فعالیت، با هزینه از جیب دیگری
#A079
آرمان امیری @ArmanParian – میزبانی ایران برای مسابقات جهانی شطرنج بانوان با یک موج اعتراضی همراه شده است. گروهی پیشنهاد کرده‌اند که در اعتراض به قانون حجاب اجباری، اساتید بزرگ شطرنج ایران را تحریم کنند. اگر این اتفاق بیفتد، یا میزبانی این مسابقات از ایران گرفته می‌شود، یا مسابقات در غیاب چهره‌های شاخص برگزار خواهد شد. من می‌خواهم به بهانه این جریان، به لزوم رعایت یک اصل اخلاقی در طرح اعتراضات بپردازم.
در یک نظرسنجی اینترنتی با دایره‌ای بسیار محدود از مخاطبان دیدم که ۵۵ درصد از پاسخ دهندگان با تحریم مسابقات موافق بودند. ۳۰ درصد رای مخالف و ۱۵ درصد هم ممتنع داده بودند. چون قصد ندارم این نظرسنجی را به ابعادی بزرگ‌تر تسری بدهم، ابدا نگران ضعف این آمار نیستم. اگر فقط همین دایره محدود و خاص را ملاک قرار دهم به نظر خودم آمار موافقان تحریم در آن بسیار زیاد است و حتی دوستانی را شامل می‌شود که من اصلا انتظارش را نداشتم.
حالا فرض کنیم به جای تیم شطرنج بانوان، این باشگاه فوتبال پرسپولیس/استقلال، یا حتی تیم ملی بود که میزبان یک مسابقات مهم بود. طبیعتا باز هم زنان خارجی مجبور می‌شدند به قانون حجاب اجباری ما تن بدهند. اما فکر می‌کنید در آن صورت، چند درصد از همین موافقان فعلی، باز هم رای به لزوم تحریم مسابقات می‌دادند؟
پرسش من این است که ما برای بیان مطالبات یا اعتراضات خود، از جیب چه کسی خرج می‌کنیم؟ آیا حاضر هستیم هزینه فعالیت خود را خودمان بپردازیم؟ یا می‌خواهیم آن را به زور به دیگران تحمیل کنیم؟ به جامعه آماری قبلی باز می‌گردم. فرض کنیم گروهی از این جامعه آماری کارمند دولت باشند. فکر می‌کنید اگر فراخوانی بدهیم که در اعتراض به حجاب اجباری، کارمندان دولت باید اعتصاب کنند، چند درصد کارمندانی که به پیشنهاد اخیر رای مثبت داده‌اند باز هم موافق خواهند بود؟
«میترا حجازی‌پور» استاد بزرگ شطرنج ایران در گفتگویی با روزنامه گاردین گفته است تحریم احتمالی این مسابقات باعث آسیب زدن به وضعیت رو به رشد ورزش زنان در ایران می‌شود: «این مسابقات بزرگترین رویداد ورزشی زنان در تاریخ ایران است. ما هیچ وقت نتوانستیم میزبانی مسابقات قهرمانی جهان در دیگر رشته‌های ورزش زنان را در ایران داشته باشیم و این فرصتی برای پیشرفت ورزش زنان در ایران است». اما در میان موافقان ایرانی تحریم، چند درصد دغدغه پی‌گیری مسابقات شطرنج بانوان را دارند؟ و البته، دوباره همان سوال قبلی، اگر بازی فوتبال تیم ملی هم بود، (که همه به آن علاقه دارند و از این نظر در آن منفعتی می‌بینند) باز این همه موافق تحریم بودند؟
به باور من، هر اعتراض، تنها زمانی می‌تواند اخلاقی باشد که فرد معترض عواقب آن را به شخصه بپذیرد. نه آنکه عواقب احتمالی عمل خود را به زور به دیگران تحمیل کند. من حق ندارم اینجا بنشینم و نسخه بپیچم که کارگران باید اعتصاب کنند. اگر قرار است از اعتصاب کارگران مایه بگذاریم، این کارگران هستند که باید رای بدهند. اگر قرار است ورزشکاران ما از مسابقات محروم شوند، این آنان هستند که باید نظر اصلی را بدهند. این اصلی است که متاسفانه گمان می‌کنم اکثر موافقان تحریم به آن توجه ندارند. سندش هم آنکه این همه سال تیم‌های فوتبال ما میزبان تماشاگران خارجی بوده‌اند که به حجاب اجباری تن دادند. اما به دلیل اهمیت فوتبال برای ما، هیچ وقت کسی صدایش را در نیاورد و یا خواستار تحریم میزبانی ایران برای فوتبال نشد. اما نوبت به ورزش مهجور و کم هواداری همچون شطرنج که می‌رسد، شجاع شدن و پیچیدن نسخه‌های آنچنانی برای «فعالیت مدنی» راحت می‌شود!
در نهایت اینکه من فکر می‌کنم که بخشی از ما، با تحمیل این هزینه‌ها به یکدیگر به نوعی می‌خواهیم از هم انتقام بگیریم. مستاصل و ناامید از ایجاد تغییر، گناه این ناتوانی را به دوش دیگران می‌اندازیم و می‌خواهیم برایشان هزینه‌هایی بتراشیم که لزوما خودمان حاضر به پرداخت آن نیستیم. اگر این همه موافق تحریم و اقدام عملی علیه حجاب وجود دارد، چرا مثلا شاهد یک اعتصاب یا تحصن اعتراضی در این زمینه نیستیم؟ چون هزینه دارد؟ بلی. قطعا هزینه دارد و دقیقا به همین دلیل شاهد حرکتی نیستیم. چون کسی حاضر نیست خودش این هزینه را بپردازد. اما خیلی از ما حاضر هستیم این هزینه را از جیب دیگری بپردازیم.
کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara
#A079
آرمان امیری @ArmanParian – میزبانی ایران برای مسابقات جهانی شطرنج بانوان با یک موج اعتراضی همراه شده است. گروهی پیشنهاد کرده‌اند که در اعتراض به قانون حجاب اجباری، اساتید بزرگ شطرنج ایران را تحریم کنند. اگر این اتفاق بیفتد، یا میزبانی این مسابقات از ایران گرفته می‌شود، یا مسابقات در غیاب چهره‌های شاخص برگزار خواهد شد. من می‌خواهم به بهانه این جریان، به لزوم رعایت یک اصل اخلاقی در طرح اعتراضات بپردازم.
در یک نظرسنجی اینترنتی با دایره‌ای بسیار محدود از مخاطبان دیدم که ۵۵ درصد از پاسخ دهندگان با تحریم مسابقات موافق بودند. ۳۰ درصد رای مخالف و ۱۵ درصد هم ممتنع داده بودند. چون قصد ندارم این نظرسنجی را به ابعادی بزرگ‌تر تسری بدهم، ابدا نگران ضعف این آمار نیستم. اگر فقط همین دایره محدود و خاص را ملاک قرار دهم به نظر خودم آمار موافقان تحریم در آن بسیار زیاد است و حتی دوستانی را شامل می‌شود که من اصلا انتظارش را نداشتم.
حالا فرض کنیم به جای تیم شطرنج بانوان، این باشگاه فوتبال پرسپولیس/استقلال، یا حتی تیم ملی بود که میزبان یک مسابقات مهم بود. طبیعتا باز هم زنان خارجی مجبور می‌شدند به قانون حجاب اجباری ما تن بدهند. اما فکر می‌کنید در آن صورت، چند درصد از همین موافقان فعلی، باز هم رای به لزوم تحریم مسابقات می‌دادند؟
پرسش من این است که ما برای بیان مطالبات یا اعتراضات خود، از جیب چه کسی خرج می‌کنیم؟ آیا حاضر هستیم هزینه فعالیت خود را خودمان بپردازیم؟ یا می‌خواهیم آن را به زور به دیگران تحمیل کنیم؟ به جامعه آماری قبلی باز می‌گردم. فرض کنیم گروهی از این جامعه آماری کارمند دولت باشند. فکر می‌کنید اگر فراخوانی بدهیم که در اعتراض به حجاب اجباری، کارمندان دولت باید اعتصاب کنند، چند درصد کارمندانی که به پیشنهاد اخیر رای مثبت داده‌اند باز هم موافق خواهند بود؟
«میترا حجازی‌پور» استاد بزرگ شطرنج ایران در گفتگویی با روزنامه گاردین گفته است تحریم احتمالی این مسابقات باعث آسیب زدن به وضعیت رو به رشد ورزش زنان در ایران می‌شود: «این مسابقات بزرگترین رویداد ورزشی زنان در تاریخ ایران است. ما هیچ وقت نتوانستیم میزبانی مسابقات قهرمانی جهان در دیگر رشته‌های ورزش زنان را در ایران داشته باشیم و این فرصتی برای پیشرفت ورزش زنان در ایران است». اما در میان موافقان ایرانی تحریم، چند درصد دغدغه پی‌گیری مسابقات شطرنج بانوان را دارند؟ و البته، دوباره همان سوال قبلی، اگر بازی فوتبال تیم ملی هم بود، (که همه به آن علاقه دارند و از این نظر در آن منفعتی می‌بینند) باز این همه موافق تحریم بودند؟
به باور من، هر اعتراض، تنها زمانی می‌تواند اخلاقی باشد که فرد معترض عواقب آن را به شخصه بپذیرد. نه آنکه عواقب احتمالی عمل خود را به زور به دیگران تحمیل کند. من حق ندارم اینجا بنشینم و نسخه بپیچم که کارگران باید اعتصاب کنند. اگر قرار است از اعتصاب کارگران مایه بگذاریم، این کارگران هستند که باید رای بدهند. اگر قرار است ورزشکاران ما از مسابقات محروم شوند، این آنان هستند که باید نظر اصلی را بدهند. این اصلی است که متاسفانه گمان می‌کنم اکثر موافقان تحریم به آن توجه ندارند. سندش هم آنکه این همه سال تیم‌های فوتبال ما میزبان تماشاگران خارجی بوده‌اند که به حجاب اجباری تن دادند. اما به دلیل اهمیت فوتبال برای ما، هیچ وقت کسی صدایش را در نیاورد و یا خواستار تحریم میزبانی ایران برای فوتبال نشد. اما نوبت به ورزش مهجور و کم هواداری همچون شطرنج که می‌رسد، شجاع شدن و پیچیدن نسخه‌های آنچنانی برای «فعالیت مدنی» راحت می‌شود!
در نهایت اینکه من فکر می‌کنم که بخشی از ما، با تحمیل این هزینه‌ها به یکدیگر به نوعی می‌خواهیم از هم انتقام بگیریم. مستاصل و ناامید از ایجاد تغییر، گناه این ناتوانی را به دوش دیگران می‌اندازیم و می‌خواهیم برایشان هزینه‌هایی بتراشیم که لزوما خودمان حاضر به پرداخت آن نیستیم. اگر این همه موافق تحریم و اقدام عملی علیه حجاب وجود دارد، چرا مثلا شاهد یک اعتصاب یا تحصن اعتراضی در این زمینه نیستیم؟ چون هزینه دارد؟ بلی. قطعا هزینه دارد و دقیقا به همین دلیل شاهد حرکتی نیستیم. چون کسی حاضر نیست خودش این هزینه را بپردازد. اما خیلی از ما حاضر هستیم این هزینه را از جیب دیگری بپردازیم.
کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara
نگاهی به جامعه در فیلم فروشنده: ما متهمیم
#V011
نویسنده میهمان: مجید خاکپور- تعلیق، تنش و ریختن هول و ولا به جان مخاطب، شاید یکی از مهمترین ویژگی‌های «فروشنده» باشد که نسبت به آثار قبلی اصغر فرهادی، دُز بالاتری دارد. همین هول و ولا مخاطب را همراه کرده و تعلیق او را تا آخرین دقیقه فیلم روی صندلی میخکوب می‌کند. این استرس از اولین سکانس فیلم آغاز و تا آخرین سکانس ادامه پیدا می‌کند که البته در آخرین سکانس‌ها به اوج خود می‌رسد، تا جایی که درد و اثر یک سیلی اگر بیش از یک گلوله یا ضربه چاقو نباشد، کمتر هم نیست.
نقطه عطف اول فیلم را می‌شود تعرض غریبه‌ای به «رعنا»، همسر «عماد» دانست. اتفاقی که مسیر زندگی این زوج را تغییر داده و به داستان فیلمی بدل می‌شود که می‌توان گفت موضوعش بخشش و انتقام است. اما آیا رفتن عماد به سمت گرفتن انتقام تصمیمی به میل و اراده شخصی است یا فشار اجتماع او را به این سمت هل میدهد؟
زن آسیب دیده و مردی زخم خورده. آسیب زن رو به بهبود می‌رود ولی زخم مرد رفته رفته و با وضعیتی که پیش می‌آید، بیشتر و بیشتر دهان باز می‌کند و عمیق‌تر می‌شود. نمک را جامعه به زخم عماد می‌پاشد. جامعه‌ای که در این فیلم اعضای تشکیل دهنده آن دوستان، همکاران و همسایه‌ها هستند. با طعنه‌هایی که می‌زنند و پیش از همه این‌ها، با چیزی که می‌دانند.
دانستن گناه کمی نیست. عماد که غیرتش زخم خورده، وقتی می‌فهمد که مرد و زن همسایه همسرش را بیهوش و برهنه و خونین در حمام پیدا کرده‌اند، وقتی می‌فهمد دوست و همکارانش از ماجرای آمدن غریبه‌ای به خانه‌اش، (که او سعی در پوشاندن ماجرا دارد) با خبرند، دیگر آن مرد آرامی که می‌خواهد به همسر آسیب‌دیده و ترس خورده‌اش آرامش بدهد نیست. از اینجا به بعد گویی او دیگر به دنبال تسلی دادن خاطر رعنا نیست و تمام تلاشش در پیدا کردن فرد متعرض و گرفتن انتقام، آرام کردن روان خود و سر بلند کردن به عنوان مردی غیرتمند است. چیزی که در فرهنگ مردم ما جای سفت و محکمی دارد و هنوز بر سر آن خون‌ها ریخته می‌شود.
عماد از قشر متوسط، فرهنگی و روشنفکر جامعه (به معنای عام کلمه) محسوب می‌شوند. اما وقتی پای آبرو و ناموس و غیرت به میان می‌آید؛ هر چند دیگر از ضامن‌دار کار زنجان خبری نیست، اما انتقام و رگ‌های ورقلنیده گردن هست و آن تیزی جای خود را به سیلی و تسویه حسابی از نوع امروزی‌اش میدهد. هیزم این آتش را زن همسایه می‌ریزد که در صحنهای به عماد که می‌گوید اتفاقی نیفتاده گوش زد می‌کند: اگر اون صحنهای رو که آقای فلانی دید، شما هم می‌دیدی نمی‌گفتی اتفاقی نیفتاده. همین یک جمله برای آتش زدن یک مرد در همچین موقعیتی کافی است. همانطور که گفتم افراد دیگر هم هر کدام به نحوی در جَری کردن عماد و در منگنه قرار دادن او به طور خواسته یا ناخواسته نقش دارند که در سکانسی و در دیالوگ‌هایی که بین رعنا و عماد رد و بدل می‌شود، اشاره‌ای ضمنی به همین نکته می‌شود.
