داود فیرحی
8K subscribers
585 photos
104 videos
359 files
546 links
📚 (بازنشر) آثار و اندیشه ها 📚


ارتباط با ادمین:
@sadeqall
@Rezataran
Download Telegram
چون شکوفه ریخت میوه سر کند
چونک تن بشکست جان سر بر کند

فیرحی و اهمیت روایت‌گری او در بازخوانی تاریخ (بخش اول)
فائزه منطقی

پس از درگذشت دکتر فیرحی توجه به پروژه‌های فکری و آثار مطالعاتی او از قبل بیشتر شد و در این میان بازار نقد و بررسی کتاب‌ها و نظریات او گرم بود. آنچه در این یادداشت بر آنم به آن اشاره کنم، نکته‌ای است که در میان این نقدها به نظر نادیده گرفته شده است و آن اهمیت توصیف در نگاه روایت‌گرانه فیرحی از تاریخ است که به گمانم اگر نگوییم بخش عمده کار او، دست‌کم برجسته‌ترین وجه کار او بوده است. دربسیاری از این نقدهای بی‌تابانه پس از درگذشت او، توصیف و روایت او از تاریخ به جای نظریه او اشتباه گرفته شده بود؛ بنابراین توجه به آثار و اندیشه‌های فیرحی از زاویه روایت‌گری تاریخ اهمیت بسزایی دارد.

نگاه دقیق‌تر به آثار نوشتاری و درسگفتارهای باقی‌مانده از فیرحی، نمایان‌گر این حقیقت‌ است که او بیش‌تر از آنچه درباره‌اش می‌گویند که در پی اثبات تئوری یا نظریه‌ای خاص یا آشتی دادن بین مفاهیمی بوده باشد، به دنبال فهم تاریخی و توصیف آن است. به دیگر سخن، میراث بی‌بدیل فیرحی بیش از همه، روایت تلاشش برای فهم مسائل ایران و چگونگی مواجه جامعه ایران با آن مسائل بوده است.

به اعتقاد او، ‌جامعه ایران حدود دویست سال است با پرسشی مواجه شده است که وجود قانون لازم است، اما چطور باید آن را وضع کند؟ ایران با این بحران بزرگ مواجه بوده که بالاخره رابطه شریعت و قانون چطور باید تنظیم شود؟ بحرانی که همین حالا هم با آن مواجه‌ایم، پرسشی که هنوز جای خود را دارد و تمام نشده است. گویی که ما هنوز در مرحله طراحی قانون ایستاده‌ایم و از آن عبور نکرده‌ایم.

فیرحی این دست پرسش‌هایی که جامعه ایرانی برای اولین‌بار با آن مواجه می‌شود را درمی‌یابد و بدین‌سان دست به کار می‌شود تا تحول سیاسی در تاریخ معاصر ایران را مرور و بازخوانی کند تا نشان دهد که جامعه ما در مواجه با این پرسش‌ها چه روندی را طی کرده است. او با کاوش‌های تاریخی خود در پی این است که بفهمد انسان ایرانی در تاریخ خود چطور به غرب و به سنت نگاه کرده است. بنابراین به‌تمامی برای گزارش دقیق و روایتی با جزئیات ناب از گذشته می‌کوشد، با این هدف که در نهایت بتوان آینده ممکنی را دنبال کرد.

فیرحی به‌خوبی می‌داند که برای فهم وضعیت فعلی و فهم انسان ایرانی ناگزیر از دانستن تاریخ هستیم و کاوش می‌کند تا دریابد بر ما چه گذشته است. وضعیت حال ما حاصل تاریخی است که بر ما گذشته است. بنابراین، او روایت می‌کند که چگونه شاهد نظام سیاسی‌ای شدیم که از زمان قائم مقام تا امیرکبیر و سپس تا مستشارالدوله، سلطنتی مستقله در ایران شکل گرفت که نه سنتی بود و نه مدرن، استبداد قدیم را داشت اما ساختار جدید را نداشت. او توصیف دقیقی ارائه می‌دهد که چگونه جامعه ایران در مشروطه به آستانه‌ای می‌رسد که از نظامی تکثرگرا به نظام وحدت‌گرا عبور می‌کند.

