییم که این مبارزان، حتی اگر تعدادشان بیش از تعداد انگشتان یک دست باشد، باز هم نمی‌توانند تغییری در وضعیت ایجاد کنند. ممکن است حتی الگوی آرمانی‌شان موجب نقض غرض شود: یعنی این حمله بی‌محابا با اعمال سانسور شدیدتر از سوی حاکمان روبرو شود. اما آیا می‌توان پیش‌گویی مارکس را به گونه‌ای تفسیر کرد که به جای تک چراغ‌های مبارزه با سانسور و خفقان، روزنامه‌نگاران ما هم مانند همتایان‌شان در دنیا از آزادانه نوشتن امرار معاش کنند؟

هرچند در ابتدا به نظر می‌رسد که شرایط فعلی روزنامه‌نگاری در ایران شاهد دیگری باشد بر توتالیتاریسم حکومتی؛ اما من با این نظر موافق نیستم. از نظر من، بخشی از روزنامه‌نگاران ایران توانسته‌اند با استفاده از فضای مجازی، تا حدودی شرایط سانسور را به چالش بکشند. این روزنامه‌نگاران خصوصا طی ده سال اخیر توانسته‌اند معاش خود را از روزنامه‌ها و رسانه‌هایی تأمین کنند که دقیقا مطابق الگوی مارکس عمل می‌کنند، اما با وجود شبکه‌های مجازی، هر روز روزنامه‌نگاران بیشتری سعی می‌کنند که خود را از این باتلاق نجات دهند. این مسئله باعث شده تا اصلی نانوشته شکل بگیرد: به معاشت فکر کن و به سانسور تن بده؛ اما در شبکه‌های مجازی آزادی بیان را تقویت کن. این اصل که به صورت ناخودآگاه بین روزنامه‌نگاران ایران گسترش یافته، می‌تواند چراغ راهی باشد که هرچند کم‌نور، از خاموشی مطلق جلوگیری می‌کند. شاید دستورالعملی باشد برای روزنامه‌نگاری در دوران اختناق.

پای‌بندی به این اصل می‌تواند گمراه‌کننده و خطرناک هم باشد. به نظر می‌رسد که هرچه پیش می رویم، رسانه‌های غرق شده در سانسور بیشتر به حضور مجازی روزنامه‌نگاران‌شان حساس می‌شوند. آخرین مورد آن اخراج همکارمان (اینجا) از خبرگزاری ایسنا به دلیل نوشته‌های صفحه توییترش بود. از سوی دیگر، فعالیت روزنامه‌نگاران در فضای مجازی بستری است برای تحقق الگوی مورد نظر مارکس؛ جدایی امرار معاش از ضرورت تن دادن به سانسور. به علاوه قضاوت مخاطبان هم دقیق‌تر می‌شود: شاید لازم باشد برای تحلیل آثار مطبوعاتی رسانه‌های رسمی، ضروریات مادی نویسندگانش را در نظر بگیریم. اما در مقابل، تولید مکرر همین آثار در فضای مجازی دیگر هیچ توجیهی ندارد. نه امرار معاشی از فعالیت مجازی صورت می‌گیرد و نه کسی آن‌ها را مجبور به فعالیت در آن کرده است. پس اگر نمی‌خواهند برای تحقق آزادی بیان ذره‌ای خطر کنند، حداقل می‌شود به قول آرنت «انفعال و سکوتی شرافتمندانه» کرد.

*سانسور و آزادی مطبوعات، کارل مارکس، صفحه 52، نشر اختران

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام:
@divanesara_

نگاهی به تجلی و پرورش برخی تجربه‌های شخصی در فرم‌های هنری، با بهره‌گیری از رمان «ابله» نوشته داستایوفسکی و مجموعه داستان «این برف کی آمده است» نوشته «محمود حسینی‌زاد».

ویدیوی شماره ۶ از مجموعه #هزار_قاب_نگشوده
بخش #ادبیات

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

مجموعه #هزار_قاب_نگشوده را می توانید از صفحه اینستاگرام شخصی آرمان امیری هم دنبال کنید.

آیا خاتمی هم از اصلاح‌پذیری نظام قطع امید کرده؟

#A 259

آرمان امیری @ArmanParian

🔶 با گذشت چند روز از انتشار سخنان اخیر سیدمحمد خاتمی و فروکش کردن واکنش‌های هیجانی اولیه، به گمان‌م فرصت آن فراهم شده که با نگاهی آرام‌تر و دقیق‌تر مواضع اخیر ایشان را بازخوانی کنیم ... من سعی می‌کنم با کنار هم قرار دادن اشاراتی از دل خود متن ایشان، به سویه‌هایی از اظهارات اخیر اشاره کنم که به باورم محور اصلی صحبت‌ها بودند، اما تا جایی که من دیدم، غالبا نادیده گرفته شدند.

🔷 می‌دانیم که سیاست‌ورزی خاتمی هرگز از جنس انقلابی‌گری «حسینی» نبوده است. اما برای نسبت دادن شیوه او به سیاست‌ «حسنی» نیازمند یک خوانش جدید از رفتار امام دوم شیعیان بودیم که به نظرم در این سطور ارائه شده. باز هم کلیدواژه‌ها بسیار آشنا و معاصر است. جدال‌های سیاسی که مردم را تا حد بسیاری خسته کرده است، شاید از جنس همان «هر ۹ روز یک بحران» و یا شاید از جنس سرکوب‌هاش شدید پس از انتخابات ۸۸ و سپس گرایش عمومی به توهمی به نام «امنیت در سایه یک حکومت اقتدارگرا». گویی دور باطل «استبداد، هرج و مرج و استبداد» را شاهد هستیم که در نظریه دکتر کاتوزیان مطرح می‌شود. در اینجا نیز خاتمی به مانند بسیاری از منتقدان، توهم «آرامش و امنیت زیر سایه یک حکومت اقتدارگرا» را به هجو می‌گیرد، اما در عین حال اشاره می‌کند که باید صبر کرد تا عموم جامعه دست از این تصور کوته‌بینانه بر دارد و البته، اینجا کارویژه جدیدی آغاز می‌شود که به نظر می‌رسد خاتمی مدعی انجام آن کارویژه است.

🔶 اما آیا خاتمی واقعا دارد چنین روایتی از اوضاع یک دهه گذشته ارائه می‌دهد؟ آیا او به زبان خاص خودش دارد می‌گوید: «تن به مصالحه داد تا همگان به چشم ببینند که این حکومت اصلاح‌ناپذیر است؟» چنین روایتی با آن روحیه معمول که از علاقه خاتمی به اصلاح حکومت سراغ داریم سازگار نیست. با این حال، دو مساله در این بین اهمیت دارد:

🔷 مساله نخست اینکه برای تقویت این ادعا و این روایت، شواهد متعددی در متن سخنان آقای خاتمی وجود دارد. نخستین و شاید بارزترین شاهد آنکه در هیج کجای سخنان تقریبا یک ساعته، آقای خاتمی کوچکترین اشاره‌ای به رهبری نظام نمی‌کند. او را مخاطب مستقیم قرار نمی‌دهد. از او تمجید نمی‌کند و به طرز عجیبی در حالی که تقریبا در مورد همه چیز سخن می‌گوید، نفر اول قدرت کشور را به کلی نادیده می‌گیرد. به ویژه وقتی به یاد بیاوریم که طی یک دهه گذشته، حتی در سخت‌ترین شرایط نیز خاتمی همواره گوشه چشمی به رهبری داشته، این سکوت عجیب پررنگ‌تر و معنادارتر به چشم می‌آید.

🔶 اما اجازه بدهید این فرض را قائل بشویم که تمام این نشانه‌ها اتفاقی بوده‌اند. یعنی فرض بگیریم که اساسا سیدمحمد خاتمی چنین مقصودی که ما روایت کردیم را در سر نداشته و سیر کلمات و صحبت‌هایش به صورت اتفاقی چنین حالتی را به خود گرفته است. آیا چیزی تغییر می‌کند؟ مساله دوم از نظر من همینجاست:

🔷 چندان اهمیت ندارد که آیا واقعا خود او هم از اصلاح‌پذیری حکومت ناامید شده باشد یا نه. چندان اهمیت ندارد که آیا نرمش‌های مداوم او در برابر ارباب قدرت، از جنس روایتی است که برای صلح امام حسن و رسوایی معاویه قائل است یا نه. مهم این است که بخش بزرگی از جامعه، سرنوشت خاتمی را قضاوت خواهد کرد و از آن درس خواهد گرفت. خاتمی تجسم ناب یک شیوه از تلاش برای اصلاحات در چهارچوب وضع موجود است. «ناب» است از این جهت که هرآنچه اصلاح‌طلبان در سطح رویا و آرمان برای ابزارها و شیوه‌های حرکت نرم‌خویانه قائل بودند او به کمال اجرا کرده است. بیش از هرکسی برای «اعتماد سازی» دست دراز کرده و بیش از هرکسی از آنچه حرکت‌های انقلابی خوانده می‌شود پرهیز کرده است. پس سرنوشت او، به تمام معنی می‌تواند قضاوت‌گر خوبی برای سرنوشت این شیوه از سیاست‌ورزی به شمار آید. فرجام کارنامه ۲۰ سال گذشته‌اش که به نظر نمی‌رسد حتی خودش را هم متقاعد کرده باشد.

