📺 بزرگ‌ترین خطری که تمدن بشری را تهدید می‌کند چیست؟

بخش نخست.

درباره خطرات واقعی یا موهومی که بشریت را تهدید می‌کنند، فراوان گفته‌اند، خطراتی همچون جنگ جهانی، سلاح‌های هسته‌ای، پایان یافتن سوخت‌های فسیلی، گرمایش جهانی و …

اما خطری که کمتر از آن سخن می‌رود، خطر پیر شدن جمعیت و سپس فروپاشی جمعیتی است. رسانه‌ها کمتر از آن سخن می‌رانند و اغلب #عوام_تحصیلکرده حتی درباره آن نمی‌اندیشند، چه رسد به آنکه این خطر را جدی ارزیابی کنند.

آمار و داده‌های کنونی (نه مدل‌های پیش‌بینی آینده) نشان می‌دهد که در دهه‌های اخیر، نرخ باروری (شمار فرزندانی که هر زن در زندگی می‌زاید) در بیشتر کشورهای جهان سخت افت کرده است. این کاهش نخست از کشورهای اروپایی آغاز شد، سپس به آمریکای شمالی گسترش یافت، همزمان در آسیای شرقی نیز رواج یافت، و در دو دهه گذشته حتی در هند و ایران و بسیاری از کشورهای جهان سوم نیز نرخ باروری سخت کاهش یافته است.

برای آنکه جمعیت یک همبودمان (جامعه) پایدار و ثابت بماند، نرخ باروری باید اندکی بیش از ۲ (کمابیش ۲/۱) باشد، یعنی هر زن به طور میانگین ۲/۱ فرزند بیاورد، چراکه مردان نمی‌توانند بزایند. این نرخ باروری را نرخ پایداری جمعیت می‌گویند. نرخ باروری در بیشتر کشورهای جهان (از جمله ایران) جز کشورهای جنوب صحرای آفریقا کمتر از نرخ پایداری است.

نرخ باروری با نرخ رشد جمعیت - که به صورت درصد بیان می‌شود و می‌تواند مثبت یا منفی باشد - یکی نیست، هرچند به آن مربوط است. در کشورهایی که نرخ باروری برای چند زادگان (نسل) بالا بوده، هنگامی که نرخ باروری به زیر نرخ پایداری افت می‌کند، نرخ رشد جمعیت بلافاصله منفی نمی‌شود، چراکه چند دهه به درازا می‌کشد تا جمعیت جوان و میانسال پیر شود و چشم از جهان فرو ببندد.

گویندگان: شروان فشندی و دانیال جعفری

🆔@BHK_Podcast