در صحنهای عماد برای کشیدن مو از ماست ماجرا، نامه‌های شخصی و تلفن‌های مستاجر قبلی (زن روسپی) را می‌خواند و گوش می‌کند و با اعتراض رعنا مواجه می‌شود. رعنا که انگار حالا نوبت اوست تا زخم دهان باز کرده شوهرش را کوک بزند، به اشتباه خودش و باز کردن در، بدون پرسیدن اینکه چه کسی پشت در است اشاره می‌کند و می‌گوید: اگه من در رو باز نمی‌کردم همچین اتفاقی نمی‌افتاد.
عماد: برو به همسایه‌ها هم همین رو بگو.
رعنا: ینی اگه همسایه‌ها خبر داشتن تو مشکلی نداشتی؟
عمادِ عصبانی غرولندی می‌کند و از اتاق می‌زند بیرون.
عماد تحت فشارهایی است که از بیرون به او وارد می‌شود، طعنه زدن همسایه‌ها و همانطور که گفتم مطلع بودن دوست و آشنا که خودش فشار زیادی بر عماد وارد می‌کند. فشاری که او برای رهایی از آن دو راه دارد؛ یا به میان کشیدن پای پلیس که هم رعنا با آن مخالف است و هم دایره افرادی که از ماجرا باخبر می‌شوند را گسترده‌تر می‌کند، یا اقدام شخصی و تسویه حساب به اصطلاح مردانه.
به نظر من آنچه عماد را به سوی انتقام از غریبه متعرض که در دقیقه‌های پایانی فیلم می‌فهمیم پیرمردی واخورده و بیمار است، می‌کشاند، فشار اجتماعی است و همین موضوع باعث می‌شود که توان بخشش را از دست بدهد، اگر کسی ندیده بود و نمی‌دانست و طعنه نمی‌زد شاید می‌توانست با خودش کنار بیاید، اما وقتی مساله از حریم خصوصی خانه او به بیرون درز کرده، جامعه از او به عنوان یک «مرد» انتظاراتی دارد و می‌گوید نباید آرام بنشیند: «اینطور آدم ها رو باید آفتابه انداخت گردن شون و توی شهر گردوند». عماد از قانونی نانوشته «متابعت» می‌کند تا با «همرنگی با جماعت» از زیر فشاری خرد کننده رها شود، جماعتی که ما هم یکی از اعضای آن هستیم.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در «مجمع دیوانگان» @Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
#V011
نویسنده میهمان: مجید خاکپور- تعلیق، تنش و ریختن هول و ولا به جان مخاطب، شاید یکی از مهمترین ویژگی‌های «فروشنده» باشد که نسبت به آثار قبلی اصغر فرهادی، دُز بالاتری دارد. همین هول و ولا مخاطب را همراه کرده و تعلیق او را تا آخرین دقیقه فیلم روی صندلی میخکوب می‌کند. این استرس از اولین سکانس فیلم آغاز و تا آخرین سکانس ادامه پیدا می‌کند که البته در آخرین سکانس‌ها به اوج خود می‌رسد، تا جایی که درد و اثر یک سیلی اگر بیش از یک گلوله یا ضربه چاقو نباشد، کمتر هم نیست.
نقطه عطف اول فیلم را می‌شود تعرض غریبه‌ای به «رعنا»، همسر «عماد» دانست. اتفاقی که مسیر زندگی این زوج را تغییر داده و به داستان فیلمی بدل می‌شود که می‌توان گفت موضوعش بخشش و انتقام است. اما آیا رفتن عماد به سمت گرفتن انتقام تصمیمی به میل و اراده شخصی است یا فشار اجتماع او را به این سمت هل میدهد؟
زن آسیب دیده و مردی زخم خورده. آسیب زن رو به بهبود می‌رود ولی زخم مرد رفته رفته و با وضعیتی که پیش می‌آید، بیشتر و بیشتر دهان باز می‌کند و عمیق‌تر می‌شود. نمک را جامعه به زخم عماد می‌پاشد. جامعه‌ای که در این فیلم اعضای تشکیل دهنده آن دوستان، همکاران و همسایه‌ها هستند. با طعنه‌هایی که می‌زنند و پیش از همه این‌ها، با چیزی که می‌دانند.
دانستن گناه کمی نیست. عماد که غیرتش زخم خورده، وقتی می‌فهمد که مرد و زن همسایه همسرش را بیهوش و برهنه و خونین در حمام پیدا کرده‌اند، وقتی می‌فهمد دوست و همکارانش از ماجرای آمدن غریبه‌ای به خانه‌اش، (که او سعی در پوشاندن ماجرا دارد) با خبرند، دیگر آن مرد آرامی که می‌خواهد به همسر آسیب‌دیده و ترس خورده‌اش آرامش بدهد نیست. از اینجا به بعد گویی او دیگر به دنبال تسلی دادن خاطر رعنا نیست و تمام تلاشش در پیدا کردن فرد متعرض و گرفتن انتقام، آرام کردن روان خود و سر بلند کردن به عنوان مردی غیرتمند است. چیزی که در فرهنگ مردم ما جای سفت و محکمی دارد و هنوز بر سر آن خون‌ها ریخته می‌شود.
عماد از قشر متوسط، فرهنگی و روشنفکر جامعه (به معنای عام کلمه) محسوب می‌شوند. اما وقتی پای آبرو و ناموس و غیرت به میان می‌آید؛ هر چند دیگر از ضامن‌دار کار زنجان خبری نیست، اما انتقام و رگ‌های ورقلنیده گردن هست و آن تیزی جای خود را به سیلی و تسویه حسابی از نوع امروزی‌اش میدهد. هیزم این آتش را زن همسایه می‌ریزد که در صحنهای به عماد که می‌گوید اتفاقی نیفتاده گوش زد می‌کند: اگر اون صحنهای رو که آقای فلانی دید، شما هم می‌دیدی نمی‌گفتی اتفاقی نیفتاده. همین یک جمله برای آتش زدن یک مرد در همچین موقعیتی کافی است. همانطور که گفتم افراد دیگر هم هر کدام به نحوی در جَری کردن عماد و در منگنه قرار دادن او به طور خواسته یا ناخواسته نقش دارند که در سکانسی و در دیالوگ‌هایی که بین رعنا و عماد رد و بدل می‌شود، اشاره‌ای ضمنی به همین نکته می‌شود.
در صحنهای عماد برای کشیدن مو از ماست ماجرا، نامه‌های شخصی و تلفن‌های مستاجر قبلی (زن روسپی) را می‌خواند و گوش می‌کند و با اعتراض رعنا مواجه می‌شود. رعنا که انگار حالا نوبت اوست تا زخم دهان باز کرده شوهرش را کوک بزند، به اشتباه خودش و باز کردن در، بدون پرسیدن اینکه چه کسی پشت در است اشاره می‌کند و می‌گوید: اگه من در رو باز نمی‌کردم همچین اتفاقی نمی‌افتاد.
عماد: برو به همسایه‌ها هم همین رو بگو.
رعنا: ینی اگه همسایه‌ها خبر داشتن تو مشکلی نداشتی؟
عمادِ عصبانی غرولندی می‌کند و از اتاق می‌زند بیرون.
عماد تحت فشارهایی است که از بیرون به او وارد می‌شود، طعنه زدن همسایه‌ها و همانطور که گفتم مطلع بودن دوست و آشنا که خودش فشار زیادی بر عماد وارد می‌کند. فشاری که او برای رهایی از آن دو راه دارد؛ یا به میان کشیدن پای پلیس که هم رعنا با آن مخالف است و هم دایره افرادی که از ماجرا باخبر می‌شوند را گسترده‌تر می‌کند، یا اقدام شخصی و تسویه حساب به اصطلاح مردانه.
به نظر من آنچه عماد را به سوی انتقام از غریبه متعرض که در دقیقه‌های پایانی فیلم می‌فهمیم پیرمردی واخورده و بیمار است، می‌کشاند، فشار اجتماعی است و همین موضوع باعث می‌شود که توان بخشش را از دست بدهد، اگر کسی ندیده بود و نمی‌دانست و طعنه نمی‌زد شاید می‌توانست با خودش کنار بیاید، اما وقتی مساله از حریم خصوصی خانه او به بیرون درز کرده، جامعه از او به عنوان یک «مرد» انتظاراتی دارد و می‌گوید نباید آرام بنشیند: «اینطور آدم ها رو باید آفتابه انداخت گردن شون و توی شهر گردوند». عماد از قانونی نانوشته «متابعت» می‌کند تا با «همرنگی با جماعت» از زیر فشاری خرد کننده رها شود، جماعتی که ما هم یکی از اعضای آن هستیم.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در «مجمع دیوانگان» @Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
جدال با تاریخ
#A080
آرمان امیری @ArmanParian – فرض کنید خبری می‌شنوید مبنی بر احضار مسوولین وزارت آموزش و پرورش به دادگاه، یا احضار وزیر به مجلس. دلیل احضار را جویا می‌شوید و می‌گویند: در کتاب‌های درسی اسم محمدرضا پهلوی را در فهرست پادشاهان تاریخ ایران ذکر کرده‌اند! به نظرتان مسخره است؟ یا حتی غیرممکن؟ اگر بگویم این اتفاقی است که مشابه آن واقعا رخ داده چطور؟
از میان سلسله‌های باستانی ایران‌زمین، کمترین شواهد و یادگارها را از دوران «اشکانیان» در دست داریم. دلیلش آن است که ساسانیان، پس از روی کار آمدن سیاستی را در دستور کار قرار می‌دهند که تمامی نشانه‌های سلسله پیشین را نابود کنند. البته این اتفاق منحصر به فردی در تاریخ کشور ما نیست. تقریبا هر سلسله و دودمانی که بر سر کار می‌آمده تلاش داشته تا رد پای تاریخ پیش از خود را نابود کند، یا حداقل عناصر مخالف میل خود را از تاریخ پاک کند.
این در حالی است که برای مثال، اگر گذارتان به مسکو بیفتد، فقط در یک میدان «کراسنایا» (در ایران به میدان سرخ معروف است) رد پای چندین دوره تاریخی روسیه را در کنار همدیگر می‌بینید. ابتدا دوران تزارها که زمان ساخت میدان بوده. سپس دوران شوروی کمونیستی که علی‌رغم تمامی رفتارهای نادرستی که داشتند، نه تنها به میراث پادشاهان پیش از انقلاب تعدی نمی‌کنند، بلکه حتی نام میدان را هم تغییر نمی‌دهند. (چون نام میدان معنای «سرخ» هم میدهد، بسیاری به اشتباه گمان می‌کنند که این نام در دوران شوروی کمونیستی انتخاب شده. در حالی که نامی قدیمی است با قدمت نزدیک به ۵۰۰ سال) حتی پس از فروپاشی شوروی هم کسی تیشه به دست نمی‌گیرد که آثار دوران لنین را از بین ببرد و مقبره او هم در همان میدان قرار دارد. بدین ترتیب امروز روس‌ها می‌توانند در این میدان نمایی بدون سانسور از تاریخ خود را ببینند. طبیعتا قضاوت در مورد چند و چون آن مساله دیگری است.
* * *
هفته گذشته، جنجالی بر سر انتشار نشریه «انجمن فارغ‌التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف» به پا شد. در نشریه مذکور، تصویری از «مریم قجر عضدانلو» (رجوی) منتشر شده بود به عنوان یکی از فارغ‌التحصیلان دانشگاه. واکنش‌ها چنان شدید و سریع بود که کار به صدور بیانیه، پلمپ دفتر انجمن و حتی پلمپ چاپخانه کشیده شد. چرا؟ آیا نشریه مذکور به تبلیغ و تحصیل این چهره پرداخته بود؟ آیا نشریه مذکور، فراتر از اهداف خود وارد فعالیت سیاسی شده و علیه منافع ملی اقدام کرده بود؟ خیر. هیچ کدام نبود. تنها گناه انجمن این بود که کارش را درست و بی کم و کسر انجام داده!
شیوه صادقانه و بدون سانسور در ضبط و ثبت تاریخ در کشور ما هم بی‌سابقه نیست. اگر گذارتان به «موزه عبرت» بیفتد، اولین چیزی که نظر شما را جلب خواهد کرد، دیوار بسیار بلندی است پر شده از پلاک‌هایی با نام زندانیان سابق. فهرست کاملی از تمامی زندانیانی که گذارشان به این زندان دوران پهلوی افتاده است. نکته جالب اینکه هیچ گونه اعمال سلیقه‌ای در انتشار این اسامی نشده است. از چپ و کمونیست و توده‌ای و فدایی و مجاهد، تا راست و مذهبی و موتلفه، اسم تمامی زندانیان به یک شکل و یک اندازه نوشته و ضبط شده است. اکثر کارکنان موزه هم از گروه‌های مذهبی هستند که سابقه زندانی شدن در همین زندان را دارند و اتفاقا روی این دیوار بدون سانسورشان خیلی هم مانور می‌دهند و بدان مباهات می‌کنند. حتی اگر همین روزها گذارتان به خانه هنرمندان تهران بیفتد، در نمایشگاه عکس روابط ایران و کره، تصویر بزرگی از منوچهر اقبال، نخست وزیر پیشین نیز به نمایش درآمده به عنوان بخشی از تاریخ روابط دو کشور. یا در نمایشگاهی که سال پیش در دانشگاه شریف برگزار شد، دست‌خط محمدرضاشاه پهلوی به عنوان دستور ساخت این دانشگاه (با نام «صنعتی آریامهر») به نمایش درآمده بود.
قطعا دیگر موزه‌های کشور هم باید پر باشند از بخش‌هایی از تاریخ ما که لزوما مورد علاقه حاکمیت فعلی نیست. اما ما که نمی‌توانیم تاریخ خودمان را باب سلیقه سیاسی روز دستکاری کنیم. کارکرد موزه‌ها همین ثبت تاریخ است. درست به مانند کارکرد انجمن فارغ‌التحصیلان که صرفا وظیفه‌اش ثبت فهرست دانشجویان است.
این وسط تکلیف فرصت‌طلبانی که دنبال بهانه می‌گردند تا برای دولت بحران‌سازی کنند مشخص است. تاسف من، از ذهنیت برخی دوستان است که آنچنان تحت بمباران تصمیمات سیاسی قرار گرفته‌اند که نخستین واکنش‌شان به این وقایع همیشه با ترجیع‌بند «در شرایط کنونی به مصلحت نبود» شروع می‌شود. این سطح از آغشته شدن به کلیشه بی‌معنی شده «مصلحت‌سنجی»، دقیقا همان آفت «سیاست‌زدگی» است که تمامی ارکان جامعه را در بر می‌گیرد. این روندی است که با ادعای حفظ آرامش برای اصلاح گام به گام امور آنقدر به دام وادادگی می‌افتد که حتی همان چیزهایی که برای همین جامعه هم طبیعی و جا افتاده بودند را نابود می‌کند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A080
آرمان امیری @ArmanParian – فرض کنید خبری می‌شنوید مبنی بر احضار مسوولین وزارت آموزش و پرورش به دادگاه، یا احضار وزیر به مجلس. دلیل احضار را جویا می‌شوید و می‌گویند: در کتاب‌های درسی اسم محمدرضا پهلوی را در فهرست پادشاهان تاریخ ایران ذکر کرده‌اند! به نظرتان مسخره است؟ یا حتی غیرممکن؟ اگر بگویم این اتفاقی است که مشابه آن واقعا رخ داده چطور؟
از میان سلسله‌های باستانی ایران‌زمین، کمترین شواهد و یادگارها را از دوران «اشکانیان» در دست داریم. دلیلش آن است که ساسانیان، پس از روی کار آمدن سیاستی را در دستور کار قرار می‌دهند که تمامی نشانه‌های سلسله پیشین را نابود کنند. البته این اتفاق منحصر به فردی در تاریخ کشور ما نیست. تقریبا هر سلسله و دودمانی که بر سر کار می‌آمده تلاش داشته تا رد پای تاریخ پیش از خود را نابود کند، یا حداقل عناصر مخالف میل خود را از تاریخ پاک کند.
این در حالی است که برای مثال، اگر گذارتان به مسکو بیفتد، فقط در یک میدان «کراسنایا» (در ایران به میدان سرخ معروف است) رد پای چندین دوره تاریخی روسیه را در کنار همدیگر می‌بینید. ابتدا دوران تزارها که زمان ساخت میدان بوده. سپس دوران شوروی کمونیستی که علی‌رغم تمامی رفتارهای نادرستی که داشتند، نه تنها به میراث پادشاهان پیش از انقلاب تعدی نمی‌کنند، بلکه حتی نام میدان را هم تغییر نمی‌دهند. (چون نام میدان معنای «سرخ» هم میدهد، بسیاری به اشتباه گمان می‌کنند که این نام در دوران شوروی کمونیستی انتخاب شده. در حالی که نامی قدیمی است با قدمت نزدیک به ۵۰۰ سال) حتی پس از فروپاشی شوروی هم کسی تیشه به دست نمی‌گیرد که آثار دوران لنین را از بین ببرد و مقبره او هم در همان میدان قرار دارد. بدین ترتیب امروز روس‌ها می‌توانند در این میدان نمایی بدون سانسور از تاریخ خود را ببینند. طبیعتا قضاوت در مورد چند و چون آن مساله دیگری است.
* * *
هفته گذشته، جنجالی بر سر انتشار نشریه «انجمن فارغ‌التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف» به پا شد. در نشریه مذکور، تصویری از «مریم قجر عضدانلو» (رجوی) منتشر شده بود به عنوان یکی از فارغ‌التحصیلان دانشگاه. واکنش‌ها چنان شدید و سریع بود که کار به صدور بیانیه، پلمپ دفتر انجمن و حتی پلمپ چاپخانه کشیده شد. چرا؟ آیا نشریه مذکور به تبلیغ و تحصیل این چهره پرداخته بود؟ آیا نشریه مذکور، فراتر از اهداف خود وارد فعالیت سیاسی شده و علیه منافع ملی اقدام کرده بود؟ خیر. هیچ کدام نبود. تنها گناه انجمن این بود که کارش را درست و بی کم و کسر انجام داده!
شیوه صادقانه و بدون سانسور در ضبط و ثبت تاریخ در کشور ما هم بی‌سابقه نیست. اگر گذارتان به «موزه عبرت» بیفتد، اولین چیزی که نظر شما را جلب خواهد کرد، دیوار بسیار بلندی است پر شده از پلاک‌هایی با نام زندانیان سابق. فهرست کاملی از تمامی زندانیانی که گذارشان به این زندان دوران پهلوی افتاده است. نکته جالب اینکه هیچ گونه اعمال سلیقه‌ای در انتشار این اسامی نشده است. از چپ و کمونیست و توده‌ای و فدایی و مجاهد، تا راست و مذهبی و موتلفه، اسم تمامی زندانیان به یک شکل و یک اندازه نوشته و ضبط شده است. اکثر کارکنان موزه هم از گروه‌های مذهبی هستند که سابقه زندانی شدن در همین زندان را دارند و اتفاقا روی این دیوار بدون سانسورشان خیلی هم مانور می‌دهند و بدان مباهات می‌کنند. حتی اگر همین روزها گذارتان به خانه هنرمندان تهران بیفتد، در نمایشگاه عکس روابط ایران و کره، تصویر بزرگی از منوچهر اقبال، نخست وزیر پیشین نیز به نمایش درآمده به عنوان بخشی از تاریخ روابط دو کشور. یا در نمایشگاهی که سال پیش در دانشگاه شریف برگزار شد، دست‌خط محمدرضاشاه پهلوی به عنوان دستور ساخت این دانشگاه (با نام «صنعتی آریامهر») به نمایش درآمده بود.
قطعا دیگر موزه‌های کشور هم باید پر باشند از بخش‌هایی از تاریخ ما که لزوما مورد علاقه حاکمیت فعلی نیست. اما ما که نمی‌توانیم تاریخ خودمان را باب سلیقه سیاسی روز دستکاری کنیم. کارکرد موزه‌ها همین ثبت تاریخ است. درست به مانند کارکرد انجمن فارغ‌التحصیلان که صرفا وظیفه‌اش ثبت فهرست دانشجویان است.
این وسط تکلیف فرصت‌طلبانی که دنبال بهانه می‌گردند تا برای دولت بحران‌سازی کنند مشخص است. تاسف من، از ذهنیت برخی دوستان است که آنچنان تحت بمباران تصمیمات سیاسی قرار گرفته‌اند که نخستین واکنش‌شان به این وقایع همیشه با ترجیع‌بند «در شرایط کنونی به مصلحت نبود» شروع می‌شود. این سطح از آغشته شدن به کلیشه بی‌معنی شده «مصلحت‌سنجی»، دقیقا همان آفت «سیاست‌زدگی» است که تمامی ارکان جامعه را در بر می‌گیرد. این روندی است که با ادعای حفظ آرامش برای اصلاح گام به گام امور آنقدر به دام وادادگی می‌افتد که حتی همان چیزهایی که برای همین جامعه هم طبیعی و جا افتاده بودند را نابود می‌کند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
👍1
سرنوشت صلح در کلمبیا
#N017
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - تقریبا دو هفته پیش مشغول ترجمه یادداشتی از نیویوک تایمز با عنوان «کلمبیا: نقطه عطفی در صلح جهانی» بودم. نویسنده بعد از مروری بر تاریخی پر از خشونت نظامی در قاره آمریکا، امیدوارانه پیمان صلح میان دولت و شورشی‌های فارک را گام دیگری در راستای تحقق صلح جهانی دیده بود: «پیمان صلحی که هفته گذشته بین دولت کلمبیا و شورشی‌های مسلح فارک منعقد شد تنها پایان یک جنگ نیست؛ این پیمان نشانه‌ای برای صلح در قاره آمریکا و جهان است. نبرد ۵۲ساله بین دولت کلمبیا و نیروهای فارک، قدیمی‌ترین جنگ بین یک دولت حاکم و اپوزوسیونی شورشی و تنها مناقشه باقی مانده از دوران جنگ سرد بود».
دهه‌ها حمایت آمریکا و شوروی از طرفین درگیری‌ها، خشونت نظامی را در آمریکای لاتین زنده نگاه داشته بود. «در گواتمالا، اِلسالوادر و پِرو مانند کلمبیا، گروه‌های مسلح چپ‌گرا مشغول مبارزه با دولت‌هایی بودند که از طرف آمریکا پشتیبانی می‌شدند. در نیکاراگوئه وضعیت برعکس بود. انقلابی‌ها با پشتیبانی آمریکا در نبرد با دولتی چپ‌گرا بودند ... سال ۱۹۸۱ کشورهایی که توسط دولت‌هایی نظامی یا اقتدارگرا اداره می‌شدند فهرست بلندبالایی داشتند: گواتمالا، السالوادر، هوندوراس، پاناما، سورینام، برزیل، بولیوی، پاراگوئه، شیلی، اروگوئه و آرژانتین؛ ولی امروزه دیگر اثری از دولت‌های نظامی در قاره آمریکا دیده نمی‌شود. هیچ دو کشوری با یکدیگر نمی‌جنگند و دیگر هیچ دولتی با اپوزوسیونی مسلح روبرو نیست». این خوشبینی یک هفته بیشتر دوام نیاورد. هفته پیش مردم کلمبیا به لغو معاهده صلح میان دولت و نیروهای فارک رأی دادند.
در رفراندومی که تنها ۳۸درصد مردم در آن شرکت کرده بودند، طرفداران لغو صلح با کسب ۰.۲درصد رأی بیشتر توانستند پیروز همه‌پرسی شوند. مخالفت آنان با پیمان صلح به خاطر خفیف بودن مجازات سران فارک و احتمال بازپرسی از نظامیان دولتی به دلیل جنایات جنگی بود. رهبری این مخالفان را «اوریبه»، رئیس‌جمهور سابق بر عهده دارد. این سیاست‌مدار راست‌گرا به دنبال مجازات زندان و ممنوعیت فعالیت سیاسی سران فارک است در حالی‌که در دوران ریاست‌جمهوری خودش برای اعطای مصونیت به شبه‌نظامیان ساز و کار مشخصی تدبیر شده بود.
«جوامع جنگ‌زده شکننده‌اند و خطر بازگشت به مسیر گذشته همواره برایشان وجود دارد. تنها تلاش، حمایت و مراقبت مداوم می‌تواند از منافع صلح نگه‌داری کند. دور شدن از خشونت جنگ در آمریکای لاتین نشان میدهد که حرکت به سوی صلح در خشن‌ترین مناطق نیز امکان‌پذیر است. روند رسیدن به صلح آهسته و نامطمئن است اما عزم و اراده میلیون‌ها نفر آن را ممکن می‌سازد. میلیون‌ها نفری که متوجه شده‌اند دست‌یابی به صلح تنها محدود به یک آرمان‌شهر رویایی نیست، بلکه نتیجه‌ای قابل دسترس برای همه است». به همین دلیل حتی رئیس‌جمهوری سابق هم می‌داند که در صورت زیاده‌خواهی، روند صلح با شکست مواجه می‌شود و او مسئول بازگرداندن کشور به جنگی داخلی تلقی خواهد شد. بعد از مشخص شدن نتیجه رفراندوم، هزاران دانش‌آموزِ مشعل به دست برای «راهپیمایی صلح» گرد هم آمدند و در میدان (سیمون) بولیوار در بوگوتا، پایتخت کلمبیا، سرود ملی خواندند و فریاد زدند: «ما جوانان دیگر از جنگ خسته شده‌ایم».
کمیته نروژی نوبل، خوان مانوئل سانتوس، رئیس‌جمهور فعلی کلمبیا را به خاطر تلاش برای پایان دادن به جنگی ۵۰ساله مستحق دریافت جایزه نوبل دانست. جنگی که منجر به کشته شدن بیش از ۲۲۰هزار نفر و مهاجرت شش میلیون نفر شده. در عین حال در بیانیه این کمیته آمده است که این جایزه در حقیقت متعلق به مردم کلمبیا و تمام طرف‌های درگیر روند صلح است. «رسیدن به تعادلی بین سازش‌های لازم برای مصالحه و تضمین عدالت برای قربانیان مسئولیتی دشوار است. کمیته صلح نوبل امیدوار است این جایزه مشوق تمام کسانی باشد که برای رسیدن به صلح و عدالت در کلمبیا تلاش می‌کنند. امید است این جایزه به رئیس‌جمهوری که سوگند خورده تا روز آخر به دنبال دست‌یابی به صلح باشد، قدرت بیشتری بدهد».
تظاهرات مردمی و جایزه نوبل کفه ترازو را یک بار دیگر به نفع صلح سنگین کرده‌اند. یکی از رهبران نظامی فارک بعد از رأی مردم به لغو معاهده اخیر و برای قانع کردن کسانی که هنوز به روند صلح مشکوکند گفته است: «برای او و رفقای مبارزش هیچ گزینه دیگری به جز صلح وجود ندارد».
یادداشت اشاره شده: https://goo.gl/PUZ2iu
منابع: https://goo.gl/Wvq7Bg و https://goo.gl/eYwPcZ
کانال «مجمع دیوانگان»@DivaneSara
#N017
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - تقریبا دو هفته پیش مشغول ترجمه یادداشتی از نیویوک تایمز با عنوان «کلمبیا: نقطه عطفی در صلح جهانی» بودم. نویسنده بعد از مروری بر تاریخی پر از خشونت نظامی در قاره آمریکا، امیدوارانه پیمان صلح میان دولت و شورشی‌های فارک را گام دیگری در راستای تحقق صلح جهانی دیده بود: «پیمان صلحی که هفته گذشته بین دولت کلمبیا و شورشی‌های مسلح فارک منعقد شد تنها پایان یک جنگ نیست؛ این پیمان نشانه‌ای برای صلح در قاره آمریکا و جهان است. نبرد ۵۲ساله بین دولت کلمبیا و نیروهای فارک، قدیمی‌ترین جنگ بین یک دولت حاکم و اپوزوسیونی شورشی و تنها مناقشه باقی مانده از دوران جنگ سرد بود».
دهه‌ها حمایت آمریکا و شوروی از طرفین درگیری‌ها، خشونت نظامی را در آمریکای لاتین زنده نگاه داشته بود. «در گواتمالا، اِلسالوادر و پِرو مانند کلمبیا، گروه‌های مسلح چپ‌گرا مشغول مبارزه با دولت‌هایی بودند که از طرف آمریکا پشتیبانی می‌شدند. در نیکاراگوئه وضعیت برعکس بود. انقلابی‌ها با پشتیبانی آمریکا در نبرد با دولتی چپ‌گرا بودند ... سال ۱۹۸۱ کشورهایی که توسط دولت‌هایی نظامی یا اقتدارگرا اداره می‌شدند فهرست بلندبالایی داشتند: گواتمالا، السالوادر، هوندوراس، پاناما، سورینام، برزیل، بولیوی، پاراگوئه، شیلی، اروگوئه و آرژانتین؛ ولی امروزه دیگر اثری از دولت‌های نظامی در قاره آمریکا دیده نمی‌شود. هیچ دو کشوری با یکدیگر نمی‌جنگند و دیگر هیچ دولتی با اپوزوسیونی مسلح روبرو نیست». این خوشبینی یک هفته بیشتر دوام نیاورد. هفته پیش مردم کلمبیا به لغو معاهده صلح میان دولت و نیروهای فارک رأی دادند.