برای مطالعه نسخه کامل این یادداشت اینجا کلیک کرده یا instant view استفاده کنید.

از مجموعه #یادآر - ویدیوی هفدهم
موسیقی: الله مزار - سیما بینا

#remember_them

کاری از هما سمیعی @homaSamiei و نیلوفر نوربخش @nilou_nour

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_

از تتلو تا چاووشی، لمپنیسم ممنوع، لمپنیسم ممدوح!


#A 260

(تصویر پیوست فتوشاپ شده و صرفا تزیینی است)

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

از تتلو تا چاووشی، لمپنیسم ممنوع، لمپنیسم ممدوح!


https://t.me/divanesara/1149
#A 260

آرمان امیری @ArmanParian - «مراد بیک تركمان را بر چوبی بسته به آتش كباب ساختند و حكم شد كه غازیان عظام هر كس كه از جمله معتقدان است به قدر نصیب لقمه‌ای از آن كباب میل كند. آن گروه دیوسار آدمخوار هجوم كرده، او را چنان خوردند كه نه از گوشت اثر ماند و نه از استخوان». (تاریخ ایلچی نظامشاه، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص۲۳-۲۷)

* * *
وقتی جناب تتلو در آگهی استخدام در «حرم‌سرای سلطانی» بازه سنی را تا ۱۵سال کاهش داد، جنجالی به پا شد که تا پای محاکمه قضایی‌اش در دادگاه‌های اروپایی پیش رفت. واکنش درخوری بود. به نظر می‌رسید بخش مدنی جامعه ایرانی بالاخره قصد دارد در برابر پیشروی لمپنیسم توسط سلبریتی‌های مجازی مقاومت کند، اما خب، برداشت خوش‌باورانه‌ای بود.

هفته پیش، دوباره نوبت به محسن چاووشی رسید. او پیشتر ترانه‌ای نژادپرستانه به نام «مسلخ» اجرا کرده بود که گروهی معتقدند فیلم «لاتاری» تحت تاثیر آن ساخته شده؛ این بار نیز در پستی اینستاگرامی برای «دریدن» سینه گردن‌کشان اعلام آمادگی کرد. تفاخر به رفتارهای داعشی از جانب آنکه با صراحت به گرایش‌های شوونیستی دامن می‌زند خیلی عجیب نبود، جای تعجبی اگر بود، از سکوت و حتی حمایت جماعتی بود که همین چند ماه پیش در مواجهه با معترضان «جان به لب‌رسیده» در پوستین گاندی فرو رفته بودند و در مذمت خشونت داد سخن می‌دادند.

واقعیت اما همین است که حساسیت جامعه ایرانی در مواجهه با امور جنسی را نمی‌توان با حساسیت به خشونت مقایسه کرد. امر جنسی برای ایرانیان در هزارتوی پیچیده‌ای از لفاف حجب مستور شده و تحمل نمی‌شود که لمپنیسم هتاک بخواهد این پرده‌های عفت را بدرّد. اگر کسی قصد دریدن دارد، ترجیح آن است که سراغ همان سینه و شکم خلق‌الله برود، نه جامه‌ی عصمت! رویکرد اغلب مومنین در مواجهه با خشونت در بهترین حالت یک جور سکوت تاییدآمیز با شراره‌های وجد و شعف در اعماق وجود است. بر خلاف پرده‌دری‌های جنسی که هر شب عرش الاهی و دل مومنان را به رعشه می‌اندازد، خشونت برآمده از غیرت مذهبی احتمالا فقط تن «دشمن» را می‌لرزاند که آن هم چه بهتر!

معلوم نیست چند سر دیگر باید به اسم مقدسات بریده شود و چند نفر دیگر باید خودشان را ترکانده و خلق‌الله را هم تکه‌تکه کنند تا باور کنیم بازتولید خشونت مذهبی و فرقه‌ای جدی‌ترین خطری است که زندگی همه ما را تهدید می‌کند. جدال‌های تروریستی به کنار، فقط کافی است فهرست قاتلان زنجیره‌ای کشور، از «قتل‌های محفلی کرمان» تا «مرد عنکبوتی» را مرور کنیم و به یاد بیاوریم که چطور «دریدن»هایشان را با همان امر قدسی توجیه می‌کردند.

شاید تصور شود تفاوت در واکنش‌های به این دو سلبریتی فضای مجازی، به کارنامه و پیشینه‌شان مربوط بوده است. یکی در پرده‌دری و جنجال‌آفرینی ید طولایی دارد و دیگری شهره است به پرده‌نشینی. گروهی نیز بر کارنامه چاووشی در آزادی محکومان به قصاص تاکید دارند؛ اما، حتی اگر از یاد ببریم که متوسل شدن به «امور خیریه» در سال‌های اخیر پای ثابت ماشین سلبریتی‌سازی بوده، همین حکایت متناقض‌نمای آزادی محکومان به قصاص از جانب خواننده مشتاق به «دریدن» خودش حکایت گویایی است.

به هر حال، حتی اگر امیدی هم بود که باز هم «انشالله گربه» باشد، لمپن/آرتیست ما خیلی زود همه را به یاس بدل کرد و نشان داد نه تنها سهوی در کلام رخ نداده، بلکه برای تیغ‌کشی‌اش هم چندان نیاز به آن «اذن» مجهول‌المبداء ندارد و در مواجهه با اولین کنایه انتقادی آمادگی دارد که مصادیق «گردن‌کشان» را تا هرکجا گسترش دهد:

«بیا اینجا
و کمی مزه کن پوست شیر را
...
که شمشیر ذوالفقار من
مست میدان است
و آماده به گردن‌کشان
جیب بران
و عربده‌کشان».

لازم به یادآوری است که آن تعبیر «عربده‌کشان» اشاره‌ای است به صدای «ابی» در پستی که برای تهدید همسر خواننده مهاجر منتشر شده. معلوم نیست اگر آن خانواده بی‌نوا، پیشتر از ترس تیغ سربازان گمنام امام زمان مهاجرت نکرده بودند، در برابر تیغ آخته جناب چاووشی چه بلایی سرشان می‌آمد.

به نظر می‌رسد سنت این کشور در مواجهه با خشونت، همچنان همان است که از عهد صفوی به یادگار داریم. زیر سایه امر مقدس و با توجیه اشارات دینی و فرمان «پیر مراد»، شنیع‌ترین جنایت‌ها، ولو آدم خوری نیز توجیه می‌شود و از حضرات اراذل و اوباش گرفته تا لمپن‌آرتیست‌های جدید می‌توانند به اشکال مختلف بدان متوسل شده و تحت حمایت سپر دفاعی مومنین قرار گیرند. سرزنش و برخوردهای سخت اجتماعی مختص پرده‌دری در ساحت مقدس امر جنسی است و البته روضه‌های خشونت‌پرهیز هم بماند برای همان روزی که باز هم کارگر و تهی‌دست و سرکوب‌شده اجتماعی به سرش زد صدای‌ش را در برابر حاکمیت «مقدس» بلند کند.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

یادداشت وارده: ناگزیری امر سیاسی
#V 083
کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام:
@divanesara_

کارتون بالا با شرح «هر بار که رد میشیم شجاع‌تر میشه» اثر «Frank Cotham» است که در مجله نیویورکر منتشر شده.

بادداشت وارده: ناگزیری امر سیاسی
#V 083
https://t.me/divanesara/1151

نویسنده مهمان: ایمان آقایاری @Mehrgan96

«نهادهای سیاسی اگر وظایف مستقیم خود را نیک انجام دهند مؤثرتر از هر ترتیب دیگری می‌توانند در ترقی و پیشرفت مردم کارگر باشند*».

این یادداشت در حکم گفت‌وگو با کسانی است که این روزها بر اهمیت بنیادین فعالیت‌های فرهنگی و مدنی به جای فعالیت سیاسی تأکید می‌کنند، بدون آن‌که به علت واقعی جهت‌گیری‌شان، یعنی شکست و سرخوردگی سیاسی توجه کنند. البته مخاطب این گفت‌وگو آن‌هایی نیستند که پیش‌تر همه چیز را سیاست می‌دانستند و پس از ورود به ساختمان قدرت یا انتفاع مالی حاصل از رویدادهای سیاسی، «مصلح مدنی» شده‌اند و توصیه به نرم‌خویی می‌کنند.

آورده‌اند که ناپلئون در دیداری با گوته متذکر شده بود «سیاست تقدیر روزگار ماست». از این سخن می‌توان این‌گونه استنباط کرد که علاوه بر ناگزیری امر سیاست، اهمیت این امر در برکشیدن یا تحقیر جوامع، اصالتی بی‌بدیل برایش دست و پا می‌کند.

در سالیان اخیر و به دنبال شکست‌های پیاپی سیاسی که عوارض همه جانبه‌اش را زندگی می‌کنیم، قسمتی از نیروهای مخالف و معترض وضع موجود، حول گفتمان سیاست‌ستیزی به هم پیوستنده‌اند. مدعیان این گفتمان با تأکید مکرر بر کلیدواژه‌هایی هم‌چون «فعالیت فرهنگی» و یا «فعالیت مدنی»، مواضع و کنش‌های سیاسی را به اموری سطحی و کف روی آب تقلیل داده‌‌اند.

این برداشت که علی رغم دعوی صاحبانش روی دیگر سکه پیش‌تر ضرب‌شده مارکسیسم عامیانه است، سیاست را روبنایی تلقی می کند که نیازی به دقت‌های نظری و سخت‌کوشی ندارد و خود به خود با تحولات اجتماعی متحول خواهد شد.

اهمیت شئون فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بر کسی پوشیده نیست، و در تحلیلی کلان، حکومت لاجرم تابعی از برآیند جامعه و مناسباتش خواهد بود. اما این تحلیل کلان نباید به چشم‌پوشی بر تأثیر متقابل حکومت بر جامعه و نادیده انگاشتن اهمیت ایجاد تغییرات سیاسی ختم شود.

آن‌طور که حامیان فعالیت‌های صرفا مدنی و فرهنگی ادعا می‌کنند، سطح فرهنگی یک جامعه یا کثرت مداخلات مردم در امور مربوط به خودشان به تنهایی فاکتورهایی هستند که منجر به تحولات سیاسی می‌شوند. بنابرین ما باید با تغییرات در ساحت اجتماعی به انتظار تغییرات متناظری در سیاست رسمی بنشینیم. اما واقعیت موجود بزرگترین مثال نقض برای این ادعاست. به رغم تحولات عظیمی که جامعه ایران طی سالیان گذشته پشت سر گذاشته، حاکمیت سیاسی هیچ تحول مثبتی نداشته است.

در واقع، نه تنها نهادهای حکومتی در تحول امور سیاسی متناسب با تحولات اجتماعی همگام نبوده‌اند، بلکه با گسترش معایب و مفاسد، جامعه را به بحرانی عمیق‌تر نیز کشانده‌اند. حالا حاکمیت سوء استفاده از «سلبریتی‌»های فرهنگی و راه‌اندازی انواع کمپین‌های مدنی را به گریزگاهی وقیحانه برای سلب مسؤلیت تبدیل کرده و در وقت مقتضی پاسخ اندک فعالان شریف مدنی را با اقسام قساوت‌ها و روش‌های سرکوب‌گرانه می‌دهد.

مقصود ازین یادداشت نفی ارزش فعالیت‌های مدنی و فرهنگی نیست، بلکه جلوگیری از جایگزینی این امور با سیاست است. وگرنه چه کسی‌ست که نداند «مدنیت» و «فرهنگ» از ضرورت‌های زیستی انسان مدرن است. سیاست، نقطه ثقلی است که می‌تواند تحولی عظیم در وضعیت ما ایجاد کند و بحران اساسی در اینجا خلاء آن سیاست مطلوب است نه چیز دیگر. به خصوص امروز که مرض سیاست‌مان مزمن شده است. بیماری‌های سخت در ابتدا تشخیصی دشوار و درمانی سهل دارند، لیکن با گذشت زمان تشخیص‌شان سهل و درمان‌شان صعب می‌شود. اما نیافتن چاره‌ای آسان توجیهی برای گریز از آن نیست.

به تعبیر ادموند برک «نظرورزی» صرف و تحمیل خیالات بر سیاست یا آن را شبحی موهوم دانستن، هیچ یک در تاریخ معاصر ما دستاوردی نداشته است. به قول ماکیاولی: «انسان‌ها زمانی حقیقت پدیده‌ای نو را باور می‌کنند که با آن پدیده تجربه‌هایی اعتماد آفرین به دست آورده باشند». ما از کمبود نهادها و تجربه‌هایی اعتماد آفرین رنج می‌بریم و خاطره تجربه‌های شکست‌خورده پس ذهن هر شهروند ایرانی نقش بسته است. اما نباید از تلخی این واقعیت به «پناهگاه جهل» گریخت. بلکه باید «بر تلخی‌اش دندان فشرد».

اگر می‌خواهیم و توانش را داریم عرصه واقعی همین جاست. آن هم با باری از تاریخ که بر دوش‌مان سنگینی می‌کند و دنیایی از احتمالات و البته محالات پیش پای‌مان می‌گذارد. راه دیگر اگر کلبی مسلکی نباشد، بی‌شک دون کیشوت‌وار است. باید جمله فریدون آدمیت در نوشته آشفتگی در فکر تاریخی را به یاد بسپاریم: «دلخوری و آزردگی و حتی بیزاری ما از واقعیات، نفی واقعیات نمی‌کند».

*جان استوارت میل

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_

به اسم اصلاحات، تیشه به ریشه حاکمیت قانون می‌زنند

#A 261

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

به اسم اصلاحات، تیشه به ریشه حاکمیت قانون می‌زنند

https://t.me/divanesara/1154
#A 261

آرمان امیری @ArmanParian - سال‌ها پیش ماجرای آب نوشیدن علی کریمی در تمرینات تیم استیل‌آذین به یکی از جنجالی‌ترین خبرهای ورزشی و حتی سیاسی کشور بدل شد. تمرینات در ماه رمضان انجام شده بود و سردارآجرلو، (مدیرعامل وقت تیم) به اتهام «روزه‌خواری در ملاء عام» علی کریمی اعلام جرم کرد. طبیعتا موج اعتراض هواداران به راه افتاد و عادل فردوسی‌پور هم میدان‌داری کرد تا در نهایت به جای محکومیت علی کریمی، سردار آجرلو مجبور به استعفا شد. من اما آن زمان یادداشتی نوشتم با عنوان «علی کریمی را شلاق بزنید».

طبیعتا من نه با فوتبالیست محبوب کشور عداوتی داشتم و نه علاقه‌ای به مجازات‌های قرون وسطی‌ای نظیر شلاق. استدلال اما ساده بود: برای برقراری حاکمیت قانون، باید پای اجرای قوانین بایستیم. اگر قانون غلط است و همه بدان معترف هستیم، خب اصل قانون را تغییر بدهیم؛ نه اینکه هرکجا خواستیم و به مصلحت ندانستیم قانون را دور بزنیم.

* * *

«حاکمیت قانون»، برای نزدیک به دو قرن مساله اصلی جامعه ایرانی بوده است. نه اصلاحات امیرکبیری، نه تلاش‌های میرزاملکم‌خان و نه حتی انقلاب مشروطه، هیچ کدام نتوانستند قدرت افسارگسیخته و بی‌ضابطه حکومت‌های ایرانی را مشروط و محدود کنند. انقلاب ۵۷ که خودش قوز بالاقوزی حساب می‌شود و نه فقط در ساختار حقیقی قدرت، بلکه حتی در ساختار حقوقی هم یک جهش آشکار به عصر پیشامشروطه بود.

طی دو دهه گذشته هم هرگاه تئورسین‌های اصلاحات تلاش کرده‌اند ضعف‌های کشور را به صورت مبنایی بازخوانی کنند، در نهایت علت‌العلل تمام آشفتگی‌ها را در همین جای خالی «حاکمیت قانون» یافته‌اند. پیشنهادات معروفی از جنس پروژه «مشروطه‌خواهی» که سعید حجاریان در دوره اصلاحات مطرح کرد دقیقا ناظر به همین حقیقت بودند که من نیز کاملا با آن موافق‌ام؛ اما اگر بخواهم دلیلی برای ناکامی این پروژه‌ها معرفی کنم، اتفاقا باید انگشت اتهام را به شکاف در «مبانی نظری» و «رویکردهای عملی» اصلاح‌طلبان نشانه بروم. یعنی گروهی که در تمام دو دهه گذشته، هرقدر در کلام بر اهمیت حاکمیت قانون تاکید کرده‌اند، در عمل بزرگترین تیشه را به ریشه آن زده‌اند.

در مثالی جدید، مجلس در آخرین هفته‌های فعالیت خود طرحی دو فوریتی را به رای گذاشت که بر مبنای آن قرار بود مساله مسابقه ندادن ورزشکاران ایرانی با ورزشکاران اسرائیلی به شکل قانون در بیاید. این بار هم اصلاح‌طلبان شروع به جنجال رسانه‌ای کردند و با نفوذی که در مجلس داشتند جلوی تصویب طرح را گرفتند. اما این بدان معنا نبود که موفق شدند قاعده غلط و هزینه‌زای روبرو نشدن ورزشکاران را اصلاح کنند. بلکه طبق معمول، فقط باعث شدند بین عملکرد واقعی حکومت با ساختار قانونی‌اش شکاف ایجاد شود.

این مثال‌های ورزشی مشتی نمونه خروار هستند. در زمینه‌های دیگر مثلا می‌توان وضعیت شهروندان بهایی را به یادآورد که تحت سنگین‌ترین محرومیت‌ها قرار می‌گیرند اما برای آنکه صدای نهادهای جهانی در نیاید، این محرومیت‌ها به شکل قانون در نمی‌آیند. وضعیتی که بیش از حکومت‌های «غیردموکراتیک»، به وضعیت حکومت‌های توتالیتر شباهت دارد. به قول هانا آرنت، در تمام طول حکومت نازی‌ها، قانون اساسی وایمار هرگز لغو نشد، هرچند که هرگز هم اجرا نشد!

تا زمانی که ما صورت مساله‌های خود را به شکل قوانینی شفاف در نیاوریم، طبیعتا هیچ امکان و ظرفیتی هم برای اصلاح قانونی و مسالمت‌آمیز مشکلات‌مان ایجاد نکرده‌ایم. با این شیوه کج‌دار و مریزی که اصلاح‌طلبان در پیش گرفته‌اند و عملکردشان را در سطح بزک کردن سیمای حکومت محدود کرده‌اند، از یک طرف شاهد تداوم عوامل بحران‌زا و هزینه‌زا هستیم، از طرف دیگر چون هدف مشخص و منسجم قانونی وجود ندارد که تغییرش بدهیم، عملا گزینه‌ای جز انقلابی‌گری و نابودی کل ساختار برای مردم باقی نمی‌ماند. یعنی هم تیشه به ریشه حاکمیت قانون زده‌ایم و هم با نقض غرضی آشکار، عملا راه را بر امکان اصلاحات قانونی بسته‌ایم.

به تازگی نشریه «مشق فردا» بار دیگر مساله حاکمیت قانون را در محور مباحث خود قرار داده است و از برخی نظریه‌پردازان اصلاحات پرس‌وجو کرده که چطور می‌توانیم «دولت» را در معنای حقیقی خودش بازسازی کنیم. (اینجا ببینید) من اگر قرار بود به این پرسش یک پاسخ بسیار کوتاه و خلاصه بدهم، به همین میزان اکتفا می‌کردم که: دکان این شیوه از اصلاح‌طلبی نمایشی که بجز برای تبلیغات رسانه‌ای و تنزه‌طلبی گروهی تصمیمی نمی‌گیرد را تعطیل کنید. از جناح حاکم هم بخواهید که هرآنچه برای مملکت صلاح می‌داند را به شکل قانون بنویسد و ملاحظه هیچ‌کس را هم نکند. اگر شده علی کریمی را هم بگیرد و شلاق بزند، تا ما حداقل به الفبای یک دولت، ولو تماما استبدادی، دست پیدا کنیم.


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

سه سال پیش، دقیقا همین موقع که دیدند موتور انتخاباتی روحانی به روغن‌سوزی افتاده، دوباره دست به دامان آبروی میرحسین موسوی شدند. دوباره وعده رفع حصر را روی میز گذاشتند و موج سبز به راه انداختند به این ادعا که رای دفعه قبل برای شکستن حصر کافی نبود.

سه سال بعد از آنکه باز هم میوه توسل به وجاهت میرحسین را چیدند، در سال پایانی دولتی که به این وعده هم مثل دیگر وعده‌ها عمل نکرد، در میان فهرستی از سرمایه‌های نمادین نام میرحسین موسوی را قابل ذکر ندانستند.

ممنون که حداقل در این سال آخر راه خودتان را از ما جدا کردید و ممنون که برای تاریخ ثبت کردید تمام سرمایه‌های ملی این کشور برای شما فقط بازیچه‌هایی هستند برای نزدیک‌تر شدن به قدرت. این صحنه تاریخی بماند به یادگار که فراموش نکنیم رای‌تان را با نام میرحسین جمع کردید و وقتی در سطح رسیدن به میز گفتگو با رییس جمهور به قدرت نزدیک شدید اینچنین رنگ عوض کردید و تملق‌تان را نصیب چکمه‌پوش‌های ماجراجو کردید.

شادی ما از شفاف شدن چهره واقعی شما بی‌شک بر خشم و نارضایتی‌مان از تکرار پیمان‌شکنی‌ها و سست‌عنصری‌های شما می‌چربد.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام

یادداشت وارده: دست‌های آلوده و وجدان‌های خواب‌آلود
#V 084
کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_

یادداشت وارده: دست‌های آلوده و وجدان‌های خواب‌آلود
#V 084
https://t.me/divanesara/1157

نویسنده مهمان: ایمان آقایاری @Mehrgan96- در میان رخدادهای خردادی شاید دوم خرداد 76 و وقایع خرداد 88 حضور پر رنگ‌تری در ذهن ما داشته باشند. اما نگریستن به گذشته از درون این خردادِ آبانی، دیگر به مانند قبل نیست؛ منظورم خردادی‌ست که خون کشته‌شدگان آبان 98 سنگین شده است.

بیست و سه خرداد از نخستین روی آوردن به سیاستمداران برای اصلاح سیاست‌ها گذشت. یازده خرداد از به یغما رفتن رای و امید جامعه و در پی آن در خون غلتیدن ده‌ها و شاید صدها انسان بی‌گناه سپری شد. اینجا و اکنون دیگر سخنی از خرداد با آن دلالت‌های پیشین در میان نیست. تنها جان‌باختگان سال‌های مختلف‌اند که به هر بهانه‌ای خود را به رخمان می‌کشند؛ آخر مرده‌ها را نمی‌توان دوباره کشت.

بار این اجساد بی‌شک باید بر دوش دو گروه سنگینی کند، البته اگر وجدانی در میان باشد. گروه نخست حاکمانی که بی‌پروا می‌کشند و بی پرواتر از آن می‌گویند که برای تداوم حکمرانی‌شان از هیچ عملی دریغ ندارند. گروه دوم کسانی که به قول فروغ «هم‌چنان که تو را می‌بوسند، در ذهن خود طناب دار تو را می‌بافند». این گروه تنها نقش بازی می‌کنند. بدون نقش‌شان هیچ نیستند. و از آن جا که هیچ اند، می‌توانند همه چیز باشند. عوام فریبی را در دولت غیر خودی مذموم می‌دانند، لیکن در دولت خودی لازمه حکمرانی. سرکوب اعتراضات را در آن دولت نقض حقوق بشر می‌نامند، در دولت مطبوع جلوگیری از «سوریه‌ای شدن». کمیته‌های حقیقت‌یاب‌شان تنها برای یافتن «شهدای» خودی فعال است، آن هم نه برای کشف حقیقت، بلکه از آن روی که شاید «از این نمد کلاهی» نصیب‌شان شود. وقتی قدرت در دستان‌شان نیست نسبت به نهادهای حاکمیتی «ملیوریست» یا بهبودخواهند، اما بر صندلی قدرت یا در کنف حمایت اصحاب قدرت بدل به «آپولوژیست» یا «ماله‌کش» می‌شوند.

آورده‌اند که در پی یکی از اعدام‌هایی که به دستور ناپلئون صورت گرفت، تالیران، مهم‌ترین دیپلمات ناپلئون، خشمگینانه گفت: «این از جنایت نیز بدتر است، این خطاست». این سخن را می‌توان این‌گونه فهمید که خطای سیاسی می‌تواند حتی ابعادی فاجعه‌بارتر از جنایت داشته باشد که خود عملی مغایر اخلاق و انسانیت است. شوربختانه حکومت و مدعیان اصلاحش هر دو توأمان با خطا و جنایت سرنوشت ما را رقم زدند. و شعار اتمام ماجرای اصلاح‌طلب و اصول‌گرا نیز چیزی جز انعکاس همین کردار نیست.

باید مکرر گفت که پس از دی 96 و آبان 98، خرداد تنها دو جنبه دارد: بزرگداشت عظمت جنبش ۸۸ در مقابل اختناق و سرکوب، و تأسف بر راه به بن‌بست رسیده اصلاحات حکومتی با مدعیانی اهل لاف و گزاف. می‌گویند برای جهش به پیش باید بیش‌تر به عقب گام برداشت. بازخوانی این رویدادها نیز جز از برای گذار به آینده فاقد هرگونه ارزش و اعتباری شده است.

برای درک این واقعیت که دیگر هیچ چیز مشابه قبل نیست نیازی به استدلال نداریم، تنها کافیست به صدای کر کننده سکوت این روزها گوش کنیم. صدایی هم اگر می‌آید ناله داغداران است و بس.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_

نگاهی به تکنیک نمایش «راه‌های نرفته» و «انتخاب‌های نکرده» در سینما و ادبیات، با نگاهی به داستان «داش آکل» از «صادق هدایت» و فیلم‌های «شانس کور» از کیشلوفسکی و «بدو لولا بدو» از تیکور.


ویدیوی شماره ۷ از مجموعه #هزار_قاب_نگشوده
بخش #ادبیات

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

مجموعه #هزار_قاب_نگشوده را می توانید از صفحه اینستاگرام شخصی آرمان امیری هم دنبال کنید.

یادداشت وارده: جباریت با بی پناهان
#V 085

(کلیپ پیوست برگرفته از کانال تلگرامی «فراز» است)

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.