نگاهی به نوحه «عمه بابایم کجاست» از منظر «نظرگاه کودک»


#A 275

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

نگاهی به نوحه «عمه بابایم کجاست» از منظر «نظرگاه کودک»

#A 275
https://t.me/divanesara/1204

آرمان امیری @ArmanParian - سال‌هاست که نوای بدآهنگ مداحان حکومتی، همچون داعیه‌های پوچ و تهی مانده‌شان، سنت دیرینه سوگواری حسینی را به کام بسیاری از ایرانیان تلخ کرده است. در این فرصت کوتاه اما، من قصد دارم یکی از نمونه‌های سنتی این مدّاحی را، از منظر نظرگاه داستانی بازخوانی کنم تا ببینیم نمونه‌های اصیل و کلاسیک، چطور علاوه بر وجوه احساسی خود، اصول نمایشی را رعایت می‌کردند تا بتوانند مصادیقی از یک اثر هنری به شمار آیند.

نوحه معروف «عمه بابایم کجاست»، نمونه جالبی است که برای روایت واقعه روز عاشورا، از «نظرگاه کودک» استفاده کرده. نظرگاهی نسبتا مهجور که پایبندی هنرمند به تمامی ابعاد و الزامات آن بسیار دشوار است. در این نظرگاه، راوی خردسال است و طبیعتاً بنابر درک محدود خود، بسیاری از وقایع را با یک برداشت کودکانه بیان می‌کند و خواننده باید خود از پس این روایت‌ها به اصل وقایع داستان پی ببرد.

راوی این نوحه باید یکی از دختران حسین‌بن‌علی، (احتمالا «رقیه»)، باشد که داستان را در یک مونولوگ خطاب به عمه خود (به احتمال زیاد زینب) آغاز می‌کند. از آنجا که کل نوحه تا به پایان توسط همین مونولوگ روایت می‌شود ما توصیف دیگری از محیط نداریم اما شاعر توانسته در خلال همین مونولوگ تا حدودی وضعیت محیط را نیز تشریح کند. برای مثال:

«شو برون از خیمه، بین، بابم چرا نامد ز جنگ؟»

همین مصرع کوتاه اطلاعات زیادی در اختیار ما قرار می‌دهد. نخست اینکه شروع داستان از زمانی است که خود حسین به میدان جنگ عازم شده. همچنین در می‌یابیم که کودک و عمه، در داخل خیمه نشسته‌اند و از وقایع بیرون خبری ندارند. در ادامه با چند مصرع دیگر از زبان کودک، به مساله بسته شدن آب به روی کاروان اشاره می‌شود:

«گر نموده تشنگی، قلب مرا عمه کباب / من نمی‌خواهم، در این دشت بلا، یک قطره آب»

مشخصا اشاره‌ها مستقیم نیست و با اختصار هرچه تمام‌تر وضعیت را برای مخاطب تشریح می‌کند. این اختصار در ادامه بیشتر هم به چشم می‌آید:

«جای عمویم؛ پدر، آب فراتم می‌دهد». با همین مصرع کوتاه می‌فهمیم که مسؤول آب‌رسانی به کاروان عموی کودک بوده که دیگر حضور ندارد (احتمالا کشته شده) و در وضعیت جدید او امیدوار است که پدر برایشان آب بیاورد: «گر بیاید؛ می‌کند سیرآب طفلان تو را».

از اینجا به بعد، شاعر به طرز هنرمندانه‌ای لوکیشن داستان را تغییر می‌دهد. ابتدا می‌شنویم:

«شیهه‌ی اسب پدر؛ ای عمه می‌آید به گوش».

همین بهانه دست‌مایه‌ای می‌شود که کودک از خیمه خارج شود و حالا ما در یک فضای بیرونی داستان را دنبال کنیم. همچنان تنها ارتباط ما با صحنه، دریچه روایت کودک است که همچون دوربینی با شتاب از خیمه خارج شده و صحنه جدید را برایمان توصیف می‌کند:

«بر زمین ای ذوالجناح سر از چه این‌سان می‌زنی
پای خود را بر زمین نالان و گریان می‌زنی
...
ذوالجناح برگو چرا زینت چنین شد واژگون
گو چرا ای باوفا یال تو گشته پر زخون».

توصیفات کاملا گویا و بی‌نیاز از توضیح است. تنها مصرع بعدی است که به نوعی به ما فیدبک می‌دهد:

«چون کنم باور که از تو باب من گشته نگون».

از همین روایت کودکانه در می‌یابیم که حسین، سواری کارآزموده بوده که سابقه سقوط از اسب خود را ندارد، پس حتما باید اتفاق خاصی رخ داده باشد که بی‌ارتباط با یال‌های خونین اسب نیست. این بار نیز راوی، بهانه‌ای پیدا می‌کند که برای دومین بار صحنه را تغییر دهد و زاویه دوربین را به سومین لوکیشن ببرد: «گو که اینک ذوالجناح باب من افتاده کجا؟» با بیان این مصرع دوربین می‌چرخد و در دوردست‌ها به دنبال پدر می‌گردد و این صحنه پایانی است که از فاصله‌ای دورتر از راوی گزارش می‌شود:

«ای خدا بابا چرا بر خاک‌ها افتاده است
کی به حلق‌ش از جفا شمشیر کین بنهاده است»

و در نهایت، پایان بندی تکان‌دهنده اثر که بار دیگر خردسال بودن راوی را یادآوری می‌کند:

«آب آیا در دم آخر ورا کف داده است / یا که شد کشته لب عطشان ز جور اشقیا».

در ظاهر کودک شاهد مرگ پدر است، اما زیبایی کار آنجاست که گویا این راوی خردسال، هنوز درک کاملی از عظمت مرگ ندارد. پس در آخرین دقایق نیز نگران بالاترین رنجی است که در سن و سال اندک خود تجربه کرد: «تشنگی»! گویی، بیشتر از آنکه نگران مرگی باشد که ابعادش را درک نمی‌کند، نگران تشنگی پدر است که خود نیز تجربه کرده و دردش را چشیده است.


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

یادداشت وارده: رقص مرگ با سودای بقا

#V 089


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

یادداشت وارده: رقص مرگ با سودای بقا

#V 089
https://t.me/divanesara/1206

نویسنده مهمان: ایمان آقایاری @Mehrgan96- معروف است که ملانصرالدین، سازی به دست گرفته بود، انگشت را بر روی یکی از پرده‌ها گذاشته، مرتب مضراب می‌زد و در نتیجه صدایی یک نواخت از ساز بیرون می‌آمد، گفتند ملا این چه کاری است؟ گفت شما نمی‌دانید، آنان که دست خود را بر روی پرده‌ها حرکت می‌دهند به دنبال صدای اصلی می‌گردند، من آن صدا را یافته‌ام!

اخبار این روزهای جریان اصلاحات برای چندمین بار نشان می‌دهد که اهالی این جریان نیز «ملا»هایی هستند که تنها یک صدا را می‌شناسند و تا ابد عهدشان با همان پرده است و همان مضراب.

شنیده شده به تازگی مهدی کروبی به دوستانش متذکر اهمیت شرکت در انتخابات شده است. البته خبر به زودی تکذیب و به شکل توصیه به حضور انتخاباتی در صورتی که امکان مشارکت فراهم باشد، اصلاح شد. پیشتر، اظهاراتی از حسین مرعشی دال بر تلاش در جهت هماهنگی با راس نظام منتشر شده بود. سعید حجاریان نیز که عنوان تئوریسین این جریان را یدک می‌کشد با تسخر زدن و ریشخند کردن مردمی که به قول او «حال بیرون آمدن از خانه را نیز ندارند» تنها چاره را معاشقه‌ای بی‌پایان با اصحاب قدرت دانسته بود. بدون این که نیت همسان‌انگاری کامل در میان باشد، خروجی این رفتار و گفتار را می‌توان در سطح کلان یکسان دانست. این افراد علی‌رغم تفاوت‌های شخصیتی و رویکردی، اجزای پازلی هستند که چهره کامل اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی را تصویر می‌کند.

اصلاح‌طلبان به غریزه دریافته‌اند که تغییر زمین و قواعد بازی لاجرم تغییر بازیگران را نیز در پی دارد و از آنجا که نه توان بازی متفاوت دارند و نه تحمل حذف، لذا به اصالت خویش بازگشته‌اند. بجز افراد استثنایی در این جریان، که دیگر خود را عضوی از آن نمی‌دانند و یا سکوت کرده و در لاک انزوا خزیده‌اند، مابقی مصداق همان ضرب‌المثل عامیانه «سر و ته یک کرباس» شده‌اند.

خیزش‌های اعتراضی دی ماه ۹۶ و آبان ۹۸ تنها تغییر در فرم اعتراض نبود، محتوای اعتراض را نیز دگرگون کرد. پیام شفاف این اعتراضات که ریشه‌هایی عمیق در بطن جامعه ایران دارد در شعار «اصلاح طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا» صورت‌بندی شد. خطای سمع و بصر است اگر این واقعیت با تمام وجود درک نشود. از قضا اصلاح‌طلبان همان‌گونه که آمد، این مساله را دریافته و در آغوش وضع موجود غش کرده‌اند.

در این میان اما فقره مهدی کروبی پرسش‌برانگیزتر و نامتجانس‌تر است زیرا او و دیگر معترضین در حصر، یعنی میرحسین موسوی و زهرا رهنورد، هم مورد بی‌مهری و فراموشی دوستان سابق قرار گرفته‌اند و هم از این وضعیت آبرویی با این مضایق و مصائب کسب کرده‌اند. انتظار می‌رفت مطابق توصیف سعدی که «دو چیز طیره عقل است، دم فرو بستن - به وقت گفتن و گفتن به وقت خاموشی» حرمت خرد را پاس می‌داشت و فضیلت سکوت را مراعات می‌نمود تا لااقل چنین مورد هجمه مردمان عاصی قرار نمی‌گرفت و حامیان دیروز را شرمسار نمی‌ساخت. اگرچه فرزند کروبی در صحت انتساب این سخن به پدرش تشکیک کرده اما پیشتر، موارد دیگر این چنینی، از جمله در مورد شرکت حزب اعتماد ملی در انتخابات مجلس و یا ستایش از اقدامات فرمانده وقت سپاه قدس در متن پیام تسلیتی که منتشر شد، از طرف کروبی رخ داده است که می‌تواند قرینه و تاییدی بر بیان سخنانی نزدیک به آن چه از طرف او نقل شده باشد.

از دی ماه ۹۶ به این سو، معترضین زیادی بر سنگ‌فرش کوچه و خیابان در خون غلتیدند، بسیاری بازداشت شدند و مورد انواع شکنجه‌ها و قساوت‌ها قرار گرفتند، عده‌ای اعدام شدند و دیگرانی در صف انتظارند، هواپیمایی با ۱۷۶ سرنشین منهدم شد. حال دیگر به باور بسیاری راه تغییرات از دل صندوق آرای مهندسان انتخابات، مهندسان شکنجه و مهندسان مرگ نمی‌گذرد. هر کس سخن از مشارکت در انتخاباتی که در آن احزاب، گروه‌ها و سلایق مختلف امکان حضور یابند بگوید، در واقع اصل مسائل را نادیده گرفته و اراده‌ای که در پس اعتراضات مردمی بوده را به رسمیت نمی‌شناسد. به صراحت باید گفت، تندترین اظهارات تا زمانی که نقد و نفی بنیادین وضعیت را مبنا قرار ندهد، طلب استمرار وضع نامطلوب موجود و خاک بر صورت حقیقت پاشیدن است.

اگرچه راهی که اصلاح‌طلبان برگزیدند بنابر مصالح گروهی‌شان قابل فهم است (البته راهی که کروبی برگزیده حتی با این معیار نیز قابل درک نیست) با تحلیلی پیش‌گویانه می توان تصور کرد که این انتخاب توسط هر فرد و جریانی و با هر ترتیبی در نهایت، شرکت در رقص مرگ است با سودای بقا. گویی بر «دل‌ها و گوش‌های آنان مهر نهاده و بر چشم‌هاشان پرده‌ای افکنده شده» که پایان این مسیر را نمی‌بینند.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

لژیونرهای صادراتی و پدرخوانده‌های داخل‌نشین

#A 276

آرمان امیری @ArmanParian - همین یک هفته پیش بود که خبر محکومیتی جدید برای «مهدی حاجتی» اعلام شد. عضو شورای شهر شیراز که زمانی به دلیل حمایت از حقوق بهائیان بازداشت، زندانی و از شورای شهر اخراج شده بود، در تازه‌ترین محاکمه‌اش به دلیل درخواست قرنطینه شهرها برای جلوگیری از شیوع کرونا به حبس و تبعید محکوم شده است. البته در روزگاری که سر بی‌گناه بالای دار می‌رود (یا در سیاه‌چاله‌ها متلاشی می‌شود) قصد این نوشته مرثیه‌سرایی برای شهروندی نیست که پای شرافت‌اش ایستاده و هزینه‌اش را هم پذیرفته. موضوع این نوشته، مرثیه‌ای است بر شرافت‌هایی که هر روز چوب حراج می‌خواند!

. . . . .

🖌 این‌ها چه کسانی هستند؟ نیروهای سپاه؟ بسیج؟ پیاده نظام دلواپس؟ نخیر. این‌ها، لژیونر صادراتی محور مقاومت هستند. آقازاده‌های نورچشمی ِ نیمه اصلاح‌طلب و نیمی سپاهی که سال‌هاست در سراسر جهان پخش شده‌اند و کارکردشان توجیه رویکردهای نظامی کشور و هدف قرار دادن منتقدان نهادهای نظامی است، اما حالا فریادهای «آی دزد، آی دزد»شان به آسمان رفته. یعنی صبح برای زدن فعالین مستقل پرونده‌سازی می‌کنند، غروب در کانال اصلاح‌طلبانی چون آقای تاجزاده دم از دغدغه ترور جامعه مدنی می‌زنند!

. . . . .

🖋 اما بحث را نباید منحرف کرد. تقلیل مساله در عملکرد چند شخص و فعال رسانه‌ای مصداق آدرس غلط دادن است. گرای امنیتی دادن، صرفا ابتکار چند مهره دون‌پایه خارج‌نشین نیست؛ این سنت نامیمون را از پدرخوانده‌های داخل نشین به ارث برده‌اند. سال‌هاست که اصلاح‌طلبان گلایه می‌کنند: چرا بسیاری از مخالفان، بیش از آنکه کانون قدرت را هدف قرار دهند، اصلاح‌طلبان را زیر ضرب می‌گیرند. اجازه بدهید از منتشر کنندگان همین متن بپرسیم: شما چرا بیشتر توان‌تان را سال‌هاست معطوف حمله به منتقدان حکومت کرده‌اید؟

. . . . .

🖌 شما حتی توصیف «سلطنت‌طلب» را هم به فحش و گرای امنیتی بدل کرده‌اید. اگر به واقع بویی از مفهوم «اصلاحات» برده بودید باید رو به حکومت می‌ایستادید و می‌گفتید که حتی سلطنت‌طلب‌ها هم باید از حق آزادی بیان و آزادی فعالیت سیاسی بهره‌مند باشند؛ اما به جای آن از همین ابزار ماشین سرکوب برای حذف منتقدان خودتان استفاده می‌کنید. دقیقا همان کاری که سال‌ها در دانشگاه‌ها و حتی در نشریات سراسری‌تان با چپ‌ها کردید و مدام علیه‌شان گرای امنیتی دادید. با پررویی تمام مدعی می‌شوید که تنها جریان منسجم سیاسی در داخل هستید اما هرگز توضیح نمی‌دهید دلیل‌اش این است که شما اسلام‌گرا و در نتیجه شهروندان درجه یک حکومت اسلامی بودید و بدون هیچ شرم و عذاب وجدانی هر وقت در عرصه منطق و مقبولیت احساس ضعف کردید از این رانت تبعیض‌آمیزتان برای حذف رقبا استفاده کردید. واقعا فکر می‌کنید وقتی «براندازی» را به جای فحش به کار می‌برید قرار است مردم برایتان سوت و کف بزنند؟ یا شاید اساسا مخاطب یادداشت‌هایتان هنوز کس دیگری است و در این رویا به سر می‌برید که «خودی» بودن‌تان را بار دیگر به اثبات برسانید؟

. . . . .

🖋 چطور شما به خود حق می‌دهید به هرکسی تهمت مقصر بودن در فلاکت‌بارترین فجایع اجتماعی را بزنید، اما منتقدان حق ندارند به شما و همکاران‌تان در مجلس پیشین و شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان یادآوری کنند: این شما بودید که با اشتیاق لباس نظامی به تن می‌کردید و افتخارتان این بود که «من هم سپاهی هستم». چرا توضیح نمی‌دهید به کدام بخش سپاهی بودن‌تان افتخار می‌کردید؟ به رویکرد آرام و مسالمت‌جویانه‌اش در برخورد با معترضان داخلی؟ یا وجه بین‌المللی‌اش و دستاورد میوه تحریم از سیاست درخشان عمق استراتژیک؟ منتقدان به کنار، آیا شهامت دارید به سراغ همان خانواده‌های بیماران محروم از دارو برویم و بپرسیم که نظرشان در مورد شما و آنچه بدان افتخار می‌کنید چیست؟

برای مطالعه متن کامل این یادداشت روی اینجا کلیک کرده یا از گزینه instant view استفاده کنید.

با ادای دینی به «انیو موریکونه»، این قسمت را به بررسی نسبت رمان و موسیقی اختصاص دادم. در این قسمت، با گوشه چشمی به نظرات نویسندگانی چون مارکز و کوندرا، به چند کارکرد مختلف موسیقی در رمان در سطوح مختلف اشاره می‌کنم و از ادبیات داستانی ایران، به رمان‌هایی از اروسیا، زیرآفتاب خوش حیال عصر، سمفونی مردگان و آثار «رضا قاسمی» اشاره می‌کنم.

ویدیوی شماره ده
از مجموعه #هزار_قاب_نگشوده
بخش #ادبیات

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

برای دیدن کلیپ‌های مجموعه #هزار_قاب_نگشوده با کیفیت بالاتر می‌توانید به صفحه اینستاگرام شخصی آرمان امیری مراجعه کنید.

شکست‌های بزرگ‌تری در پیش است

#A 277

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

شکست‌های بزرگ‌تری در پیش است

https://t.me/divanesara/1210
#A 277

آرمان امیری @ArmanParian - هفت سال پیش، یادداشتی نوشتم با عنوان «در لزوم بازخوانی کلیشه تاریخی ترکمانچای»! آن زمان بسیاری برجام را به «ترکمانچای» تشبیه می‌کردند و من، به عنوان یکی از مدافعان جدی برجام، اتفاقا با این تشبیه بسیار موافق بودم؛ البته به این شرط که شکست را بپذیریم و به پیامدهایش پایبند بمانیم!

شواهد تاریخی نشان می‌دهد که بنیان جنگ‌های ایران و روس به هزار و یک دلیل قابل اجتناب بود. (از جمله اساتیدی که بر این مساله تاکید دارند می‌توان به دکتر داوود فیرحی اشاره کرد) متاسفانه، بی‌کفایتی دولت مرکزی و فساد حکومتی باعث شد که کار به جنگی برسد که در مرحله نخست با معاهده «گلستان» متوقف شد. بخشی از خاک کشور از دست رفت و هزینه‌های سنگینی هم به ایران تحمیل شد؛ اما متاسفانه از آن شکست بزرگ درس نگرفتیم و با توهم جبران شکست در دام جنگ دوم افتادیم.

نتیجه جنگ دوم، شکست بیشتر، هزینه‌های بیشتر و از دست دادن بخش بیشتری از خاک کشور بود که این بار با قرارداد ترکمانچای به تثبیت رسید. حالا می‌توان پرسید: آیا این قرارداد مایه ننگ کشور بود؟ یا جلوی ویرانی بیشتر و تجزیه باقی سرزمین‌های ایران را گرفت؟ بی‌شک اگر ترکمانچای نقطه پایان آن ماجراجویی دیوانه‌وار نمی‌شد، ای بسا جنگ سوم ایران و روس هم از راه می‌رسید و شاید این بار کل آذربایجان را هم از دست می‌دادیم. اتفاقی که البته در مورد برجام هم می‌شد پیش‌بینی کرد. در بند آخر آن یادداشت نوشته بودم:

«به باور من، توافق‌نامه ژنو اگر از جانب ایران نقض نشود، به صورت تاریخی می‌تواند با ترکمانچای مقایسه شود و به عنوان یکی از حامیان توافق ژنو، ابدا از چنین مقایسه‌ای هم شرمنده نیستم. بدین جهت که توافق ترکمانچای نیز جلوی پیش‌روی بیشتر ارتش روسیه و ویرانی هرچه بیشتر کشور را گرفت. اما اگر همین توافق ژنو از جانب ایران نقض شود، قطعا باید آن را با عهدنامه گلستان مقایسه کرد که دیر یا زود با خسارت‌های بیشتر و هزینه‌های گزاف‌تر یک ترکمانچای دیگر را به کشور تحمیل خواهد کرد».

متاسفانه، آن آرزوی من به تحقق نپیوست و البته، در یک دهن‌کجی تاریخی، حتی به مخالفان برجام هم نشان داد که بالاتر از سیاهی هم رنگی هست. برجام، به جای اینکه ترکمانچای از آب در بیاید، فعلا در سطح گلستان ظاهر شده و بالاترین آرزویی که می‌توانیم بکنیم این است که یک ترکمانچای دیگر از راه برسد و ما را از تداوم این ویرانی نجات بدهد؛ مشکل اما از کجا بود؟

گروهی باور دارند که از اول هم نباید به برجام تن می‌دادیم. البته توضیح نمی‌دهند که اگر نمی‌دادیم پس چه می‌کردیم؟ نتیجه که احتمالا همین فلاکت تحریم بود، آن هم با حمایت باقی کشورهای جهان! گروه دوم که کمی هم ژست عاقل‌ اندر سفیه به خود می‌گیرند، مدعی می‌شوند ما کار درست را کردیم، اما ترامپ دیوانه همه چیز را خراب کرد؛ اصلا هم نمی‌فهمند که با این توجیه مضحک، فقط بر بلاهت خود صحه می‌گذارند، وگرنه هیچ دولتمرد عاقلی برنامه‌هایش را بر روی تصمیمات شخصی رییس جمهور کشوری دیگر بنا نمی‌کند.

به باور من اما مشکل کار به مانند همیشه ریشه در داخل کشور داشت. مشکل این بود که ما شهامت و صداقت آن را نداشتیم که اعتراف کنیم «نرمش قهرمانانه» یعنی اینکه به دلیل یک سیاست غلط شکست خورده‌ایم و حالا داریم پای معاهده شکست را امضا می‌کنیم. حکومت تلاش کرد که حتی شکست خودش را هم پیروزی جا بزند. بدبختی اینکه گویا تبلیغات‌ش بیشتر از آنکه مردم را فریب بدهد خود حضرات را دچار اشتباه محاسباتی کرد. در نتیجه خیلی زود دوباره فیل‌شان یاد هندوستان کرد و به جای آنکه از دستاوردهای برجام برای بهبود اقتصاد کشور و برداشتن باری از دوش مردم استفاده کنند، به فکر لشکرکشی‌های منطقه‌ای و جایگزینی سودای موشکی به جای رویای هسته‌ای افتادند.

به باور من، سقوط هر ملتی، تنها در نقطه‌ای متوقف می‌شود که بتواند شکست خود را بفهمد و بپذیرد. آلمان‌ها یک بار جنگ جهانی را باختند، اما چون در اعماق وجودشان شکست را نپذیرفتند و گناه‌ش را به گردن دیگران انداختند، در جنگ دوم کشورشان را به نابودی بیشتر کشاندند. ژاپنی‌ها هم تنها پس از فاجعه بمب‌های اتمی با سنگینی واقعیت کنار آمدند. شکست‌های بزرگتر، سرنوشت هر ملتی است که عقلانیت یا شهامت پذیرش مفهوم شکست‌های قبلی را نداشته باشد و حتی وقتی تن به معاهدات شکست می‌دهد، باز هم ضعف‌های خود را انکار کند و گناه اشتباهات‌ش را به گردن دیگران بیندازد. تاریخ نشان داده، برای چنین ملت‌هایی، همیشه فاجعه‌ای بزرگ‌تر در راه است.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

بی‌خوابی


سروده‌ای از «محمد مختاری»، از قربانیان قتل‌های زنجیره‌ای، با صدای خود شاعر

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

هیچ‌کس هیچ‌کس را به خاطر نمی‌آورد

#A 278

(تصویر متعلق است به دستبند سبز شهید «محمد مختاری» که روز ۲۵ بهمن ماه ۱۳۸۹ از دست باز کرد، به این دستگیره بست، رفت و دیگر باز نگشت)

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

هیچ‌کس هیچ‌کس را به خاطر نمی‌آورد

https://t.me/divanesara/1213
#A 277

- - - محمد مختاری ۱۳۷۷

اولین مختاری که من می‌شناختم، محمد بود. شاعر بود. راست‌ش اول خبر مرگ‌اش را شنیدم و بعد شناختم‌اش. خبر قتل‌اش را. آخر کشتندش. چون مختاری بود و چون شاعری بود از حلقه تمام آن‌ها که زمانی انسان بودند و بعد فقط حلقه‌هایی شدند از یک زنجیره شوم. همان سال‌هایی که گلشیری می‌گفت: «آنقدر عزا بر سرمان ریختند که فرصت زاری نداریم».

یک چیزی احساس کرده بود؛ زودتر از همه ما، شاید چون شاعر بوده و حساس‌تر. هرچند که یکی گفته بود «اصلا شاعر شناخته شده‌ای نبود که بخواهیم برخوردی با او بکنیم». حتما نبوده، هیچ کدام از ما شناخته شده نیستیم. ما فقط قربانیان گم‌نام صف کشیده در نوبت اعدامیم! اما مختاری ناشناخته، حداقل آنقدر شاعر بود که احساس کند:

«تشنج پوستم را که می‌شنوم
سوزن سوزن که می شود کف پا
علامت این است که چیزی خراب می‌شود»*

پس یک روز عصر از خانه بیرون رفت. قدم زنان، که خریدی بکند شاید و رفت و رفت و رفت؛ به قول شاعر، او رفت و قطار رفت و تمام ایستگاه رفت و ما ساده‌دلانه در تمام این سال‌ها به نرده‌های ایستگاه رفته تکیه دادیم.

- - - محمد مختاری ۱۳۸۹

یک دهه بعد که نه دقیقا، اندکی بیشتر، من دومین مختاری را شناختم. باز هم محمد بود. باز هم اول کشتندش و بعد من شناختم. همان سال‌ها که اشکان، همان سال‌ها که سهراب، همان سال‌ها که ندا و نداهای بسیار. می‌گفتند که نزدیک به دو سال تمام دست‌بند سبز از دست‌ش جدا نشده بود. مثل خیلی‌های ما. و آن روز بهمن ماه هم دوباره به خیابان رفت، مثل خیلی‌های ما، اما پیش از رفتن، کار عجیبی کرده بود. دست‌بندش را بالاخره از دست باز کرده بود و به دست‌گیره در انداخته بود. بر خلاف خیلی از ما. و آن شب دیگر به خانه بر نگشت. بر خلاف همه ما.

کشتندشان، چرا که سنت‌شان بود و شاعر به درستی برای همه شان سروده بود:

«کشتندت
تا یک تن کم شود
اما تو چگونه این همه تکثیر می‌شوی» (از «شمس لنگرودی»)

این بار حتی، به مرده‌اش هم رحم نکردند کفتارهای جسد دزد؛ اما دیگر چه فرقی داشت، چرا که او هم رفته بود و قطار رفته بود و تمام ایستگاه رفته بود و ...

- - - نادر مختاری ۱۳۹۹

و سومین‌شان دیگر محمد نبود. نادر بود. سومین مختاری که باز کشتند تا ما بشناسیم. باز هم یک دهه بعد. یک تن دیگر از گم‌شدگان بی‌نام این تبعیدگاه نفرینی، که تنها با مرگ نام و نشانی می‌یابیم، آن هم در سرزمینی «که مزد گورکن، از آزادی آدمی افزون باشد».

دهه‌های ما اینگونه می‌گذرد و انگار دیگر «هیچ کس هیچ کس را به خاطر نمی‌آورد»* در سرزمینی که قطارهایش رفته‌اند و ایستگاه‌هایش رفته‌اند و در سرزمینی که در آن:

«درخت و سنگ و سار و سنگسار و دار
سایه دستی ست که می‌پندارد
دنیا را باید از چیزهایی پاک کرد». *


پانویس:
* تمام موارد بخش‌هایی هستند از شعر محمد مختاری که نسخه کامل آن را با صدای خود شاعر می‌توانید از اینجا بشنوید.


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

در چیستی جنگ و چگونگی تحقق صلح

در نخستین پادکست از مجموعه جدید خود، به سراغ پرسش در باب صلح و جنگ رفته‌ایم. هدف آن است که برای پرسش «چگونگی تحقق یک صلح پایدار» پاسخی پیدا کنیم. به این منظور، از نظرات امانوئل کانت شروع می‌کنیم، نگاهی خواهیم داشت به تعریف «کلاوزویتس» از جنگ، سپس بخشی از نظرات مارکس و انگلس در باب جنگ را مرور خواهیم کرد و در نهایت با بهره‌گیری از نگاه لئو تولستوی، سعی می‌کنیم به یک جمع‌بندی نهایی برسیم.

#پادکست شماره ۱

ارائه از آرمان امیری
@ArmanParian

کتاب مورد اشاره: «فیلسوفان صلح و جنگ»
نوشته: «والتر برایس گالی»

پادکست‌های مجمع دیوانگان را علاوه بر کانال ما می‌توانید از طریق
CastBox

هم دنبال کنید.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

در این قسمت به نقش مهم و حتی تعیین کننده ریتم و ضرباهنگ در رمان پرداختم و به مناسبت هفته دفاع مقدس، به سراغ یک اثر مربوط به جنگ رفتم. پیش از آن، نگاهی داشتم به جنگ در نظرگاه #فردوسی و شباهت آن با نظرگاه #تولستوی در رمان «جنگ و صلح» و در نهایت به سراغ ریتم اثر در رمان «سفر به گرای ۲۷۰ درجه» (نوشته احمد دهقان) پرداختم که به نظرم به تنهایی می‌تواند بار یک نظریه را به دوش بکشد.

ویدیوی شماره یازده
از مجموعه #هزار_قاب_نگشوده
بخش #ادبیات

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.

برای دیدن کلیپ‌های مجموعه #هزار_قاب_نگشوده با کیفیت بالاتر می‌توانید به صفحه اینستاگرام شخصی آرمان امیری مراجعه کنید.

«هویت ملی» و ضرورت جایگزینی «توصیف» به جای «تعریف»

#A 278


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

«هویت ملی» و ضرورت جایگزینی «توصیف» به جای «تعریف»



https://t.me/divanesara/1217
#A 278

آرمان امیری @ArmanParian - این روزها بحران جنگ در قره‌باغ، یک بار دیگر بحث گرایش‌های قومی را در کشور پررنگ کرده است. کم‌کم داریم عادت می‌کنیم که گاه و بی‌گاه گروهی از هم‌وطنان آذری ما با پرچم کشورهای دیگر در خیابان‌های شهر رژه بروند و علیه باقی هم‌وطنان خود (کرد و فارس و ارمنی) شعار بدهند. این آسیب ناخوشایند را از وجوه متفاوتی می‌توان بررسی کرد و من فقط می‌خواهم به یکی از این موارد اشاره کنم. دریچه نگاهی که بر پایه آن، گسترش انحرافات قومیت‌گرایانه، اتفاقا محصول خوانش متصلب و اقتدارگرایانه از «هویت ملی» است که گروهی با دغدغه یا توهم حفظ یکپارچگی ملی ارائه می‌کنند!

طی یک قرن گذشته، شمار آنانکه تلاش کرده‌اند برای هویت ایرانی ارکان و تعاریفی ارائه کنند از شمار خارج است. این بحث از حوزه نظری و دایره اندیشمندان هم فراتر رفته و گاه برخی از احزاب و چهره‌های سیاسی هم مدعی می‌شوند که پیش از ارائه هر استراتژی سیاسی برای آینده کشور، ابتدا باید تعریف خود از هویت ایرانی را مشخص کنیم!

فهم این مساله دشوار نیست که هرگونه تلاش برای ارائه یک تعریف مشخص از «هویت ایرانی»، گروهی از ایرانیان را از دایره تنگ خود بیرون انداخته و اخراج می‌کند. از طرف دیگر، هویت اساسا مساله‌ای پیچیده، سیال و در حال تغییر است. گرایش به تعریف کردن هویت از هر منظری، نه تنها وجوه دیگر را نادیده می‌گیرد و چشم بر تنوع گسترده فرهنگی می‌بندد، بلکه قادر به پیش‌بینی تغییرات مداوم اجتماعی نیست. بدین ترتیب، شاهد هستیم که به صورت متقابل، در برابر تعاریف به ظاهر جامع اما اقتدارگرایی که قالب می‌شوند، همواره خرده گرایش‌های «هویت طلبانه» دیگری نیز از راه می‌رسند و سعی می‌کنند برخی جا ماندگان از تعریف بزرگ را با خود همراه کنند و به انحرافاتی همچون قومیت گرایی و فرقه‌گرایی می‌انجامند.

به باور من، برای پرهیز از این تشتت‌های مداوم، باید میان دو مفهوم «ملت ایران» و «هویت ایرانی» تمایز قائل شویم. گرایش‌هایی همچون اندیشه «ایرانشهری» گاه گزاره‌هایی شاذ و انتزاعی مطرح می‌کنند که مثلا «ما حتی پیش از آنکه تعریف ملیت در عصر مدرن ارائه شود ملت ایران داشته‌ایم». این بازی‌های زبانی و گرایش‌های انتزاعی، بیشتر به درد رویکردهای پوپولیستی و شبه‌فاشیستی می‌خورند. به باور من، در مورد تعریف ملت و ملیت، باید از تمامی این وسوسه‌ها و اسطوره‌سازی‌ها پرهیز کنیم و به عرف تعاریف مدرن و جهان شمول پایبند بمانیم.

ملیت در عصر مدرن، یک تعریف کاملا حقوقی و قراردادی است. امروز «ملت ایران» را مجموعه تمامی شهروندان‌ش، در گستره کاملا شناخته شده و تثبیت شده مرزهای ایران تعریف می‌کنیم؛ اما این آمادگی را هم داریم که در صورت تغییر قوانین تابعیت، فردا بتوانیم حتی مهاجران جدیدی را نیز به جرگه «ملت ایران» اضافه کنیم. در درون این ملت نیز، حذف هرگونه هویت‌طلبی کاذب، تنها به مدد برابری حقوقی شهروندان و حذف تمامی تبعیض‌های قومی و مذهبی و جنسیتی میسر خواهد بود که تنها در یک دولت دموکراتیک ملی محقق می‌شوند.

در مورد مساله تاریخی/فرهنگی «هویت» اما، باید هرگونه رویکرد «تعریفی» را کنار گذاشت و به «توصیف» قناعت کرد. بر خلاف «تعریفِ» هویت که رویکردی اقتدارگرایانه، جزم‌اندیش، متصلب و در نتیجه محافظه‌کار است، «توصیف» امری سیال و پویا است و می‌تواند علاوه بر تکثرهای موجود، خود را با تغییرات احتمالی نیز سازگار سازد. تعریف، مقدم بر وجود است. یعنی ما گزاره‌ای را به عنوان «هویت ایرانی» ارائه می‌کنیم و هرکسی با تعاریف ما نخواند، احتمالا با برچسب‌هایی چون بی‌هویت، غرب‌زده، خودباخته و یا نظایر آن مواجه خواهد شود.

در نقطه مقابل، در فرآیند توصیف، ما جامعه و ایرانیان را پیش فرض می‌گیریم و تلاش می‌کنیم آنچه که وجود دارد را توضیح دهیم. اینجا اول باید «هویت ایرانی» را که امری انتزاعی اما در ظاهر صلب و مجرد کنار بگذاریم و در مورد «هویت ایرانیان» که مساله‌ای قابل سنجش و تحقیق است سخن بگوییم. سپس در این رویکرد توصیفی، ما می‌توانیم بپذیریم که فرهنگ و هویت ایرانیان، در هر برش تاریخی چه تنوع گسترده‌ای داشته است. ایرانیان به چه زبان‌های متنوعی سخن می‌گویند، چه باورهای دینی متنوعی دارند و چه خرده‌فرهنگ‌ها و ارزش‌های متکثری دارند؛ و البته، راه برای تغییر تمامی این شاخص‌ها در گذر زمان هم باز می‌ماند و هیچ کس به دلیل تغییرات فرهنگی از هویت ملی طرد نمی‌شود.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

روم یا یونان

فیلم پیوست، مناظره‌ای است در مقایسه دو تمدن باستانی. «بوریس جانسون» (نخست وزیر کنونی انگلستان) در دفاع از «یونان» سخن می‌گوید. او دانش آموخته زبان‌های کلاسیک از کالج ایتون و دانشگاه آکسفورد است. «مری بیرد»، دکترای مطالعات کلاسیک از دانشگاه کمبریج نیز از «روم» دفاع می‌کند. مناظره در نوامبر ۲۰۱۵ (آبان‌ماه ۱۳۹۴) برگزار شده و به دو دلیل ما آن را قابل توجه دانستیم:

نخست شیوه مناظره‌ای که پایه در مطالعات علمی و دانشگاهی دارد اما برای مخاطب عام طراحی شده است. یعنی مرزی که میان مباحث تخصصی با بحث‌های حوزه عمومی قائل می‌شویم را به زیبایی کنار گذاشته و میان این دو پیوند برقرار می‌کند.

دوم، ملاک‌های طرفین برای قضاوت است. هردو با شاخص‌هایی مدرن به سراغ تاریخ می‌روند و نشان می‌دهند تمدن‌های مورد نظرشان، چه نقشی در مسیر پیشرفت بشریت به سمت شاخص‌های مدرن انسانی داشته‌اند.

شاید در نگاه اول موضوع بحث برای شما جذاب نباشد، اما پیشنهاد می‌کنیم این مناظره جذاب را ببینید. در آینده شاید بیشتر در مورد بخش‌هایی از جزییات آن صحبت کنیم.

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

نه رعایت شد و نه لغو گردید!

#A 279


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

نه رعایت شد و نه لغو گردید!

#A 279
https://t.me/divanesara/1220


آرمان امیری @ArmanParian - یادداشت زیر را شش سال پیش منتشر کرده بودم. (اینجا بخوانید) متاسفانه از آن زمان تا به امروز هیچ تحول مثبتی نه در قانون‌گرایی و نه در رویکرد خشونت‌گرای نهادهای امنیتی ایجاد نشده است، آنقدر که در مواجهه با موج جدیدی از برخورد پلیس با متهمان به اوباش‌گری، دقیقا همان یادداشت سال‌های قبل را بی‌کم و کاست می‌توان منتشر کرد:

* * *

قانون اساسی ما در اصل ۳۸ خود صراحت دارد: «هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا کسب اطلاع ممنوع است. اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند، مجاز نیست و چنین شهادت و اقرار و سوگندی فاقد ارزش و اعتبار است. متخلف از این اصل طبق قانون مجازات می‌شود».

همچنین در اصل ۳۹ نیز تاکید شده: «هتک حرمت و حیثیت کسی که به حکم قانون دستگیر، بازداشت، زندانی یا تبعید شده، به هر صورت که باشد ممنوع و موجب مجازات است».

علی‌رغم چنین صراحت آشکاری در قانون اساسی، چندین سال است که نیروی انتظامی، یعنی بازوی اجرایی قوانین در کشور، تحت عناوین مختلف و به بهانه آنچه «مبارزه با اراذل و اوباش» خوانده می‌شود، کارناوال‌هایی از ضرب و شتم و توهین به گروهی از متهمین و بازداشت شدگان را به راه می‌اندازد که مجموعه‌ای تمام عیار از انواع شکنجه، توهین، هتک حرمت و حیثیت هستند. حال چطور می‌توان این معادله را حل کرد؟ نیرویی که صریحا و حتی با افتخار و تبلیغات فراوان در سطح شهر و انظار عمومی قانون اساسی کشور را نقض می‌کند چه نسبتی با حکومت دارد؟ آیا اقدام به نقض قانون اساسی کشور و تاکید بر علنی‌سازی آن اقدام به «براندازی» یا «اقدام علیه نظام» نیست؟

«هانا آرنت» توصیفی از وضعیت‌های نسبتا مشابه در آلمان نازی و شوروی استالینی ارایه می‌دهد. به گفته آرنت، «نازی‌ها حتی به قوانین خودشان هم علاقه‌ای ندارند». (توتالیتاریسم، هانا آرنت، نشر ثالث، ص۱۸۹) جنبش‌های توتالیتر نمی‌توانند به هیچ چهارچوب و قانونی پایبند بمانند، حتی قانون غیرعادلانه‌ای که خودشان زمانی وضع کرده باشند، در زمانی دیگر دست و پای‌شان را می‌بندد. بدین ترتیب آن‌ها تا حد امکان تلاش دارند که از زیر بار صراحت قوانین شانه خالی کنند. به گفته آرنت کار به جایی می‌رسد که «دیگر برای اعلام‌ همگانی فرامین و احکام ضرورتی احساس نمی‌شود». (همان ص۱۹۰)

با این حال، همین ذات بی‌توجهی به قانون سبب می‌شود که آنان هیچ گاه زحمت اصلاح و تغییر قوانین را به خود ندهند چرا که اساس اصلاح قانون نشان‌گر ضرورت پایبندی به آن است. آرنت تاکید می‌کند که قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی به مانند قانون اساسی وایمار در آلمان نازی «با آنکه هرگز رعایت نشد، هرگز هم لغو نگردید». (همان، ص۱۹۱)

کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.

پیلاطس خطاب به مردم فریاد زد: خاک خود را بر شما افشاندم و رفتم". و عیسی را به چهار میخ کشیدند بر صلیبی افراشته شده از جهل و نفرت توده هایی که او برای نجات شان نازل شده بود.

استاد آواز ایران نیز، خاک خود را افشاند؛ اما بر سیمای کریه حاکمانی که به قصابی توده ها برخاسته بودند. این بار، آتشی افروخته شد برای سوزاندن خسرو آواز، اما از معجزه عشق و خرد و قدرشناسی خس و خاشاک، آتش گلستان شد.

و این تراژدی ایران ما است که فرزانه ترین مردمان اش "خس و خاشاک" نامیده می شوند و بدخوی ترین و کوته نظرترین رجاله هایش تکیه بر اریکه قدرت می زنند.

استاد ما رفت؛ شما به آخرین صدای این خس و خاشاک گوش نکردید و تفنگ تان را زمین نگذاشتید. ما در بدرقه اش به اشک مژگان خاک راه ش را آب می زنیم، اما دیگر با شما به زبان آواز سخن نخواهیم گفت.

- - -
مستند پیوست را با عنوان "ساده لوح های دوست داشتنی" سال گذشته در پاسخ به تلاش های حکومتی در تخریب استاد ساختیم. در این سوگ ملی که بار دیگر ما را در کنار هم قرار داده تا همه به یک سو بنگریم و یاد یک نفر را در دل زنده کنیم، این فیلم را دوباره تقدیم می کنیم.

کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara

فرجام «آل این» یک طرفه روی باخت ترامپ!

#A 280


کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
اینستاگرام
@divanesara_
.