تاریخ چیزی نیست جز تلاقی تصادف‌ها؛ با این باور فیرحی در جستجوی کشف این تصادف‌هاست. برای مثال، نشان می‌دهد که چگونه بحران قانون‌خواهی در ایران و روآمدن گفتمان و مسئله قانون با بحران تنباکو گره خورده است. روایت تاریخی فیرحی در پرسش و پاسخی مداوم تلاش می‌کند خودش را بسازد. او در بررسی‌های تاریخی خود می‌بیند که اندیشمندان ایرانی چه تصوری از دین و دولت داشتند و این تصویر چگونه تا مظفرالدین شاه و سپس تا مشروطه رسید. او با مطالعه فقه مشروطه گام‌هایی را که برای وضع قانون برداشته شد بررسی می‌کند. بر همین اساس به دنبال درک چگونگی تکوین فقه مشروطه است. از نظر او تبارشناسی رابطه قانون و فقه مشروطه حیاتی است. بنابراین به تبار فقهی فکری و تبار سیاسی‌تاریخی فقه مشرطه می‌پردازد.

فیرحی تاریخ را داستان پرهیجانی می‌بیند که برای کشف نقاط کم‌رنگ و مبهم آن اشتیاق دارد. موشکافی و تعقیب تحولات و دگرگونی‌های جامعه ایرانی بخش اساسی کار اوست که پرده از ابهامات مهمی بر می‌دارد. او دگرگونی‌های اساسی در دستگاه سیاست ایران را در دوره‌های مختلف برای مخاطبش به نمایش می‌گذارد. دستگاهی که محور اصلی‌اش قانون است و چند مرحله را طی می‌کند: تغییر ماهوی قانون از اراده سلطان به سمت اراده مردم، دوره تنظیمات و سپس دوره مشروطه.

او در جستجوی یافتن نقاط عزیمت تئوری مشروطه است. بدین سان، انقلاب در مفهوم دولت، پارادوکس‌های دولت مدرن در ایران و تکوین این پارادوکس‌ها را تشریح می‌کند. ظهور اولیه چیزی به نام مفهوم حق در ایران، بحث فقهی درگرفته بین فرق حق و حکم، تحلیل‌های بعدی و تقسیم حقوق به شخصی و نوعی و درنهایت ظهور مفهومی به نام حقوق عمومی در ادبیات دوره مشروطه تحت اصطلاح «مشترکات نوعی» و درک اینکه چطور در مشروطه حقوق عمومی بر مبنای حقوق خصوصی استوار می‌شود، حاصل واکاوی‌های تاریخی اوست.

‌(ادامه 👇🏻)
فیرحی و اهمیت روایت‌گری او در بازخوانی تاریخ (بخش دوم)


فیرحی قدم‌به‌قدم در تاریخ ایران به‌دنبال تولد و تغییر مفاهیم می‌گردد. او معتقد است ملیت واقعیتی برساخته، تاریخ‌مند و فرهنگی است بنابراین در پی پیدایش مفهوم ملت و حقوق ملت در تاریخ ایران است. در پی اینکه چگونه در ایران با جنس فکر و تاریخ خودمان این مفهوم را ساخته‌ایم و اینکه نیروهای سیاسی مفهوم ملت را چگونه در درون سامانه فکری جدید خود هضم کرده‌اند.

فیرحی در این کندوکاو تاریخی روایت می‌کند که چگونه در ایران آزادی‌خواهی و تجدد روایتی مذهبی پیدا کرده است. او هم‌چنین با دقت‌نظر خاص خودش می‌بنید که بعد از مشروطه همیشه شبح سرگردان و سایه مشروطه در ایران وجود دارد و شرح می‌دهد که چطور شکاف بین روحانیون و روشنفکران آنقدر بزرگ شد که هر تلاشی برای پل‌سازی محکوم به نابودی شد، چگونه نظام فکری مشروطه به دلیل اختلال خودش و ناکارآمدی هیات نظار در تله (تله بنیانگذار) افتاد و نتیجه آن ناکارامدی بود. فیرحی گسلی که در ایران دامن گرفت را وصف می‌کند؛ این که چطور نظریه‌های سیاسی که ابتدا بر مبنای استبداد و آزادی حرکت می‌کردند بر روی دوگانه اسلامی و غیراسلامی متمرکز شدند و گویی که اساساً مسئله عوض شد و بنابراین دموکراسی از مفروعات و مفاهیم غایب و تزئینی شد.

رمزگشایی‌های فیرحی از معماهای تاریخ ایران با توصیف دقیق و منحصر به فرد او از وقایع تاریخی و بازخوانی مستندات تاریخی با نگاه پرسش‌گرانه او دستاورد چشمگیر تلاش‌های فکری و پژوهشگری‌های بی‌مانند اوست که خود کلاس درسی است برای هر جوینده حقیقت. کتاب آخر فیرحی درحالی چاپ شده است که مرگ فرصت نوشتن نتیجه‌گیری را از او گرفته بود. گویی این خود استعاره‌ای است که تاکید کار فیرحی بیش از همه بر توصیف و روایت‌گری‌اش از تاریخ بوده است. روایت‌گری یادگار مانایی از این استاد بزرگ است که همیشه کوشیده اول گره‌های درهم را در توصیف مسائل ایران باز کند.
‌
Forwarded from | قَدرمُطلَق |
✅یادبود استادی که دوستش داشتیم…

«تاملی بر اندیشه‌های مرحوم دکتر داود فیرحی»

💢
سخنرانان برنامه

-دکتر حمید صالحی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

_دکتر عباسعلی رهبر؛ عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

_دکتر مهدی فدایی مهربانی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

🔻زمان برنامه
۲۴ آبان‌ماه ساعت ۱۳ تا ۱۵

📍مکان برنامه
دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، سالن حسنعلی درودیان

❌برنامه در دو بستر لایو و حضوری برگزار خواهد شد.

https://www.instagram.com/ghadr__motlagh/

🔔برای کسب اطلاعات بیشتر و حضور در برنامه به آیدی زیر پیام دهید:
@kimiyamohammadzadeh

@ghadr_motlagh
🍁نکوداشت نخستین سالروز درگذشت استاد داود فیرحی

 🔺چهارشنبه، ۲۶ آبان ماه، از ساعت ۱۵:۳۰ تا ۱۷

🔹سالن همایش‌های پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی

🍃سخنرانان:
حجة الاسلام و المسلمین دکتر رحیم نوبهار
دکتر غلامرضا کریمی
دکتر محمدجواد غلامرضاکاشی

این مراسم به طور زنده از طریق تارنمای پژوهشکده به آدرس
https://webinar.ri-khomeini.ac.ir/ch/jhr

و نیز صفحات اینستاگرامی زیر
@jamaran_news
@jamaran_tv
@ssccir1383
پخش می‌شود.

🆔 @feirahi
🍁یادنامه ای برای استاد فقید داود فیرحی

🔺فقیه نواندیش

🔹روزنامه اعتماد، ۲۵ آبان ماه سال ۱۴۰۰

yun.ir/104dp5

🆔 @feirahi
اندیشمند راه سوم.pdf
142 KB
🍁گزارشی از نشست "فیرحی اندیشمند راه سوم" به مناسبت نخستین سالگرد درگذشت دکتر داود فیرحی

🔺 کاری از گروه های مطالعات سياست و تمدن ایرانی و روندهای فکریِ مرکز پژوهش های علمی و استراتژیک خاورمیانه
🔹تاریخ برگزاری: بیست و یکم آبان ماه سال ۱۴۰۰
✅روزنامه شرق، ۲۳ آبان سال ۱۴۰۰.
🆔 @feirahi
🍁کنفرانسی با موضوع حاکمیت قانون، به همراه جمعی از اساتید دانشگاه تهران، مادرید، اسپانیا، سال۲۰۰۶.
🆔@feirahi
 
🍁اهمیت راهی که فیرحی رفت

🔺محمدجواد غلامرضاکاشی

🔹راهی که دکتر فیرحی در زمینه فقه سیاسی رفت، با ایشان آغاز نشد و قبل از ایشان هم بود و هنوز هست، لذا ارزش دارد که این راه فکری مورد داوری قرار گیرد و این که آیا شانسی برای موفقیت دارد و ما را به جایی می‌رساند یا خیر؟

🔹زندگی سیاسی اگر به معنای واقعی وجود نداشته باشد و گروه‌های متنوع غیر قابل تقلیل به یکدیگر برای تأمین آنچه غایت خیر امر سیاسی می‌دانند با هم رقابت و ستیز نکنند، همه چیز را به انحطاط می‌برد.
 
🔹معتقدم جامعه امروز ما به تعبیر خود دکتر فیرحی به هیچ جا نمی‌رود، چون قصه ما قصه ساختمانی است که هر روز یک سنگ از آن به زمین پرتاب می‌شود یا سقف آن فرو می‌ریزد و در واقع ما ایستاده‌ایم و داریم ریزش می‌کنیم. این ریزش مربوط به فقدان حیات سیاسی است. وقتی حیات سیاسی وجود ندارد، هیچ جای دیگر در جامعه رویشی نیست، لذا اهتمام فقهای نواندیش بدون شک مبارک است، اما لازم است این فقها یکبار دیگر بپرسند که چرا وضعیت ما این گونه است؟ مگر پشت این انقلاب اندیشه فقهای نواندیش نبود، پس چرا این طور شد؟
 
🔹حوزه سیاست به مثابه یک قلمرو به نسبت مستقل، به رسمیت شناخته نشده است. این نگاه من اصلا به معنای سکولاریسم نیست و دکتر فیرحی به حق گمان می‌کرد که سکولارها راه به جایی نمی‌برند، چرا که سکولارها هم مجوز بازسازی امر سیاسی را از حوزه سیاست نمی‌گرفتند، بلکه به گفته خود دکتر فیرحی همانند کسانی هستند که کلاج را نگرفته‌اند و گاز می‌دهند، لذا چرخی نمی‌چرخد، بنابراین حتماً در زیست جهانِ مردم، دین بیشترین نقش را دارد، اما این فرق می‌کند با این که برای سیاست از شریعت کسب مجوز کنیم؛ هرچند که دین قدرتمند‌ترین شاکله حیات فرهنگی و سیاسی ماست.
 
🔹دو مورد هستند که منطقا با هم قابل جمع هستند، اما عملا قابل جمع نیستند. اول این که وقتی می‌خواهیم نظم حقوقی بسازیم و دوم وقتی می‌خواهیم فرهنگ زندگی سیاسی را ترویج کنیم. زندگی سیاسی دارای اجبارات حقوقی و فرهنگ مشترک زیستِ سیاسی است، لذا ترویج فرهنگ زندگی مشترک دموکراتیک و انسانی و ایجاد اجبارات حقوقی برای بازتولید و تداوم آن ضرورت دارند، اما در عمل این اتفاق رخ نمی‌دهد.
 
🔹مرحوم دکتر فیرحی بیشتر دل مشغولی ساختارهای حقوقی را داشت و می‌گفت یک فقه اقتدارگرا نتوانسته است بساط یک نظم مدرن را بپذیرد، بنابراین باید آن روایت را دموکراتیک کرد و به همین دلیل چهل سال است که روحانیون در ترویج یک فرهنگ مشترک ناکام مانده‌اند و شاهد این همه مشکلات در جامعه هستیم، لذا باید ساز و کارهای تولید اجبارات قانونی از دلِ میدانِ آزادِ پراکتیس زندگی خود مردم بیرون بیاید. معتقدم با چنین تغییر منظری شاید امکان عبور از وضعیت امروزی را پیدا کنیم.

🍃سخنرانی در بزرگداشت نخستین سالگرد درگذشت استاد فیرحی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، ۲۶ آبان ماه سال ۱۴۰۰.
🍁نخستین پایان‌نامه دانشگاهی درباره اندیشه استاد فقید دکتر داود فیرحی پس از وفات ایشان.
🔹عنوان: امکانات سنت در مواجهه با تجدد از دیدگاه دکتر داود فیرحی
🍃دانشجو: جناب آقای محمد علی پرواز دوانی
🔺مقطع کارشناسی‌ارشد، پژوهشکده امام‌خمینی و انقلاب اسلامی، تاریخ دفاع ۲۱ مهرماه سال ۱۴۰۰
استاد راهنما: سرکار خانم دکتر گیتی پورزکی
استاد مشاور: جناب آقای دکتر علی مرشدی زاد
استادان داور: جناب آقای دکتر منصور انصاری، و جناب آقای دکتر حامد عمویی
🆔@feirahi
🍁دفاع از پایان نامه با محوریت اندیشه های استاد فیرحی

🔺عنوان: ساخت مفهوم حق در آثار داود فیرحی و ابوالقاسم فنایی

✍دانشجو: محمد مهدی شجاعی، استاد راهنما: دکتر مهدی کاظمی زمهریر، استاد داور: دکتر سیدعلی میرموسوی
🔹مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه مفید، تاریخ دفاع: ۱۸ آبان ماه ۱۴۰۰
🆔 @feirahi
🍁فراخوان مقاله پیرامون شخصیت علمی و اخلاقی استاد فقید حجة الاسلام و المسلمین دکتر داود فیرحی
🔹دانشگاه مفید
🍃آخرین مهلت ارسال مقالات: پایان دی ماه ۱۴۰۰
🆔 @feirahi
Forwarded from اندیشه دینی معاصر (Uçar)
✔️ماهیت دولت در ایران امروز🔻

#داود_فیرحی

🔹این یک مشکل است که ما همیشه سعی می‌کنیم با حاکمان مواجه شویم تا ماهیت حکمرانی. هرگز این سؤال را نمی‌پرسیم که ماهیت دستگاه دولت چیست و چگونه ساخته شد و البته بد ساخته شد. آن چیزی که برخی متفکران توسعه کج‌رفتگی می‌گویند و در اینجا منظور کج‌رفتگی دیوار دولت است.

🔹دولت قدیم ما دموکراتیک نبود اما اقتدارگرا هم نبود. در نظریه‌های قدیم ایران، شاهی و دین دوقلو بودند؛ نهاد شاهی قادر به قانونگذاری نبود و دین هم امکان حضور در مناصب قدرت نداشت اما در عین حال داور قدرت بود. نوعی دوقلوهای مستقلِ همبستهِ غیروابسته بودند. دولت قدیم به لحاظ کمیت قدرت، دولت کوچکی بود و نگهبان تلقی می‌شد. در ادبیات‌مان داریم که «الدین أس و السلطان حارث»؛ دین اساس بود و پادشاه نگهبان. روشن است که نگهبان نیز امانت‌دار است و مالک نیست یعنی نمی‌تواند تصرفی در دین کند.

🔹از 1285 شاهان بدون اندیشه شاهی شدند و ایده پادشاهی از ذهن‌ها پرید و مفهومی به نام ملت به جای آن نشست. مفهومی که توضیح روشنی داده نشد و بنابراین دو پارادوکس قوی پیدا شد. دین که عادت داشت با شاهی گفتگو کند و از این طریق زندگی را اداره کند، با پدیده جدیدی مواجه شد که خیلی قابل خوانش به دین نبود. بنابراین تنشی وارد مذهب می‌شود و متفکران مذهبی در برابر این پدیده جدید به دو گروه موافق و مخالف تقسیم می‌شوند و جالب است که هر دو گروه تعریف روشنی ندارند. اصطلاحاً منازعه در هاله ابهام ادامه می‌یابد. اگر به جای شاهی مفهوم ملت نشست، لازمه‌اش این بود که در دین هم اصلاحاتی انجام می‌گرفت تا جامعه بتواند فهمی ملی و دموکراتیک از دیانت خود داشته باشد ولی دستگاه دین چنین آمادگی را نداشت. این پارادوکس تاکنون حل نشده و مشروطه را هم با تنش‌ها، سرکوب‌ها و تکفیرها مواجه کرد.

🔹پارادوکس دیگری ایجاد شد که در این رابطه من ارجاع می‌دهم به فیلسوف و ادیب ایرانی، میرزا ابوالحسن خان فروغی که برادر مرحوم محمدعلی فروغی است. او می‌گوید: «ایرانی‌ها برای غلبه بر عقب‌ماندگی دنبال تجددند و تجدد را هم در اروپا می‌بینند و یکی از ارکان تجدد اروپایی مفهوم ملیت است و معنای ملیت یعنی بازگشت به میراث ملی و ما اگر به میراث ملی برگردیم، تجدد را دوباره از دست می‌دهیم». پارادوکس مورد اشاره فروغی از نوع عرفی است نه منطقی و درست هم هست. او متوجه بود که دولت اول پهلوی دارد سویه باستان‌گرا پیدا می‌کند و نوعی گریز از تجدد به اسم تجدد را تجربه می‌کند. می‌دانیم همین که سر از باستان‌گرایی درآوردید، عِرق خفته اسلام سیاسی را بیدار کرده‌اید و همین که اسلام سیاسی رشد کرد، به تدریج مفهوم امت بر مفهوم ملت غلبه پیدا می‌کند.

🔹مدل تیپیکال دولت قدیم در دولت جدید و دوره مشروطه هم شکل گرفت. یعنی رهبران مذهبی تمایل نداشتند وارد قدرت شوند اما این انتظار را داشتند که قانون مشروطه مغایر شریعت نباشد. به همین دلیل 21 نفری که مرحوم آخوند خراسانی برای هیئت نظار معرفی کرد، همگی اجتناب می‌کردند و نهایتاً سعی شد با قرعه تعدادی را انتخاب کنند. از آنهایی هم که با قرعه انتخاب شدند فقط مرحوم مدرس و یکی دو نفر دیگر آمدند. در اوایل دوره جمهوری اسلامی هم اینگونه بود که مرحوم امام (ره) می‌گوید من به قم می‌روم و تأکید می‌کند که روحانیت باید بیرون از سیستم سیاسی باشد. در قانون اساسی اولیه، رهبری را معادل ایدئولوگ یعنی راهنمای نظری می‌گرفتند و به همین دلیل در ایده اولیه جمهوری اسلامی به رهبری اختیارات اجرایی و تقنینی ندادند و نوعی امامت کلی در نظر گرفتند.

🔹در قانون اساسی دوم است که به رهبری اختیارات اجرایی و تقنینی داده می‌شود. بنابراین وقتی صحبت از آسیب‌شناسی می‌کنیم، می‌بینیم که چگونه تعادل به هم می‌خورد و وجوه ملی در حال کمرنگ شدن است؛ تا جایی که با تداوم این روند، شاید تبدیل به یک زائده بشود. ما سابقه داریم که نهادها بعضی موقع می‌میرند یا خشک می‌شوند و بنابراین هیچ ضمانتی وجود ندارد که مفهوم ملیت که در یک دوره‌ای از تاریخ ما متولد شده، به این سرنوشت دچار نگردد.

🔸نشست رویکرد آسیب‌شناختی به نظریه دولت در ایران / خانه اندیشمندان علوم انسانی؛
23 مهر 98

@andishedinimoaser
🔆 پروژه فکری مرحوم دکترفیرحی

✍️ حبیب عشایری

🔺 تلاش ها و اهتمام درخور تامل مرحوم دکترداود فیرحی از حیث اینکه موجب توسعه سطح آگاهی های علمی درخصوص امکان پیوند دستگاه فکری فقه به عنوان رکن اساسی سنت و مختصات دولت مدرن گردید؛ به نظر بسیارستودنی است. دراین ارتباط چنانچه دغدغه «محمد ارکون» از اندیشمندان جهان عرب را با هدف تمایز میان سنت و میراث که مبتنی بر چهار عنصر نظیر: امراندیشیده، امرنااندیشیده، امراندیشه پذیرو امرنااندیشه پذیرکه درتطبیق حوزه اندیشه اسلامی بکارگرفته شد؛ به عنوان تبیین هرچه بهترپروژه فکری مرحوم فیرحی مبنا قرارداده و یا اینکه براین باور باشیم که اساسا سنت مبتنی بر دووجه ژانوسی است که وجه نخست آن ویرانگر بوده و به تعبیر «امین معلوف» هویت های مرگبار می آفریند؛ همانند آنچه که همه ما درفکر وعمل گروه های تکفیری مشاهده می کنیم و وجه دوم آن برپایه سنتی استوار است که اتفاقا از قابلیت تداوم وانسجام درجامعه برخوردار است؛ در آن صورت به عمق و بنیاد نظرات دکترفیرحی بویژه درارتباط با دغدغه اصلی ایشان بیشتر پی خواهیم برد.


🟢 ادامه...
@Imessiran
◽️ به نظر می رسد پژوهش های ماندگار آن مرحوم همانند تلاش های علمی برخی از اندیشمندان ممتاز جهان عرب از یک منظر دیگر نسبت سنجی عالمانه و هوشمندانه میان مولفه های مهمی نظیر: «ماوسنت گذشته» ؛ «ماوسنت غرب» ؛ «ما و واقعیت های موجود» بود.

◽️ درروزگاری که همچنان درجهان اسلام شاهد هستیم که درارتباط با حضورمردم دراجتماع وسیاست؛ دو نوع رویکرد سنتی و نوگرای اجتهادی وجوددارد؛ تاملات آن مرحوم ستودنی است. به باور او اندیشه در فقه وحکمرانی حزبی به عنوان یکی از الزامات دولت مدرن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است؛ چونکه دولت مدرن و بسیاری از الزامات آن مانند: تحزب درزمره مسائل مستحدثه و پراز ابهام وتردید است. در واقع موضوع شناسی و حکم شناسی مبنای اصلی پژوهش های ایشان درجهت تبیین دقیق پروژه فکری شان است. او معتقد بود اگر نتوان با اتکاء به دانش فقه سیاسی وبا امکان بهره گیری از ظرفیت حکمرانی حزبی منطبق با فقه؛ الگوی مناسبی ارائه کرد؛ قطعا الگوهای بدیل مانند: حکمرانی موجی، حکمرانی تک حزبی یا نظامی، حکمرانی شخصی یا حکمرانی محفلی و فسادآلود جایگزین آن خواهد شد. طبیعتا به اعتقاد او شناخت دقیق از فعالیت های حزبی ونظام حزبی بدون آگاهی از دیدگاه محققان این پدیده دردانش سیاسی ناممکن می نماید.

◽️ بطورکلی مجموعه تلاش های علمی و دانشگاهی مرحوم فیرحی را می توان به عنوان دستاورد در موارد و نکات ذیل دسته بندی کرد:
- یگانه طریق ورود به عصرجدید تکیه براندیشه و دانش مدرن و بازخوانی منابع سنتی است.
- استفاده عالمانه از دستگاه فکری فقه درجهت پیوند با مفاهیم مدرن سیاسی نظیر: حاکمیت، حقوق،ملت، مردم، دموکراسی و اراده عمومی.
- معرفی هوشمندانه دانش فقه سیاسی به عنوان یک دستگاه معرفتی که از یک سو به امر ایمانی ونصوص ثابت و قدسی وصل است واز سوی دیگر به امرسیاست و الزامات زیست سیاست که بالذات متغیر، زمانی ومکانی است.
- رویکرد متصلبانه درسنت تنها مانع گذار به دموکراسی درجهان اسلام نیست؛ بلکه رواج ورسوخ اندیشه های چپ مارکسیستی نیز یکی دیگر از موانع اساسی این گذار است.
- تاکید محض بر جنبه های اقتصادی عدالت و غلبه افراط مآبانه مساوات اقتصادی برانتخاب سیاسی؛ موجب ظهور پوپولیسم فراگیر و اولویت و تقدم دولت نسبت به جامعه می شود.
- انسان مسلمان امروز دروضعیت دوگانه ای قرار دارد؛ ذهنیتی که درچنبره ناهمسازی اقتدارملهم ازسنت وضرورت های مردم سالاری؛ لاجرم دچار دوگانگی و فرسایش شده ودرمعرض نوعی بی معنایی(پوچی/نهیلیسم) خطرناک واقع شده است که گسست عقیده و عمل از لوازم ذاتی آنست.
- نظم سلطانی که بنیاد اجتماعی دانش سنتی ما را تشکیل می داد؛ اکنون درحال گذار به نظم جمهوری است و بنابراین ما ناگزیر به گسست از تفسیرهای سنتی خود هستیم.
- هرگونه کوشش درتجدید بنای فکرسیاسی دراسلام؛ نیازمند جستجوی مجدد در نصوص دینی از یکسو ونقادی و گسست از گفتمان سیاسی دوره میانه و نظام دانایی آن از سوی دیگر است.
- حزب پل رابطی است که اراده سیاسی را به نظام حقوقی بدل می کند.
- وجوه مشترکی میان سه جریان عمده دراندیشه سیاسی اسلامی؛ یعنی فلسفه سیاسی، فقه سیاسی اهل سنت و فقه سیاسی شیعه و نیز برخی از جریانهای فرعی همچون: تاملات عرفانی وجود دارد که شاخص ترین وجه مشترک آنها؛ پیوند ایجابی یا سلبی با نظام قدرت است.
- قدرت سیاسی اسلام مشروط و مقید به قانون وشریعت است؛ به گونه ای که حتی رسول خدا(ص) و جانشینان معصوم ایشان نیز اولا مقید به موازین شریعت بوده و ثانیا خود را موظف به مشورت با مردم می دانستند.
- بااستناد به اندیشه علامه نایینی؛ آن مرحوم براین اعتقاد بود که عناصرثبات درنظام سیاسی اسلام عبارتنداز: الف) حکومت دراسلام ازسنخ ولایت و امانت است ونه از سنخ مالکیت؛ ب) مشورت پذیر بودن حکومت و اینکه مردم در حکومت دخیل هستند؛ ج) وجود آزادی های اجتماعی وسیاسی شهروندان دربرابر قانون.
- خطابات عمومی شرع؛ انباشته از امکانات تحلیلی گسترده پیرامون دولت ملی مدرن درجهان اسلام است.
- فقه سیاسی کلان به بررسی شاخص های عمومی حکومت نظیر: خاستگاه مشروعیت، ساز وکاراستقرارحکومت، شرایط حکمران و حکمرانی، ساختارواهداف حکومت، رابطه حقوق وتکالیف شهروندان، حدود آزادی ها، نسبت حقوق و تکلیف شرعی ورابطه عرف و شرع درتنظیم قوانین حکومت می پردازد. اما فقه سیاسی خرد به بررسی نظام انتخاباتی، فرایند تقنین، شیوه فعالیت فعالان سیاسی و غیره.. می پردازد.
- زندگی سیاسی درجامعه دینی هم نیازمند داشتن بنیان های عقلی و دینی و هم نیازمند احکام وجزییاتی است که رفتارهای سیاسی را دردرون یک نظم سیاسی قاعده مند کند.
- او فقه را توانمند برای دفاع از تجدد می دید و اهتمام جدی داشت تا همانند برخی از علمای مشروطه ایران؛ دلایل متقنی را برای پایه گذاری ساختارهای جدید بویژه مبتنی بردموکراسی بیابد.

🟢 ادامه...
@Imessiran
- پیوند آشکاری میان حزب با حقوق عمومی که درمنابع فقهی به حقوق مشترک تعبیر می شود؛ وجود دارد وفاصله عمل ونظر در حزب وحکمرانی حزبی شاید یکی از مهم ترین مشکلات و چالش های حکومت داری است.
- باید مکانیسم روشن و مقبولی را میان سه حوزه فقه، حزب وقانون موضوعه متصور شد.
ضمنا مجموعه تلاش های پژوهشی مرحوم دکتر فیرحی گام مثبتی در جهت پاسخگویی به پرسش های مختلفی می باشد؛ مانند:
- دلالت های اجتماعی و سیاسی ایمان اسلامی کدامند؟
- اگر چنین دلالت هایی وجود دارد؛ به کدام جنبه از نظام سیاسی در جامعه اسلامی امروز مربوط است؟
- ایمان اسلامی چگونه و چه نقشی را درسیاست یک جامعه اسلامی جدید همچون جامعه معاصرما ایفا می کند؟
- اگر اسلام وفقه که حداقل بخشی تعیین کننده از نیرو محرکه جوامع امروز ما درگذار به مردم سالاری از مشروطه تاکنون است؛ دستگاه فقه این وجوه نوگرا ودموکراتیک را چگونه تبیین می کرده است؟
- و براین اساس چگونه وبا چه بیانی بین دین و دموکراسی پیوند می زند؟
- بینش فقهی-سیاسی برخاسته از یک جامعه ایمانی چه نقشی در حوزه گفتگوی عمومی و سیاست یک جامعه اسلامی در عصر ما می تواند داشته باشد؟

🟢 مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه
@Imessiran
🍁بررسی کتاب فقه و سیاست در ایران معاصر
🔹امروز، پنج شنبه، ۱۸ آذرماه ۱۴۰۰، ساعت ۱۷

لینک شرکت در نشست:

https://www.skyroom.online/ch/atu/politic-union

🆔 @feirahi