در رفراندومی که تنها ۳۸درصد مردم در آن شرکت کرده بودند، طرفداران لغو صلح با کسب ۰.۲درصد رأی بیشتر توانستند پیروز همه‌پرسی شوند. مخالفت آنان با پیمان صلح به خاطر خفیف بودن مجازات سران فارک و احتمال بازپرسی از نظامیان دولتی به دلیل جنایات جنگی بود. رهبری این مخالفان را «اوریبه»، رئیس‌جمهور سابق بر عهده دارد. این سیاست‌مدار راست‌گرا به دنبال مجازات زندان و ممنوعیت فعالیت سیاسی سران فارک است در حالی‌که در دوران ریاست‌جمهوری خودش برای اعطای مصونیت به شبه‌نظامیان ساز و کار مشخصی تدبیر شده بود.
«جوامع جنگ‌زده شکننده‌اند و خطر بازگشت به مسیر گذشته همواره برایشان وجود دارد. تنها تلاش، حمایت و مراقبت مداوم می‌تواند از منافع صلح نگه‌داری کند. دور شدن از خشونت جنگ در آمریکای لاتین نشان میدهد که حرکت به سوی صلح در خشن‌ترین مناطق نیز امکان‌پذیر است. روند رسیدن به صلح آهسته و نامطمئن است اما عزم و اراده میلیون‌ها نفر آن را ممکن می‌سازد. میلیون‌ها نفری که متوجه شده‌اند دست‌یابی به صلح تنها محدود به یک آرمان‌شهر رویایی نیست، بلکه نتیجه‌ای قابل دسترس برای همه است». به همین دلیل حتی رئیس‌جمهوری سابق هم می‌داند که در صورت زیاده‌خواهی، روند صلح با شکست مواجه می‌شود و او مسئول بازگرداندن کشور به جنگی داخلی تلقی خواهد شد. بعد از مشخص شدن نتیجه رفراندوم، هزاران دانش‌آموزِ مشعل به دست برای «راهپیمایی صلح» گرد هم آمدند و در میدان (سیمون) بولیوار در بوگوتا، پایتخت کلمبیا، سرود ملی خواندند و فریاد زدند: «ما جوانان دیگر از جنگ خسته شده‌ایم».
کمیته نروژی نوبل، خوان مانوئل سانتوس، رئیس‌جمهور فعلی کلمبیا را به خاطر تلاش برای پایان دادن به جنگی ۵۰ساله مستحق دریافت جایزه نوبل دانست. جنگی که منجر به کشته شدن بیش از ۲۲۰هزار نفر و مهاجرت شش میلیون نفر شده. در عین حال در بیانیه این کمیته آمده است که این جایزه در حقیقت متعلق به مردم کلمبیا و تمام طرف‌های درگیر روند صلح است. «رسیدن به تعادلی بین سازش‌های لازم برای مصالحه و تضمین عدالت برای قربانیان مسئولیتی دشوار است. کمیته صلح نوبل امیدوار است این جایزه مشوق تمام کسانی باشد که برای رسیدن به صلح و عدالت در کلمبیا تلاش می‌کنند. امید است این جایزه به رئیس‌جمهوری که سوگند خورده تا روز آخر به دنبال دست‌یابی به صلح باشد، قدرت بیشتری بدهد».
تظاهرات مردمی و جایزه نوبل کفه ترازو را یک بار دیگر به نفع صلح سنگین کرده‌اند. یکی از رهبران نظامی فارک بعد از رأی مردم به لغو معاهده اخیر و برای قانع کردن کسانی که هنوز به روند صلح مشکوکند گفته است: «برای او و رفقای مبارزش هیچ گزینه دیگری به جز صلح وجود ندارد».
یادداشت اشاره شده: https://goo.gl/PUZ2iu
منابع: https://goo.gl/Wvq7Bg و https://goo.gl/eYwPcZ
کانال «مجمع دیوانگان»@DivaneSara
Nytimes
Colombia’s Milestone in World Peace
It’s a grand claim, but true: There is now no war in the Western Hemisphere.
یادداشت وارده: شرط انصاف نباشد ...
#V012
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
نویسنده میهمان: فرنام شکیبافر - او پدیده‌ای در عرصه ژورنالیسم ایرانی بود که در دوره اصلاحات ظهور کرد. استعداد کم‌نظیرش رشد سریعی را برای او در پی داشت. با این استعداد اگر قلمش را بر میل اصحاب قدرت در میدان مداهنه می‌چرخاند ای بسا اکنون در آستانه میانسالی جهان خورده بود و کارها رانده بود، نه آنکه به غضب قدرتمندان گرفتار و به خشم خصم و نیش و کنایه دوست مبتلا باشد. ریشه اینکه چرا چنین مسیر دشواری را برگزید شاید بتوان بیش از هر چیز به یک چیز ارجاع داد و آن چیزی نیست جز «دغدغه توسعه». روزگاری اگر «میرزایوسف خان مستشارالدوله»ای، رساله‌ای نگاشت و «یک کلمه» را راه برون رفت از وضع نامطلوب موجود در عصر خویش تلقی کرد و آن یک کلمه «قانون» بود، در مورد محمد قوچانی در جمیع نوشتارهایش ردی از «دو کلمه» و دو مفهوم و پرداختن به پیوند وثیق میان آن دو می‌توان سراغ گرفت و آن دو کلمه«توسعه و آزادی» است.
دوست و دشمن معترف‌اند که او تاثیرگذارترین ژورنالیست ایران عهد پسا دوم خرداد است. نشریات و مجلاتی که آفرید الگویی برای سایر فعالان عرصه ژورنالیسم شد. یکی از واپسین بروندادهای ذهن و عاملیت خلاقش نیز هفنه‌نامه صداست که بی‌شک به عنوان یک هفته‌نامه از حیث وزانت و محتوا نظیر ندارد. او با مهرنامه، سیاست‌نامه، آسمان، صدا و ... سیاست‌ورزان و سیاست‌دوستان را سر سفره اصحاب دانش و دانشگاه در حیطه علوم انسانی نشانده است تا میدان‌داران عرصه عمومی با تغذیه از این سفره و نوشیدن از این بادی گره‌گشا کمتر گرفتار سراب‌ها و بیراهه‌های چپ‌گرایانه و رمانتیسیستی آیند.
قوچانی در عصری ژورنالیسم پیشه کرده که از سخت‌ترین و صعب‌ترین ادوار تاریخی برای پای گذاردن در این وادی است و پیش از این هشت نشریه‌اش را به مسلخ تنگ‌نظری برده است. در این بین هجمه‌ها و ناملایمت‌های زورپیشگانیکه مرعوب همه مظاهر توسعه‌اند و با به دست آوردن کوچک‌ترین مستمسکی بلادرنگ طومار این دست از نشریات را در هم می‌پیچند چندان جای عجب ندارد، لیکن ناراستی و نامهربانی پاره‌ای دوستان بسی جای تامل دارد. گه‌گاه حتی در ارائه بازخورد منفی از اصحاب ارتجاع نیز گوی سبقت را می‌ربایند و چنان سریع و عجولانه پا به عرصه تنقید می‌گذارند که گویی مدت مدیدی منتظر فرصتی بوده‌اند تا چنین کنند. به عنوان مثال در نمونه اخیر به صرف یک اقدام پیشگیرانه ساده برای ممانعت از مبتلا شدن نشریه صدا به سرنوشت نشریه آسمان که به حکم تجارب تلخ پیشین صورت داده است، نارواترین برچسب‌ها را به سمت او روانه داشته‌اند. از پی انتشار صد شماره از چنین نشریه پرحجمی که طبعا نمی‌تواند از خطای انسانی مصون بماند بی‌شک سهوی از او و همکارانش و پس از آن فعلی علی‌الظاهر نچندان خوشایند لیکن مصلحت‌اندیشانه سر زده است اما آیا در خور این همه عتاب و خطاب آن هم از جانب هم‌رزم‌های اردوگاه تساهل و مدارا است؟ عجبا که اگر منفعلانه به مسلخ رفتن نشریه‌ای که حاصل زحمات بسیار و میوه سال‌ها تجربه‌اندوزی و سختکوشی او و همکارانش است را به خاطر یک مطلب طنز به نظاره می‌نشست هم مورد هجمه تنزه‌طلبان و بیرون‌گودنشینان قرار می‌گرفت که چرا نشریه‌ای دیگر را نیز از دست داده است.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در «مجمع دیوانگان» @Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
#V012
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
نویسنده میهمان: فرنام شکیبافر - او پدیده‌ای در عرصه ژورنالیسم ایرانی بود که در دوره اصلاحات ظهور کرد. استعداد کم‌نظیرش رشد سریعی را برای او در پی داشت. با این استعداد اگر قلمش را بر میل اصحاب قدرت در میدان مداهنه می‌چرخاند ای بسا اکنون در آستانه میانسالی جهان خورده بود و کارها رانده بود، نه آنکه به غضب قدرتمندان گرفتار و به خشم خصم و نیش و کنایه دوست مبتلا باشد. ریشه اینکه چرا چنین مسیر دشواری را برگزید شاید بتوان بیش از هر چیز به یک چیز ارجاع داد و آن چیزی نیست جز «دغدغه توسعه». روزگاری اگر «میرزایوسف خان مستشارالدوله»ای، رساله‌ای نگاشت و «یک کلمه» را راه برون رفت از وضع نامطلوب موجود در عصر خویش تلقی کرد و آن یک کلمه «قانون» بود، در مورد محمد قوچانی در جمیع نوشتارهایش ردی از «دو کلمه» و دو مفهوم و پرداختن به پیوند وثیق میان آن دو می‌توان سراغ گرفت و آن دو کلمه«توسعه و آزادی» است.
دوست و دشمن معترف‌اند که او تاثیرگذارترین ژورنالیست ایران عهد پسا دوم خرداد است. نشریات و مجلاتی که آفرید الگویی برای سایر فعالان عرصه ژورنالیسم شد. یکی از واپسین بروندادهای ذهن و عاملیت خلاقش نیز هفنه‌نامه صداست که بی‌شک به عنوان یک هفته‌نامه از حیث وزانت و محتوا نظیر ندارد. او با مهرنامه، سیاست‌نامه، آسمان، صدا و ... سیاست‌ورزان و سیاست‌دوستان را سر سفره اصحاب دانش و دانشگاه در حیطه علوم انسانی نشانده است تا میدان‌داران عرصه عمومی با تغذیه از این سفره و نوشیدن از این بادی گره‌گشا کمتر گرفتار سراب‌ها و بیراهه‌های چپ‌گرایانه و رمانتیسیستی آیند.
قوچانی در عصری ژورنالیسم پیشه کرده که از سخت‌ترین و صعب‌ترین ادوار تاریخی برای پای گذاردن در این وادی است و پیش از این هشت نشریه‌اش را به مسلخ تنگ‌نظری برده است. در این بین هجمه‌ها و ناملایمت‌های زورپیشگانیکه مرعوب همه مظاهر توسعه‌اند و با به دست آوردن کوچک‌ترین مستمسکی بلادرنگ طومار این دست از نشریات را در هم می‌پیچند چندان جای عجب ندارد، لیکن ناراستی و نامهربانی پاره‌ای دوستان بسی جای تامل دارد. گه‌گاه حتی در ارائه بازخورد منفی از اصحاب ارتجاع نیز گوی سبقت را می‌ربایند و چنان سریع و عجولانه پا به عرصه تنقید می‌گذارند که گویی مدت مدیدی منتظر فرصتی بوده‌اند تا چنین کنند. به عنوان مثال در نمونه اخیر به صرف یک اقدام پیشگیرانه ساده برای ممانعت از مبتلا شدن نشریه صدا به سرنوشت نشریه آسمان که به حکم تجارب تلخ پیشین صورت داده است، نارواترین برچسب‌ها را به سمت او روانه داشته‌اند. از پی انتشار صد شماره از چنین نشریه پرحجمی که طبعا نمی‌تواند از خطای انسانی مصون بماند بی‌شک سهوی از او و همکارانش و پس از آن فعلی علی‌الظاهر نچندان خوشایند لیکن مصلحت‌اندیشانه سر زده است اما آیا در خور این همه عتاب و خطاب آن هم از جانب هم‌رزم‌های اردوگاه تساهل و مدارا است؟ عجبا که اگر منفعلانه به مسلخ رفتن نشریه‌ای که حاصل زحمات بسیار و میوه سال‌ها تجربه‌اندوزی و سختکوشی او و همکارانش است را به خاطر یک مطلب طنز به نظاره می‌نشست هم مورد هجمه تنزه‌طلبان و بیرون‌گودنشینان قرار می‌گرفت که چرا نشریه‌ای دیگر را نیز از دست داده است.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در «مجمع دیوانگان» @Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
تاجزاده و منطق فاشیستی سیاست
#A081
آرمان امیری @ArmanParian – «کارل اشمیت»، چهره‌ای دوگانه در عالم سیاست و علوم دارد. نظرات او، شالوده اندیشه فاشیسم آلمانی بود و نقش مهمی در جنایات جنگ داشت. با این حال، اندیشه‌هایش از چنان قوام و انسجامی برخوردار بود که علی‌رغم نتایج فاجعه‌بار عملی، در حوزه دانشگاهی هنوز هم مورد توجه است.
تا پیش از اشمیت، تعریف سیاست به عنوان یک علم بسیار مبهم و مخدوش بود. ابهامی که هنوز هم باقی است اما اشمیت توانست برای نخستین‌بار ملاک‌های قابل تمیزی برای سیاست ارایه کند. او اعتقاد داشت همانطور که در حوزه‌های حقوق، اخلاق و اقتصاد، دوگانه‌هایی چون «قانونی/غیرقانونی»، «خوب/بد» و «سودده/زیان‌آور» وجود دارد، سیاست نیز باید معیار سنجش خودش را داشته باشد. در این راه دوگانه «دوست/دشمن» را معرفی کرد. اشمیت اصرار داشت تنها ملاکی که در مورد تصمیم سیاسی به حساب می‌آید افاقه و کارآمدی آن است: «کسی که تصمیم سیاسی می‌گیرد برای آنکه درست عمل کند باید ذهن خودش را از تمامی ملاحظات دست دوم (حقوق، اخلاق، اقتصاد و ...) پاک کند». پس از شناسایی «دشمن»، تنها هدفی که باقی می‌ماند تمرکز بر روی نابودی آن است، به ویژه با توسل به حد اعلای خشونت، یعنی جنگ.
نتایج ویرانگر نظرات اشمیت در پایان جنگ باعث نشد که این نگرش به کلی طرد شود. کاملا برعکس؛ خیلی زود حتی به مخالفان او نیز گسترش یافت و دست به دست و سینه به سینه انتقال پیدا کرد تا به ما رسید. لازم نیست یادآور شویم که کلیدواژه «دشمن» تا چه میزان در ادبیات سیاست‌مداران ما گسترش یافته و تکرار می‌شود. فقط باید دقت کنیم که این صرفا یک تشابه کلامی نیست. در پس این ادبیات، دقیقا همان اندیشه‌ای نهفته که به دوگانه قاطع اشمیتی ختم می‌شود: هرچیزی که بتوان برچسب دشمن یا ارتباط با دشمن بدان زد، مطلقا محکوم و شایسته نابودی است. در مقابل، ما و دوستان ما مطلقا بر حق و منزه از هرگونه خطا و اشتباهی هستیم.
کشور ما، اندیشمندان شناخته شده و نظریات منسجمی در زمینه اخلاق و علم سیاست معرفی نکرده است. با این حال، چهره‌های برجسته‌ای را در عرصه سیاست عملی می‌توانیم نام ببریم که به تنهایی از یک الگوی اخلاقی بارز پی‌روی کرده‌اند. برای مثال، می‌توان به منطق آیت‌الله منتظری در نواری که چند وقت پیش خبرساز شد اشاره کرد. جایی استدلال می‌کند «اگر کسی به شما بگوید که من آقای خمینی را قبول ندارم و این جمهوری اسلامی را هم که شما درست کردید قبول ندارم و به مسعود رجوی هم علاقه دارم، ولی می‌دانیم اگر ولش کنیم، می‌گوید من چنانچه بروم سلاح نمی‌گیرم با شما بجنگم» هیچ دلیلی برای تداوم بازداشت این شخص وجود ندارد. در واقع، آیت‌الله منتظری، بر خلاف اشمیت استدلال می‌کند صرف اینکه کسی دشمن ما باشد دلیل نمی‌شود که علیه او اقدامی غیراخلاقی انجام دهیم.
میرحسین موسوی، دیگر سیاست‌مدار تاثیرگذاری است که با شعار «ادب مرد، به ز دولت اوست» به صورت مشخص در مقابل گفتمان فاشیستی اشمیت قد علم کرد و اتفاقا مورد اقبال گسترده نیز قرار گرفت. اما در غیاب این چهره‌هاش شاخص، تنها پارادایمی که به صورتی همه‌جانبه در کشور ما تبلیغ می‌شود توانست از دایره محدود حکومتی عبور کرده و خود را به بخش گسترده‌ای از منتقدان حکومت نیز تعمیم دهد. بارزترین نمود این تعمیم نامیمون را می‌توان در مساله بحران سوریه دید.
مصطفی‌تاج‌زاده، به تازگی و در گفت‌وگویی با مجله «روبرو»، به انتقاد از شیوه مواجهه‌ای با بحران سوریه پرداخت که آشکارا تحت تاثیر سیاست اشمیتی قرار دارد. آقای تاجزاده، با انتقاد از استدلال «اگر در سوریه نجنگیم باید در ایران بجنگیم» می‌گوید: «استراتژی جنگ پیشگیرانه را اولین‌بار بوش مطرح کرد. بوش می‌گفت ما خارج از کشورمان می‌جنگیم تا درون مرزهای‌مان با ما نجنگند؛ ولی در حقیقت به نام پیشگیری از جنگ، جنگ راه انداخت». تاجزاده در ادامه به درستی انگشت خود را به سمت سویه‌های فاشیستی و نژادپرستانه این نگاه اشاره می‌رود و می‌گوید «پس اگر صدها هزار نفر در عراق یا سوریه کشته شوند، اهمیت زیادی ندارد، مهم آن است که در آمریکا کسی کشته نشود. به عبارت روشن‌تر، یک نوع نژادپرستی پشت استدلال جنگِ پیشگیرانه خوابیده است».
انتقاد از منطق «جنگ پیشگیرانه» و «جنگ نیابتی» پیش از تاجزاده نیز مطرح بود، با این حال گفتمان اخلاق سیاسی ما به شدت وابسته به شخصیت‌های تاثیرگذار سیاسی است. در شرایط حصرهای رسمی و نیمه‌رسمی که چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب را عملا از عرصه خارج کرده، باورمندان به گفتمان اخلاق سیاسی در موضع ضعف قرار گرفته‌اند. حال با بازگشت چهره شناخته شده‌ای همچون تاجزاده و شجاعت ایشان در انتقاد از بزرگترین پروپاگاندای فعلی حکومت، می‌توان امیدوار شد که از این پس، تفکر و منطق اشمیتی تنها صدای یکه‌تاز فضای سیاسی کشور نباشد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A081
آرمان امیری @ArmanParian – «کارل اشمیت»، چهره‌ای دوگانه در عالم سیاست و علوم دارد. نظرات او، شالوده اندیشه فاشیسم آلمانی بود و نقش مهمی در جنایات جنگ داشت. با این حال، اندیشه‌هایش از چنان قوام و انسجامی برخوردار بود که علی‌رغم نتایج فاجعه‌بار عملی، در حوزه دانشگاهی هنوز هم مورد توجه است.
تا پیش از اشمیت، تعریف سیاست به عنوان یک علم بسیار مبهم و مخدوش بود. ابهامی که هنوز هم باقی است اما اشمیت توانست برای نخستین‌بار ملاک‌های قابل تمیزی برای سیاست ارایه کند. او اعتقاد داشت همانطور که در حوزه‌های حقوق، اخلاق و اقتصاد، دوگانه‌هایی چون «قانونی/غیرقانونی»، «خوب/بد» و «سودده/زیان‌آور» وجود دارد، سیاست نیز باید معیار سنجش خودش را داشته باشد. در این راه دوگانه «دوست/دشمن» را معرفی کرد. اشمیت اصرار داشت تنها ملاکی که در مورد تصمیم سیاسی به حساب می‌آید افاقه و کارآمدی آن است: «کسی که تصمیم سیاسی می‌گیرد برای آنکه درست عمل کند باید ذهن خودش را از تمامی ملاحظات دست دوم (حقوق، اخلاق، اقتصاد و ...) پاک کند». پس از شناسایی «دشمن»، تنها هدفی که باقی می‌ماند تمرکز بر روی نابودی آن است، به ویژه با توسل به حد اعلای خشونت، یعنی جنگ.
نتایج ویرانگر نظرات اشمیت در پایان جنگ باعث نشد که این نگرش به کلی طرد شود. کاملا برعکس؛ خیلی زود حتی به مخالفان او نیز گسترش یافت و دست به دست و سینه به سینه انتقال پیدا کرد تا به ما رسید. لازم نیست یادآور شویم که کلیدواژه «دشمن» تا چه میزان در ادبیات سیاست‌مداران ما گسترش یافته و تکرار می‌شود. فقط باید دقت کنیم که این صرفا یک تشابه کلامی نیست. در پس این ادبیات، دقیقا همان اندیشه‌ای نهفته که به دوگانه قاطع اشمیتی ختم می‌شود: هرچیزی که بتوان برچسب دشمن یا ارتباط با دشمن بدان زد، مطلقا محکوم و شایسته نابودی است. در مقابل، ما و دوستان ما مطلقا بر حق و منزه از هرگونه خطا و اشتباهی هستیم.
کشور ما، اندیشمندان شناخته شده و نظریات منسجمی در زمینه اخلاق و علم سیاست معرفی نکرده است. با این حال، چهره‌های برجسته‌ای را در عرصه سیاست عملی می‌توانیم نام ببریم که به تنهایی از یک الگوی اخلاقی بارز پی‌روی کرده‌اند. برای مثال، می‌توان به منطق آیت‌الله منتظری در نواری که چند وقت پیش خبرساز شد اشاره کرد. جایی استدلال می‌کند «اگر کسی به شما بگوید که من آقای خمینی را قبول ندارم و این جمهوری اسلامی را هم که شما درست کردید قبول ندارم و به مسعود رجوی هم علاقه دارم، ولی می‌دانیم اگر ولش کنیم، می‌گوید من چنانچه بروم سلاح نمی‌گیرم با شما بجنگم» هیچ دلیلی برای تداوم بازداشت این شخص وجود ندارد. در واقع، آیت‌الله منتظری، بر خلاف اشمیت استدلال می‌کند صرف اینکه کسی دشمن ما باشد دلیل نمی‌شود که علیه او اقدامی غیراخلاقی انجام دهیم.
میرحسین موسوی، دیگر سیاست‌مدار تاثیرگذاری است که با شعار «ادب مرد، به ز دولت اوست» به صورت مشخص در مقابل گفتمان فاشیستی اشمیت قد علم کرد و اتفاقا مورد اقبال گسترده نیز قرار گرفت. اما در غیاب این چهره‌هاش شاخص، تنها پارادایمی که به صورتی همه‌جانبه در کشور ما تبلیغ می‌شود توانست از دایره محدود حکومتی عبور کرده و خود را به بخش گسترده‌ای از منتقدان حکومت نیز تعمیم دهد. بارزترین نمود این تعمیم نامیمون را می‌توان در مساله بحران سوریه دید.
مصطفی‌تاج‌زاده، به تازگی و در گفت‌وگویی با مجله «روبرو»، به انتقاد از شیوه مواجهه‌ای با بحران سوریه پرداخت که آشکارا تحت تاثیر سیاست اشمیتی قرار دارد. آقای تاجزاده، با انتقاد از استدلال «اگر در سوریه نجنگیم باید در ایران بجنگیم» می‌گوید: «استراتژی جنگ پیشگیرانه را اولین‌بار بوش مطرح کرد. بوش می‌گفت ما خارج از کشورمان می‌جنگیم تا درون مرزهای‌مان با ما نجنگند؛ ولی در حقیقت به نام پیشگیری از جنگ، جنگ راه انداخت». تاجزاده در ادامه به درستی انگشت خود را به سمت سویه‌های فاشیستی و نژادپرستانه این نگاه اشاره می‌رود و می‌گوید «پس اگر صدها هزار نفر در عراق یا سوریه کشته شوند، اهمیت زیادی ندارد، مهم آن است که در آمریکا کسی کشته نشود. به عبارت روشن‌تر، یک نوع نژادپرستی پشت استدلال جنگِ پیشگیرانه خوابیده است».
انتقاد از منطق «جنگ پیشگیرانه» و «جنگ نیابتی» پیش از تاجزاده نیز مطرح بود، با این حال گفتمان اخلاق سیاسی ما به شدت وابسته به شخصیت‌های تاثیرگذار سیاسی است. در شرایط حصرهای رسمی و نیمه‌رسمی که چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب را عملا از عرصه خارج کرده، باورمندان به گفتمان اخلاق سیاسی در موضع ضعف قرار گرفته‌اند. حال با بازگشت چهره شناخته شده‌ای همچون تاجزاده و شجاعت ایشان در انتقاد از بزرگترین پروپاگاندای فعلی حکومت، می‌توان امیدوار شد که از این پس، تفکر و منطق اشمیتی تنها صدای یکه‌تاز فضای سیاسی کشور نباشد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
👍1
سیاست «ویران‌گری»، جایگزین جدید «انقلابی‌گری»!
#A082
آرمان امیری @ArmanParian – چندی پیش در یک میهمانی دوستانه، تعدادی از حضار اصرار داشتند که احمدی‌نژاد بیشترین خدمت را به کشور کرده و بهترین گزینه برای تکرار ریاست جمهوری است. البته ابدا اعتقادی به پیشرفت کشور در دوره احمدی‌نژاد وجود نداشت. بلکه کاملا برعکس؛ دوستان خوشحال بودند که او کشور را تا مرز نابودی پیش برده است. عزیزان ما اعتقاد داشتند تنها راه نجات کشور این است که امثال احمدی‌نژاد همه چیز را نابود کنند تا نظام متلاشی شود و بعدش (دقیقا نمی‌دانم طبق چه فرمولی) ما و تمام مردم نجات پیدا کنیم.
شاید شما هم با استدلال‌های مشابهی از این دست مواجه شده باشید. منطقی که ممکن است به کنایه «اتوبوسی» خوانده شود؛ اما اگر بدانیم یکی از سرشناس‌ترین چهره‌های جهانی در حوزه فلسفه، جامعه‌شناسی و رسانه نیز دقیقا با شیوه‌ای مشابه به تحلیل انتخابات می‌پردازد، آن وقت مساله کمی جدی‌تر می‌شود.
«اسلاوی ژیژک» گلایه می‌کند که گاه به ناروا او را یک مدافع استالین می‌خوانند. هرچند به احتمال زیاد این اتهام به او وارد نیست، در هر صورت او را باید نسخه‌ای مدرن (یا حتی پست مدرن) و به روز شده از سنت چپ قلمداد کرد. اسلاف ژیژک رهایی و سعادت انسان‌ها را تنها از مسیر انقلابی‌گری میسر می‌دانستند. در عصری که انقلاب‌های کلاسیک چندان محتمل به نظر نمی‌رسد، شاید توقع می‌رفت انقلابیون پیشین به نسخه‌هایی معتدل‌تر گرایش پیدا کنند. ژیژک اما یکسره مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. استدلالی که او برای حمایت از دونالد ترامپ مطرح می‌کند، شباهتی به یک نسخه جدید از از انقلابی‌گری ندارد. بلکه بیشتر حکایت از نوعی تمایل به «ویران‌گری» دارد.
ژیژک اعتراف می‌کند که «من از ترامپ وحشت می‌کنم» و مدعی است که از خطرات بالقوه ریاست جمهوری ترامپ آگاه است. اما باز هم اصرار دارد که اگر آمریکایی بود به ترامپ رای می‌داد چرا که ترامپ قواعد نانوشته سیاست در آمریکا را به هم می‌ریزد! در مقابل ترامپی که نماد «به هم ریختن قواعد بازی» است، ژیژک، کلینتون را نامزد بانک‌داران و سرمایه‌داران معرفی می‌کند. یعنی دقیقا همان چیزی که نماد نظم کنونی آمریکا است. او در مجموع حفظ یا تداوم این نظم را «خطرناک‌تر» از به هم ریختن قواعد بازی می‌داند.
قطعا شمار آنان که نظم کنونی آمریکایی را نامطلوب دانسته و خواستار تغییر و یا دگرگونی کامل آن هستند کم نیست. «نوام چامسکی»، یکی از سرشناس‌ترین آنان است. آنارشیست برجسته آمریکایی که تمام عمرش علیه نظم سرمایه‌داری آن کشور قلم زده نیز خواستار یک تحول ریشه‌ای است؛ اما احتمالا تفاوت او با ژیژک در آن است که تا زمانی که اطمینان پیدا نکند مسیر انقلاب دقیقا به سمت همان مطلوبی است که می‌خواهد، ترجیح میدهد از ماجراجویی در ابعاد کلان پرهیز کند. پس فروتنانه مسیر اصلاحات گام به گام را در پیش می‌گیرد و از مخاطبان خود می‌خواهد علی‌رغم «نفرت»ی که از کلینتون دارند، در برابر خطر ترامپ به او رای دهند.
برای ژیژک اما حصول اطمینان از مسیر تحول چندان اهمیتی ندارد. اولویت ژیژک «به هم ریختن قواعد» است. مهم نیست که این به هم ریختگی، به دست افراطی‌ترین سیاست‌مدار راست‌گرایی رخ دهد که آشکارا سخنان نژادپرستانه بر زبان می‌راند. آنچه اهمیت دارد نفس «ویران‌گری» است.
به باور من، از ایران تا آمریکا، چه در برابر منطق پیشین «انقلابی‌گری» و چه در برابر اشتیاق جدید به «ویران‌گری»، همچنان فقط یک پاسخ اصیل، ریشه‌دار و قابل اتکا وجود دارد: «اصلاح‌طلبی». اگر تا دیروز، اصلاح‌طلبی باید در مقابل منطق «انقلابی‌گری» تاکید می‌کرد که «هیچ راه میان‌بر و مسیر یک شبه‌ای برای ساخت یک بنای عظیم وجود ندارد»، حالا در برابر منطق «ویران‌گری» باید استدلال کند که: «از دل هیچ ویرانه‌ای یک بنای آباد خارج نمی‌شود». هر دو را اگر بخواهیم با هم تلفیق کنیم، پاسخ همزمان اصلاح‌طلبی به «انقلابی‌گری و ویران‌گری» آن است که: «بناهای بزرگ را تنها با گذاردن خشت بر روی خشت باید ساخت، و تنها با تعویض صبورانه خشت با خشت اصلاح کرد».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A082
آرمان امیری @ArmanParian – چندی پیش در یک میهمانی دوستانه، تعدادی از حضار اصرار داشتند که احمدی‌نژاد بیشترین خدمت را به کشور کرده و بهترین گزینه برای تکرار ریاست جمهوری است. البته ابدا اعتقادی به پیشرفت کشور در دوره احمدی‌نژاد وجود نداشت. بلکه کاملا برعکس؛ دوستان خوشحال بودند که او کشور را تا مرز نابودی پیش برده است. عزیزان ما اعتقاد داشتند تنها راه نجات کشور این است که امثال احمدی‌نژاد همه چیز را نابود کنند تا نظام متلاشی شود و بعدش (دقیقا نمی‌دانم طبق چه فرمولی) ما و تمام مردم نجات پیدا کنیم.
شاید شما هم با استدلال‌های مشابهی از این دست مواجه شده باشید. منطقی که ممکن است به کنایه «اتوبوسی» خوانده شود؛ اما اگر بدانیم یکی از سرشناس‌ترین چهره‌های جهانی در حوزه فلسفه، جامعه‌شناسی و رسانه نیز دقیقا با شیوه‌ای مشابه به تحلیل انتخابات می‌پردازد، آن وقت مساله کمی جدی‌تر می‌شود.
«اسلاوی ژیژک» گلایه می‌کند که گاه به ناروا او را یک مدافع استالین می‌خوانند. هرچند به احتمال زیاد این اتهام به او وارد نیست، در هر صورت او را باید نسخه‌ای مدرن (یا حتی پست مدرن) و به روز شده از سنت چپ قلمداد کرد. اسلاف ژیژک رهایی و سعادت انسان‌ها را تنها از مسیر انقلابی‌گری میسر می‌دانستند. در عصری که انقلاب‌های کلاسیک چندان محتمل به نظر نمی‌رسد، شاید توقع می‌رفت انقلابیون پیشین به نسخه‌هایی معتدل‌تر گرایش پیدا کنند. ژیژک اما یکسره مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. استدلالی که او برای حمایت از دونالد ترامپ مطرح می‌کند، شباهتی به یک نسخه جدید از از انقلابی‌گری ندارد. بلکه بیشتر حکایت از نوعی تمایل به «ویران‌گری» دارد.
ژیژک اعتراف می‌کند که «من از ترامپ وحشت می‌کنم» و مدعی است که از خطرات بالقوه ریاست جمهوری ترامپ آگاه است. اما باز هم اصرار دارد که اگر آمریکایی بود به ترامپ رای می‌داد چرا که ترامپ قواعد نانوشته سیاست در آمریکا را به هم می‌ریزد! در مقابل ترامپی که نماد «به هم ریختن قواعد بازی» است، ژیژک، کلینتون را نامزد بانک‌داران و سرمایه‌داران معرفی می‌کند. یعنی دقیقا همان چیزی که نماد نظم کنونی آمریکا است. او در مجموع حفظ یا تداوم این نظم را «خطرناک‌تر» از به هم ریختن قواعد بازی می‌داند.
قطعا شمار آنان که نظم کنونی آمریکایی را نامطلوب دانسته و خواستار تغییر و یا دگرگونی کامل آن هستند کم نیست. «نوام چامسکی»، یکی از سرشناس‌ترین آنان است. آنارشیست برجسته آمریکایی که تمام عمرش علیه نظم سرمایه‌داری آن کشور قلم زده نیز خواستار یک تحول ریشه‌ای است؛ اما احتمالا تفاوت او با ژیژک در آن است که تا زمانی که اطمینان پیدا نکند مسیر انقلاب دقیقا به سمت همان مطلوبی است که می‌خواهد، ترجیح میدهد از ماجراجویی در ابعاد کلان پرهیز کند. پس فروتنانه مسیر اصلاحات گام به گام را در پیش می‌گیرد و از مخاطبان خود می‌خواهد علی‌رغم «نفرت»ی که از کلینتون دارند، در برابر خطر ترامپ به او رای دهند.
برای ژیژک اما حصول اطمینان از مسیر تحول چندان اهمیتی ندارد. اولویت ژیژک «به هم ریختن قواعد» است. مهم نیست که این به هم ریختگی، به دست افراطی‌ترین سیاست‌مدار راست‌گرایی رخ دهد که آشکارا سخنان نژادپرستانه بر زبان می‌راند. آنچه اهمیت دارد نفس «ویران‌گری» است.
به باور من، از ایران تا آمریکا، چه در برابر منطق پیشین «انقلابی‌گری» و چه در برابر اشتیاق جدید به «ویران‌گری»، همچنان فقط یک پاسخ اصیل، ریشه‌دار و قابل اتکا وجود دارد: «اصلاح‌طلبی». اگر تا دیروز، اصلاح‌طلبی باید در مقابل منطق «انقلابی‌گری» تاکید می‌کرد که «هیچ راه میان‌بر و مسیر یک شبه‌ای برای ساخت یک بنای عظیم وجود ندارد»، حالا در برابر منطق «ویران‌گری» باید استدلال کند که: «از دل هیچ ویرانه‌ای یک بنای آباد خارج نمی‌شود». هر دو را اگر بخواهیم با هم تلفیق کنیم، پاسخ همزمان اصلاح‌طلبی به «انقلابی‌گری و ویران‌گری» آن است که: «بناهای بزرگ را تنها با گذاردن خشت بر روی خشت باید ساخت، و تنها با تعویض صبورانه خشت با خشت اصلاح کرد».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
به صورت معمول، روال کار کانال مشخص و محدود است. روالی که گمان می‌کنیم مخاطبان به مرور با آن آشنا شده باشند. تبلیغات معمول از جمله تبلیغ دیگر کانال‌های تلگرامی در این روال کاری ما جایی نداشته است. اما در یک مورد خاص می‌خواهیم استثنا قائل شویم و کانال خوب و ارزشمند دوست عزیز جناب «محمد معینی» را به مخاطبان توصیه کنیم. اهالی وبلاگستان باید با وبلاگ «راز سر به مهر» آشنایی داشته باشند که از قدیمی‌ترین و البته با ثبات‌ترین نمونه‌های وبلاگستان فارسی است. امیدواریم عمر تلگرام هم کفاف بدهد تا همین میزان مداومت را در کانال آقای معینی نیز شاهد باشیم. ما که از خوانندگان کانال «شین» ایشان هستیم: @mmoeeni1
بازتاب پیروزی دو حزب آمریکا در تاریخ ایران
#A083
آرمان امیری @ArmanParian
۱- جمهوری‌خواهان و کودتا
تا پیش از دهه ۳۰ شمسی، رد پای مشخصی از آمریکایی‌ها در سیاست کشور ما وجود ندارد. مبدا آغازین این روابط را باید در دعوای نفت جست. انگلیسی‌ها پیشنهاد کودتا را با آمریکا در میان گذاشتند. رییس‌جمهور وقت «هری ترومن» با پیشنهاد مخالفت کرد و این مخالفت تا پایان دوره دموکرات‌ها در کاخ سفید ادامه یافت؛ اما با روی کار آمدن «دوایت آیزنهاور» از حزب جمهوری‌خواه، نقشه کودتا تصویب شده و به اجرا درآمد.
۲- دموکرات‌ها و اصلاحات
پس از کودتا ما برای ۸ سال تمام در یک استبداد سیاه فرو رفتیم اما با پایان کار جمهوری‌خواهان در آمریکا، این دوره سیاه هم تعدیل شد. دولت دموکرات «جان اف کندی» شاه ایران را برای اصلاحات سیاسی تحت فشار قرار داد. شاه علی‌رغم میل باطنی به نخست‌وزیری امینی رضایت داد، هرچند اصلاحات امینی در سایه کارشکنی شاه و همراهی نکردن ملی‌گرایان شکست خورد.
۳- کارتر و حقوق بشر
حد فاصل سقوط امینی تا آستانه انقلاب سه رییس جمهور در آمریکا ظهور کردند. اولی «لیندون جانسون» (که با ترور کندی) ۶سال رییس جمهور شد. دو نفر بعدی «ریچارد نیکسون» و «جرالد فورد» جمهوری‌خواه بودند، در دهه‌ای آمیخته با استبداد و سرکوب مخالفان در ایران. این دوره، با پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات سال ۱۹۷۶ به پایان رسید. این بار «جیمی کارتر» بود که شاه را برای اصبلاحات تحت فشار قرار داد. زیر سایه سیاست «حقوق بشر کارتر»، تعداد زیادی از زندانیان سیاسی آزاد شدند. قطار انقلاب شتاب گرفت و خیلی زود نظام شاهنشاهی سقوط کرد. پس از آن وقایع دیگری با سرعت فراوان به وقوع پیوستند. در ابتدا به نظر می‌رسید دولت کارتر قصد همکاری با انقلابیون را دارد و حتی تلاش کرد که ایران را از خطر حمله عراق آگاه کند. اما با اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان، کارتر هم ایران را تحریم کرد و روابط مستقیم دو کشور قطع شد.
۴- جمهوری‌خواهان و جنگ
کارتر با ناتوانی در حل مناقشه گروگان‌ها سقوط کرد و کاخ سفید به لطف دانشجویان ایرانی به دست جمهوری‌خواه افتاد. «دونالد ریگان» در طول ۸ سال جنگ هر بلایی که می‌توانست سر ایران آورد و سپس جایش را به جورج بوش پدر داد. ۱۲ سال سیطره جمهوری‌خواهان که در آن آمریکا به صورت مستقیم به کشور ما حمله کرد.
۵- کلینتون و اصلاحات
با سقوط بوش پدر مقابل کلینتون دموکرات، فضای جهانی تغییر کرد. کلینتون، به عنوان آلترناتیو جنگ‌طلبی، تحریم‌های جدیدی را در دستور قرار داد. با این حال سیاست نرم‌تر او سبب شد که در ایران هم گارد بسته ضدغرب بازتر شود. اصلاحات در همین فضا شکل گرفت و به پیروزی دولت خاتمی ختم شد. خیلی‌ها چشم‌انتظار مذاکره مستقیم دو دولت بودند اما حتی تلاش شخصی کلینتون برای دست دادن با خاتمی به شکست انجامید تا سیاست دست‌های پیش آمده او جای خودش را به مشت‌های گره کرده «جورج بوش پسر» بدهد.
۶- باز هم جمهوری‌خوان و جنگ
بوش پسر، دولت مبدع «گفت و گوی تمدن‌ها» را یکی از سه راس «محور شرارت» خواند! در دو حمله برق‌آسا افغانستان و عراق را نابود کرد و بی‌شک برای حمله سوم به ایران بی‌تابی می‌کرد. در برابر این مشت آهنین، طبیعتا حکومت ایران هم واکنشی رو به عقب نشاند و خودش را جمع کرد. استراتژی گفت و گو با جهان شکست خورده بود، پس نوبت به علاقمندان به «جنگ تمدن‌ها» رسید.
۷- بازگشت دموکرات‌ها با برجام
هرقدر پرخاش‌گری بی‌دلیل بوش مقامات ایرانی را متقاعد ساخت که آمریکا قصد ساقط کردن نظام را دارد، «باراک اوباما» در مسیر اعتمادسازی گام برداشت. او در نامه‌هایی مستقیم خطاب به رهبر ایران اطمینان داد که قصد سرنگونی نظام را ندارد. سپس شروع به ارسال پیام‌های نوروزی کرد و تمام توانش را به کار بست که مساله سرنگونی نظام را از ذهن مقامات ایرانی پاک کرده و آنان را به پای میز مذاکره بکشاند. طبیعتا این وسط تحریم را هم در دستور قرار داد که در مقایسه با جنگ‌های بوش باید سنجیده شود. به شخصه گمان می‌کنم اوباما در نهایت موفق شد حداقل‌های اعتماد ایران را جلب کند. پس شرایط در ایران هم به گونه‌ای رقم خورد که دولتی با شعار مذاکره سر کار بیاید.
۸- و حالا ترامپ!
نتیجه این یادداشت برای شخص من آن نیست که برگشتن ورق در آمریکا لزوما به برگشتن ورق در ایران ختم خواهد شد. چنین نتایجی بیش از اندازه ساده‌سازی شده و گرفتار آفت تک‌بعدی‌نگری هستند. با این حال می‌شود در سطح یک تلنگر از آن بهره گرفت تا به فکر باشیم و اجازه ندهیم گردش به راست و حرکت‌های ارتجاعی در یک سوی جهان، بار دیگر با واکنشی از همان جنس در کشور ما مواجه شود.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A083
آرمان امیری @ArmanParian
۱- جمهوری‌خواهان و کودتا
تا پیش از دهه ۳۰ شمسی، رد پای مشخصی از آمریکایی‌ها در سیاست کشور ما وجود ندارد. مبدا آغازین این روابط را باید در دعوای نفت جست. انگلیسی‌ها پیشنهاد کودتا را با آمریکا در میان گذاشتند. رییس‌جمهور وقت «هری ترومن» با پیشنهاد مخالفت کرد و این مخالفت تا پایان دوره دموکرات‌ها در کاخ سفید ادامه یافت؛ اما با روی کار آمدن «دوایت آیزنهاور» از حزب جمهوری‌خواه، نقشه کودتا تصویب شده و به اجرا درآمد.
۲- دموکرات‌ها و اصلاحات
پس از کودتا ما برای ۸ سال تمام در یک استبداد سیاه فرو رفتیم اما با پایان کار جمهوری‌خواهان در آمریکا، این دوره سیاه هم تعدیل شد. دولت دموکرات «جان اف کندی» شاه ایران را برای اصلاحات سیاسی تحت فشار قرار داد. شاه علی‌رغم میل باطنی به نخست‌وزیری امینی رضایت داد، هرچند اصلاحات امینی در سایه کارشکنی شاه و همراهی نکردن ملی‌گرایان شکست خورد.
۳- کارتر و حقوق بشر
حد فاصل سقوط امینی تا آستانه انقلاب سه رییس جمهور در آمریکا ظهور کردند. اولی «لیندون جانسون» (که با ترور کندی) ۶سال رییس جمهور شد. دو نفر بعدی «ریچارد نیکسون» و «جرالد فورد» جمهوری‌خواه بودند، در دهه‌ای آمیخته با استبداد و سرکوب مخالفان در ایران. این دوره، با پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات سال ۱۹۷۶ به پایان رسید. این بار «جیمی کارتر» بود که شاه را برای اصبلاحات تحت فشار قرار داد. زیر سایه سیاست «حقوق بشر کارتر»، تعداد زیادی از زندانیان سیاسی آزاد شدند. قطار انقلاب شتاب گرفت و خیلی زود نظام شاهنشاهی سقوط کرد. پس از آن وقایع دیگری با سرعت فراوان به وقوع پیوستند. در ابتدا به نظر می‌رسید دولت کارتر قصد همکاری با انقلابیون را دارد و حتی تلاش کرد که ایران را از خطر حمله عراق آگاه کند. اما با اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان، کارتر هم ایران را تحریم کرد و روابط مستقیم دو کشور قطع شد.
۴- جمهوری‌خواهان و جنگ
کارتر با ناتوانی در حل مناقشه گروگان‌ها سقوط کرد و کاخ سفید به لطف دانشجویان ایرانی به دست جمهوری‌خواه افتاد. «دونالد ریگان» در طول ۸ سال جنگ هر بلایی که می‌توانست سر ایران آورد و سپس جایش را به جورج بوش پدر داد. ۱۲ سال سیطره جمهوری‌خواهان که در آن آمریکا به صورت مستقیم به کشور ما حمله کرد.
۵- کلینتون و اصلاحات
با سقوط بوش پدر مقابل کلینتون دموکرات، فضای جهانی تغییر کرد. کلینتون، به عنوان آلترناتیو جنگ‌طلبی، تحریم‌های جدیدی را در دستور قرار داد. با این حال سیاست نرم‌تر او سبب شد که در ایران هم گارد بسته ضدغرب بازتر شود. اصلاحات در همین فضا شکل گرفت و به پیروزی دولت خاتمی ختم شد. خیلی‌ها چشم‌انتظار مذاکره مستقیم دو دولت بودند اما حتی تلاش شخصی کلینتون برای دست دادن با خاتمی به شکست انجامید تا سیاست دست‌های پیش آمده او جای خودش را به مشت‌های گره کرده «جورج بوش پسر» بدهد.
۶- باز هم جمهوری‌خوان و جنگ
بوش پسر، دولت مبدع «گفت و گوی تمدن‌ها» را یکی از سه راس «محور شرارت» خواند! در دو حمله برق‌آسا افغانستان و عراق را نابود کرد و بی‌شک برای حمله سوم به ایران بی‌تابی می‌کرد. در برابر این مشت آهنین، طبیعتا حکومت ایران هم واکنشی رو به عقب نشاند و خودش را جمع کرد. استراتژی گفت و گو با جهان شکست خورده بود، پس نوبت به علاقمندان به «جنگ تمدن‌ها» رسید.
۷- بازگشت دموکرات‌ها با برجام
هرقدر پرخاش‌گری بی‌دلیل بوش مقامات ایرانی را متقاعد ساخت که آمریکا قصد ساقط کردن نظام را دارد، «باراک اوباما» در مسیر اعتمادسازی گام برداشت. او در نامه‌هایی مستقیم خطاب به رهبر ایران اطمینان داد که قصد سرنگونی نظام را ندارد. سپس شروع به ارسال پیام‌های نوروزی کرد و تمام توانش را به کار بست که مساله سرنگونی نظام را از ذهن مقامات ایرانی پاک کرده و آنان را به پای میز مذاکره بکشاند. طبیعتا این وسط تحریم را هم در دستور قرار داد که در مقایسه با جنگ‌های بوش باید سنجیده شود. به شخصه گمان می‌کنم اوباما در نهایت موفق شد حداقل‌های اعتماد ایران را جلب کند. پس شرایط در ایران هم به گونه‌ای رقم خورد که دولتی با شعار مذاکره سر کار بیاید.
۸- و حالا ترامپ!
نتیجه این یادداشت برای شخص من آن نیست که برگشتن ورق در آمریکا لزوما به برگشتن ورق در ایران ختم خواهد شد. چنین نتایجی بیش از اندازه ساده‌سازی شده و گرفتار آفت تک‌بعدی‌نگری هستند. با این حال می‌شود در سطح یک تلنگر از آن بهره گرفت تا به فکر باشیم و اجازه ندهیم گردش به راست و حرکت‌های ارتجاعی در یک سوی جهان، بار دیگر با واکنشی از همان جنس در کشور ما مواجه شود.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
یادداشت وارده: بنیادگرایی، ایستادن در برابر آینده - تأملی روانشناختی بر پدیده داعش
#V013
کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
#V013
کانال «مجمع دیوانگان»
@DivaneSara
یادداشت وارده: بنیادگرایی، ایستادن در برابر آینده - تأملی روانشناختی بر پدیده داعش
#V013
نویسنده میمهمان: امین شاکری @Ashakery - پس از جنگ سرد، جهانیان با امید به جهانی بدون جنگ پا به قرن ۲۱ گذاشتند، اما خواب خوش را اتفاقی غیرمنتظره از غرب گرفت: ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱. اعلان جنگ بن‌لادن جهان را با پرسشی اساسی مواجه کرد: او چه می‌خواهد؟ مردی با هویت نامشخص که سودای برهم زدن نظم جهانی دارد. رسانه‌ها با القای وحشت به مردم مهمترین یار ناخواسته او بودند. بزرگ کردن بن‌لادن چیزی بود که سردمداران جهانی هم از آن استقبال می‌کردند. کافی است مردمتان را قانع کنید که دشمن قصد نابود کردن آن‌ها را دارد تا آن‌ها ساکت و سربه‌زیر شوند.
تضادی وجود دارد میان مبارزه با تروریست‌ها و مبارزه به قصد خشک‌کردن ریشه‌های تروریسم. مورد نخست که جرج بوش برگزید تنه گروه‌های تروریستی مانند طالبان، القاعده و بعثی‌ها را درهم شکست اما شاخه‌های بر زمین افتاده باتجربه‌تر و آبدیده‌تر از قبل برخاستند و این بار نه تنها خاورمیانه که حتی آفریقا (بوکوحرام) را هم به آتش کشیدند. درست در زمانی که تصور می‌شد سایه القاعده در حال محو شدن است جهان مبهوت جنایات وحشتناک هیولای دیگری شد: داعش.
دعوت‌نامه داعش حرف ساده‌ای دارد: «ما چیزی به تو می‌دهیم که هیچ کس دیگر نمی‌تواند بدهد و هیچ پولی نمی‌تواند بخرد. ما زنجیرهای تمدن و اخلاق را از گردن تو باز می‌کنیم. ما فیلم‌های هالیوودی را به واقعیت بدل می‌کنیم. جامعه تو را پس‌زده است اما آغوش ما به روی تو باز است». حال می‌توان پرسید نقش مذهب اینجا چیست؟
مذهب وارد می‌شود برای سرکوب وجدان و اخلاق. «درست است که فردی که می‌کشی ممکن است بی‌گناه باشد اما تو برای هدف بزرگتری می‌کشی، برای سعادت انسان‌ها. تو پیامبر نسل مفسدانی. تو روبه‌روی تهاجم تاریکی ایستاده‌ای. آیا حاضری بنشینی تا انسان‌های آینده در جهانی پر از فساد به دنیا بیایند؟ رسالت تو ایستادن در برابر این‌هاست پس سر ببر و رسانه‌های دنیا را فتح کن. ندای رهایی تو در رسانه‌های دنیا با حرف زدن منعکس نمی‌شود. کشتن خوب نیست اما جان هزاران نفر در کنار سعادت بشر و پیام ما ناچیز است. پس بجنگ، بمیر و به بهشت برو»!
شخصا بر این باورم که میل به بهشت در درجه دوم اهمیت قرار دارد. مهمترین جذب کننده داعش پیامش در مخالفت با نظم موجود است. تونس در فهرست ملیت‌های اعضای داعش درصدر قرار دارد و از قضا یکی از غربزده‌ترین کشورهای عربی است. در چنین کشورهایی مردم ممکن است دچار نوعی بحران هویت شوند. روانشناسان معتقدند مهمترین انگیزه خودکشی بی‌معنا شدن زندگی است، بی‌معنا شدن زندگی قوی‌ترین انگیزه انسان یعنی میل به بقا را از پا در می‌آورد. داعش نهراسیدن از مرگ را به میل به پذیرش مرگ در جهت هدفی بزرگ تبدیل می‌کند. هدفی که حتی مسیرش هم لذتبخش است. در مواردی از حملات تروریستی مانند «اورلاندو» سازماندهی عملیاتی از سوی داعش وجود نداشت. فرد تنها با مشاهده چند صفحه اینترنتی داعش به این نتیجه رسیده بود که گمشده‌اش را یافته است. کسی که نتوانسته در جامعه غربی هضم شود و سال‌ها مورد بی‌توجهی و تحقیر قرار گرفته فرصتی دارد تا به قیمت از دست دادن جانش به سرتیتر اخبار جهان تبدیل شود.
حملات انتحاری داعش الزاما به این دلیل نیست که انجام عملیات بدون کشته شدن اعضا غیرممکن است. مرگ آن‌ها پیامی فراتر دارد که دنیا را می‌ترساند. فاصله بسیار است بین هنگامی که می‌گویند یک داعشی خود را در میان مردم منفجر کرد یا مردم را به رگبار بست یا با کامیون از روی آن‌ها رد شد تا اینکه بگویند بمبی در لندن منفجر شد و داعش مسئولیت آنرا بر عهده گرفت. حالت اول این پیام را دارد که نقش انسانی در کشتار پررنگ‌تر است. یعنی بزرگترین دشمنان تمدن در قلب آن هستند و حتی در کشتن هم منطق غربی ندارند. این تفاوت داعش است با دیگر گروه‌های تروریستی جهان. ترس مهمترین ابزار داعش و تم اصلی فیلم‌های تولیدی این گروه است. کودکانی که سر می‌برند، انسان‌هایی که به آتش کشیده می‌شوند، کافرانی که تهدید می‌شوند، همه و همه برای ایجاد وحشت از دراکولای قرن۲۱ است.
این دراکولا سرانجام نابود خواهد شد اما ساده لوحانه است که فکرکنیم با حذف داعش منطقه رنگ آرامش می‌بیند. ده‌ها گروه مسلح که تنها نقطه مشترک امروزشان مقابله شان با داعش است با حذف داعش به دنبال سهم خود از قدرت خواهند بود. سهم خواهی‌ای که بعید میدانم با روش‌های مسالمت آمیز به نتیجه خاصی برسد.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در «مجمع دیوانگان» @Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
#V013
نویسنده میمهمان: امین شاکری @Ashakery - پس از جنگ سرد، جهانیان با امید به جهانی بدون جنگ پا به قرن ۲۱ گذاشتند، اما خواب خوش را اتفاقی غیرمنتظره از غرب گرفت: ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱. اعلان جنگ بن‌لادن جهان را با پرسشی اساسی مواجه کرد: او چه می‌خواهد؟ مردی با هویت نامشخص که سودای برهم زدن نظم جهانی دارد. رسانه‌ها با القای وحشت به مردم مهمترین یار ناخواسته او بودند. بزرگ کردن بن‌لادن چیزی بود که سردمداران جهانی هم از آن استقبال می‌کردند. کافی است مردمتان را قانع کنید که دشمن قصد نابود کردن آن‌ها را دارد تا آن‌ها ساکت و سربه‌زیر شوند.
تضادی وجود دارد میان مبارزه با تروریست‌ها و مبارزه به قصد خشک‌کردن ریشه‌های تروریسم. مورد نخست که جرج بوش برگزید تنه گروه‌های تروریستی مانند طالبان، القاعده و بعثی‌ها را درهم شکست اما شاخه‌های بر زمین افتاده باتجربه‌تر و آبدیده‌تر از قبل برخاستند و این بار نه تنها خاورمیانه که حتی آفریقا (بوکوحرام) را هم به آتش کشیدند. درست در زمانی که تصور می‌شد سایه القاعده در حال محو شدن است جهان مبهوت جنایات وحشتناک هیولای دیگری شد: داعش.
دعوت‌نامه داعش حرف ساده‌ای دارد: «ما چیزی به تو می‌دهیم که هیچ کس دیگر نمی‌تواند بدهد و هیچ پولی نمی‌تواند بخرد. ما زنجیرهای تمدن و اخلاق را از گردن تو باز می‌کنیم. ما فیلم‌های هالیوودی را به واقعیت بدل می‌کنیم. جامعه تو را پس‌زده است اما آغوش ما به روی تو باز است». حال می‌توان پرسید نقش مذهب اینجا چیست؟
مذهب وارد می‌شود برای سرکوب وجدان و اخلاق. «درست است که فردی که می‌کشی ممکن است بی‌گناه باشد اما تو برای هدف بزرگتری می‌کشی، برای سعادت انسان‌ها. تو پیامبر نسل مفسدانی. تو روبه‌روی تهاجم تاریکی ایستاده‌ای. آیا حاضری بنشینی تا انسان‌های آینده در جهانی پر از فساد به دنیا بیایند؟ رسالت تو ایستادن در برابر این‌هاست پس سر ببر و رسانه‌های دنیا را فتح کن. ندای رهایی تو در رسانه‌های دنیا با حرف زدن منعکس نمی‌شود. کشتن خوب نیست اما جان هزاران نفر در کنار سعادت بشر و پیام ما ناچیز است. پس بجنگ، بمیر و به بهشت برو»!
شخصا بر این باورم که میل به بهشت در درجه دوم اهمیت قرار دارد. مهمترین جذب کننده داعش پیامش در مخالفت با نظم موجود است. تونس در فهرست ملیت‌های اعضای داعش درصدر قرار دارد و از قضا یکی از غربزده‌ترین کشورهای عربی است. در چنین کشورهایی مردم ممکن است دچار نوعی بحران هویت شوند. روانشناسان معتقدند مهمترین انگیزه خودکشی بی‌معنا شدن زندگی است، بی‌معنا شدن زندگی قوی‌ترین انگیزه انسان یعنی میل به بقا را از پا در می‌آورد. داعش نهراسیدن از مرگ را به میل به پذیرش مرگ در جهت هدفی بزرگ تبدیل می‌کند. هدفی که حتی مسیرش هم لذتبخش است. در مواردی از حملات تروریستی مانند «اورلاندو» سازماندهی عملیاتی از سوی داعش وجود نداشت. فرد تنها با مشاهده چند صفحه اینترنتی داعش به این نتیجه رسیده بود که گمشده‌اش را یافته است. کسی که نتوانسته در جامعه غربی هضم شود و سال‌ها مورد بی‌توجهی و تحقیر قرار گرفته فرصتی دارد تا به قیمت از دست دادن جانش به سرتیتر اخبار جهان تبدیل شود.
حملات انتحاری داعش الزاما به این دلیل نیست که انجام عملیات بدون کشته شدن اعضا غیرممکن است. مرگ آن‌ها پیامی فراتر دارد که دنیا را می‌ترساند. فاصله بسیار است بین هنگامی که می‌گویند یک داعشی خود را در میان مردم منفجر کرد یا مردم را به رگبار بست یا با کامیون از روی آن‌ها رد شد تا اینکه بگویند بمبی در لندن منفجر شد و داعش مسئولیت آنرا بر عهده گرفت. حالت اول این پیام را دارد که نقش انسانی در کشتار پررنگ‌تر است. یعنی بزرگترین دشمنان تمدن در قلب آن هستند و حتی در کشتن هم منطق غربی ندارند. این تفاوت داعش است با دیگر گروه‌های تروریستی جهان. ترس مهمترین ابزار داعش و تم اصلی فیلم‌های تولیدی این گروه است. کودکانی که سر می‌برند، انسان‌هایی که به آتش کشیده می‌شوند، کافرانی که تهدید می‌شوند، همه و همه برای ایجاد وحشت از دراکولای قرن۲۱ است.
این دراکولا سرانجام نابود خواهد شد اما ساده لوحانه است که فکرکنیم با حذف داعش منطقه رنگ آرامش می‌بیند. ده‌ها گروه مسلح که تنها نقطه مشترک امروزشان مقابله شان با داعش است با حذف داعش به دنبال سهم خود از قدرت خواهند بود. سهم خواهی‌ای که بعید میدانم با روش‌های مسالمت آمیز به نتیجه خاصی برسد.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در «مجمع دیوانگان» @Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
تراژدی در خدمت بقا
#A084
آرمان امیری @ArmanParian - تعریف «درام تراژیک» و ارکان آن همیشه مورد اختلافات بوده است. معیار اصلی تراژدی باستانی یونان است که هرکس برای توضیح یا توجیه نظراتش به جنبه‌ای از آن ارجاع میدهد. «شکل اجرا»، یکی از این موارد مورد تاکید است. در فستیوال‌های آتنی، تماشاگران به نوعی نقش «هم‌سرایان» را ایفا می‌کردند و از این جهت حضوری فعال و به نسبت «مشارکتی» داشتند. ترکیب «درام تراژیک مشارکتی» را برای توصیف همین وضعیت به کار می‌برم.
افلاطون منتقد سرسخت هنر بود. او به یک «عالم مُثُل» باور داشت که ذات حقیقی هرچیز در آن قرار دارد. جهان ما، صرفا تصویری از آن «مُثُل»های حقیقی است. هنر هم (شما نقاشی را در نظر بگیرید) صرفا «تصویری از تصویر» حقیقت است. تصویری از عالم واقعیات زمینی که خودش تصویری است از عالم مُثُل. پس بر خلاف فلسفه که ما را به درک عالم مُثُل نزدیک می‌کند، هنر ما را دو برابر از حقیقت دور می‌کند.
سال‌ها بعد، نیچه از استدلال افلاطون علیه خودش استفاده کرد. او جهان مدرن را درست مثل آتن باستانی در معرض خطر نیهلیسم می‌دانست. پس در جست‌وجوی سپر مدافعی که آتنی‌ها را از آن خطر نجات داد برآمد و به هنر «تراژدی» رسید. چرا؟ دقیقا به همان دلیل که افلاطون می‌گفت: چون هنر خود واقعیت نیست؛ بلکه «تصویری از تصویر» است. نیچه پا را از افلاطون هم فراتر گذاشت و گفت هنر وهم است؛ خیال و دروغ است و دقیقا به همین دلیل ارزشمند است؛ چراکه می‌تواند میان ما و جهانی از پوچی، زشتی و تباهی فاصله بیندازد.
اینکه چرا نیچه اعتقاد داشت مدرنیسم (درست مثل جریان عقلانیت فلسفی آتن) محکوم به نیهلیسم است؟ موضوع صحبت من نیست. نکته جالب برای من آن است که نیچه در برابر این خطر سه سپر مدافع را می‌توانست تصور کند. ضعیف‌ترین و غیرقابل اعتمادترین این سپرها «مذهب» بود. آنقدر سست که عملا توان هیچ گونه مقاومتی در برابر عوارض مدرنیته را نداشت. (مگر اینکه از اساس جلوی خود مدرنیته را بگیرد که این موضوع بحث ما نیست) سپر دوم، «عقل‌باوری» (علم‌باوری) است. نیچه می‌گوید به مدد شجاعت مردان بزرگی همچون «کانت» و «شوپنهاور» می‌دانیم که عقل از درک تمامی ابعاد جهان قاصر است. پس به محض اینکه انسان این حقیقت را دریابد، سپر عقلانیت‌اش هم فرو خواهد پاشید و در معرض تروماهای خطرناکی قرار خواهد گرفت.
اما چرا آنجا که مذهب و عقلانیت (فلسفه) هر دو ناتوان می‌شوند، این «تراژدی» است که تاب مقاومت دارد؟ پاسخ نیچه همان «درام تراژیک مشارکتی» است. حضور فعال مخاطب در جریان تراژدی به او کمک می‌کند که به بخشی از یک «ما»ی بزرگ بدل شود. مثل احساس تماشاگران فوتبال که هم از هیجانات مسابقه به وجد می‌آیند و هم در یک کنش جمعی مشارکت دارند. این یکی شدن با جمع، در عین برانگیختگی احساسات فاصله‌ای میان انسان منزوی و جهان واقعیت ایجاد می‌کند که کارکرد سپر دفاعی دارد.
با این تعریف، نه تنها انواع دیگر هنر (حماسی، غنایی یا کمدی) آن کارکرد مورد نظر نیچه را ندارند، بلکه حتی دیگر تراژدی‌ها که بدون مشارکت فعال مخاطب اجرا می‌شوند هم فاقد این وجه موثر هستند. نیچه در عصر خود به عنوان تنها بارقه امید برای احیای تراژدی (مشارکتی) یونانی، اوپرای واگنر را پیشنهاد می‌کرد. اوپرایی پر تجمل که ابهت و شکوه آن مخاطب را مقهور ساخته و از خود بی‌خود می‌کرد. ما اما در نسخه‌های بومی خود، نمونه‌ای منحصر به فرد را داریم که نه تنها به مراتب بیش از اوپرای واگنر، بلکه ای بسا بیش از تراژدی‌های آتنی هم خصلت «مشارکتی» داشته باشد: تعزیه!
چه خود تعزیه، به عنوان یک نوع نمایش را در نظر بگیریم، چه کل مناسک سوگواری محرم را یک کارناوال تراژیک بزرگ قلمداد کنیم، در هر دو صورت ما تمامی عناصر «درام دراژیک مشارکتی» را در اوج خود مشاهده می‌کنیم. داستان تراژیک که بی‌شک حضور دارد. عنصر «مشارکت» اما چنان چشم‌گیر است که احتمالا در هیچ مدل دیگری قابل تکرار یا مقایسه نخواهد بود. فرد حاضر در سوگواری به تماشا آمده و نظاره‌گر است، اما درست در همان لحظه خودش نیز عامل فعال و عنصری از کل نمایش است. حتی حرکات نمایشی انجام میدهد، با دیگر بازیگران همراه می‌شود، فریاد می‌زند و نقش خودش را در اثر تراژیک ایفا می‌کند.
از این منظر، من می‌توانم به نتیجه‌ای برسم که دست‌کم در سطح گمانه‌زنی و مبداء بحث می‌تواند مورد توجه باشد: علی‌رغم آنکه مذهب، به تعبیر نیچه، از مقاومت در برابر نیهلیسم عاجز است، اما برخی از مناسک مذهبی که به صورت مشارکتی رقم می‌خورند و دارای عناصر تراژیک هستند می‌توانند این کارکرد را داشته باشند. شاید این تئوری بتواند یک پاسخ دیگر ارائه دهد به این پرسش که چرا علی‌رغم روند رو به افول مذهب در سطح جامعه، اقبال به مناسک مذهبی/تراژیک، از سوگواری عاشورا گرفته تا راهپیمایی اربعین، روز به روز در حال گسترش است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A084
آرمان امیری @ArmanParian - تعریف «درام تراژیک» و ارکان آن همیشه مورد اختلافات بوده است. معیار اصلی تراژدی باستانی یونان است که هرکس برای توضیح یا توجیه نظراتش به جنبه‌ای از آن ارجاع میدهد. «شکل اجرا»، یکی از این موارد مورد تاکید است. در فستیوال‌های آتنی، تماشاگران به نوعی نقش «هم‌سرایان» را ایفا می‌کردند و از این جهت حضوری فعال و به نسبت «مشارکتی» داشتند. ترکیب «درام تراژیک مشارکتی» را برای توصیف همین وضعیت به کار می‌برم.
افلاطون منتقد سرسخت هنر بود. او به یک «عالم مُثُل» باور داشت که ذات حقیقی هرچیز در آن قرار دارد. جهان ما، صرفا تصویری از آن «مُثُل»های حقیقی است. هنر هم (شما نقاشی را در نظر بگیرید) صرفا «تصویری از تصویر» حقیقت است. تصویری از عالم واقعیات زمینی که خودش تصویری است از عالم مُثُل. پس بر خلاف فلسفه که ما را به درک عالم مُثُل نزدیک می‌کند، هنر ما را دو برابر از حقیقت دور می‌کند.
سال‌ها بعد، نیچه از استدلال افلاطون علیه خودش استفاده کرد. او جهان مدرن را درست مثل آتن باستانی در معرض خطر نیهلیسم می‌دانست. پس در جست‌وجوی سپر مدافعی که آتنی‌ها را از آن خطر نجات داد برآمد و به هنر «تراژدی» رسید. چرا؟ دقیقا به همان دلیل که افلاطون می‌گفت: چون هنر خود واقعیت نیست؛ بلکه «تصویری از تصویر» است. نیچه پا را از افلاطون هم فراتر گذاشت و گفت هنر وهم است؛ خیال و دروغ است و دقیقا به همین دلیل ارزشمند است؛ چراکه می‌تواند میان ما و جهانی از پوچی، زشتی و تباهی فاصله بیندازد.
اینکه چرا نیچه اعتقاد داشت مدرنیسم (درست مثل جریان عقلانیت فلسفی آتن) محکوم به نیهلیسم است؟ موضوع صحبت من نیست. نکته جالب برای من آن است که نیچه در برابر این خطر سه سپر مدافع را می‌توانست تصور کند. ضعیف‌ترین و غیرقابل اعتمادترین این سپرها «مذهب» بود. آنقدر سست که عملا توان هیچ گونه مقاومتی در برابر عوارض مدرنیته را نداشت. (مگر اینکه از اساس جلوی خود مدرنیته را بگیرد که این موضوع بحث ما نیست) سپر دوم، «عقل‌باوری» (علم‌باوری) است. نیچه می‌گوید به مدد شجاعت مردان بزرگی همچون «کانت» و «شوپنهاور» می‌دانیم که عقل از درک تمامی ابعاد جهان قاصر است. پس به محض اینکه انسان این حقیقت را دریابد، سپر عقلانیت‌اش هم فرو خواهد پاشید و در معرض تروماهای خطرناکی قرار خواهد گرفت.
اما چرا آنجا که مذهب و عقلانیت (فلسفه) هر دو ناتوان می‌شوند، این «تراژدی» است که تاب مقاومت دارد؟ پاسخ نیچه همان «درام تراژیک مشارکتی» است. حضور فعال مخاطب در جریان تراژدی به او کمک می‌کند که به بخشی از یک «ما»ی بزرگ بدل شود. مثل احساس تماشاگران فوتبال که هم از هیجانات مسابقه به وجد می‌آیند و هم در یک کنش جمعی مشارکت دارند. این یکی شدن با جمع، در عین برانگیختگی احساسات فاصله‌ای میان انسان منزوی و جهان واقعیت ایجاد می‌کند که کارکرد سپر دفاعی دارد.
با این تعریف، نه تنها انواع دیگر هنر (حماسی، غنایی یا کمدی) آن کارکرد مورد نظر نیچه را ندارند، بلکه حتی دیگر تراژدی‌ها که بدون مشارکت فعال مخاطب اجرا می‌شوند هم فاقد این وجه موثر هستند. نیچه در عصر خود به عنوان تنها بارقه امید برای احیای تراژدی (مشارکتی) یونانی، اوپرای واگنر را پیشنهاد می‌کرد. اوپرایی پر تجمل که ابهت و شکوه آن مخاطب را مقهور ساخته و از خود بی‌خود می‌کرد. ما اما در نسخه‌های بومی خود، نمونه‌ای منحصر به فرد را داریم که نه تنها به مراتب بیش از اوپرای واگنر، بلکه ای بسا بیش از تراژدی‌های آتنی هم خصلت «مشارکتی» داشته باشد: تعزیه!
چه خود تعزیه، به عنوان یک نوع نمایش را در نظر بگیریم، چه کل مناسک سوگواری محرم را یک کارناوال تراژیک بزرگ قلمداد کنیم، در هر دو صورت ما تمامی عناصر «درام دراژیک مشارکتی» را در اوج خود مشاهده می‌کنیم. داستان تراژیک که بی‌شک حضور دارد. عنصر «مشارکت» اما چنان چشم‌گیر است که احتمالا در هیچ مدل دیگری قابل تکرار یا مقایسه نخواهد بود. فرد حاضر در سوگواری به تماشا آمده و نظاره‌گر است، اما درست در همان لحظه خودش نیز عامل فعال و عنصری از کل نمایش است. حتی حرکات نمایشی انجام میدهد، با دیگر بازیگران همراه می‌شود، فریاد می‌زند و نقش خودش را در اثر تراژیک ایفا می‌کند.
از این منظر، من می‌توانم به نتیجه‌ای برسم که دست‌کم در سطح گمانه‌زنی و مبداء بحث می‌تواند مورد توجه باشد: علی‌رغم آنکه مذهب، به تعبیر نیچه، از مقاومت در برابر نیهلیسم عاجز است، اما برخی از مناسک مذهبی که به صورت مشارکتی رقم می‌خورند و دارای عناصر تراژیک هستند می‌توانند این کارکرد را داشته باشند. شاید این تئوری بتواند یک پاسخ دیگر ارائه دهد به این پرسش که چرا علی‌رغم روند رو به افول مذهب در سطح جامعه، اقبال به مناسک مذهبی/تراژیک، از سوگواری عاشورا گرفته تا راهپیمایی اربعین، روز به روز در حال گسترش است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara