۲- قانون‌گرایی
#A013
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
آرمان امیری @ArmanParian – زمانی که «توماس هابز» نظریات‌اش در ضرورت قانون‌گرایی را ارایه داد، هوشمندانه به سراغ چنان مثال اغراق‌شده‌ای رفت که پیشاپیش پاسخ هرگونه انتقاد «ماهوی» به قوانین را بدهد. پیش از آنکه منتقدانی با پرسش تکراری «آیا قانون بد را هم باید اجرا کرد؟» از راه برسند، هابز پیش‌دستانه از «لویاتان» سخن گفت.
«لویاتان» هیولایی کریه در کتاب مقدس است. اشاره هابز بدان بود که برای گریز از هرج و مرج، شهروندان تمامی حقوق خود را به یک هیولای مقتدر و قدرتمند واگذار می‌کنند: «دولت». در نظریه هابز، همیشه حق با دولت است. او معتقد بود اگر این قرارداد فسخ شود، ما به چنان وضعیتی سقوط خواهیم کرد که در آن «انسان گرگ انسان است». نظرات هابز، نخستین بنیان‌های اندیشه «قرارداد اجتماعی» بود که به سنگ‌بنای تشکیل دولت مدرن بدل شد.
دوقرن پس از هابز، برای نخستین بار «میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله» بود که تلاش کرد بنیان‌های دولت مدرن را در ایران شبیه‌سازی کند. در زمان ملکم، نظریات هابز به مراتب پیشرفت کرده و توسط اندیشمندانی چون لاک» و روسو تا دست‌مایه‌های حقوقی بشری انقلاب فرانسه نیز رسیده بود. با این حال ملکم باور داشت که نمی‌شود پله نخست این نردبان ترقی را دور زد. او در «کتابچه غیبی» (دفتر تنظیمات) خود نوشت: «...حکومت دو نوع است، جمهوری و سلطنت. سلطنت نیز خود دو نوع است، سلطنتی که هم وضع قانون و هم اجرای آن در دست شاه باشد سلطنت مطلقه، و سلطنتی که اجرای قانون با پادشاه اما وضع آن با ملت باشد سلطنت معتدله نام دارد. سلطنت مطلقه نیز بر دو نوع است، سلطنت مطلقه منظم و سلطنت مطلقه غیر منظم». از انواع این طبقه‌بندی، انتخاب ملکم برای ایران مدل «سلطنت مطلقه منظم» بود که شباهت بسیاری به «لویاتان» هابز داشت.
با این حال، چرخ روزگار به گونه‌ای چرخید که پیش از پذیرش لویاتان در جامعه ایرانی، انقلاب مشروطه به پیروزی رسید. ما، بدون طی کردن مرحله «سلطنت مطلقه منظم»، به سمت «سلطنت معتدله» یا همان نظام مشروطه پارلمانی یورش بردیم. امری که در تاریخ جهان مدرن هیچ سابقه‌ای نداشت. پس چه جای تعجب که صرف نام «مشروطه» و قالب «مجلس ملی» نتوانست نظم و ترتیبی در کشور ما ایجاد کند. قوانین مجلس ایرانی، چه خوب و چه بد، تا اجرای فراگیر در سطح کشور چنان فاصله بعیدی داشتند که خیلی زود مردم نسبت به چنین نهاد بی‌فایده‌ای دلسرد شدند. قانون مشروطه، همچون یک کالای لوکس و بی‌استفاده بایگانی شد و سلطنت به همان روال ناصری ادامه یافت.
یکصد سال پس از ملکم‌خان، جنبش اصلاحات با شعار «قانون‌گرایی» سیدمحمد خاتمی متولد شد و سعید حجاریان، بار دیگر «پروژه ناتمام مشروطه‌خواهی» را استراتژی اصلی اصلاح‌طلبان خواند. البته هر کس دیگری هم می‌توانست ببیند که نه انقلاب مشروطه و نه انقلاب ۵۷، هیچ کدام نتوانستند قدرت حکومتی ما را مشروط و مقید سازند. اختلاف نظر بر سر یک دوگانه معروف بود: اولویت نخست در مشرط سازی قدرت، تغییر ساختارهای حقوقی است یا ساختارهای حقیقی؟
گروهی از منتقدان، پاسخ را در گزینه نخست جستند. به باور اینان، وضعیت قوانین ما به گونه‌ای است که برخی مناصب حکومتی از قدرت‌های بیش از اندازه‌ای برخوردار هستند و برخی دورهای قانونی (همچون نظارت شورای نگهبان انتصابی بر نهاد انتخاب رهبر) جلوی بهبود اوضاع را می‌گیرد. پس گام نخست، باید تغییر این قوانین باشد تا به قوانینی برسیم که قابلیت اجرا داشته باشند. طبیعتا، چنین اندیشه‌ای، تا زمان دست‌یابی به آن قوانین بهتر خود را ملزم به رعایت «قانون بد» نمی‌داند. روی‌کردی آشکارا در تضاد با اندیشه هابز و بنیان‌های جهان متمدن.
در نقطه مقابل، روی‌کرد «اصلاح‌طلبی» قرار دارد. جنبشی که ۱۲ سال پس از پیدایش، ناچار شد اصالت حرکت و مرزبندی‌اش با دیگر جریانات منتقد را با بیانی دقیق‌تر مورد تاکید قرار دهد. این بار نوبت به «میرحسین موسوی» رسید تا با شعار «اجرای بدون تنازل قانون اساسی»، آشکارا «اولویت قانون‌گرایی بر اصلاح قوانین» را به عنوان هسته اصلی اندیشه اصلاح‌طلبی معرفی کند.
تاکید مجدد بر قانون‌گرایی، آن هم در شکل «بدون تنازل»ش، انتخاب همان مسیری بود که تمامی کشورهای جهان برای گذار به «دولت مدرن» و سپس اصلاح و ارتقای آن پیموده‌اند. پس هرگونه انحراف از این مسیر، اساسا باید به خروج از جاده نوسازی سیاسی کشور تفسیر شده که با اهداف اصلاح‌طلبی در تضاد است. بدین ترتیب، اولویت «قانون‌گرایی» و تاکید بر «اجرای بدول تنازل قانون»، قطعا یکی از شاخص‌ترین ملاک‌های فرد اصلاح‌طلب است. پس از این گام، می‌توانیم به شیوه مواجهه این فرد با «قانون بد» بپردازیم، که موضوع یادداشت‌های بعدی است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A013
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
آرمان امیری @ArmanParian – زمانی که «توماس هابز» نظریات‌اش در ضرورت قانون‌گرایی را ارایه داد، هوشمندانه به سراغ چنان مثال اغراق‌شده‌ای رفت که پیشاپیش پاسخ هرگونه انتقاد «ماهوی» به قوانین را بدهد. پیش از آنکه منتقدانی با پرسش تکراری «آیا قانون بد را هم باید اجرا کرد؟» از راه برسند، هابز پیش‌دستانه از «لویاتان» سخن گفت.
«لویاتان» هیولایی کریه در کتاب مقدس است. اشاره هابز بدان بود که برای گریز از هرج و مرج، شهروندان تمامی حقوق خود را به یک هیولای مقتدر و قدرتمند واگذار می‌کنند: «دولت». در نظریه هابز، همیشه حق با دولت است. او معتقد بود اگر این قرارداد فسخ شود، ما به چنان وضعیتی سقوط خواهیم کرد که در آن «انسان گرگ انسان است». نظرات هابز، نخستین بنیان‌های اندیشه «قرارداد اجتماعی» بود که به سنگ‌بنای تشکیل دولت مدرن بدل شد.
دوقرن پس از هابز، برای نخستین بار «میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله» بود که تلاش کرد بنیان‌های دولت مدرن را در ایران شبیه‌سازی کند. در زمان ملکم، نظریات هابز به مراتب پیشرفت کرده و توسط اندیشمندانی چون لاک» و روسو تا دست‌مایه‌های حقوقی بشری انقلاب فرانسه نیز رسیده بود. با این حال ملکم باور داشت که نمی‌شود پله نخست این نردبان ترقی را دور زد. او در «کتابچه غیبی» (دفتر تنظیمات) خود نوشت: «...حکومت دو نوع است، جمهوری و سلطنت. سلطنت نیز خود دو نوع است، سلطنتی که هم وضع قانون و هم اجرای آن در دست شاه باشد سلطنت مطلقه، و سلطنتی که اجرای قانون با پادشاه اما وضع آن با ملت باشد سلطنت معتدله نام دارد. سلطنت مطلقه نیز بر دو نوع است، سلطنت مطلقه منظم و سلطنت مطلقه غیر منظم». از انواع این طبقه‌بندی، انتخاب ملکم برای ایران مدل «سلطنت مطلقه منظم» بود که شباهت بسیاری به «لویاتان» هابز داشت.
با این حال، چرخ روزگار به گونه‌ای چرخید که پیش از پذیرش لویاتان در جامعه ایرانی، انقلاب مشروطه به پیروزی رسید. ما، بدون طی کردن مرحله «سلطنت مطلقه منظم»، به سمت «سلطنت معتدله» یا همان نظام مشروطه پارلمانی یورش بردیم. امری که در تاریخ جهان مدرن هیچ سابقه‌ای نداشت. پس چه جای تعجب که صرف نام «مشروطه» و قالب «مجلس ملی» نتوانست نظم و ترتیبی در کشور ما ایجاد کند. قوانین مجلس ایرانی، چه خوب و چه بد، تا اجرای فراگیر در سطح کشور چنان فاصله بعیدی داشتند که خیلی زود مردم نسبت به چنین نهاد بی‌فایده‌ای دلسرد شدند. قانون مشروطه، همچون یک کالای لوکس و بی‌استفاده بایگانی شد و سلطنت به همان روال ناصری ادامه یافت.
یکصد سال پس از ملکم‌خان، جنبش اصلاحات با شعار «قانون‌گرایی» سیدمحمد خاتمی متولد شد و سعید حجاریان، بار دیگر «پروژه ناتمام مشروطه‌خواهی» را استراتژی اصلی اصلاح‌طلبان خواند. البته هر کس دیگری هم می‌توانست ببیند که نه انقلاب مشروطه و نه انقلاب ۵۷، هیچ کدام نتوانستند قدرت حکومتی ما را مشروط و مقید سازند. اختلاف نظر بر سر یک دوگانه معروف بود: اولویت نخست در مشرط سازی قدرت، تغییر ساختارهای حقوقی است یا ساختارهای حقیقی؟
گروهی از منتقدان، پاسخ را در گزینه نخست جستند. به باور اینان، وضعیت قوانین ما به گونه‌ای است که برخی مناصب حکومتی از قدرت‌های بیش از اندازه‌ای برخوردار هستند و برخی دورهای قانونی (همچون نظارت شورای نگهبان انتصابی بر نهاد انتخاب رهبر) جلوی بهبود اوضاع را می‌گیرد. پس گام نخست، باید تغییر این قوانین باشد تا به قوانینی برسیم که قابلیت اجرا داشته باشند. طبیعتا، چنین اندیشه‌ای، تا زمان دست‌یابی به آن قوانین بهتر خود را ملزم به رعایت «قانون بد» نمی‌داند. روی‌کردی آشکارا در تضاد با اندیشه هابز و بنیان‌های جهان متمدن.
در نقطه مقابل، روی‌کرد «اصلاح‌طلبی» قرار دارد. جنبشی که ۱۲ سال پس از پیدایش، ناچار شد اصالت حرکت و مرزبندی‌اش با دیگر جریانات منتقد را با بیانی دقیق‌تر مورد تاکید قرار دهد. این بار نوبت به «میرحسین موسوی» رسید تا با شعار «اجرای بدون تنازل قانون اساسی»، آشکارا «اولویت قانون‌گرایی بر اصلاح قوانین» را به عنوان هسته اصلی اندیشه اصلاح‌طلبی معرفی کند.
تاکید مجدد بر قانون‌گرایی، آن هم در شکل «بدون تنازل»ش، انتخاب همان مسیری بود که تمامی کشورهای جهان برای گذار به «دولت مدرن» و سپس اصلاح و ارتقای آن پیموده‌اند. پس هرگونه انحراف از این مسیر، اساسا باید به خروج از جاده نوسازی سیاسی کشور تفسیر شده که با اهداف اصلاح‌طلبی در تضاد است. بدین ترتیب، اولویت «قانون‌گرایی» و تاکید بر «اجرای بدول تنازل قانون»، قطعا یکی از شاخص‌ترین ملاک‌های فرد اصلاح‌طلب است. پس از این گام، می‌توانیم به شیوه مواجهه این فرد با «قانون بد» بپردازیم، که موضوع یادداشت‌های بعدی است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
سیاست سفارت‌خانه‌ای!
#A014
آرمان امیری @ArmanParian - نخستین کابینه ایران پس از انقلاب را «مهدی بازرگان» تشکیل داد. در آن سال‌هایی که آیت‌الله خمینی به قم رفته بود تا در سیاست دخالتی نداشته باشد و تمامی روحانیون را نیز از مشاغل حکومتی منع کرده بود. بدین ترتیب، نخستین کابینه انقلابی که روحانیون روی آن حساب ویژه‌ای باز کرده بودند را صرفا ملی‌گرایانی لیبرال مسلک تشکیل دادند. گروهی که قطعا دست بالا را در میان گروه‌های انقلابی نداشتند اما یک مزیت بسیار بزرگ نسبت به دیگران داشتند: سابقه کار اجرایی و مملکت‌داری.
«سنجابی» در دولت مصدق وزیر بود و وزیر خارجه شد. مبشری در دولت مصدق دادستان بود و وزیر دادگستری شد. «صدر حاج سیدجوادی» سابقه دادستانی تهران را داشت، مدتی وزیر کشور و سپس وزیر دادگستری شد. «علی شریعتمداری» استاد دانشگاه بود و وزیر آموزش عالی شد. «احمد مدنی» دریادار بود و فرمانده نیروی دریایی شد. «تیمسار محمدتقی ریاحی» رییس ستاد ارتش منصوب دکتر مصدق بود و وزیر دفاع شد. علی‌محمد ایزدی «سرپرست موسسه تحقیقات کشاورزی» بود و وزیر کشاورزی شد. باقی اعضا هم کم و بیش سوابق اجرایی داشتند و در آن قحط‌الرجالی که پاکسازی مسوولان حکومت پیشین به وجود آورده بود، مجموعه به نسبت قابل قبولی به حساب می‌آمدند. با این حال، مخالفان دولت بیکار ننشستند.
از نیروهای چپ گرفته تا روحانیون انقلابی، توافقی بر سر زمین زدن دولت موقت وجود داشت. این توافق ابتدا چنان کارآمدی دولت را پایین آورد که بازرگان به اصرار خواستار ورود روحانیون به دولت شد تا آنان را درگیر کار اجرایی کند. بدین ترتیب بر خلاف توافق اولیه، پای روحانیون به وزارت‌خانه‌ها باز و زمینه سرنگونی دولت فراهم شد. جرقه اشغال سفارت، حتی اگر در آغاز به صورت خودجوش رقم خورده باشد، خیلی زود یک فرصت استثنایی در اختیار مخالفان دولت قرار داد. گروگان‌گیری ۴۴۴ روز به طول انجامید تا تسویه حساب‌های زیادی انجام شود که استعفای دولت بازرگان فقط یکی از آن‌ها بود. بدین ترتیب، نخستین تجربه «سیاست‌ورزی سفارت‌خانه‌ای» کاملا به اهداف‌اش رسید.
* * *
تبعات سنگین اشغال سفارت آمریکا به حدی به کلیت منافع ملی و حکومتی ضربه زد که تا سال‌های سال هیچ‌کس دیگری به سراغ استفاده از این حربه سیاسی نرفت. با این حال، عملکرد محمود احمدی‌نژاد در دومین دوره ریاست جمهوری‌اش کار را به جایی رسانید که بار دیگر سیاست سفارت‌خانه‌ای در دستور کار قرار گرفت. مشکل کار در آنجا بود که حمایت‌های حکومتی از احمدی‌نژاد امکان درگیری مستقیم با او و پیش‌گیری از اقدامات خودسرش را نمی‌داد. دو سال پیش از آن راس هرم قدرت سرنوشت خودش و رییس دولت را به هم گره زده بود و دیگر نمی‌شد در انظار عمومی به جنگ او رفت. هر لحظه امکان فعال شدن شکاف اجتماعی و تحرک مجدد مردم وجود داشت. احمدی‌نژاد از این محدودیت‌ها آگاه بود و به سادگی علیه رقبای اصول‌گرای خود مانور سیاسی می‌داد. چنین شرایط دشواری باعث شد که بعد از ۳ دهه، بار دیگر سیاست سفارت‌خانه‌ای در دستور کار قرار گیرد. این‌بار، هدف سفارت انگلستان بود و به نسبت هم موفق عمل کرد. یک جریان خاص در دل حکومت توانست بدون هیچ گونه استمدادی از دل جامعه، دولت را به شدت تحت فشار قرار دهد و عملا با گسترش تحریم‌ها در سراشیبی سقوط اقتصادی بیندازد.
۴ سال پس از زمین‌گیر کردن دولت احمدی‌نژاد، ولو به قیمت یک هزینه گزاف دیگر برای حکومت، نوبت به دولت «حسن روحانی» رسید. جایی که افراطیون دست‌راستی با تمام لشکرکشی‌های خیابانی خود نتوانستند جلوی توافق هسته‌ای را بگیرند و تکیه‌گاهی که سال‌های سال بقا و دوام این گروه بدان گره خورده بود یک شبه از دست رفت. وقتی نه اقبال مردمی و نه دهلیزهای حقوقی و حقیقی قدرت نتوانست دلواپسان را در بر هم زدن توافق هسته‌ای یاری رساند، طبیعتا برخی دوباره به یاد سیاست «سفارت‌خانه‌ای» افتادند. حمله به سفارت فرانسه یک نمونه کوچک و بدون برنامه بود، اما ماجرای عربستان و اعدام «شیخ نمر» فرصتی استثنایی به حساب آمد. حالا دلواپسان ضربه‌ای به دولت وارد کرده‌اند که نه تنها می‌تواند کل دستاوردهای بین‌المللی‌اش را بر باد بدهد، بلکه به دنبال آن تمامی انتظارات اقتصادی‌اش هم در هاله‌ای از ابهام فرو خواهد رفت.
چه کسی است که نداند اگر نیروهای امنیتی اراده جدی برای پیش‌گیری از این قانون‌شکنی آشکار داشتند می‌توانستند جلوی ضربه زدن یک گروه محدود به منافع ملی را بگیرند؟ مساله اما قطعا چیز دیگری است. منفعتی وجود دارد که آشکارا در راستای منفعت دولت مستقر کشور و البته منافع ملی نیست. جای تعجب هم ندارد. سیاست سفارت‌خانه‌ای، اساسا طراحی شده که از جیب منافع یک ملت برای اهداف و مطامع یک گروه خاص بهره‌برداری کند.
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
#A014
آرمان امیری @ArmanParian - نخستین کابینه ایران پس از انقلاب را «مهدی بازرگان» تشکیل داد. در آن سال‌هایی که آیت‌الله خمینی به قم رفته بود تا در سیاست دخالتی نداشته باشد و تمامی روحانیون را نیز از مشاغل حکومتی منع کرده بود. بدین ترتیب، نخستین کابینه انقلابی که روحانیون روی آن حساب ویژه‌ای باز کرده بودند را صرفا ملی‌گرایانی لیبرال مسلک تشکیل دادند. گروهی که قطعا دست بالا را در میان گروه‌های انقلابی نداشتند اما یک مزیت بسیار بزرگ نسبت به دیگران داشتند: سابقه کار اجرایی و مملکت‌داری.
«سنجابی» در دولت مصدق وزیر بود و وزیر خارجه شد. مبشری در دولت مصدق دادستان بود و وزیر دادگستری شد. «صدر حاج سیدجوادی» سابقه دادستانی تهران را داشت، مدتی وزیر کشور و سپس وزیر دادگستری شد. «علی شریعتمداری» استاد دانشگاه بود و وزیر آموزش عالی شد. «احمد مدنی» دریادار بود و فرمانده نیروی دریایی شد. «تیمسار محمدتقی ریاحی» رییس ستاد ارتش منصوب دکتر مصدق بود و وزیر دفاع شد. علی‌محمد ایزدی «سرپرست موسسه تحقیقات کشاورزی» بود و وزیر کشاورزی شد. باقی اعضا هم کم و بیش سوابق اجرایی داشتند و در آن قحط‌الرجالی که پاکسازی مسوولان حکومت پیشین به وجود آورده بود، مجموعه به نسبت قابل قبولی به حساب می‌آمدند. با این حال، مخالفان دولت بیکار ننشستند.
از نیروهای چپ گرفته تا روحانیون انقلابی، توافقی بر سر زمین زدن دولت موقت وجود داشت. این توافق ابتدا چنان کارآمدی دولت را پایین آورد که بازرگان به اصرار خواستار ورود روحانیون به دولت شد تا آنان را درگیر کار اجرایی کند. بدین ترتیب بر خلاف توافق اولیه، پای روحانیون به وزارت‌خانه‌ها باز و زمینه سرنگونی دولت فراهم شد. جرقه اشغال سفارت، حتی اگر در آغاز به صورت خودجوش رقم خورده باشد، خیلی زود یک فرصت استثنایی در اختیار مخالفان دولت قرار داد. گروگان‌گیری ۴۴۴ روز به طول انجامید تا تسویه حساب‌های زیادی انجام شود که استعفای دولت بازرگان فقط یکی از آن‌ها بود. بدین ترتیب، نخستین تجربه «سیاست‌ورزی سفارت‌خانه‌ای» کاملا به اهداف‌اش رسید.
* * *
تبعات سنگین اشغال سفارت آمریکا به حدی به کلیت منافع ملی و حکومتی ضربه زد که تا سال‌های سال هیچ‌کس دیگری به سراغ استفاده از این حربه سیاسی نرفت. با این حال، عملکرد محمود احمدی‌نژاد در دومین دوره ریاست جمهوری‌اش کار را به جایی رسانید که بار دیگر سیاست سفارت‌خانه‌ای در دستور کار قرار گرفت. مشکل کار در آنجا بود که حمایت‌های حکومتی از احمدی‌نژاد امکان درگیری مستقیم با او و پیش‌گیری از اقدامات خودسرش را نمی‌داد. دو سال پیش از آن راس هرم قدرت سرنوشت خودش و رییس دولت را به هم گره زده بود و دیگر نمی‌شد در انظار عمومی به جنگ او رفت. هر لحظه امکان فعال شدن شکاف اجتماعی و تحرک مجدد مردم وجود داشت. احمدی‌نژاد از این محدودیت‌ها آگاه بود و به سادگی علیه رقبای اصول‌گرای خود مانور سیاسی می‌داد. چنین شرایط دشواری باعث شد که بعد از ۳ دهه، بار دیگر سیاست سفارت‌خانه‌ای در دستور کار قرار گیرد. این‌بار، هدف سفارت انگلستان بود و به نسبت هم موفق عمل کرد. یک جریان خاص در دل حکومت توانست بدون هیچ گونه استمدادی از دل جامعه، دولت را به شدت تحت فشار قرار دهد و عملا با گسترش تحریم‌ها در سراشیبی سقوط اقتصادی بیندازد.
۴ سال پس از زمین‌گیر کردن دولت احمدی‌نژاد، ولو به قیمت یک هزینه گزاف دیگر برای حکومت، نوبت به دولت «حسن روحانی» رسید. جایی که افراطیون دست‌راستی با تمام لشکرکشی‌های خیابانی خود نتوانستند جلوی توافق هسته‌ای را بگیرند و تکیه‌گاهی که سال‌های سال بقا و دوام این گروه بدان گره خورده بود یک شبه از دست رفت. وقتی نه اقبال مردمی و نه دهلیزهای حقوقی و حقیقی قدرت نتوانست دلواپسان را در بر هم زدن توافق هسته‌ای یاری رساند، طبیعتا برخی دوباره به یاد سیاست «سفارت‌خانه‌ای» افتادند. حمله به سفارت فرانسه یک نمونه کوچک و بدون برنامه بود، اما ماجرای عربستان و اعدام «شیخ نمر» فرصتی استثنایی به حساب آمد. حالا دلواپسان ضربه‌ای به دولت وارد کرده‌اند که نه تنها می‌تواند کل دستاوردهای بین‌المللی‌اش را بر باد بدهد، بلکه به دنبال آن تمامی انتظارات اقتصادی‌اش هم در هاله‌ای از ابهام فرو خواهد رفت.
چه کسی است که نداند اگر نیروهای امنیتی اراده جدی برای پیش‌گیری از این قانون‌شکنی آشکار داشتند می‌توانستند جلوی ضربه زدن یک گروه محدود به منافع ملی را بگیرند؟ مساله اما قطعا چیز دیگری است. منفعتی وجود دارد که آشکارا در راستای منفعت دولت مستقر کشور و البته منافع ملی نیست. جای تعجب هم ندارد. سیاست سفارت‌خانه‌ای، اساسا طراحی شده که از جیب منافع یک ملت برای اهداف و مطامع یک گروه خاص بهره‌برداری کند.
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
الملک عقیم!
#M002
محمد افخمی @Mohamad_Afkhami - اسدلله خان علم، نخست‌وزیر پبشین و از نزدیکان محمدرضا شاه، هرجای خاطراتش که از عمل یا تصمیم شاه راضی نیست، با جمله «الملک عقیم» روایت را پایان داده است. نگاه به مستندات آن زمان نشان می‌دهد چطور این جمله در ذهن شاه به صورت تغییر یافته «سیاست پدر مادر ندارد» وجود داشته است. جمله‌ای که به مرور تبدیل به پارانویایی تمام عیار شد. فلان مقاله صفحه ۸ فلان روزنامه چاپ لندن در انتقاد از فلان عمل شاه به موضع رسمی دولت بریتانیا تعبیر می‌شد و کار به تذکر به سفیر می‌کشید. این اما تنها بخشی از پارانویای حاصل بود. بخش دیگر آن، به مرور به بزرگترین شباهت حاکم و ملت تبدیل شد: تمام کائنات از شرق و غرب در حال دسیسه‌چینی علیه ما هستند. این فصل مشترک، در طول سال‌ها تکمیل، رسمی‌تر و جزیی‌تر شد.
مفاهیمی به مانند اتاق فکری که جهان را کنترل می‌کنند از اجزای لاینفک تحلیل شرایط بود. هرکس به حسب تصوراتش از دنیا، نامی بر این اتاق فکر می‌گذاشت: انگلیس، استکبار، فراماسونری، آمریکا و شوروی از پرطرفدارترین نام‌ها بودند. قدرت این اتاق فکرها تا هر حدی می‌توانست گسترده شود و هر کس به حسب نیازش در تحلیل شرایط به این اتاق‌ها ارجاع می‌داد. برخی کمتر برخی بیشتر. مواردی مانند «تعیین قیمت نفت» احتمالا از پرکاربردترین پیش‌فرض‌ها بود. تصور می‌شد عده‌ای معدود از اهرم‌هایی بهره‌مندند که به واسطه آن در لحظه قیمت نفت را تعیین می‌کنند و کل بورس و بخش‌های اقتصادی متاثر از نفت و زندگی روزمره انسان‌ها در کشورهای دیگر همه بخشی از یک طرح بزرگ این اتاق فکر برای تغییر شرایط ما به واسطه تغییر دادن قیمت نفت است. برای عده‌ای در بدنه جامعه در ارزانی امروز و پانزده سال پیش قیمت نفت، دسیسه‌های زمین زدن دولت روحانی و خاتمی دیده می‌شد و برای عده‌ای دیگر در حاکمیت، همه نوسانات قیمت محصول تلاش برای عدم وابستگی غرب به نفت است. هر کس به حسب نیازش از صورت مساله نتیجه مطلوب را استخراج می‌کند.
در «سیاست بی‌پدر و مادر»، «دشمن» سنگ‌بنای همه چیز است. دشمن در حال ساختن پازلی برای اسقاط ماست و هر حرکت ما یا در راستای تکمیل این پازل است یا تخریب آن. طرح دشمن «پازل» است چون هر کس معتقد است هرچند خودش کامل‌ترین فهم را نسبت به آن دارد، هنوز صحنه پر از رمز و راز و غافلگیری است. دشمن در هر لحظه و از هر منفذی ممکن است ضربه وارد کند. تنها راه مقابله وارد کردن ضربه پیش از ضربه خوردن است و پارانویا بدین‌گونه قربانی می‌گیرد. در جهانی تشکیل شده از شما و دشمن جمع جبری منفعت صفر است. یعنی به ازای ضرر شما دشمن سود می‌کند و به ازای سود شما، دشمن ضرر. طبیعی است که منفعت فقط در راستای ضرر دشمن تعریف می‌شود و چیزی به نام برد-برد برای چند طرف به کلاه‌برداری و شعبده‌بازی تعبیر می‌شود. فرد، حاکمیت، کشور در تشخیص منافع خود ناتوان می‌شود و با از دست دادن فرصت‌های مناسب خودش به تضعیف خودش می‌پردازد. به علاوه چون منفعتش را در میزان لطمه‌ای که به طرف مقابل زده تعریف می‌کند، به سرعت هرکسی را با خودش دشمن می‌کند. مثلا یک هفته بعد از برگزاری کنفرانس وحدت اسلامی، روابطش با نصف کشورهای مسلمان قطع می‌شود. این تصور وجود دارد که مدت‌هاست حضور عده‌ای تندرو در حاکمتی هربار و در هر فرصتی مانع از تبدیل شدن ایران به یک کشور عادی در عرصه جهانی می‌شود. اما پیش از پیاده کردن تندروها شاید باید به بازخوانی «الملک عقیم» پرداخت.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#M002
محمد افخمی @Mohamad_Afkhami - اسدلله خان علم، نخست‌وزیر پبشین و از نزدیکان محمدرضا شاه، هرجای خاطراتش که از عمل یا تصمیم شاه راضی نیست، با جمله «الملک عقیم» روایت را پایان داده است. نگاه به مستندات آن زمان نشان می‌دهد چطور این جمله در ذهن شاه به صورت تغییر یافته «سیاست پدر مادر ندارد» وجود داشته است. جمله‌ای که به مرور تبدیل به پارانویایی تمام عیار شد. فلان مقاله صفحه ۸ فلان روزنامه چاپ لندن در انتقاد از فلان عمل شاه به موضع رسمی دولت بریتانیا تعبیر می‌شد و کار به تذکر به سفیر می‌کشید. این اما تنها بخشی از پارانویای حاصل بود. بخش دیگر آن، به مرور به بزرگترین شباهت حاکم و ملت تبدیل شد: تمام کائنات از شرق و غرب در حال دسیسه‌چینی علیه ما هستند. این فصل مشترک، در طول سال‌ها تکمیل، رسمی‌تر و جزیی‌تر شد.
مفاهیمی به مانند اتاق فکری که جهان را کنترل می‌کنند از اجزای لاینفک تحلیل شرایط بود. هرکس به حسب تصوراتش از دنیا، نامی بر این اتاق فکر می‌گذاشت: انگلیس، استکبار، فراماسونری، آمریکا و شوروی از پرطرفدارترین نام‌ها بودند. قدرت این اتاق فکرها تا هر حدی می‌توانست گسترده شود و هر کس به حسب نیازش در تحلیل شرایط به این اتاق‌ها ارجاع می‌داد. برخی کمتر برخی بیشتر. مواردی مانند «تعیین قیمت نفت» احتمالا از پرکاربردترین پیش‌فرض‌ها بود. تصور می‌شد عده‌ای معدود از اهرم‌هایی بهره‌مندند که به واسطه آن در لحظه قیمت نفت را تعیین می‌کنند و کل بورس و بخش‌های اقتصادی متاثر از نفت و زندگی روزمره انسان‌ها در کشورهای دیگر همه بخشی از یک طرح بزرگ این اتاق فکر برای تغییر شرایط ما به واسطه تغییر دادن قیمت نفت است. برای عده‌ای در بدنه جامعه در ارزانی امروز و پانزده سال پیش قیمت نفت، دسیسه‌های زمین زدن دولت روحانی و خاتمی دیده می‌شد و برای عده‌ای دیگر در حاکمیت، همه نوسانات قیمت محصول تلاش برای عدم وابستگی غرب به نفت است. هر کس به حسب نیازش از صورت مساله نتیجه مطلوب را استخراج می‌کند.
در «سیاست بی‌پدر و مادر»، «دشمن» سنگ‌بنای همه چیز است. دشمن در حال ساختن پازلی برای اسقاط ماست و هر حرکت ما یا در راستای تکمیل این پازل است یا تخریب آن. طرح دشمن «پازل» است چون هر کس معتقد است هرچند خودش کامل‌ترین فهم را نسبت به آن دارد، هنوز صحنه پر از رمز و راز و غافلگیری است. دشمن در هر لحظه و از هر منفذی ممکن است ضربه وارد کند. تنها راه مقابله وارد کردن ضربه پیش از ضربه خوردن است و پارانویا بدین‌گونه قربانی می‌گیرد. در جهانی تشکیل شده از شما و دشمن جمع جبری منفعت صفر است. یعنی به ازای ضرر شما دشمن سود می‌کند و به ازای سود شما، دشمن ضرر. طبیعی است که منفعت فقط در راستای ضرر دشمن تعریف می‌شود و چیزی به نام برد-برد برای چند طرف به کلاه‌برداری و شعبده‌بازی تعبیر می‌شود. فرد، حاکمیت، کشور در تشخیص منافع خود ناتوان می‌شود و با از دست دادن فرصت‌های مناسب خودش به تضعیف خودش می‌پردازد. به علاوه چون منفعتش را در میزان لطمه‌ای که به طرف مقابل زده تعریف می‌کند، به سرعت هرکسی را با خودش دشمن می‌کند. مثلا یک هفته بعد از برگزاری کنفرانس وحدت اسلامی، روابطش با نصف کشورهای مسلمان قطع می‌شود. این تصور وجود دارد که مدت‌هاست حضور عده‌ای تندرو در حاکمتی هربار و در هر فرصتی مانع از تبدیل شدن ایران به یک کشور عادی در عرصه جهانی می‌شود. اما پیش از پیاده کردن تندروها شاید باید به بازخوانی «الملک عقیم» پرداخت.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
بازی جنون
#A015
آرمان امیری @ArmanParian - بزرگترین ناو نیروی دریایی ایران، «خارک» است. یک «ناو لوجستیک» که محمدرضاشاه در سال ۵۵ سفارش خرید آن را به انگلستان داد. «ناو لوجستیک» کاربری نظامی مستقیم ندارد. مسوول حمل سوخت، تجهیزات و مهمات با هدف حمایت از ناوهای جنگی است. ناوهای ایران، در فواصل کوتاهی همچون خلیج فارس و دریای عمان نیاز به حمایت یک ناو لوجستیک ندارند. از این جهت، به نظر می‌رسد که محمدرضاشاه در بلندپروازی‌های خود قصد نفوذ در آب‌های بین‌المللی را داشته است. البته عمر شاه ارتش‌دوست کفاف نداد که تحویل «خارک» را به چشم ببیند، اما می‌توان حدس زد که اگر زنده بود و دلیل حضور در آب‌های بین‌المللی را از او می‌پرسیدند جواب می‌داد: «ما برای حفظ عمق استراتژیک خود باید در اقیانوس هند هم حضور نظامی داشته باشیم»!
* * *
ایران و عراق حدود ۱۵۰۰ کلیومتر مرز مشترک دارند. به همین دلیل ما برای حفظ امنیت کشورمان به خود حق می‌دهیم که در عراق دخالت داشته باشیم. عربستان هم تقریبا همین مقدار با عراق مرز مشترک دارد. آن‌ها برای حفاظت از خود مجبور شده‌اند با یک هزینه نجومی نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر از مرزشان با عراق را دیوار امنیتی بکشند. (+) بسیاری از ما حاضر نیستیم که بپذیریم عربستان هم دقیقا مثل ایران ناچار است برای حفظ امنیت خودش در عراق نقش بازی کند.
ترکیه در جنوب خود بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر مرز مشترک با عراق و سوریه دارد. دولت ترکیه اصرار دارد که برای ایجاد یک حاشیه امن مرزی چند کیلومتر از مرز خودش عبور کند و امنیت کشورش را با ایجاد یک منطقه امن مرزی تضمین کند. ما این روی‌کرد ترکیه را تجاوزکاری قلمداد می‌کنیم. در مقابل خودمان هزار کیلومتر از خاک خود دور می‌شویم تا در کشوری که اساسا هیچ مرزی با ما ندارد «عمق استراتژیک» تشکیل دهیم.
* * *
از اشغال خاک هندوستان توسط نادرشاه، دولت‌های ایران نزدیک به ۳۰۰ سال است که به هیچ کشور دیگری تجاوز نکرده‌اند. در طول جنگ‌هایی که طی این سه قرن رخ داده، ما یا بخش‌های عمده‌ای از خاک خود را از دست داده‌ایم، یا در بهترین حالت توانسته‌ایم از مرز خود دفاع کنیم. این کارنامه ۳۰۰ ساله، سبب شده بسیاری از ما فراموش کنیم که ایرانیان هم در قاعده تجاوزگری و لشگرکشی، تفاوت ماهوی با دیگر قدرت‌های جهان نداشته‌اند. یعنی اگر دست‌شان رسیده و زورشان چربیده، کشورگشاهای قهاری بوده‌اند. توقف کشورگشایی‌های ایرانی پس از نادر محصول هیچ دگرگونی اخلاقی یا ایدئولوژیکی در میان ایرانیان نبود. سراشیبی زوال بود که به مرور ما را در وضعیت ضعف مداوم قرار داد. به گونه‌ای که اگر خاکی از دست نمی‌دادیم باید پای پیروزی می‌گذاشتیم. چه جای تعجب که با بروز کوچکترین بارقه‌هایی از امکان برتری نظامی، گروهی دامن از دست بدهند و قهرمانان ملی خود را از میان نظامیان انتخاب کنند؟
* * *
تجمع کشورهای توسعه نیافته با حاکمانی نیمه‌دموکراتیک یا کلا غیردموکراتیک در منطقه خاورمیانه، سبب شده تا پیشبرد منطق «گفت‌وگو» سیاستی به نسبت دست چندم محسوب شود. هر یک از کشورها فهرست بلندبالایی از دلایل دارد تا خودش را قانع کند که «دیگری اهل گفت و گو نیست». اختلافات قومی، نژادی و مذهبی نیز بیشتر و بیشتر به آتش اختلافات دامن می‌زند و همه چیز فراهم است تا نه تنها همسایگان منطقه‌ای از همکاری‌های سازنده با یکدیگر باز بمانند، بلکه هرازگاهی کار از سطح بی‌اعتمادی‌های دو جانبه فراتر رفته و به فجایعی چون جنگ ایران و عراق بینجامد.
بالا گرفتن خشونت و وقوع وضعیت‌های «اضطراری»، همواره دست بالا را در اختیار گفتمان‌های افراطی قرار می‌دهد و گرایش‌های مصلحانه را در موقعیت ضعف فرو می‌برد. در دوره‌های هیجانی، سخن گفتن از حفظ آرامش و ضرورت پایبندی به گفت‌وگو مشتری چندانی ندارد. با این حال، اگر یک بار برای همیشه تکلیف خودمان را با روی‌کرد تهاجمی، اتکا به منطق اسلحه و سیاست «تنش‌زایی» مشخص نکنیم، تا قیام قیامت باید در حالت نیمه آماده جنگی قرار داشته باشیم. هزینه‌های گزاف نظامی برای خود بتراشیم. برای حفظ عمق استراتژیک خود به مناطق دوردست لشکرکشی کنیم و دست‌مان به خون زنان و کودکان بی‌گناه آغشته شود. جنگ‌ها با جنگ پایان نمی‌یابند. تنها راه توقف این بازی جنون صلح است و گفت‌وگو.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A015
آرمان امیری @ArmanParian - بزرگترین ناو نیروی دریایی ایران، «خارک» است. یک «ناو لوجستیک» که محمدرضاشاه در سال ۵۵ سفارش خرید آن را به انگلستان داد. «ناو لوجستیک» کاربری نظامی مستقیم ندارد. مسوول حمل سوخت، تجهیزات و مهمات با هدف حمایت از ناوهای جنگی است. ناوهای ایران، در فواصل کوتاهی همچون خلیج فارس و دریای عمان نیاز به حمایت یک ناو لوجستیک ندارند. از این جهت، به نظر می‌رسد که محمدرضاشاه در بلندپروازی‌های خود قصد نفوذ در آب‌های بین‌المللی را داشته است. البته عمر شاه ارتش‌دوست کفاف نداد که تحویل «خارک» را به چشم ببیند، اما می‌توان حدس زد که اگر زنده بود و دلیل حضور در آب‌های بین‌المللی را از او می‌پرسیدند جواب می‌داد: «ما برای حفظ عمق استراتژیک خود باید در اقیانوس هند هم حضور نظامی داشته باشیم»!
* * *
ایران و عراق حدود ۱۵۰۰ کلیومتر مرز مشترک دارند. به همین دلیل ما برای حفظ امنیت کشورمان به خود حق می‌دهیم که در عراق دخالت داشته باشیم. عربستان هم تقریبا همین مقدار با عراق مرز مشترک دارد. آن‌ها برای حفاظت از خود مجبور شده‌اند با یک هزینه نجومی نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر از مرزشان با عراق را دیوار امنیتی بکشند. (+) بسیاری از ما حاضر نیستیم که بپذیریم عربستان هم دقیقا مثل ایران ناچار است برای حفظ امنیت خودش در عراق نقش بازی کند.
ترکیه در جنوب خود بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر مرز مشترک با عراق و سوریه دارد. دولت ترکیه اصرار دارد که برای ایجاد یک حاشیه امن مرزی چند کیلومتر از مرز خودش عبور کند و امنیت کشورش را با ایجاد یک منطقه امن مرزی تضمین کند. ما این روی‌کرد ترکیه را تجاوزکاری قلمداد می‌کنیم. در مقابل خودمان هزار کیلومتر از خاک خود دور می‌شویم تا در کشوری که اساسا هیچ مرزی با ما ندارد «عمق استراتژیک» تشکیل دهیم.
* * *
از اشغال خاک هندوستان توسط نادرشاه، دولت‌های ایران نزدیک به ۳۰۰ سال است که به هیچ کشور دیگری تجاوز نکرده‌اند. در طول جنگ‌هایی که طی این سه قرن رخ داده، ما یا بخش‌های عمده‌ای از خاک خود را از دست داده‌ایم، یا در بهترین حالت توانسته‌ایم از مرز خود دفاع کنیم. این کارنامه ۳۰۰ ساله، سبب شده بسیاری از ما فراموش کنیم که ایرانیان هم در قاعده تجاوزگری و لشگرکشی، تفاوت ماهوی با دیگر قدرت‌های جهان نداشته‌اند. یعنی اگر دست‌شان رسیده و زورشان چربیده، کشورگشاهای قهاری بوده‌اند. توقف کشورگشایی‌های ایرانی پس از نادر محصول هیچ دگرگونی اخلاقی یا ایدئولوژیکی در میان ایرانیان نبود. سراشیبی زوال بود که به مرور ما را در وضعیت ضعف مداوم قرار داد. به گونه‌ای که اگر خاکی از دست نمی‌دادیم باید پای پیروزی می‌گذاشتیم. چه جای تعجب که با بروز کوچکترین بارقه‌هایی از امکان برتری نظامی، گروهی دامن از دست بدهند و قهرمانان ملی خود را از میان نظامیان انتخاب کنند؟
* * *
تجمع کشورهای توسعه نیافته با حاکمانی نیمه‌دموکراتیک یا کلا غیردموکراتیک در منطقه خاورمیانه، سبب شده تا پیشبرد منطق «گفت‌وگو» سیاستی به نسبت دست چندم محسوب شود. هر یک از کشورها فهرست بلندبالایی از دلایل دارد تا خودش را قانع کند که «دیگری اهل گفت و گو نیست». اختلافات قومی، نژادی و مذهبی نیز بیشتر و بیشتر به آتش اختلافات دامن می‌زند و همه چیز فراهم است تا نه تنها همسایگان منطقه‌ای از همکاری‌های سازنده با یکدیگر باز بمانند، بلکه هرازگاهی کار از سطح بی‌اعتمادی‌های دو جانبه فراتر رفته و به فجایعی چون جنگ ایران و عراق بینجامد.
بالا گرفتن خشونت و وقوع وضعیت‌های «اضطراری»، همواره دست بالا را در اختیار گفتمان‌های افراطی قرار می‌دهد و گرایش‌های مصلحانه را در موقعیت ضعف فرو می‌برد. در دوره‌های هیجانی، سخن گفتن از حفظ آرامش و ضرورت پایبندی به گفت‌وگو مشتری چندانی ندارد. با این حال، اگر یک بار برای همیشه تکلیف خودمان را با روی‌کرد تهاجمی، اتکا به منطق اسلحه و سیاست «تنش‌زایی» مشخص نکنیم، تا قیام قیامت باید در حالت نیمه آماده جنگی قرار داشته باشیم. هزینه‌های گزاف نظامی برای خود بتراشیم. برای حفظ عمق استراتژیک خود به مناطق دوردست لشکرکشی کنیم و دست‌مان به خون زنان و کودکان بی‌گناه آغشته شود. جنگ‌ها با جنگ پایان نمی‌یابند. تنها راه توقف این بازی جنون صلح است و گفت‌وگو.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
۳- تحزب
#A015
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
آرمان امیری @ArmanParian – پایه نخست تحزب، بر گذار به «مدنیت» استوار است. ورود به فرهنگی «اجتماعی» که تا سرحد درک ضرورت‌های مشارکت «گروهی» بالغ شده باشد. باوری کهن به گوش‌مان می‌خواند که «همه چیز را همه‌گان دانند». نسخه مدرن این اندیشه به ما می‌گوید «راه درست»، به مصداق «حقیقت» نمی‌تواند محصول عمل و اندیشه و اجتهاد یک فرد باشد. هر اندیشه و انتخابی که در کوره نظرات متفاوت گذاشته نشده باشد خام‌تر از آن است که گرهی از کار یک اجتماع باز کند.
در گام دوم، تحزب بر ضرورت «تداوم» تاکید دارد. در «جامعه کوتاه مدت» (به تعبیر دکتر کاتوزیان) هیچ سنتی تداوم ندارد. هیچ تجربه‌ای منتقل نمی‌شود. هیچ گذشته‌ای چراغ راه آینده نخواهد بود. برخی این انقطاع را به «نداشتن حافظه تاریخی» تعبیر می‌کنند، اما اگر ملاک «حافظه تاریخی» صرفا آگاهی به روی‌دادهای گذشته باشد، بعید است ایرانیانی که همچنان در سودای تاریخ چندهزارساله خود مدیحه سرایی می‌کنند یا بر در گذشتگان ۱۴۰۰ سال پیش خود می‌گریند کمبودی از باب خاطره داشته باشند. مساله آن است که خاطرات تا به جمع‌بندی نرسند و تا جمع‌بندی‌ها ته‌نشین نشوند و تا نتیجه آن به مصداق یک «سنت» منتقل نشود، کارکردی پیدا نمی‌کند. احزاب، ارزشمندین ارکان انتقال تجربیات در عرصه سیاست به حساب می‌آیند.
سومین پایه تحزب، بر لزوم پاسخ‌گویی استوار است. ساده‌ترین خوانش از مطالبه‌گری، صرفا از حاکمان در قدرت طلب پاسخ‌گویی دارد. یک قدم فراتر از این مواجهه، درخواهیم یافت که اولا تنها بازیگر عرصه سیاسی حاکمان نیستند. اعمال هیچ حاکمی مستقل از رفتار رقیبان‌ش نیست. پس رقبا نیز به سهم خود نقش ایفا می‌کنند و به همین میزان باید پاسخ‌گو باشند. در گام بعد، می‌توان پرسید که اگر نتایج عمل هر حاکمی، صرفا در شخص خودش خلاصه شود، چه تضمینی برای پیش‌گیری از تکرارهای مداوم وجود خواهد داشت؟ بر فرض که این «شخص» حاکم به تاوان اشتباهات‌ش رفت و «شخص» دیگری به جای او تکیه زد. چند «شخص» باید بیایند و امتحان پس دهند؟ تا به کی می‌توان به بی‌شمار «شخص» فرصت داد؟ احزاب ریشه‌دار اما بر خلاف «اشخاص» معدود، محدود، شناسنامه‌دار و ماندگار هستند. مهم نیست که شخص برآمده از حزب چه کسی است. حزب باید نسبت به عملکرد گذشته پاسخ‌گو باشد و در برابر آینده متعهد شود.
در کارکردی دیگر، احزاب، نقش نوعی مدرسه یا کارگاه پرورش سیاست‌مدار را بازی می‌کنند. آنکه می‌خواهد در مسیر سیاست گام بردارد، باید ابتدا در مدل کوچک شده یک حزب عملکرد خود را به نمایش بگذارد. روابط قدرتی که بعدها بر سر راه یک سیاست‌مدار قرار می‌گیرد در نسخه کوچک‌شده حزب نیز شبیه‌سازی می‌شوند. پیروز یک حزب کسی است که کار گروهی را باد بگیرد. اعتماد دیگران را جلب کند. دست به «مصالحه» با برخی گروه‌ها بزند و بازی «هزینه و مطالبه» را به خوبی تمرین کند.
هرگونه اصلاح ساختار سیاست و ساز و کارهای سیاسی در داخل یک نظام حکومتی، بدون توجه به ضرورت‌های کار حزبی عملا ابتر و نافرجام باقی خواهد ماند. ممکن است فردی به صورت شخصی در عرصه سیاست دست به اصلاحاتی بزند. اما تا زمانی که نتواند ساز و کاری برای بقا و دوام این اصلاحات ارایه دهد نمی‌تواند یک سیاست‌مدار اصلاح‌طلب در معنای مدرن آن باشد. بدین ترتیب، پایبندی به «تحزب» و تلاش در راستای گسترش و نهادینه کردن آن، بی‌تردید باید یکی از ملاک‌های اصلاح‌طلبی شناخته شود. هرآنکس که تیشه‌ای به ریشه تحزب بزند، یا تلاش کند با تک‌روی یک جمع بزرگ‌تر را تحت فشار قرار دهد، ولو آنکه در تصمیمات عملی جانب اصلاح امور را بگیرد، در نهایت دست به تخریب عظیم‌تری زده که کلیت یک سیستم را در سراشیبی زوال قرار خواهد داد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A015
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
آرمان امیری @ArmanParian – پایه نخست تحزب، بر گذار به «مدنیت» استوار است. ورود به فرهنگی «اجتماعی» که تا سرحد درک ضرورت‌های مشارکت «گروهی» بالغ شده باشد. باوری کهن به گوش‌مان می‌خواند که «همه چیز را همه‌گان دانند». نسخه مدرن این اندیشه به ما می‌گوید «راه درست»، به مصداق «حقیقت» نمی‌تواند محصول عمل و اندیشه و اجتهاد یک فرد باشد. هر اندیشه و انتخابی که در کوره نظرات متفاوت گذاشته نشده باشد خام‌تر از آن است که گرهی از کار یک اجتماع باز کند.
در گام دوم، تحزب بر ضرورت «تداوم» تاکید دارد. در «جامعه کوتاه مدت» (به تعبیر دکتر کاتوزیان) هیچ سنتی تداوم ندارد. هیچ تجربه‌ای منتقل نمی‌شود. هیچ گذشته‌ای چراغ راه آینده نخواهد بود. برخی این انقطاع را به «نداشتن حافظه تاریخی» تعبیر می‌کنند، اما اگر ملاک «حافظه تاریخی» صرفا آگاهی به روی‌دادهای گذشته باشد، بعید است ایرانیانی که همچنان در سودای تاریخ چندهزارساله خود مدیحه سرایی می‌کنند یا بر در گذشتگان ۱۴۰۰ سال پیش خود می‌گریند کمبودی از باب خاطره داشته باشند. مساله آن است که خاطرات تا به جمع‌بندی نرسند و تا جمع‌بندی‌ها ته‌نشین نشوند و تا نتیجه آن به مصداق یک «سنت» منتقل نشود، کارکردی پیدا نمی‌کند. احزاب، ارزشمندین ارکان انتقال تجربیات در عرصه سیاست به حساب می‌آیند.
سومین پایه تحزب، بر لزوم پاسخ‌گویی استوار است. ساده‌ترین خوانش از مطالبه‌گری، صرفا از حاکمان در قدرت طلب پاسخ‌گویی دارد. یک قدم فراتر از این مواجهه، درخواهیم یافت که اولا تنها بازیگر عرصه سیاسی حاکمان نیستند. اعمال هیچ حاکمی مستقل از رفتار رقیبان‌ش نیست. پس رقبا نیز به سهم خود نقش ایفا می‌کنند و به همین میزان باید پاسخ‌گو باشند. در گام بعد، می‌توان پرسید که اگر نتایج عمل هر حاکمی، صرفا در شخص خودش خلاصه شود، چه تضمینی برای پیش‌گیری از تکرارهای مداوم وجود خواهد داشت؟ بر فرض که این «شخص» حاکم به تاوان اشتباهات‌ش رفت و «شخص» دیگری به جای او تکیه زد. چند «شخص» باید بیایند و امتحان پس دهند؟ تا به کی می‌توان به بی‌شمار «شخص» فرصت داد؟ احزاب ریشه‌دار اما بر خلاف «اشخاص» معدود، محدود، شناسنامه‌دار و ماندگار هستند. مهم نیست که شخص برآمده از حزب چه کسی است. حزب باید نسبت به عملکرد گذشته پاسخ‌گو باشد و در برابر آینده متعهد شود.
در کارکردی دیگر، احزاب، نقش نوعی مدرسه یا کارگاه پرورش سیاست‌مدار را بازی می‌کنند. آنکه می‌خواهد در مسیر سیاست گام بردارد، باید ابتدا در مدل کوچک شده یک حزب عملکرد خود را به نمایش بگذارد. روابط قدرتی که بعدها بر سر راه یک سیاست‌مدار قرار می‌گیرد در نسخه کوچک‌شده حزب نیز شبیه‌سازی می‌شوند. پیروز یک حزب کسی است که کار گروهی را باد بگیرد. اعتماد دیگران را جلب کند. دست به «مصالحه» با برخی گروه‌ها بزند و بازی «هزینه و مطالبه» را به خوبی تمرین کند.
هرگونه اصلاح ساختار سیاست و ساز و کارهای سیاسی در داخل یک نظام حکومتی، بدون توجه به ضرورت‌های کار حزبی عملا ابتر و نافرجام باقی خواهد ماند. ممکن است فردی به صورت شخصی در عرصه سیاست دست به اصلاحاتی بزند. اما تا زمانی که نتواند ساز و کاری برای بقا و دوام این اصلاحات ارایه دهد نمی‌تواند یک سیاست‌مدار اصلاح‌طلب در معنای مدرن آن باشد. بدین ترتیب، پایبندی به «تحزب» و تلاش در راستای گسترش و نهادینه کردن آن، بی‌تردید باید یکی از ملاک‌های اصلاح‌طلبی شناخته شود. هرآنکس که تیشه‌ای به ریشه تحزب بزند، یا تلاش کند با تک‌روی یک جمع بزرگ‌تر را تحت فشار قرار دهد، ولو آنکه در تصمیمات عملی جانب اصلاح امور را بگیرد، در نهایت دست به تخریب عظیم‌تری زده که کلیت یک سیستم را در سراشیبی زوال قرار خواهد داد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
هفت خوان ممیزی
#A016
آرمان امیری @ArmanParian
جامعه
مجموعه «در حاشیه» برای سازندگان‌ش و مسوولان تلویزیون خیلی دردسر درست کرد. ابتدا اعتراض پزشکان و سپس وکلا. با تجربیاتی که «مهران مدیری» و البته دیگر طنزپردازان تلویزیون پیدا کردند، تقریبا هر دست‌مایه دیگری هم انتخاب شود سرنوشت مشابهی پیدا خواهد کرد. اساسا طنزپردازی در عرصه رسمی کشور بسیار مهجور است. هرقدر در جمع‌های دوستانه و خودمانی بی‌محابا شوخی می‌کنیم و برای هرچیزی جوک می‌سازیم، در عرصه عمومی همه نشان داده‌اند که کمترین تحمل پذیرش طنز را دارند. اصناف مختلف، مقامات حکومتی، مسایل مذهبی، اقوام و زبان‌ها و خلاصه هرچیزی که شما تصورش را بکنید، به همان میزان که در حریم خصوصی مورد طنز و هجو قرار می‌گیرند، در عرصه عمومی «حریم ممنوعه» به حساب می‌آیند.
آشنایان
دوست وبلاگ‌نویسی داشتم که یک فضای بسیار جذاب خلق کرده بود و بر اساس یک سری شخصیت‌های ثابت ماجراهایی دنباله‌دار می‌نوشت. گویا شخصیت‌ها را از روی اعضای خانواده‌اش گرته‌برداری کرده بود. خلاصه آنقدر کارش خوب بود و آنقدر مخاطبان دوست داشتند که در نهایت برنده جایزه وبلاگ نویسی دویچه وله شد، اما همان پیروزی پایان کار وبلاگش شد. خبر موفقیت باعث شد که نظر خانواده‌اش به وبلاگ جلب شود و بنده خدا دیگر نتوانست بنویسد. تعطیل شد و تمام.
دستگاههای حکومتی
دو روز پیش خواندن رمان یکی از دوستان را به پایان بردم. ژانر رمان داستان جنایی بود. کارآگاهی که خودش یک قاتل زنجیره‌ای است. موضوع و پرداخت جالب بود اما هیچ زمان و مکان درستی نداشت. نه اسمی، نه نشانه‌ای، نه توصیفی. علت را از نویسنده جویا شدم، گفت از ترس شکایت نیروی انتظامی! دوست نویسنده از همان روزهای آغاز نوشتن رمان، هشدار گرفته است که اگر جناب کارآگاه پلیس خودش بخواهد قاتل باشد حتما با شکایت نیروی انتظامی مواجه می‌شود یا اساسا مجوز نمی‌گیرد. تازه نسخه به نسبت بی‌رنگ و بوی حاضر نیز به شدت با مشکل مواجه شده بود و در نهایت از نمایشگاه کتاب هم جمع شده بود. در واقع، هیچ قانونی وجود ندارد که تصویر کردن یک کارآگاه متخلف خلاف امنیت ملی یا قوانین کشور محسوب شود. اما دستگاههای دولتی گاه از قدرت حقیقی خود برای اعمال نفوذ روی قانون استفاده می‌کنند.
گروه‌های فشار
از «آدم برفی» گرفته تا «گشت ارشاد»، «زندگی خصوصی» و «من مادر هستم»، فهرست بلندبالایی از آثار هنری وجود دارد که نه تنها از هزارتوی دستگاههای مسوول حکومتی جان سالم به در می‌برند، اتفاقا با اقبال عمومی جامعه هم مواجه می‌شوند، اما مورد خشم و فشار گروه‌های خودسر قرار می‌گیرند. گاه این فشارها به پشتوانه‌های قدرتمندی هم مسلح می‌شوند که در نهایت موفق به توقف اجرای اثر می‌شود. (سرنوشت فیلم «روز رستاخیز» به کجا رسید؟)
حوض نقاشی!
در ساده‌ترین نگاه، مساله سانسور، به دستگاه ممیزی و قواعد حاکم بر آن تقلیل می‌یابد. مساله اما همواره بزرگ‌تر و البته پیچیده‌تر از این مثال کلاسیک است. هنر عرصه نبوغ و خلاقیت است. ذهن هنرمند باید بتواند آزادانه به هر سو پرواز کند تا در نهایت امکان خلق اثری بدیع و قابل توجه فراهم شود. در میان دنیایی از موانع و حصارها چطور می‌توان توقع چنین آزادی و خلاقیتی را داشت؟ مهران مدیری، در ابتکاری جالب، مجموعه جدید طنز خود را به داخل زندان برده است. حتما پیش خودش حساب کرده که زندانیان دست‌شان از همه جا کوتاه است و این تنها جایی است که شاکی پیدا نمی‌کند؛ اما مشخص نیست که چند هنرمند دیگر موفق می‌شوند تا برای عبور از این همه موانع حقیقی و حقوقی راهی پیدا کنند. با این همه فیلتر، دست آخر این هنرمند بی‌نوا است که تنها می‌ماند و به قول شاعر «حوض‌اش حوض نقاشی».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A016
آرمان امیری @ArmanParian
جامعه
مجموعه «در حاشیه» برای سازندگان‌ش و مسوولان تلویزیون خیلی دردسر درست کرد. ابتدا اعتراض پزشکان و سپس وکلا. با تجربیاتی که «مهران مدیری» و البته دیگر طنزپردازان تلویزیون پیدا کردند، تقریبا هر دست‌مایه دیگری هم انتخاب شود سرنوشت مشابهی پیدا خواهد کرد. اساسا طنزپردازی در عرصه رسمی کشور بسیار مهجور است. هرقدر در جمع‌های دوستانه و خودمانی بی‌محابا شوخی می‌کنیم و برای هرچیزی جوک می‌سازیم، در عرصه عمومی همه نشان داده‌اند که کمترین تحمل پذیرش طنز را دارند. اصناف مختلف، مقامات حکومتی، مسایل مذهبی، اقوام و زبان‌ها و خلاصه هرچیزی که شما تصورش را بکنید، به همان میزان که در حریم خصوصی مورد طنز و هجو قرار می‌گیرند، در عرصه عمومی «حریم ممنوعه» به حساب می‌آیند.
آشنایان
دوست وبلاگ‌نویسی داشتم که یک فضای بسیار جذاب خلق کرده بود و بر اساس یک سری شخصیت‌های ثابت ماجراهایی دنباله‌دار می‌نوشت. گویا شخصیت‌ها را از روی اعضای خانواده‌اش گرته‌برداری کرده بود. خلاصه آنقدر کارش خوب بود و آنقدر مخاطبان دوست داشتند که در نهایت برنده جایزه وبلاگ نویسی دویچه وله شد، اما همان پیروزی پایان کار وبلاگش شد. خبر موفقیت باعث شد که نظر خانواده‌اش به وبلاگ جلب شود و بنده خدا دیگر نتوانست بنویسد. تعطیل شد و تمام.
دستگاههای حکومتی
دو روز پیش خواندن رمان یکی از دوستان را به پایان بردم. ژانر رمان داستان جنایی بود. کارآگاهی که خودش یک قاتل زنجیره‌ای است. موضوع و پرداخت جالب بود اما هیچ زمان و مکان درستی نداشت. نه اسمی، نه نشانه‌ای، نه توصیفی. علت را از نویسنده جویا شدم، گفت از ترس شکایت نیروی انتظامی! دوست نویسنده از همان روزهای آغاز نوشتن رمان، هشدار گرفته است که اگر جناب کارآگاه پلیس خودش بخواهد قاتل باشد حتما با شکایت نیروی انتظامی مواجه می‌شود یا اساسا مجوز نمی‌گیرد. تازه نسخه به نسبت بی‌رنگ و بوی حاضر نیز به شدت با مشکل مواجه شده بود و در نهایت از نمایشگاه کتاب هم جمع شده بود. در واقع، هیچ قانونی وجود ندارد که تصویر کردن یک کارآگاه متخلف خلاف امنیت ملی یا قوانین کشور محسوب شود. اما دستگاههای دولتی گاه از قدرت حقیقی خود برای اعمال نفوذ روی قانون استفاده می‌کنند.
گروه‌های فشار
از «آدم برفی» گرفته تا «گشت ارشاد»، «زندگی خصوصی» و «من مادر هستم»، فهرست بلندبالایی از آثار هنری وجود دارد که نه تنها از هزارتوی دستگاههای مسوول حکومتی جان سالم به در می‌برند، اتفاقا با اقبال عمومی جامعه هم مواجه می‌شوند، اما مورد خشم و فشار گروه‌های خودسر قرار می‌گیرند. گاه این فشارها به پشتوانه‌های قدرتمندی هم مسلح می‌شوند که در نهایت موفق به توقف اجرای اثر می‌شود. (سرنوشت فیلم «روز رستاخیز» به کجا رسید؟)
حوض نقاشی!
در ساده‌ترین نگاه، مساله سانسور، به دستگاه ممیزی و قواعد حاکم بر آن تقلیل می‌یابد. مساله اما همواره بزرگ‌تر و البته پیچیده‌تر از این مثال کلاسیک است. هنر عرصه نبوغ و خلاقیت است. ذهن هنرمند باید بتواند آزادانه به هر سو پرواز کند تا در نهایت امکان خلق اثری بدیع و قابل توجه فراهم شود. در میان دنیایی از موانع و حصارها چطور می‌توان توقع چنین آزادی و خلاقیتی را داشت؟ مهران مدیری، در ابتکاری جالب، مجموعه جدید طنز خود را به داخل زندان برده است. حتما پیش خودش حساب کرده که زندانیان دست‌شان از همه جا کوتاه است و این تنها جایی است که شاکی پیدا نمی‌کند؛ اما مشخص نیست که چند هنرمند دیگر موفق می‌شوند تا برای عبور از این همه موانع حقیقی و حقوقی راهی پیدا کنند. با این همه فیلتر، دست آخر این هنرمند بی‌نوا است که تنها می‌ماند و به قول شاعر «حوض‌اش حوض نقاشی».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
آواز خواندن برای پول‌دارها
#A017
آرمان امیری @ArmanParian - دو شب پیش، شبکه نمایش فیلم در بخش سینما کلاسیک فیلم «Duck, You Sucker» را پخش کرد. فیلم حتی در اشل جهانی هم اسامی مختلفی دارد. مثلا «A Fistful of Dynamite» و یا «Once Upon a Time… the Revolution». به هر حال در ایران بیشتر به اسم «سرت را بدزد احمق» شناخته می‌شود. شبکه نمایش فیلم را به اسم «سرت را بدزد رفیق» پخش کرد. با این مساله کاری ندارم.
فیلم وسترنی است با موضوع انقلاب. سرشار از صحنه‌هایی به ظاهر ساده که به طرزی زیرکانه دوگانه «جبر» و «خشونت» انقلاب را به تصویر می‌کشد. درست به مانند صحنه آغازین که ابتدا با رفتار تحقیرآمیز اشراف ساکن دلیجان ما را با شخصیت راهزن همراه می‌کند، سپس بلافاصله در صحنه تجاوز راهزن به زن، (که طبیعتا در نسخه تلویزیون حذف شده) نتیجه این جبر انقلابی را به تصویر می‌کشد. البته مرور یا نقدی بر درون‌مایه فیلم هم موضوع صحبت من نیست.
همان‌طور که اشاره شد در تمام طول فیلم ما با دیالوگ‌های ساده‌ای که گاه ضرورت و انگیزه انقلاب را به تصویر می‌کشند و گاه سرانجام آن را مورد نقد قرار می‌دهند مواجه هستیم. در یکی از این صحنه‌ها، دو شخصیت اصلی داستان داخل واگن حمل حیوانات قطار پناه گرفته‌اند. پرنده‌ای روی سر شخصیت فقیر و راهزن فیلم فضله‌ای می‌اندازد. شخصیت داستان، به همین بهانه یکی از ماندگارترین دیالوگ‌های فیلم را بر زبان می‌آورد و در اعتراض به پرنده‌ای که روی سرش خراب‌کاری کرده به طعنه می‌گوید: «ولی واسه پول‌دارها آواز می‌خونی»! (به انگلیسی But for the rich you sing)
آنقدر دیالوگ ساده، گویا و از جانب شخصیتی که پرداخته شده، قابل لمس است، که از نظر من می‌توان تمامی جنبه انقلابی فیلم را در همین یک دیالوگ ساده خلاصه کرد. اما در نسخه‌ای که از شبکه نمایش پخش شد، به طرز عجیبی این دیالوگ ساده با یک عبارت مجعول، کاملا متبذل و بی‌معنی جایگزین شده بود که: «جایی بهتر از پیشونی من پیدا نکردی؟»
مساله فقط این نیست که چطور یک دست‌کاری ساده می‌تواند اوج خلاقیت کارگردان را از بین ببرد. یا اینکه چطور می‌شود یک دیالوگ عیق و چند لایه را به یک عبارت بی‌معنی و بدون کاربرد تنزل داد. موضوع رفتار زشت رایج در سیمای ملی که به خودش اجازه می‌دهد با حذف برخی صحنه‌ها و تغییر برخی دیالوگ‌ها موضوع فیلم را به کلی عوض کند هم به اندازه کافی طرح شده. برای من فقط این سوال مطرح است که چطور به ذهن کسی رسید دیالوگ «ولی واسه پول‌دارها آواز می‌خونی» باید حذف شود؟ دقیقا طرف پیش خودش چه حسابی کرده؟
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A017
آرمان امیری @ArmanParian - دو شب پیش، شبکه نمایش فیلم در بخش سینما کلاسیک فیلم «Duck, You Sucker» را پخش کرد. فیلم حتی در اشل جهانی هم اسامی مختلفی دارد. مثلا «A Fistful of Dynamite» و یا «Once Upon a Time… the Revolution». به هر حال در ایران بیشتر به اسم «سرت را بدزد احمق» شناخته می‌شود. شبکه نمایش فیلم را به اسم «سرت را بدزد رفیق» پخش کرد. با این مساله کاری ندارم.
فیلم وسترنی است با موضوع انقلاب. سرشار از صحنه‌هایی به ظاهر ساده که به طرزی زیرکانه دوگانه «جبر» و «خشونت» انقلاب را به تصویر می‌کشد. درست به مانند صحنه آغازین که ابتدا با رفتار تحقیرآمیز اشراف ساکن دلیجان ما را با شخصیت راهزن همراه می‌کند، سپس بلافاصله در صحنه تجاوز راهزن به زن، (که طبیعتا در نسخه تلویزیون حذف شده) نتیجه این جبر انقلابی را به تصویر می‌کشد. البته مرور یا نقدی بر درون‌مایه فیلم هم موضوع صحبت من نیست.
همان‌طور که اشاره شد در تمام طول فیلم ما با دیالوگ‌های ساده‌ای که گاه ضرورت و انگیزه انقلاب را به تصویر می‌کشند و گاه سرانجام آن را مورد نقد قرار می‌دهند مواجه هستیم. در یکی از این صحنه‌ها، دو شخصیت اصلی داستان داخل واگن حمل حیوانات قطار پناه گرفته‌اند. پرنده‌ای روی سر شخصیت فقیر و راهزن فیلم فضله‌ای می‌اندازد. شخصیت داستان، به همین بهانه یکی از ماندگارترین دیالوگ‌های فیلم را بر زبان می‌آورد و در اعتراض به پرنده‌ای که روی سرش خراب‌کاری کرده به طعنه می‌گوید: «ولی واسه پول‌دارها آواز می‌خونی»! (به انگلیسی But for the rich you sing)
آنقدر دیالوگ ساده، گویا و از جانب شخصیتی که پرداخته شده، قابل لمس است، که از نظر من می‌توان تمامی جنبه انقلابی فیلم را در همین یک دیالوگ ساده خلاصه کرد. اما در نسخه‌ای که از شبکه نمایش پخش شد، به طرز عجیبی این دیالوگ ساده با یک عبارت مجعول، کاملا متبذل و بی‌معنی جایگزین شده بود که: «جایی بهتر از پیشونی من پیدا نکردی؟»
مساله فقط این نیست که چطور یک دست‌کاری ساده می‌تواند اوج خلاقیت کارگردان را از بین ببرد. یا اینکه چطور می‌شود یک دیالوگ عیق و چند لایه را به یک عبارت بی‌معنی و بدون کاربرد تنزل داد. موضوع رفتار زشت رایج در سیمای ملی که به خودش اجازه می‌دهد با حذف برخی صحنه‌ها و تغییر برخی دیالوگ‌ها موضوع فیلم را به کلی عوض کند هم به اندازه کافی طرح شده. برای من فقط این سوال مطرح است که چطور به ذهن کسی رسید دیالوگ «ولی واسه پول‌دارها آواز می‌خونی» باید حذف شود؟ دقیقا طرف پیش خودش چه حسابی کرده؟
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
👍1
اسطوره‌ها نمی‌میرند
#A018
آرمان امیری @ArmanParian - ما که برای فوتبال نمی‌رفتیم. یعنی نرفته بودیم که ببینیم کی می‌برد و کی می‌بازد. ما رفته بودیم به عشق ناصرخان. رفته بودیم که اولش با ریتمی آرام‌تر بخوانیم: «ناصر حجازی دوست داریم ماآآ دوست داریم ما». بعد ناگهان صدا را بالا ببریم و به صورت انفجاری دست بزنیم و پا بکوبیم که «حجازی کاپلو، هو هو هو هو». حالا جلوی چشم‌مان، توی ورزشگاه آزادی استقلال چهار تا گل خورد که خورد. فدای سرت. ناصرخان که هنوز نمرده. نمرده. مرده؟
دیشب بالاخره مستند «من ناصر حجازی هستم» را دیدم. در مورد جنبه‌های سینمایی اثر دوست ندارم زیاد صحبت کنم. قطعا همیشه انتقاد هست و همیشه می‌شود توقع کار بهتر داشت. اما اگر از آن دست فوتبالی‌هایی باشید که حجازی برای‌تان یک اسطوره و حتی فراتر از آن باشد، آن وقت دیگر فرقی نمی‌کند که ایرادات هنری فیلم چیست. ما که برای فیلم دیدن نرفته بودیم. فوتبال‌ش که فوتبال بود عین خیال‌مان نبود وقتی که ناصر خان بود. حالا اینکه سالن سینماست. ما رفته بودیم که ناصرخان را ببینیم که هنوز برایمان نمرده. نمرده. مرده؟
اولین باری که خودم با چشم خودم در ورزشگاه آزادی ناصرخان را دیدم فصل ۷۶-۷۷ بود. بدون شکست قهرمان شدیم. بدون حتی یک شکست. بعدش که قهرمان شدیم به قول معروف شل کردیم و خلاصه فصل با ۲ باخت به آخر رسید. حالا خیلی‌ها یادشان نمی‌آید که پیش از آن قهرمانی، ۸ سال تمام پرسپولیسی‌ها یکه‌تازی می کردند و برای استقلال دوم شدن هم حسرت و افتخار بود. سال بعدش فینال آسیا بازی کردیم. مدیران تیمی که تا یک سال قبل نایب‌قهرمانی لیگ براشان افتخار بود، نایب‌قهرمانی آسیا را دون شان خود دانستند و ناصرخان به پایان فصل نرسیده اخراج شد. از آن به بعد تا سال‌ها دیگر استادیوم نرفتم. می‌رفتم که چه چیز را ببینم؟ ناصر خان که نبود. رفته بود. اما در قلب ما که نمرده بود. نمرده. مرده؟
به عنوان یک هوادار دوآتشه و قدیمی استقلال، با کلکسیون کاملی از مجله‌ها، عکس‌ها، مصاحبه‌ها، همشه فکر می‌کردم که تمام زندگی‌نامه‌اش جلوی چشمم است. اما دیشب که در فرصتی یک ساعته دوباره همه چیز برایم مرور شد، یک نکته، بیش از هرچیزی برایم پررنگ شد. نکته‌ای که انگار مثل نخ تسبیح تمامی حلقه‌های زندگی حجازی را به هم پی‌وند می‌داد: «بی‌مهری از دیگران، اراده فولادین از حجازی برای بازگشت». بعد از فیلم دوستی که همراهم بود و زیاد از فوتبال سررشته‌ای نداشت پرسید: چرا همه نزدیکان‌اش اینقدر در حق‌اش بد کردند؟ هم‌بازی‌هاش، دست‌یارهاش، بازیکنان‌ش و مدیران باشگاه؟ تنها جوابی که به ذهن‌ام رسید خود فیلم بود. اینکه کسی برای آن‌ها فیلم نمی‌سازد. همه آن‌ها، حتی آن‌هایی که بازیکنان بزرگی هم بودند و افتخارات ملی و باشگاهی زیادی هم دارند، حتی آن‌ها که بعدها در سمت مربی‌گری برای استقلال افتخارات زیادی کسب کردند، همه‌شان هرچه داشتند یک چیز را نداشتند: آن‌ها ناصر حجازی نبودند. آن‌ها کسی نبودند که حتی وقتی می‌باخت همه یک صدا تشویق‌اش می‌کردند. آن‌ها هیچ وقت کسی نبوده‌اند و نخواهند بود که حتی هواداران رقیب هم به احترام‌اش می‌ایستند. آن‌ها «حسود» بودند. پس حقیر شدند و می‌میرند. اما فقط او بود که ناصر حجازی بود و نمی‌میرد. ولو آنکه بگویند مرده. مرده. مرده؟
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A018
آرمان امیری @ArmanParian - ما که برای فوتبال نمی‌رفتیم. یعنی نرفته بودیم که ببینیم کی می‌برد و کی می‌بازد. ما رفته بودیم به عشق ناصرخان. رفته بودیم که اولش با ریتمی آرام‌تر بخوانیم: «ناصر حجازی دوست داریم ماآآ دوست داریم ما». بعد ناگهان صدا را بالا ببریم و به صورت انفجاری دست بزنیم و پا بکوبیم که «حجازی کاپلو، هو هو هو هو». حالا جلوی چشم‌مان، توی ورزشگاه آزادی استقلال چهار تا گل خورد که خورد. فدای سرت. ناصرخان که هنوز نمرده. نمرده. مرده؟
دیشب بالاخره مستند «من ناصر حجازی هستم» را دیدم. در مورد جنبه‌های سینمایی اثر دوست ندارم زیاد صحبت کنم. قطعا همیشه انتقاد هست و همیشه می‌شود توقع کار بهتر داشت. اما اگر از آن دست فوتبالی‌هایی باشید که حجازی برای‌تان یک اسطوره و حتی فراتر از آن باشد، آن وقت دیگر فرقی نمی‌کند که ایرادات هنری فیلم چیست. ما که برای فیلم دیدن نرفته بودیم. فوتبال‌ش که فوتبال بود عین خیال‌مان نبود وقتی که ناصر خان بود. حالا اینکه سالن سینماست. ما رفته بودیم که ناصرخان را ببینیم که هنوز برایمان نمرده. نمرده. مرده؟
اولین باری که خودم با چشم خودم در ورزشگاه آزادی ناصرخان را دیدم فصل ۷۶-۷۷ بود. بدون شکست قهرمان شدیم. بدون حتی یک شکست. بعدش که قهرمان شدیم به قول معروف شل کردیم و خلاصه فصل با ۲ باخت به آخر رسید. حالا خیلی‌ها یادشان نمی‌آید که پیش از آن قهرمانی، ۸ سال تمام پرسپولیسی‌ها یکه‌تازی می کردند و برای استقلال دوم شدن هم حسرت و افتخار بود. سال بعدش فینال آسیا بازی کردیم. مدیران تیمی که تا یک سال قبل نایب‌قهرمانی لیگ براشان افتخار بود، نایب‌قهرمانی آسیا را دون شان خود دانستند و ناصرخان به پایان فصل نرسیده اخراج شد. از آن به بعد تا سال‌ها دیگر استادیوم نرفتم. می‌رفتم که چه چیز را ببینم؟ ناصر خان که نبود. رفته بود. اما در قلب ما که نمرده بود. نمرده. مرده؟
به عنوان یک هوادار دوآتشه و قدیمی استقلال، با کلکسیون کاملی از مجله‌ها، عکس‌ها، مصاحبه‌ها، همشه فکر می‌کردم که تمام زندگی‌نامه‌اش جلوی چشمم است. اما دیشب که در فرصتی یک ساعته دوباره همه چیز برایم مرور شد، یک نکته، بیش از هرچیزی برایم پررنگ شد. نکته‌ای که انگار مثل نخ تسبیح تمامی حلقه‌های زندگی حجازی را به هم پی‌وند می‌داد: «بی‌مهری از دیگران، اراده فولادین از حجازی برای بازگشت». بعد از فیلم دوستی که همراهم بود و زیاد از فوتبال سررشته‌ای نداشت پرسید: چرا همه نزدیکان‌اش اینقدر در حق‌اش بد کردند؟ هم‌بازی‌هاش، دست‌یارهاش، بازیکنان‌ش و مدیران باشگاه؟ تنها جوابی که به ذهن‌ام رسید خود فیلم بود. اینکه کسی برای آن‌ها فیلم نمی‌سازد. همه آن‌ها، حتی آن‌هایی که بازیکنان بزرگی هم بودند و افتخارات ملی و باشگاهی زیادی هم دارند، حتی آن‌ها که بعدها در سمت مربی‌گری برای استقلال افتخارات زیادی کسب کردند، همه‌شان هرچه داشتند یک چیز را نداشتند: آن‌ها ناصر حجازی نبودند. آن‌ها کسی نبودند که حتی وقتی می‌باخت همه یک صدا تشویق‌اش می‌کردند. آن‌ها هیچ وقت کسی نبوده‌اند و نخواهند بود که حتی هواداران رقیب هم به احترام‌اش می‌ایستند. آن‌ها «حسود» بودند. پس حقیر شدند و می‌میرند. اما فقط او بود که ناصر حجازی بود و نمی‌میرد. ولو آنکه بگویند مرده. مرده. مرده؟
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
۴- خردگرایی، واقع‌بینی
#A019
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.
#A019
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
.
۴- خردگرایی، واقع‌بینی
#A019
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
آرمان امیری @ArmanParian – سنت اندیشه در حوزه سیاست و جامعه ایرانی، سنت «نصیحت‌نامه نویسی» است. اندیشمندان سنتی ایران‌زمین، یا خطاب به ارباب قدرت «نصایح‌الملوک» می‌نوشته‌اند یا ملت را پند و اندرز می‌داده‌اند. شیوه نخست، برای ذات قدرت اصالت مستقلی قایل نبود. گمان‌اش بر آن بود که اگر در دستگاه سیاسی فسادی رخنه می‌کند، محصول فساد اخلاقی شخص حاکم است. این اندیشه در درجه نخست بهترین حکومت را «حکومت صالحان» قلمداد می‌کرد و در گام بعدی، در برخورد با ارباب قدرت تلاش می‌کرد که او را به «نیکی»، «عدالت» و «دادگری» دعوت کند.
در جنبه اجتماعی نیز دستگاه فکری ایرانیان، سابقه قابل اعتنایی در پرداخت «اندیشه‌های اجتماعی» نداشت. مصلحان ایرانی، جامعه را صرفا محصول انباشت شمار زیادی فرد مستقل قلمداد می‌کردند. بدین ترتیب، اخلاقیاتی که برای اصلاح اجتماعی توصیه می‌کردند، در نهایت چیزی جز همان اخلاقیات فردی و شخصی نبود. این دستگاه، قادر به تشخیص جایگاه اجتماعی فرد در سطح جامعه و در نتیجه حقوق و وظایف شهروندی نبود.
در غرب اما، دست‌کم از عصر روشنگری به بعد، ایده «حکومت صالحان» به مرور ارزش و اعتبار خود را از دست داد. قدرت و دولت، ساختارهای مستقلی به حساب آمدند که به خودی خود الزاماتی را به دنبال می‌آوردند. بدین ترتیب، پرسش «چه کسی باید حکومت کند» به «چگونه باید حکومت کرد» تغییر یافت. اندیشه‌های «نیکولا ماکیاولی» یکی از درخشان‌ترین نقاط عطف تاریخی در مفهوم سیاست‌ورزی و قدرت به حساب می‌آید. در این نگاه مدرن، صلاحیت فردی شخص حاکم و اخلاقیات شخصی او ملاک قضاوت در مورد حکومت نیست. ای بسا حاکمان صالحی که در جبر دستگاه عریض و طویل سیاست نتیجه‌ای جز ویرانی به دنبال نیاورند و در مقابل، چه سیاست‌مدارانی که صرفا در جست و جوی مصالح و مطامع شخصی، دستاوردهای ارزشمندی برای جامعه خود به دنبال داشتند. گذار از شیوه «نصیحت‌گرایی» در سیاست به عصر «خردگرایی» و «واقع‌بینی» حرکتی رو به جلو و از نشانه‌های اصلاح‌گری در عرصه سیاسی است.
مفسده‌ای رخ می‌نماید. ظلمی از جانب دستگاه حکومتی، یا کمبود و نارسایی در برآورده‌سازی نیاز و مطالبه‌ای اجتماعی. گروهی دست به نصیحت ارباب قدرت می‌زنند. نامه می‌نویسند. بر منبر وعظ قرار می‌گیرند. مصاحبه و گفت‌وگو می‌کنند و در تمام موارد سیاست‌مداران و دستگاه حکومت را به راه صلاح رهنمون می‌شوند. نسبت به پیامدهای ظلم، بی‌عدالتی یا فساد هشدار می‌دهند. نوحه‌سرایی می‌کنند. مثال‌های تاریخی ارایه می‌دهند. پای مدل‌های اسطوره‌ای یا اسطوره‌های مذهبی را به میان می‌کشند تا بلکه ارباب قدرت از کرده نا ثواب خود پشیمان شده و به راه راست باز گردد. اینان، همان نصیحت‌گران دیروزی‌اند.
گروه دیگر، بر ظلم می‌شورند. فریاد «هیهات من الذله» سر می‌دهند. مرگ را بهتر از این زندگانی می‌خوانند و بی‌توجه به محاسبات دم دستی در مورد توازن قوا، بر «ستم‌گر» می‌شورند. اینان همچنان در بند اخلاقیات شخصی هستند. درصدد حفظ تنزه شخصی به سر می‌برند. کرامت فردی خود را ملاک رفتار اجتماعی می‌دانند. نگران هستند که دست‌شان آلوده به برگ رای تایید حکام جائر شود. همه چیز با ملاک‌های صوفیانه اخلاق شخصی سنجیده می‌شود. خبری از بلوغ اجتماعی و خلقیات جمعی نیست.
شخص اصلاح‌طلب اما، به قوانین مدرن سیاست‌ورزی گردن می‌نهد. به ابعاد پیچیده اخلاقیات جمعی واقف است. تنزه‌طلبی شخصی را به حوزه اجتماعی گسترش می‌دهد. سیاست را عرصه «نتیجه‌گرایی» می‌داند. واقع‌گرا است. پس سعی در اصلاح شخصی ارباب قدرت ندارد. بلکه تلاش می‌کند معادلات اجتماعی و سیاسی را به گونه‌ای تغییر دهد که موازنه قدرت به سمت مطلوب‌اش تغییر جهت بدهد. شخص اصلاح‌طلب نیز قطعا آرمانی دارد، اما آرمان‌گرایی خود را در تضاد با واقع‌بینی نمی‌بیند. مسیر کلی خود را رسیدن به آرمان نهایی قلمداد می‌کند، اما در هر قدم، از ابزارهای به واقع موجود استفاه می‌کند. او تغییر تمامی شرایط، از جمله رقبایش را مقدمه سیاست‌ورزی نمی‌داند. نامطلوبات حاضر برای فرد اصلاح‌طلب فقط «صورت مساله» هستند. او باید در همین شرایط نامطلوب به دنبال راه حل گذار به مسیر مطلوب بگردد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A019
(از مجموعه «ملاک‌هایی برای #اصلاحـطلبی»)
آرمان امیری @ArmanParian – سنت اندیشه در حوزه سیاست و جامعه ایرانی، سنت «نصیحت‌نامه نویسی» است. اندیشمندان سنتی ایران‌زمین، یا خطاب به ارباب قدرت «نصایح‌الملوک» می‌نوشته‌اند یا ملت را پند و اندرز می‌داده‌اند. شیوه نخست، برای ذات قدرت اصالت مستقلی قایل نبود. گمان‌اش بر آن بود که اگر در دستگاه سیاسی فسادی رخنه می‌کند، محصول فساد اخلاقی شخص حاکم است. این اندیشه در درجه نخست بهترین حکومت را «حکومت صالحان» قلمداد می‌کرد و در گام بعدی، در برخورد با ارباب قدرت تلاش می‌کرد که او را به «نیکی»، «عدالت» و «دادگری» دعوت کند.
در جنبه اجتماعی نیز دستگاه فکری ایرانیان، سابقه قابل اعتنایی در پرداخت «اندیشه‌های اجتماعی» نداشت. مصلحان ایرانی، جامعه را صرفا محصول انباشت شمار زیادی فرد مستقل قلمداد می‌کردند. بدین ترتیب، اخلاقیاتی که برای اصلاح اجتماعی توصیه می‌کردند، در نهایت چیزی جز همان اخلاقیات فردی و شخصی نبود. این دستگاه، قادر به تشخیص جایگاه اجتماعی فرد در سطح جامعه و در نتیجه حقوق و وظایف شهروندی نبود.
در غرب اما، دست‌کم از عصر روشنگری به بعد، ایده «حکومت صالحان» به مرور ارزش و اعتبار خود را از دست داد. قدرت و دولت، ساختارهای مستقلی به حساب آمدند که به خودی خود الزاماتی را به دنبال می‌آوردند. بدین ترتیب، پرسش «چه کسی باید حکومت کند» به «چگونه باید حکومت کرد» تغییر یافت. اندیشه‌های «نیکولا ماکیاولی» یکی از درخشان‌ترین نقاط عطف تاریخی در مفهوم سیاست‌ورزی و قدرت به حساب می‌آید. در این نگاه مدرن، صلاحیت فردی شخص حاکم و اخلاقیات شخصی او ملاک قضاوت در مورد حکومت نیست. ای بسا حاکمان صالحی که در جبر دستگاه عریض و طویل سیاست نتیجه‌ای جز ویرانی به دنبال نیاورند و در مقابل، چه سیاست‌مدارانی که صرفا در جست و جوی مصالح و مطامع شخصی، دستاوردهای ارزشمندی برای جامعه خود به دنبال داشتند. گذار از شیوه «نصیحت‌گرایی» در سیاست به عصر «خردگرایی» و «واقع‌بینی» حرکتی رو به جلو و از نشانه‌های اصلاح‌گری در عرصه سیاسی است.
مفسده‌ای رخ می‌نماید. ظلمی از جانب دستگاه حکومتی، یا کمبود و نارسایی در برآورده‌سازی نیاز و مطالبه‌ای اجتماعی. گروهی دست به نصیحت ارباب قدرت می‌زنند. نامه می‌نویسند. بر منبر وعظ قرار می‌گیرند. مصاحبه و گفت‌وگو می‌کنند و در تمام موارد سیاست‌مداران و دستگاه حکومت را به راه صلاح رهنمون می‌شوند. نسبت به پیامدهای ظلم، بی‌عدالتی یا فساد هشدار می‌دهند. نوحه‌سرایی می‌کنند. مثال‌های تاریخی ارایه می‌دهند. پای مدل‌های اسطوره‌ای یا اسطوره‌های مذهبی را به میان می‌کشند تا بلکه ارباب قدرت از کرده نا ثواب خود پشیمان شده و به راه راست باز گردد. اینان، همان نصیحت‌گران دیروزی‌اند.
گروه دیگر، بر ظلم می‌شورند. فریاد «هیهات من الذله» سر می‌دهند. مرگ را بهتر از این زندگانی می‌خوانند و بی‌توجه به محاسبات دم دستی در مورد توازن قوا، بر «ستم‌گر» می‌شورند. اینان همچنان در بند اخلاقیات شخصی هستند. درصدد حفظ تنزه شخصی به سر می‌برند. کرامت فردی خود را ملاک رفتار اجتماعی می‌دانند. نگران هستند که دست‌شان آلوده به برگ رای تایید حکام جائر شود. همه چیز با ملاک‌های صوفیانه اخلاق شخصی سنجیده می‌شود. خبری از بلوغ اجتماعی و خلقیات جمعی نیست.
شخص اصلاح‌طلب اما، به قوانین مدرن سیاست‌ورزی گردن می‌نهد. به ابعاد پیچیده اخلاقیات جمعی واقف است. تنزه‌طلبی شخصی را به حوزه اجتماعی گسترش می‌دهد. سیاست را عرصه «نتیجه‌گرایی» می‌داند. واقع‌گرا است. پس سعی در اصلاح شخصی ارباب قدرت ندارد. بلکه تلاش می‌کند معادلات اجتماعی و سیاسی را به گونه‌ای تغییر دهد که موازنه قدرت به سمت مطلوب‌اش تغییر جهت بدهد. شخص اصلاح‌طلب نیز قطعا آرمانی دارد، اما آرمان‌گرایی خود را در تضاد با واقع‌بینی نمی‌بیند. مسیر کلی خود را رسیدن به آرمان نهایی قلمداد می‌کند، اما در هر قدم، از ابزارهای به واقع موجود استفاه می‌کند. او تغییر تمامی شرایط، از جمله رقبایش را مقدمه سیاست‌ورزی نمی‌داند. نامطلوبات حاضر برای فرد اصلاح‌طلب فقط «صورت مساله» هستند. او باید در همین شرایط نامطلوب به دنبال راه حل گذار به مسیر مطلوب بگردد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
ساز و کار «هنجار / نگاه» و مزاحمت‌های خیابانی
#A020
آرمان امیری @ArmanParian – «... فلورانس اوبنا در گزارشی که در ژانویه ۲۰۰۲ در روزنامه «لیبراسیون» چاپ شد، آنچه از زنان برقع‌پوش افغان مورد توجه مردان و زنان افغان قرار می‌گیرد را شرح داده است. زنان گفته‌اند که هنگام مشاهده زنی پیچیده شده در برقع، به دست‌های او خیره می‌شوند. با نگاه کردن به دست‌های اوست که می‌توانند بدانند او چگونه زنی است؟ جوان است یا پیر؟ از خود مراقبت می‌کند یا... در مقابل، مردان اعتراف می‌کنند که با مشاهده زنی در حال عبور نگاه‌شان به سمت پاشنه‌های پای‌اش متوجه می‌شود. بدین ترتیب زنان از طریق نوع جوراب‌هایی که می‌پوشند با یکدیگر رقابت می‌کنند زیرا می‌دانند که این جوراب‌هاست که در معرض دید قرار دارد و معرف شخصیت آن‌ها است...». (گسست‌های اندوه‌بار / میشل بن‌سایق / حمید نوحی / انتشارات صمدیه / ص۱۰۴)
اینجا بحث در مورد حجاب، به عنوان یک نوع پوشش شخصی نیست. اشاره به تصوری است که گمان می‌کند گسترش فرهنگ حجاب می‌تواند یکی از راه‌های جلوگیری از مزاحمت‌های خیابانی و یا حتی تجاوزات جنسی باشد. به تازگی حتی حرکت‌هایی در اروپا نیز آغاز شده که با انجام برخی مطالعات میدانی نتیجه می‌گیرند که در غرب نیز زنانی که پوشیده‌تر تردد می‌کنند کمتر در معرض نگاه‌های مردان و البته مزاحمت‌های کلامی آنان قرار دارند. تا بدین‌جای مساله نتایج تحقیقات درست و حتی می‌توان گفت که قابل پیش‌بینی است. اشتباه از زمانی رخ می‌دهد که کسی بخواهد از مشاهده این مطالعات نتیجه بگیرد که «فراگیر شدن حجاب به کاهش مزاحمت‌های خیابانی خواهد انجامید».
مساله در نسبیت خلاصه می‌شود. اگر فرض کنیم در هر جامعه میانگینی وجود دارد که می‌توان آن را «عرف پوشش جامعه» تصور کرد، طبیعی است که خروج از این عرف سبب جلب توجه بیشتر خواهد شد. خوش‌بختانه در جهانی زندگی می‌کنیم که نمونه‌های تحقیقاتی ما حد فاصل «زنان برقع‌پوش» تا «جامعه لختی‌ها» را تشکیل می‌دهد. پس به سادگی می‌توانیم مشاهده کنیم که حتی فراگیر کردن فرهنگ برقع‌پوشی نیز نه تنها نتوانسته است خللی در کار مزاحم‌های خیابانی ایجاد کند، بلکه حتی از بازار رقابتی آرایش و جلب توجه زنانه نیز نکاسته است. تنها تفاوت آن است که زن افغان مورد توجه مردان خیابانی، با برقع و احتمالا «جوراب صورتی» در خیابان ظاهر شده و مثلا زن اروپایی صرفا با بیکینی تردد می‌کرده است.
«... ساز و کار هنجار/نگاه در تمامی هنجارهای اجتماعی کاربرد دارد. در واقع در غرب نیز چنین است. دامن کوتاه بانوان دقیقا نتیجه همین معادله است: آنچه به دیده آید، دیده نشده را تداعی می‌کند! به راستی همین معادله است که این همه در اردوی لختی‌ها به عنوان ناب‌گرایی بر آن تاکید می‌شود. لخت بودن در میان آن‌ها صبغه شهوانی ندارد، درست برعکس، به روشنی می‌گوید: اینجا مطلقا چیزی دیدنی وجود ندارد، راهت را بگیر و برو...»! (همان / ص۱۰۵)
بدین ترتیب می‌توان گفت که در تلاش برای یکسان‌سازی جامعه، گسترش یک نوع پوشش خاص با تصور و برچسب «حجاب برتر» هیچ تفاوت ماهوی با ترویج عریانی کامل ندارد، نتیجه هر دو مورد صرفا به تغییر عرف پوشش و جایگزینی یک عرف جدید می‌انجامد که باز هم شهروندان در مقایسه با آن در مراتب متفاوتی قرار می‌گیرند. درست مثل اینکه مرکز مختصات یک نمودار را تغییر داده و تمامی متغیرها را نیز به همان نسبت جابجا کنیم.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A020
آرمان امیری @ArmanParian – «... فلورانس اوبنا در گزارشی که در ژانویه ۲۰۰۲ در روزنامه «لیبراسیون» چاپ شد، آنچه از زنان برقع‌پوش افغان مورد توجه مردان و زنان افغان قرار می‌گیرد را شرح داده است. زنان گفته‌اند که هنگام مشاهده زنی پیچیده شده در برقع، به دست‌های او خیره می‌شوند. با نگاه کردن به دست‌های اوست که می‌توانند بدانند او چگونه زنی است؟ جوان است یا پیر؟ از خود مراقبت می‌کند یا... در مقابل، مردان اعتراف می‌کنند که با مشاهده زنی در حال عبور نگاه‌شان به سمت پاشنه‌های پای‌اش متوجه می‌شود. بدین ترتیب زنان از طریق نوع جوراب‌هایی که می‌پوشند با یکدیگر رقابت می‌کنند زیرا می‌دانند که این جوراب‌هاست که در معرض دید قرار دارد و معرف شخصیت آن‌ها است...». (گسست‌های اندوه‌بار / میشل بن‌سایق / حمید نوحی / انتشارات صمدیه / ص۱۰۴)
اینجا بحث در مورد حجاب، به عنوان یک نوع پوشش شخصی نیست. اشاره به تصوری است که گمان می‌کند گسترش فرهنگ حجاب می‌تواند یکی از راه‌های جلوگیری از مزاحمت‌های خیابانی و یا حتی تجاوزات جنسی باشد. به تازگی حتی حرکت‌هایی در اروپا نیز آغاز شده که با انجام برخی مطالعات میدانی نتیجه می‌گیرند که در غرب نیز زنانی که پوشیده‌تر تردد می‌کنند کمتر در معرض نگاه‌های مردان و البته مزاحمت‌های کلامی آنان قرار دارند. تا بدین‌جای مساله نتایج تحقیقات درست و حتی می‌توان گفت که قابل پیش‌بینی است. اشتباه از زمانی رخ می‌دهد که کسی بخواهد از مشاهده این مطالعات نتیجه بگیرد که «فراگیر شدن حجاب به کاهش مزاحمت‌های خیابانی خواهد انجامید».
مساله در نسبیت خلاصه می‌شود. اگر فرض کنیم در هر جامعه میانگینی وجود دارد که می‌توان آن را «عرف پوشش جامعه» تصور کرد، طبیعی است که خروج از این عرف سبب جلب توجه بیشتر خواهد شد. خوش‌بختانه در جهانی زندگی می‌کنیم که نمونه‌های تحقیقاتی ما حد فاصل «زنان برقع‌پوش» تا «جامعه لختی‌ها» را تشکیل می‌دهد. پس به سادگی می‌توانیم مشاهده کنیم که حتی فراگیر کردن فرهنگ برقع‌پوشی نیز نه تنها نتوانسته است خللی در کار مزاحم‌های خیابانی ایجاد کند، بلکه حتی از بازار رقابتی آرایش و جلب توجه زنانه نیز نکاسته است. تنها تفاوت آن است که زن افغان مورد توجه مردان خیابانی، با برقع و احتمالا «جوراب صورتی» در خیابان ظاهر شده و مثلا زن اروپایی صرفا با بیکینی تردد می‌کرده است.
«... ساز و کار هنجار/نگاه در تمامی هنجارهای اجتماعی کاربرد دارد. در واقع در غرب نیز چنین است. دامن کوتاه بانوان دقیقا نتیجه همین معادله است: آنچه به دیده آید، دیده نشده را تداعی می‌کند! به راستی همین معادله است که این همه در اردوی لختی‌ها به عنوان ناب‌گرایی بر آن تاکید می‌شود. لخت بودن در میان آن‌ها صبغه شهوانی ندارد، درست برعکس، به روشنی می‌گوید: اینجا مطلقا چیزی دیدنی وجود ندارد، راهت را بگیر و برو...»! (همان / ص۱۰۵)
بدین ترتیب می‌توان گفت که در تلاش برای یکسان‌سازی جامعه، گسترش یک نوع پوشش خاص با تصور و برچسب «حجاب برتر» هیچ تفاوت ماهوی با ترویج عریانی کامل ندارد، نتیجه هر دو مورد صرفا به تغییر عرف پوشش و جایگزینی یک عرف جدید می‌انجامد که باز هم شهروندان در مقایسه با آن در مراتب متفاوتی قرار می‌گیرند. درست مثل اینکه مرکز مختصات یک نمودار را تغییر داده و تمامی متغیرها را نیز به همان نسبت جابجا کنیم.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara